Antton Luku: «Antzerkiaz mintzo gara sobera, eta ez aski ari»


2006ko azaroaren 05ean
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Nola sortu zitzaizun toberaren gainean lan egiteko gogo hori?
Antzerkiaz interesatu nintzelarik, jende gazteak ez zirela antzerkia ikustera joaten ohartu ginen. Bazen hortaz, transmisio arazo bat. Oroitzen dut nola, arazoaz mintzatzeko bilduta, betidanik horrelako jiteetarako sunda izan duen Gillaume Irigoienek erraten zuen: «Arrakasta gaian duk. Gaiak du mugiarazten jendea etxetik». Hor hasi nintzen instalazio zaharretan begiratzen, gure herri antzerkian. Aztertu nahi nuen zein jarrera duen so egileak horietan, eta ikusi komunikazioak zein momentutan funtzionatzen duen eta zein momentutan ez. Eta tobera, hain juxtu, harreman horiek guztiak aztertzeko biziki egokia dela atzeman nuen.

Toberak ikuslea zirikatzea al du helburu?
Horretan da libertimendu eta toberaren diferentzia. Libertimendua tonuz inauterietan ematen da, kokina da, behar du zirikatu baina kritikatu den horrek gustura egon behar du plazan. tobera, ordea, egina da ez erranaren apurtzeko. Tripan dena ateratzea da xedea. Eta hor dator zuzendariaren lana. Antzezlanaren zuzendariak egun guztiz bizi dugun egoera hori aho ahora jauzi egiten lagundu behar du: inperfekzio bat, kontraesan bat edo eskandalu bat. Gaiaz distantzia hartu eta hori artistikoki tratatzea da, hura argiago ikus dadin. Bestela mitin bat da. Jendeari entzun nahi duena entzunarazten dion lanak, ez du deus aldatzen.

Zaila egin al zitzaizun egun pil-pilean diren gai horiek atzematea?
Iparraldeko antzerkiak duen arazo handiena horixe da: zer da gaur egun guretzat tobera-gai? Gai horien bila, urtebete eman nuen kazetak begiratuz, eta baita entsegu gisako hamasei testu idatzi ere, gai bakoitzeko. Baziren etniari buruzkoak, hizkuntzarena, borroka armatuarena... Euskaldunak beste guztiak bezalakoak gara, baina badira gai batzuk besteak baino agerikoagoak direnak. Gai horien inguruan mintzatzea zen nire helburua, horiek izango baitira benetan hunkitzen gaituztenak. Hala ere, badago beste zailtasun bat ere: garai bateko toberako pertsonaiak hezur haragizkoak ziren, jujea, abokatua... herritarrek ezagutzen zituzten pertsonak ziren. Orain, ordea, sistema entitate urrunez osatua dago, noizbehinka horrelako delibero absurduak hartzen dituena ez dakit zer legeren arabera. Galdera da: horrekin egiten ahal da antzerki pertsonaia bat? Juje edo abokatu horiek gaur egun ikusten ez ditugularik jadanik hunkitzen ahal dute jendea?

Gaur pil-pilean diren gaiak bihar ahantzirik...
Horregatik iruditzen zait sobera denbora eman dugula lan honetan. Ene ustez publikoaren erritmoa ere hartu behar da kontuan. Toberak noizbehinkako zerbait behar du izan. Horregatik Baionan bizi testua idatzi berri dut eta Hiru Punttuko bi jokalarik zuzenduko dute. Antzerki oso klasikoa da, komedia bat. Larzabalen lan denak irakurri ditut testu hori idazteko. Uste dut tobera batentzat behar direla hiru komedia. Eta orain datozen gazte askok ari egin behar du, eta publiko zabalago bat ukan, antzerkia egin... Nire adinean funtsezkoa zen delako tobera egitea, baina ez naiz hain ziur hain beharrezkoa ote den orain antzerkian ibiltzen diren gazte horientzat.

Zure idatziei begiratuta, antzerki soziala idazten duzula esango genuke. Ados?
Ez dakit nola definitu baina nik deitzen diot funtsa edo edukiari garrantzia ematen dion antzerkia. Antzerkiak hartu behar ditu interesanteak diren gaiak eta moldatu, funtsa argitu ahala, errezibigarri eginez. Adibidez Tu quoque filie hartan justiziaz hitz egin nahi nuen. Momentu horretan pentsatu nuen beharrezkoa zela erakustea zer zen justizia gizon bat, ez baita apez bat edo inspirazio dibinodun bat, baizik eta da gizon bat bere haserreekin epaitzen duen bat.

Nolakoa da zure idazketa prozesua?
Batzuetan abiatzen naiz buruan dudan eszena batetik, eta gero ikusten dut beste bat. Ondoren ea horien artean zubirik egitea posible den ikusten dut. Emeki-emeki, horietatik pertsonaiak ateratzen dira, gaiaren inguruan konfliktoan direnak. Gai beraren aldakiak erakusten dituzte, gaia deskonposatu egiten dute. Pertsonaia bakoitza osatzen dut, bere borondateekin eta abar. Behin bospasei momentu ditudanean lotzen saiatzen naiz. Paper handi batean sarrerak eta irteerak irudikatzen ditut, eszenako plano bat egiten dut. Hori guztia eginda, segidan idazten jartzen naiz, gau eta egun. Prozesu hori fite izaten da, baina ordura artekoa luzea.

Eta gainera oholtza gainean jartzen hasi eta gauza piloa berrantolatu behar...
Bai, askotan moztu egiten dut agerraldi oso bat... baina idazteko prozesuan hobe da ez moztu, eszenak erakutsiko baitu beharrezkoa den ala ez. Jokalarien indarra ere hor dago. Haiek proposatutako pertsonaiak agian ez lituzke zuk idatzitako hitzak esango eta aldatu egin behar dira. Zuzendariak eduki behar du lizentzia hori, testuan dagoena interpretatzeko. Zuzendariak behar du jakin autoreak zer erran nahi duen, baina gero eskubideak baditu.

Antzerkiak iraganean osasun hobea izan duela errepikatzen da maiz.
Agian bai, baina berrindartuko da. Toberarekin gertatu dena da azken finean, ia hiltzear egonda orain ikusten dugu erabil dezakegula hori eta hura azaltzeko. Antzerkiak beti ukan ditu krisiak. Zinema atera zelarik, denek uste zuten fini zela. Orain bideoa, performanceak eta horrelakoak direla, zaila da antzerkiak zein leku duen atzematea. Ostermeyerrek esan zuen hori oso da adierazgarri: «Antzerki unibertsal bakarra ez da eskualdekoa baizik izaten ahal, jendea jendeari hurbildu behar zaiolako». Uste dut dena globalizatzen ari delarik, ahots fisiko eta egiazkoaren beharra berriz etorriko dela.

Antzerkiak gizakiak aurrez aurre jartzen ditu.
Antzerkia azken finean, eta horregatik maite dut amateurismoa, esperientzia bat da. Aktoreentzat mintzatzeko eta harremanetarako espazio bat da eta uste dut anitz ikasten dugula gai bati buruz lanean ari garenean. Hil ala bizi aritzen gara iritziak taxutzen, jakin dezagun zer egiten dugun taula gainean. Ez da gezurrik esaten ahal, gero ikusleek ikusiko duten lan bat izanik. Eta gaur egun aski esparru gutxitan egin daiteke hori egiazki. Antzerkia egitearen esperientziak biziki eraikitzen gaitu. Iritziak lantzen laguntzen du eta hortik landa sendotzen gaitu. Eta Iparraldean gainera, hamabost emanaldi egiten badituzu hemen barrena, aukera duzu bertako elkarte eta jendeak ezagutzeko. Bizi esperientzia ederra da, lotzen du jendea.

Harremanez ari garela, Hego eta Ipar ezezagun dira oraindik ere.
Orain arte hizkuntzaren oztopoa jotzen genuen horren errudun, baina orain ikusi dugu ez dela hori bakarrik. Gaiaren kontua dago hor, Bilboko baten eta Donibane Garazin bizi den baten bizimodua, erreferentziak eta konfliktoak ez dira arras berak. Onartu behar dugu euskaldunak ez garela jendarte trinko bat. Hala ere, uste dut badirela estratak, berdin direnak Euskal Herri osoan. Esaterako, estudianteek Baionan, Iruñean, edo Gasteizen arazo berdintsuak dituzte. Euskal Herri osoa ukitzen duten gaiak badira: langabeziarena, presoena, etxebizitzaren arazoarena...

Zure ustez antzerki eskola batek lagunduko luke harreman horietan?
Profesional jardun nahi dutenentzat agian bai. Dena den, nik uste jadanik badagoela nondik hartu alde bietan, maila handiko jendea dagoela eta zubi horiek eraiki daitezkeela jada. Ez dakit beharrezkoa den eskola fisiko bat. Izan daiteke gaur egun dauden antzerkigileen arteko kontaktuak erraztea, eta sare berri hori izan daiteke gure eskola. Eskolak irekiago ikusten ditut orain, plataforma moduko bat bezala. Hori bai, ordenagailua nonbait paratu beharko da! (barrez).
Baina nire ustez orain garrantzitsuena aritzea da. Izan ere, beti izanen da leku jendearentzat mintzatzeko. Hiru pertsona elkartzen dira eta egiten ahal dute antzerki oso ona.

Nola ikusten dituzu antzerkia sortzeko gogo horiek orain?
Diru-laguntzetarako, entsegu lekuak lortzeko... ez da momentu goxoa. Hala ere, nabari dut badela gogoa anitz lekutan. Horregatik gazte horientzat testuak, formazio aukerak eta entsegu lekuak erraztea da gure eginbeharra. Antzerkian mintzatu behar da anitz, baina ari izanaren ondotik. Lehenik uretara jauzi egin behar da, sartu eta gero igerian hasi. Belaunaldi berriek busti egin behar dute lehenik eta nahi badute gero joango dira Donostiara eskolara edo zinema egitera ez dakit nora. Orain mintzo gara sobera, eta ez aski ari. Talde berriak sortu behar dira.

Antzerki idazlanak hautsa hartzen
«Uste dut momentu batez jendea euskaltzain bilakatzen zela antzerkia idatziz. Kontsideratzen genuen testu autonomoa zela antzerki idatzia. Pentsatzen zen testua zela antzezlan baten %80a edo, eta orain erdia izango da, ez gehiago. Beraz, ez da testu autonomoa. Hortaz, idazle batek pentsatzen badu testua idaztea jada amaitutako zerbait dela, bada arriskua du inork ez taularatzeko».

Euskaldunak
«Euskaldunak humanoak gara. Nik ez dut mintzatu nahi euskaldunez, mintzo naiz euskaldunei, euskaraz aritzen garelarik. Eta pertsonaia bat erakusten baduzu, da uste duzulako pertsonaia horrek darabilzun gaia hobekien azalduko duela. Antzerki onak nire ustez zuzeneko erreferentziak eman behar dizkio begiraleari. Naturala da, jendeari ukigarria zaion pertsonaia bilatzen duzu».


Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude