Antzerkiola Imaginarioa: «Politikariek ikusi nahi dutena ikusi behar du publikoak ere»


2006ko abenduaren 10ean
Kazetaritza independenteak herritarren babesa du arnas
Konpainia aldaketa sakon baterako bidean dago, ezta?
Xabier Garai: Bai, trantsizio garaian gaude. Orain arte formatu batean funtzionatu dugu baina errealitateak erakutsi digu ezin dugula horrela jarraitu. Kanpora begira berdin jarraitzen dugu, baina barneko egitura da aldatu behar duguna. Kooperatiba baten moduan funtzionatu izan dugu orain arte eta hori aldatzera doa.

Ander Lipus: Konpainiaren bihotzak «tik!» besterik ez du egiten. «Tak!» ez du egiten. Ilusioa galdu dugu. Eta ezin bada jarraitu, bukatu egingo da. Eta hor guk erru handia izango dugu baina uste dut ez dela sentsibilitaterik egon gure lanarekiko. Eusko Jaurlaritzaren politika kulturalaren barruan ez da aintzat hartzen 20 aktore herri txiki batera joatea teatroa egitera, eta militantziaz egin ditugu horiek guztiak. Horrek erre egiten zaitu azkenean eta konturatzen zara erabiltzen dituzun hitz horiek klixe bihurtzen direla: ikerketa, esperimentazioa... eta ni potrotaraino nago, ez dut gehiago ikertu nahi, ezta alternatiboa izan ere... hori guztia kaka bat da. Herri honek ez du merezi, dirudienez, antzerki hori.

Zertan aldatu dira gauzak konpainia sortu zenutenetik?
A. Lipus: Konturatu gara oso gazte hasi ginela, ilusio askorekin baina baita hutsune handiekin ere. Hezurdura bat sortu genuen baina hezurdura horrek utopia gehiegi zeraman eta praktikotasun gutxiegi. Krisi hori lehenik barruan eman zen, konturatzen hasi ginen proiektuak aurrera eramatea gero eta zailagoa zela. Hasieran genuen indarra ezin genuen mantendu, zeren norberak ere bizi egin behar du. Iritsi da momentu bat non enpresaren gastuak kristorenak izatera iritsi diren, eta zuloa handituz joan den. Gainera, zure herrian bertan ez dizutenean teatroa egitera deitzen, eta tailerrak ere zuk antolatu behar dituzunean, kontraesan asko sortzen zaizkizu barruan. Bat-batean ikusten duzu zure barku hori kolokan dagoela, eta horrela ezin duzula biziraun.

Zein ziren hasierako ilusio eta utopia horiek?
A. Lipus: Amets handiegiak ziren agian. Antzerki Nazional Dramatiko Alternatibo bat sortzea Euskal Herrian. Guk bagenituen gure musikariak, idazleak, jantziak egiten zituena, argazkilaria, web orria, aktoreak, argiztapen arduraduna... Aurrera egiteko behar genuen guztia bagenuen. Baina konturatu gara hori mantentzea ezinezkoa dela. Gure ofizioa ez da enpresari izatea, gainera, eta hor beste errealitate batekin egin dugu topo.

Zein errealitate?
A. Lipus: Nik konpainiarentzat soldata duinak, minimoak, lortzeko hamar antzerki obra batera egin behar ditut. Gero, ordea, aktore bat joaten da Heinekenen iragarki bat grabatzera eta egun batean kobratzen ditu nik hamar emanalditan adina. Errealitate horrek erre egiten du. Ikusten duzu ofizioak ez daudela berdin neurtuta, berdin baloratuta. Eta gure ofizioa nahiko artisau lana izan da orain arte baina, noski, ez du konpentsatzen zeren ordu pila bat sartzen dituzu eta askotan ezertarako ez. Hor «stop» esan beharra dago, zeren arriskua dago merkatuaren makinaria horrek zu ere irents zaitzan.

Eusko Jaurlaritzaren kultur politikak errealitate hori samurtzen laguntzen al du?
X. Garai: Antzerkian Eusko Jaurlaritzak ematen dituen laguntzak ekoizpenerako baino ez dira. Agian 20.000 euro emango dizkizu eta hori ondo dago, baina guk nahi duguna da emanaldiak egitea. Antzokia kudeatzen duena ez da pertsona bera, eta horren beharrak ezberdinak dira. Orduan Eusko Jaurlaritzan esaten dizute oso proiektu interesgarria iruditzen zaiela, muntatzen duzu kristoren obra esfortzu humano eta ekonomiko ikaragarriekin, eta gero udaletako teknikariak ez zaitu kontratatzen. Hor irizpide bat egon behar du. Nahiago dut dirulaguntzarik ez ematea baina emanaldiak egotea.

A. Lipus: Hor badago arrisku handi bat, zeren egungo kultur politikak bi edo hiru antzerki talde besterik ez ditu bultzatzen. Eta horrek konpetentzia dakar eta horren ondorioz antzerki taldeen arteko komunikazio falta. Gauza guztiek izan beharko lukete lekua, baina eskuindar politika madarikatu honek egiten duena da guztia birrindu. Jende honek beldurra dio aldaketari, beraiek ikusi nahi dutena ikusi behar du publikoak ere. Arrisku handia dago, kostunbrismoan jausteko. Badirudi euskal antzerkia Todos nacemos vascos hori dela! Klixe erraldoiak eraikitzen dira horrela, modaz guztiz pasatuta dauden klixeak, eta errealitatearekin inongo zerikusirik ez dutenak. Nik uste dut euskal publikoak espero dituela antzerki obra batzuk non kritika bat edo probokazio bat ematen den, forma berriak aurkitu nahi dituela.

Au revoir triunfadoreak zuen azken antzezlana «konpainiaren barne kontsumorako produktu» zela egin zizuen kritika Agus Perezek Berrian. Ikusle arruntenganako zubiak apurtu nahi izan bazenituzte bezala...
A. Lipus: Asko pentsatzen dut horretan, pila bat. Eta nire apustu estetikoa zalantzan edukitzen dut batzutan. Baina, hala ere, gure lana zabala da, ikuskizunaren munduan aurkeztutakoaz harago doana. Ritos ekin, esaterako, herriz herri ibiltzen gara eta jendeak barre asko egiten du eta dibertitzen da eta ulertzen du dena. Yuri Sam agian kultukoa da, rock talde batek harmoniko arraro batzuk sartzen dituenean bezala. Orain prestatzen ari garen obraren erronka horixe izango da, obra kostunbrista egitea, Chejov bat. Mundu guztiak ulertu dezan, pastoral bat. Hala ere, kontua ez da masa fenomeno bat bilakatzea. Agian irla txikietan funtzionatu behar dugu. Hor ikusi behar da sozialki jendea noraino dagoen parte hartzeko prest. Bertsogintza, adibidez, orain bizirik dago, esperimentatzen ari delako, jolasten ari delako, bidaiatzen. Bestela, putzu batean legoke, ez litzateke erreka izango.

X. Garai: Eta hezkuntzak ere garrantzia handia dauka. Jendea ez dago ohituta gauza ezberdinak ikustera, programatzen den antzerki guztia linea berean doalako. Jendeak aukera izango balu mota guztietako lanak ikusteko, beste jarrera bat izango luke gauza ezberdinen aurrean.

Formazio eta ikerketan, Artedramarekin esfortzu handia egin duzue azken hiru urteetan. Jarraipenik izango al du?
A. Lipus: Guztia pikutara bidali dugu. Ez dago ilusiorik. Dinamika bat ohitura bilakatzeko arriskuan dago. Lehen aldiz Artedrama egin genuenean helburua zen euskal konpainia ezberdinen modeloak erakustea, bakoitzaren tresnak azaldu eta debatitzea, Maskarada eta Tobera mustren forma zaharretatik, tradizioetatik, Gaitzerdiren edo Maite Agirreren antzerkiraino. Baina hori guztia nonbait biltzeko dirua eta lana behar da, ikerketa serio bat egin. Hogeita bost karpeta dauzkat apuntez beteta. Meyerhold euskaraz, Kathakali eta Noh antzerkiak euskaraz... baina nik horretarako ekipo profesional bat behar dut, zeren ni ofizioz aktorea naiz; ez naiz ez idazle, ez teoriko, ez antropologo, ez filosofo, ez eta poeta ere! Aktore puta bat naiz, eta hori besterik ez dakit egiten.

Euskal antzerkigintzan lan zabalago baten beharra ikusten duzue, hortaz?
A. Lipus: Nik uste ofiziokook gehiago elkartu beharko genukeela, nahiz eta artistak batzutan gureari soilik begiratzen diogun. Politikoek ikusi behar dute kultura ez dela dirua ateratzeko, kultura bultzatzea herria espiritualki aberastea dela. Eta hori ez badago, hipokrita hutsak dira. Jarrai dezatela diru guztia armetan gastatzen! Faltsuak!

Nire ustez beharrezkoa da kultur diziplina guztiak komunikatzea, mundu indibidualista horretan jausi gabe. Euskal Herria oso txikia da eta posible dugu. Beharrezkoa da gelditzea eta hastea sortzen euskal kultura hori, bere sinpletasun edo konplexutasun guztiarekin. Baina sor dezagun zerbait! Gure gizarteak nortasun bat edukitzen jarraituko duela bermatzeko, zeren bestela denak yankiak izango gara laster.

Komunikazio zubi horiek eraikitzea ez da egun batetik besterako lana ordea...
A. Lipus: Zaila da, bakoitzak bere momentua duelako. Eta gauzak garbi ikusteko gelditu beharra dago. Hala ere, ni orain gelditu naiz baina beste bat justu ekoizpen berri batean sartuta dabil, eta ezin du. Zaila da benetan. Norberak bere nortasuna dauka, bere behar pertsonalak eta errespetatu egin behar da. Gauza bat utopia da, baina alde humanoa ere ezin da ahaztu. Baina bai, egia da komunikazio hari horiek kaka eginda daudela gaur egun eta gehiago landu beharko genituzkeela. Pertsonalitate bat bilatu behar diogu gure herriari, eta ez Europako estrukturak kopiatuz, baizik eta imajinatuz eta lan eginez, elkar eraikitzen, inprobisatzen. Sor dezagun elkarrekin, jolas dezagun!


Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude