Erretzaileak jada ez dira errentagarri


2021eko uztailaren 28an
Tabako salmentari esker administrazioak lortzen dituen mozkinak ez dira nahikoa hark eragindako gastu guztiei aurre egiteko, Euskal Autonomia Erkidegoko Osasun Saileko iturrien arabera. "Gutxi gorabehera", azaldu digu saileko teknikari batek, "zergen bitartez jasotzen den diruaz tabakoak zuzenean eragindako gaitzen tratamenduak ordaindu ahal dira, baina horrez gain erretzeak zeharka eragiten dituen kalteak izan behar ditugu kontuan. Alegia, tabakoaren ondorio zuzena izan gabe ere, erretzeagatik larriago bihurtzen diren gaitzak". Tabakoa ez da errentagarria estatuarentzat, askotan aurkakoa uste dugun arren.

Zenbakiak ikaragarriak dira. Ez dugu eskuratu administrazioak tabakoa dela-eta gastatu behar duenaren kopuru zehatzik, baina jakin badakigu aurtengo lehen zazpi hilabeteetan, Hego Euskal Herrian, 475 milioi euro baino gehiago xahutu ditugula tabakotan. Aurreko paragrafoan esandakoa guztiz zehatza bada, egin kontu. Tabakoarenganako adikzioa osasun publiko arazo larria da, eta halaxe adierazten dute azken urteotan haren aurka hartutako neurri guztiek.

Gogorrenak -erretzaileen ikuspegitik, batez ere- etortzeke daude oraindik. Edo etortzear, esan beharko. Espainiako Estatua hainbat lekutan erretzea debekatuko duen legea prestatzen ari da eta, oraingoz ezer zehatzik ezin esan badaiteke ere »oraintsu amaitu da alegazio-epea», iragarritako neurri batzuek ika-mika ugari sortu dute dagoeneko.


Erretzaileentzako gune bereziak

Laburbilduz, lege berriak ardatz nagusi bat izango du, EAEko Osasun Sailetik dioskuenez: "Ezin izango da lantokietan erre, langileek kea arnastea eragotzi gura delako". Horrek berez ekarriko du polemika oraindik tabakoarekiko tolerantzia handia daukan jendartean, baina eztabaidak bereziki latz bihurtu dira ostalaritzari dagokionez. Lege-aurreproiektuak dioenez, 100 metro koadro edo gehiagoko azalera duten jatetxe, taberna eta abarrek gune bat izan beharko dute erretzaileentzat. Gune horrek ezin izango du bete areto osoaren %30 baino gehiago, eta gainerakotik guztiz banatuta egon beharko du. Hitz samurragoz esateko, hormak egin beharko dira.

Esan gabe doa ezin izango dela erre erretzaile-gune berezi horietatik kanpo, eta lege-aurreproiektuak tabernariaren arau-hauste larritzat jotzen du norbaitek hala egitea. Ostalariak honen aurka azaldu dira dagoeneko, beste norbaiten arau-haustea -erretzen duenaren kasuan, arina baino ez da- eurei leporatu ezin zaiela argudiatuz. Taberna eta jatetxe jabeek, bestalde, euren haserrea adierazi dute orain pare bat aste EAJk lege-aurreproiektuari egindako aldaketa-proposamena dela eta. Hain zuzen ere, 100 metro koadrotik beherako aretoetan ere erretzaileentzako gune bereziak egotea eskatu dute jeltzaleek -momentuz, legeak ugazabaren esku uzten du bere tabernan erretzen uztea ala ez-. EAJren proposamenak aurrera eginez gero, polemika latza izango dugu ezbairik gabe, taberna txiki askok ez baitute modurik »ez eta lekurik, askotan» gune berezia atontzeko. Eta gehienen ustez, erretzea debekatzeak hondamendia ekarriko lieke euren bizibideei.



Urtarrilerako ote?

Neurriok urtarrilaren 1erako iragarrita daude, eta hala jaso dute komunikabide ugarik. EAEko Osasun Sailekoek, baina, zalantzak azaldu dizkigute: "Ez dago jakiterik legea noiz jarriko den indarrean, oraindik eztabaidatzen ari dira eta. Gainera, erretzaileentzako guneak ipintzera behartuko badute, pensatzekoa da epe bat utzi beharko dutela egin beharreko lanak egiteko. Ezin da horma bat egitera behartu egun batetik bestera. Eta ez nolanahiko horma gainera: erretzeko gunea hermetikoki banatuta egon beharko da gainerakotik, bertako aire guztia kalera joan beharko da zuzenean, eta presioak egokituta egon beharko du kanpotik datorren aireak barrukoa bota dezan".


Uzteko tratamenduak

Badaezpada ere, gero eta erretzaile gehiagok erabakitzen du uztea. Lan zaila da, ordea. Nikotinak menpekotasun handia sortzen du erretzaile gehienongan -%5-10 inguru baino ez da gai neke barik uzteko, osasungintzako profesional batek azaldu digunez-, eta borondate hutsa ez da nahikoa askotan. Horregatik, osasungintzak hainbat tratamendu garatu ditu azken urteotan, erabakia hartzen dutenei sufrikarioa arintzeko xedez. Argi eduki behar baita, adituek behin eta berriro gogorarazten dutenez, ezin zaiola sufritu gabe erretzeari utzi; tratamenduak makulu hutsa baino ez dira.

Osakidetza 1994an hasi zen mediku eta erizainei heziketa eskaintzen, haiek erretzeari uzteko tratamenduak eskain zitzaten. Zeregin horretan diharduen erizain batek esan digunez, "ikastaroak hartzea guztiz borondatezkoa da, eta hartu ondoren norberaren lantokian eskaintzea ere bai". Nolanahi ere, EAEko osasun zentro gehienek tratamendua eskaintzen dute. "Eta hala ez bada, erretzaileak Minbiziaren Aurkako Elkartera bidaltzen dira", dio Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, "haiek hitzarmena baitaukate gurekin. Inor ez da tratamendurik gabe gelditzen". Guztira, medikuntzako 1.500 profesionalek hartu dituzte ikastarook azken hamaika urteetan.

Tratamenduaren lehen urratsa erretzaileak tabakoa uzteko daukan gogoa zenbaterainokoa den jakitea da. Baita menpekotasuna neurtzea ere, bide batez. Horretarako, elkarrizketa batekin hasten da beti. Erretzaileari uzteko dauzkan zergatiez galdetzen zaio, eta testa egiten zaio nikotinari zenbateraino lotuta dagoen jakiteko. Behin hori eginda, mediku edo erizainak tratamendurik egokiena zein den erabakiko du, beti ere aholkuak eta elkarrizketak ardatz nagusia direla. Lan "psikologikoa", nolabait esatearren.


Bide bi: ordezko nikotina eta bupropioa

Gaur egun, tratamendu mota nagusi bi daude: nikotina bidezkoak eta bupropioa. Lehenbizikoak aski ezagunak dira aspaldidanik. Funtsean, erretzaileari nikotina ematen segitzean oinarritzen da -txikleak, adabakiak…-, gero eta dosi txikiagoetan eta guztiz utzi arte. Bupropioa, berriz, berriagoa da. Antidepresiboen taldeko sendagaia da, burmuinean nikotinaren antzera diharduena. Ez du erretzeko gogoa guztiz kentzen, baina dezente arintzen du.

Zaila da tratamenduon arrakasta neurtzea. Adituen ustez, norbait erretzaile ohia dela esateko urtebete eman behar du erre gabe. Baina tratamenduak laburragoak dira ia beti, eta zaila da kontsultategietara ez doazenen berri jakitea. Nolanahi ere, eta EAEko Osasun Sailak adierazi digunez, "%35ak lortzen du lehenengo ahaleginean urtebete erre gabe irautea". Oso portzentaje handia omen da hori. Ea orain, lege berrien akuiluak zirikatuta, handitzen den.

Datu batzuk
Erretzaile gehienak 20 eta 40 urte bitartekoak dira EAEn (Nafarroako eta Iparraldeko daturik ez dugu eskuratu, zoritxarrez) eta emakume erretzaile gehiago dago gizon baino. Erretzaile gehienek 15-16 urte zutela erre zuten lehen zigarroa.

Gero eta gehiago ahalegintzen dira erretzeari uzten. EAEko Osasun Sailak emandako datuek diotenez, urtero 5.600 lagunek lortzen du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Osakidetza edo Minbiziaren Aurkako Elkartearen bidez ahalegintzen direnak 17.000 inguru dira. %35ak lortzen du, iturri beraren arabera.

Biztanleen %35 zen erretzailea iaz EAEn. %18,7, berriz, erretzaile ohia. Erretzaile kopuruak gora egin du aurreko urteekiko, baina baita erretzaile ohi kopuruak ere.

854 tabako-denda daude Hego Euskal Herrian. Araban 92, Bizkaian 322, Gipuzkoan 211 eta Nafarroan 229.

201 milioi inguru zigarro pakete saldu dira Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan, aurten, uztailaren 31 arte. Gipuzkoa da "erretzaileena" (ia 78 milioi). Araban 15 milioi saldu dira, Bizkaian 54 milioi eta Nafarroan 53 milioi. Epe berean, 100 milioi inguru zigarro puru, norberak zigarrotxoa egiteko 2.040.077 tabako poltsa, eta 94.047 piparako tabako poltsa saldu dira lau herrialdeetan. Oro har, tabako salmenta jaitsi egin da Araban eta Bizkaian, eta gora egin du Gipuzkoan eta Nafarroan.

475 milioi eurotik gora gastatu dugu tabakotan, aurten, uztailaren 31 arte, Hegoaldeko euskal herritarrok.

The Fisherman taberna, bost urte kerik gabe
Lantokietan erretzea debekatzeko prestatzen dabiltzan legeak asaldaturik dauzka ostalariak. Bakan batzuek, ordea, aspaldi hartu zioten aurre legediari. Horixe da, konparazio baterako, Santi Otaolaurrutxiren kasua. Otaolaurrutxik The Fisherman taberna dauka Algortan (Bizkaia); leku txikia da, 40 metro koadro ingurukoa. "Berehala betetzen zen kez, eta apurka igartzen hasi nintzen osasun-arazoak sortzen zizkidala ke hark". Orain zortzi urte, Otaolaurrutxik debekatu egin zuen goizeko hamaiketatik aurrera tabernan erretzea. Hiru urte geroago, debekua erabatekoa izatea erabaki zuen. "Ez zen erraza izan; lo ordu asko galdu nituen urratsa eman aurretik, eta ohiko bezeroei banan bana galdetu nien ea nola hartuko zuten halako neurri bat. Ezetz esan balidate, ostalaritza utziko nukeen, hori argi neukan".
Azkenik, ordea, Otaolaurrutxi debekua ezartzeko modua eduki zuen. Bezero batzuk galdu zituen, baina baita beste batzuk irabazi ere, eta kontuak pareko atera zitzaizkion. "Etortzen zaizkidanetako asko erretzaile amorratuak dira, baina gustuko dute nire kafea, eta bost minutu erre barik eutsi diezaioketela diote. Azken batean, ohitura kontua da. Erretzaileak ohitu badaitezke zine-areto batean ordu bi erre barik egoten, zergatik tabernan ez?". Otaolaurrutxi aitzindarietakoa izan zen Euskal Herrian halako erabakia hartzen. "Eusko Jaurlaritzak esan zidanez, lehenengoa izan nintzen EAEn". Orain badago baten bat gehiago, baina salbuespenak dira momentuz.

Neurtu zure menpekotasuna
Tabakoarenganako menpekotasuna neurtzen duten test asko dago. Ez dira erabat zehatzak, jakina, galdera batzuen erantzuna subjektibo samarra delako, baina lagungarri suerta daitezke medikuntzako profesionalentzat. Ezagunena eta erabiliena -Osakidetzak, berbarako, horixe darabil- Fagerströmena da, beharbada. Sei galdera ditu, eta erantzunen arabera 0 eta 10 bitarteko puntuazioa lor daiteke. 8 edo gehiago izanez gero, menpekotasuna oso handia dela esan nahi du. Nahi baduzu -eta erretzailea bazara-, hementxe daukazu test osoa, zu zeu saiatzeko:


Fagerström testa:

Zenbat denbora irauten duzu esnatzen zarenetik eguneko lehen zigarroa erre gabe?
5 minutu edo gutxiago ............... 3 puntu
6-30 minutu ............... 2 puntu
31-60 minutu ............... Puntu 1
60 minutu baino gehiago ................0 puntu

Zaila suertatzen al zaizu debekatuta dagoen lekuetan ez erretzea?
Bai ................Puntu 1
Ez ..................0 puntu

Zein zigarrori uko egitea izango litzateke zailen zuretzat?
Goizeroko lehenengoari ..................Puntu 1
Gainerakoei ...................0 puntu

Zenbat zigarro erretzen duzu egunero?
31 edo gehiago ................3 puntu
21-30 ...............2 puntu
11-20 ...............Puntu 1
10 edo gutxiago ...............0 puntu

Gehiago erretzen duzu esnatu ondoko lehen orduetan gainerakoetan baino?
Bai ................Puntu 1
Ez ..................0 puntu

Gaixotasunak ia egun osoan ohean egotera behartzen zaituenean ere erre egiten al duzu?
Bai ................Puntu 1
Ez .................0 puntu

Jean Mixel Galant, tabakogilea: «Zigarreta erosten delarik ordaintzen denaz oso gutxi eramaten dugu guk»
Jean Mixel Galantek 0,7 hektareako tabako-plantazio txikia dauka Azkaraten (Nafarroa Beherea). Bera bakarrik arduratzen da lanaz, eta ez da lan makala. "Hektarea batean badira 28.000 ondo, eta horiek, memento batez, eskuetatik pasatu behar dira. Orain badira tresna mekanikoak zenbait lan egiteko, baina azaroan eta abenduan egin beharreko lan guztia eskuz egiten da. Ez da gogorra, baina bai egin beharrekoa. Oren asko behar da pasatu". Galantek dioskunez, orain dela hogei urte baino dezente tabakogile gutxiagok eusten diote lanbideari Euskal Herrian: "Donapaleu eskualdean bada gehiago, baina hemen, Garazi-Baigorri eskualdean, oso gutxi, Lapurdin eta Zuberoan bezala. Hegoaldean ez dakit zerbait ote dagoen".
Iparraldeko laborari askok ardi-hazkuntzan dihardute, eta besteak beste horrek eragin du, Galanten ustetan, tabakogintzak beheraldia izatea, "biek eskatzen dutelako sasoi berean lan asko". Horrez gain, tabakogile aritzea ez bide da batere errentagarria. "Guk Akitania mailako kooperatiba bati saltzen diogu; hark elkartzen ditu herrialde osoko tabakogileak. Orain ahantziak ditut zenbakiak, baina duela hogei urte egin nituen kalkuluak, eta zigarreta erosten delarik ordaintzen denaz oso-oso gutxi eramaten dugu guk".


Azkenak
Istiluak berpiztu dira Kanaky uharteetan, independentziaren aldeko zazpi buruzagi Frantziara preso bidali ostean

Asteazkenean, ekainaren 19an, atxilotu zituzten eta Frantziako espetxeetara bidali dituzte asteburuan. Maiatzean izandako istiluetan bortizkeria ekintzak antolatzea leporatzen diete.


Zaharraz Harro! jaiak
Beren atarietan etxebizitza turistikoak debekatu dituzten auzokideak omendu dituzte Gasteizko Alde Zaharrean

Etxebizitza turistikoen aurkako kalejira egin dute Zaharraz Harro! jaien barnean, Auzoan Bizi etxebizitza sareak antolatuta. Etxebizitzarekin “negozioa” egiten dituztenak salatu dituzte, bereziki Gustavo Antepara PPko zinegotzia, eta beren atarietan etxebizitza... [+]


281 gorroto delitu erregistratu ziren iaz EAEn, eta %64 izaera arrazista edo xenofoboagatik

Gorroto-gertakarien kopurua 2022. urtearekin alderatuta %35 txikiagoa izan zen, baina bigarren kopururik handiena da azken zortzi urteetan. Tipologiari dagokionez, lesioak (%32) eta mehatxuak (%24) nabarmendu ziren. Delituak jasan zituztenen erdia baino gehiago migratutako... [+]


2024-06-25 | ARGIA
Pirinioetako alkateek salatu dute “noraezean” dagoela despopulazioari aurre egiteko gobernuaren plana

Pirinioetako Mahaiak agerraldia egin zuen ostiralean, "konpromisoen lege bat" eskatzeko eta Nafarroako Gobernuari "neurri zehatzak" exijitzeko.


Eguneraketa berriak daude