Haitiren zorrak "Bébé-Doc"en altxorrean daude

  • Abuztuaren 22an Suitzako Gobernuak urtebeterako luzatu du Jean-Claude Duvalier “Bébé-Doc” Haitiko diktadorearen kontuen blokeoa, bere herritarrei ostuak direlakoan. Adituen ustez Duvaliertarrek munduko bankuetan daukate gorderik Haitiren kanpo zor osoa adinako dirutza.
Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2007ko irailaren 30a
Jean Claude Duvalier
Jean Claude Duvalier "Bébé-Doc"
“Fondation Brouilly” batenak ei dira Union des Banques Suisses-en (UBS) dauden 7,6 milioi franko suitzarrak (4,6 milioi euro). Baina denek dakite 1971tik 1986ra Haitiko diktadore izandako Jean-Claude Duvalier-enak direla. Diruok Duvaliertarrek berreskuratu behar zituzten ekainaren 3an, baina Bernako agintariek kontu horren blokeatzea luzatu dute.

Aginte federalak erabakia Suitzako Konstituzioaren 184-3 artikuluan oinarritu du: atal honek gobernuari agintzen dio herrialdearen interesak zaintzea, bereziki nazioarteko bere izen ona arriskuan dagoenean. Blokeoa eskatzen duten errepresaliatu haitiarrei ez zaie Suitzaren izen ona axola, beren helburua baita Miamiko auzitegi batek haientzako 1988an Duvaliertarrei ezarri 1,75 milioi dolarreko kalte-ordainak eskuratzea. Haitiren kanpo zorrarekin kezkatuta dauden militanteek, berriz, begiratzen diote Miamiko sententzia hartan haitiarrei aitortzen zitzaizkien 504 milioi dolarrak berreskuratzeko bidea garbitzeari.

Ataka gaitza gainditu beharko dute diktadorearen familiak ebatsirikoak benetako jabeei itzultzea nahi dutenek. Suitzak sistema berezia dauka beste herrialdeetako epaileekin elkarlanean aritzeko, hori batetik. Eta bigarrenik, suitzarren banku-sekretu ospetsua dago. Bi giltzarrapo irekitzen zailak.

1986an eskatu zuen Haitik Duvaliertarren diruak blokeatzea Suitzan. Bi urte geroago onartu zuten agintari helvetiarrek. Eta epaileen arteko elkarlana abiatu zen. Baina diruok diktadore ohiaren familiari kentzeko Haitiko auzitegiak frogak erakutsi behar ditu –1996ko lege suitzar batek ezarritako baldintzengatik– eta hori oso nekez lortuko da.

Estatu baten egitura osoa kontrolatu duen agintariak bere lapurreten arrastoak lausotzeko denbora eta indarra eduki ditu. Baina gainera, diktadoreek egitura judiziala arras ahulduta utzi dute. François “Papa-Doc” eta Jean-Claude “Bébé-Doc” Duvalier aita-semeen artean, Haitin gobernatu zuten hasi 1957tik eta 1986raino.

Ez da harrigarri Port-au-Princeko epaileek nazioarteko gai baten kudeaketan taxu gutxi erakustea. Diktadura jasandako beste herrialdeekin ere antzekoa gertatu da, hala nola Kongoko Errepublika Demokratikoarekin. Informazio honetarako iturri erabili dugun Afrikara webgunean hala idatzi dute: “2008an bukatzen da Mobutu diktadore ohi zairetarraren diruen blokaketa, eta Kongok ere ez du diruok berreskuratzeko elkarlan judizialaren eskaria bete oraindik”.

Oztopo horiek aski ez balira, hona hirugarren maratila: Suitzako legedian laguntza judizialik ez da onartzen zerga-ordainketen saihestea baldin bada diruon jatorria. Iruzur fiskalak zigor penala eta administraziokoa jaso ditzake, baina saihesteak administraziokoa bakarrik. Ñabardurak? Oztopo larregi, Duvalierren sosak noizbait Haitira itzuliko direla amesteko.

Osasun publikoak falta dituenak

Duvaliertarrek ebatsi eta atzerrian ezkutuan dauzkaten diruak 4,6 milioi euro horiek besterik ez izatekotan, interes pitina lukete gaurko haitiarrentzako. Baina L’or des dictatures liburuan Philippe Madelin-ek dio Suitzan bertan ehun milioi dolarrez goiti dauzkatela gorderik.

Beste informazio iturri ona Comité Catholique contre la Faim et pour le Developpement (Gosearen kontrako eta Garapenaren aldeko Batzorde Katolikoa, CCFD) da. Honek diktadoreek lapurtutako diruen kalkulua plazaratu du 2007ko martxoan, eta bertan “Bébé-Doc”en altxorraz bi zifra aipatzen ditu. Transparence International erakundearena bata: 300 eta 800 milioi dolar arteko kopurua ebatsi eta atzerriratu zutela. Nazio Batuen drogaren eta kriminalitatearen kontrako bulegoak aldiz kopuruak 500 eta 2.000 milioi dolar artean finkatu ditu.

Nola ostu liteke hainbeste diru miseriak itotako Haiti batean? CCFD erakunde katolikoak deskribatu du Duvaliertarren sistema: “Haitiko banku zentralari agintzen zioten dirutza handiak sartzeko familiak zorrotz kontrolatutako eta itxuraz ongintzarako ziren erakundeetan. Horretaz gain, herrialde aberatsek Haitiko jendeentzako bidaltzen zituzten irin zaku guztiei zerga ordainarazten zieten. Gero, diru horiek denak atzerriko bankuetako kontuetara igortzen zituzten”.

1986an, haitiarren erreboltak agintetik egotzitakoan, Jean-Claude Duvalier Frantzian babestu zen. Port-au-Princeko agintari berriek Frantziako justiziaren laguntza eskatu zuten 120 milioi dolar berreskuratzeko. 1988an Aix-en-Provenceko epaitegiak bere gain hartu zuen gaia ikertzea, baina Duvaliertarrek apelazioa egin eta geldiaraztea lortu zuten. Frantziako legediak debekatzen du atzerriko estatuburu bat auzitegi frantsesetan pertsegitzea Frantziatik kanpo egindako gaiztakeriengatik.
Geroztik Frantzian egoera aldatu da, zeren eta nazioartean ustelkeriaren eta diru-zuriketaren kontra erabaki diren hitzarmenak onartu baititu. Horien artean, ustelkeriaren kontrako Nazio Batuen 2003ko hitzarmena, nazioarteko legedian sartzen duena ostutako ondasunak beren biktimei itzularaztea.

Herrialde txiroen kanpo zorraz okupatzen diren erakundeak eta giza eskubideen aldekoak ari dira antolatzen Frantzian Duvaliertarrek dauzkaten ondasunen berreskuratzea. Afrikarak aipatu ditu ondasun horietako batzuk: Théméricourt herrian jauregia, Pariseko Foch karrikan apartamendua, beste bat 240 metro karratukoa hiriburuan, beste bi Neully hirian, eta abar.
Suitzan, Frantzian, AEBetan, eta paradisu fiskaletan Duvalier familiak pilatutako ondasunak, aipatu erakundeon iritzian, ez dabiltza urruti Haitik daukan kanpo zorraren kopuruetatik. 1986an, “Bébé-Doc”ek agintea galdu zuenean, Haitik 800 milioi dolar zor zituen eta gaur hori 1.400 milioitan dago. Duela bi urte Munduko Bankuari atzerapenak kitatzeko Haitik 52,6 milioi dolar pagatu behar izan dio. 1996tik 2003ra bitartean urtero atzerriko hartzekodunei ordaindu behar diena (interesak+ amortizazioa) bikoiztu egin da. Hona zifretatik harago ulertzeko konparazioa: urteotan zorra kitatzen Haitik erabiltzen du osasungintza publikoan gastatzen duenaren bi halako.

Jean-Claude Duvalierren kasua ez da bakarra, Nazio Batuen Erakundeak joan den astean gogorarazi duen moduan. Baina Duvaliertarren lorratzak ikertzen ari direnek nahiko lukete Ameriketako herrialderik txiroena den Haitiko diktadorearena konpontzea, beste guztien lapurretak argitu ditzazkeen langa irekitzeko.

Ez daukate lan erraza. Suitzan bankuko sekretua daukate oztopo. CCFDren ikerketetako batean –La fortune des dictateurs– Antoine Dulin-ek dio Suitzan atzerritarrek dauzkaten diruen erdiak legez kontra atereak direla. Eta Frantzian, Jean-Claude Duvalier diktadorea urrezko “sans-papier” babestua da.
ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2018-11-20 | Irutxuloko Hitza
Feministaldiaren egitaraua aurkeztu dute

Abenduaren 10etik 15era egingo dute Feministaldia, XIII. Kultura Feminista Jaialdia Tabakaleran, eta #Okerrak izango da leloa. Sare sozialetan zabaldu dute aurtengo egitaraua, eta baita parte hartuko duten gonbidatuen zerrenda ere. Horien artean Azahara Ubera artista, Brigitte Vasallo idazle eta ekintzailea, Iratxe Retolaza literatura kritikaria eta ikertzailea, Maialen Lujanbio bertsolaria eta Txakur Gorria sormen kolektiboko kideak daude.


2018-11-20 | Naturkon
Pinuaren gaitzaren inguruan hainbat urrats egin ditzala eskatu dio Naturkonek Gipuzkoako Foru Aldundiari

Joan den asteazkenean, hilak 7, helarazitako gutun baten bidez, hainbat eskaera luzatu dio Naturkon Gipuzkoa kolektiboak Gipuzkoako Foru Aldundiari, pinuari eraso dion onddoaren eta haren aurka jarduteko Aldundiak hartutako erabakiaren inguruan. Zehazki, galdetu dio zer informazio toxikologiko darabilen eskuartean, zer ikerlan egiteko asmoa duen tratamenduaren aurreko eta ondorengo egoera ekologikoa konparatu ahal izateko, nola pentsatzen duen bateragarri egitea tratamendu biozida hori eta... [+]


2018-11-20 | ARGIA
Laboaldia antolatu dute Azpeitian, Mikel Laboa omendu eta sortzaile berriekin konektatzeko

Laboaldia antolatu dute Azpeitian asteazken honetatik aurrera. Mikel Laboa omendu nahi dute egitarau zabalarekin, baita hori baino zerbait gehiago ere: Donostiako musikariaren unibertsoa gaur egungo testuingurura ekarriz, sortzeko grina transmititzea da egitasmoaren xedeetako bat.


2018-11-20 | Iigo Igartua
Jaka Horien presioak Frantziako Gobernuak atzera egiterik ez du lortu oraingoz

Manifestarien “kexak” entzun dituztela adierazi dute Frantziako Gobernutik, baina datorren 2019ko urtarrilaren 1ean erregaien zergak igotzeko jarrerari “tinko” eusten diote.


2018-11-20 | Gorka Peagarikano
EH Bilduren arabera pentsiodunak ez dira "kontuan hartzen" Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako aurrekontuetan

Koalizio abertzalearekin ituna egitea da Jaurlaritzaren bide bakarra. EH Bilduk dio pentsiodunei bideratu nahi zaien dirua ez dela “nahikoa” hauen beharrei erantzuteko. Gaur dira biltzekoak.


2018-11-20 | ARGIA
Pirritx, Porrotx eta Marimotots Usurbilen ARGIAren alde

Abenduaren 15ean “Musua” lan berriaren aurkezpen emanaldia egingo dute Oiardo kiroldegian.


"Feminismoak neoliberalismoaren aurkako borroka bat izan behar du"
MULTIMEDIA - elkarrizketa

Amaia Zufia Euskal Herriko Bilgune Feministako eta Emakumeon Mundu Martxako kidea da. #FeministonHerriaK elkarrizketa sortaren barruan egin diote elkarrizketa, eta lurraldea, gorputza eta burujabetza kontzeptuak landu dituzte berarekin.


2018-11-20 | Hiruka .eus
Umeen kontrako abusuak salatzen segituko du Getxoko mugimendu feministak

Astelehena, azaroaren 19a, Adin Txikienganako Sexu-abusuen eta Tratu Txarren Prebentziorako Nazioarteko Eguna. Getxoko mugimendu feministak babestu egin ditu umeen sexu-abusuak salatzeagatik ikerketapean dauden militanteak.


2018-11-20 | Gorka Peagarikano
Presoen aldeko bi manifestaldi datorren urtarrilaren 12an, Bilbon eta Baionan

Bakegileek eta Orain Presoak dinamikak atzo eman zuten urtarrileko manifestaldien berri.


Ez ote dut ulertu Euskaraldia?

Pello Jauregi belarriprest izango dela irakurri dut Berria-n eta seko harritu naiz. Egun batzuetara, egunkari berari esker, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiria ere belarriprest izango dela jakin dut. Dirudienez, ez dut Euskaraldia zer den ulertu.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude