Nor zara zu, zer egin duzu Olentzerorekin?

Oier Araolaza @oaraolaza
2006ko abenduaren 10a
Hogeigarren mende hasierako Orentzago zarpail, mozkorti eta zakarra desagertu da Zarautzen. Haren tokia 70-80ko hamarkadetan hedatu zen Olentzero zintzo, garbi eta eskuzabalak hartu du. Xabier Alberdi eta Xabier Etxaberi esker ezagutu dugu Olentzero eta Erregeek Zarautzen izan duten bilakaera. Aurten 50 urte ospatzen da Iruñean Olentzero plazaratu zutela. Patxi Labordak kontatu dit pertsonaia eta ohiturak Lesakan jaso zirela, 1956an Iruñean aurkeztu eta handik Euskal Herri osora zabaldu dela. Gazte eta helduen ohitura zena, umeei begira egiten hasi zen gero. Zenbaitek Olentzero euskalduntzat eta Erregeak espainoltzat etiketatu, eta aurrez aurre jarri nahi izan ditu, baina Xabier Etxabek bikain laburbildu zigun lehia faltsu horren emaitza: umeak irabazle, opari sesio doblea baitute orain.

Hurrena Olentzerori bikotea bilatzea izan da. Berdintasunak -elebitasunak bezala- bikoiztea esan nahi omen du. Olentzero gizonezkoa denez, emakumezko pertsonaia bat jarri diogu ondoan. Mari Domingi du izena, eta Olentzerorekin batera ekartzen ditu opariak. Nor ote zen Mari Domingi hau ez dago oso garbi, baina Olentzeroren aitzakian kantatzen genuen abestietako batean agertzen zen. Xabier Etxabek kontatu dit Manuel Lekuonak Oiartzunen jasotako kopletan Olentzerok emazte bat zuela aipatzen dela: «Olentzero guria, portuna tristia, arropak saldu dizka bere emaztiak». Baina kontuz! Lagun batek ohartarazi dit Mari Domingi ez dela Olentzeroren emaztea. Gizarte eredu berriek agintzen duten moduan, Mari Domingi Olentzeroren laguna da.

Baina oraindik badugu lan apur bat Olentzero hau domatzen. Telebistak pipa kendu dio. Erretzeko debekuen aroan ez da batere itxurosoa umeen aurrean «pipa hortzian duela» ibiltzea. Bestalde, ikertzaile zarauztarrek susmoa hartu diote Olentzeroren begi gorriei. Harrapatu duen arrainaren espezia legatza legatzus izan daitekeela iradoki dute, alegia, kanaberarekin baino «meriendatzeko» daramatzan «botila arduekin» errazago harrapatzen dena. Beraz, Olentzero, erne botila-festekin! Eta hemendik aurrera dietan, ez kapoi ez arrautzarik, gorpuzkera liraindu eta «urde tripa handi» fama hori ezabatu behar dugu.

Interes politiko eta ekonomikoen babesean, eta zuzentasun politikoaren izenean, tradizioak nola sortzen, moldatzen, egokitzen eta erabiltzen diren erakusten digu Olentzeroren ibilbide labur baina oparoak. Papa Noel eta Santa Claus opari-banatzaileen inbasioari aurre egiteko euskal pertsonaia bat hautatu, zabaldu eta arrakastaz nazionalizatu dugu. Bale, badugu euskal gabonetako sinboloa. Arlote samarra tokatu zaigu ordea, eta Operación Triunfo edo Star Academyrako bezala atondu behar izan dugu. Olentzero telebistak bahitu eta ekonomikoki ustiatu nahi duen panpina da. Basajauna zibilizatu, mozkortia errehabilitatu, ikazkin zakarra mezulari goxo bihurtu, eta merkaturatzeko moduko peluxe otzana daukagu.

Azken urteotan kultura -edo merkatu- amerikarrak erakutsi digu Santa Claus gabonetako pertsonaia maitagarri bat baino gehiago janzkera bat, moda bat, abenduko joera estilistiko bat dela. Merkatal zentroetako zaintzaileek, kaleko eskaleek, guraso penitenteek, lapurrek eta hoteletako azafatek gorritzen dute eguberri anglosaxoia. Bistan da zenbaitek merkatu horren euskal opila jateko baliatu nahi duela Olentzero. Honezkero Olentzero marka erregistratua izango da eta laster kopletan «oles-oles SGAErentzat gatoz eske» kantatuko dugu.

Laster ikusiko dut autopistako ordainlekuan eta orduan galdetuko diot: nor zara zu eta zer egin duzu Olentzerorekin?

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2018-10-23 | Gorka Peagarikano
Ezkertiarrak eta nazionalistak iraintzen ditu Twitterren Nafarroako Polizia Nazionaleko buruak

Eldiario.es-ek atzo gauean jakitera eman zuenez, besteak beste, Antonio Tejero eta Santiago Abascal goraipatu, eta Gabriel Rufián eta Ada Colau iraindu izan ditu ofizialak. Hori guztia, berak “kudeatu” gabe eta bere ofizioan “zerikusirik” eta “eraginik” izan gabe.


2018-10-23 | Juan Mari Arregi
Hipoteka zergen auzia
Bankuek gobernatzen dute

Espainiako Auzitegi Gorenak hipoteken zergen inguruan azaroaren 5ean hartzen duen erabakia hartzen duela ere, jadanik ikusi dugu Espainiako Estatuan bankuek gobernatzen dutela, hau da, kapitalak.


2018-10-22 | ARGIA
ELBko lehendakaria eta Barkoxeko laborari bat epaituko dituzte ahate sanoak hiltzen ez uzteagatik

ELBko lehendakari Panpi Sainte-Marie Barkoxeko Ühartia etxaldeko nagusi Cathy Xabalgoiti Pauen epaituko dituzte azaroaren 5ean, hegaztien gripearen aferan etxalde hartako ahatek hiltzera joandako DDPP zerbitzuko funtzionarioei bidea itxi zietelako. Ondoren prefetaren aginduz ahate haiei egindako analisi guztiek erakutsi dute ahateak sano zeudela, baina hala ere Paueko prokuradoreak auzitara iritsi arteko onik ez du izan.


Antton Urrutikoetxea, bihotz 68tar bat

Geroztik Anttonek zenbat ez digu eman ARGIAkooi Estherrekin batera, hainbat etxetan Egutegiari eusten dioten oholetatik hasita askoz diru gehiago balio duten opari eskergaitzetara. Antton, fin eta dotorea, Antiguako bilbotar bikaina, espanturik gabeko euskaltzale zorrotza, ezkertiar makurrarazi ezina eta eskuzabala.


2018-10-22 | Iigo Igartua
Zumaiako Flisch-ak plastikoz beteta

Zumaiako Flysch-ak plastikoz beterik daudela erakusten duen bideoa birala bihurtu da azken orduetan.


2018-10-22 | Zero Zabor
Ikerlan berria Britainia Handian: erraustegiek isuritako karbonoak nola kaltetzen duen klima

UKWIN Britainia Handia Errausketarik Gabe koalizioak zabal du erraustegiek klimaren aldaketan daukaten eraginari buruzko ikerlan berria, zentratua –alde batera utzita ingurumenaren kutsatzea, gizakien osasun kalteak, eta beste eraginak– teknologia horrekin sortutako energiaren karbono balantzean. Emaitzek gezurtatzen dituze errausketaren propagandistek behin eta berriro plazaratzen dituzten kontuak.


2018-10-22 | ARGIA
Ryanair-ek emakume beltz bat tokiz aldarazi du, gizon zuri batek bere ondoan eseri nahi ez zuelako

Eraso arrazista bideoz grabatu zuen bidaiari batek. Hegazkin-konpainiaren jarrerak zalaparta sortu du ikusleen artean.


2018-10-22 | ARGIA
Bi eraso matxista eman dira asteburuan, Barakaldo eta Bilbon

Sexu erasoak izan dira biak. Kasu batean zein bestean, erasoa jasan duen emakumeak salaketa jarri du.


2018-10-22 | Iigo Igartua
Olatu erraldoia Donostian, euskal presoen eskubideak aldarrikatzeko

Milaka pertsonak babestu du Orain Presoak dinamikak antolaturiko “inoizko manifestazio pluralena”, euskal presoen kartzelaratze auziari konponbidea ematea eskatzeko.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude