Lanbropeko Badaia mendikatea

Kazetaritza independenteak herritarren babesa du arnas
Aperregiko eliza ondoko bolatoki berritutik abiatu gara oinez Lukianorantz (615 m), euri zaparrada ondorengo aterrunea baliatuz. Herrixkaren sarreran jorratutako alor artean doan pista zuzenari heldu diogu, harik eta Lukianoko herrigunean sartu arte. Eliza bera da lehenengoetako eraikuntza, bolatokia dator zertxobait aurrerago. Eskuinetik, edanlekua igaro ostean, ezkerrera igotzen den kaletik herrigunea zeharkatu eta Baias ibaiaren altzora daraman pistatik jarraitu dugu. Burdinazko langa gainditu eta berehala heldu gara ibaiertzera. Gainezka eta arre dator ibaia. Eskuin aldean, ordea, burdinolako presaren gainean egokitutako zubi esekia dugu eta horixe baliatu dugu beste ertzera igarotzeko.

Pista jarraituz, pago eta haritzek osatutako basotik irten eta belardi zabalaren beste muturrean ikusi dugu lehenengoz Encontradako baserria, Baias ibaia zeharkatzen duen zubiaren ondoan, Zuia, Urkabuztaiz eta Kuartango ibarrek bat egiten duten hartan. Egun paraje bakarti eta lasaiotan burdinolaren hondakinak, XVIII. mendeko zubia eta baserria baino topatu ez baditugu ere, behinola Gereñu dorretxea eta ermita ere izan omen ziren inguruotan. Pistan barrena goazela, ordea, bazkan ari den ganadu artetik zakur zuri handi bat agertu eta aurrez aurre jarri zaigu, adi adi zelatan. Mastina ote? Isil isilik eta astiro, badaezpada, ganadua eta zakurra atzean utzi eta baserri zaharberritura hurbildu gara, begi bakarreko zubi ederretik ibaia gurutzatu asmoz (585 m). Zubia eta inguruak erabat lokaztuta egon arren, ahal moduan gurutzatu eta eskuinera jo dugu aurrez aurre dugun burdinazko atetik igaro eta basa pistari jarraitzeko. Ibai ertzetik aldenduz, malda leunean gora, topatu bidegurutzean ezkerretik gora jo dugu eta laster muino gaineko begiratokira iritsi gara. Aterruneak dirau, Badaia nahiz Atxabaleko gainak baina, ez daude hodeiez libro. Behean aldiz, Baias ibaiaren meandroak eta zeharkatu berri dugun Encontrada paraje berde eta joria dakusagu lanbro artean.


Ganaltoko gurutzea

Badaiako goi lautadara iritsi nahian, bidean gora jarraitu dugu, zenbait bihurgune eta ataka bat gainditu ostean, Aperregitik zuzenean datorren pistarekin bat egin eta berehala Arnateko harratera irteteko (810 m). Torrogoiti eta Santa Marina ermitara doazen pistetatik begi-bistan dugun ordoki zabalean barneratu beharrean, ezkerrera biratu eta amildegi ertzetik doan bide belartsuan gora jo dugu, Ganaltoko gaina hartu asmoz. Mendi soilduan aurrera, apenas desnibelik gabe laster batean tontorreko gurutzera iritsi gara, iparretik datorren lainoak tontorra estali duen une berean (898 m). Iparraldean laino artean ezkutaturik dagoen Gorbeia mendi puskako gurutze itzelaren antzekoa du gain honek, nahiz eta txikiagoa izan, baita baserri itxurako buzoi dotorea ere. Aldameneko plakan honela dio: "Ganaltoko Gurutzea. Manuel Iradier Txangolari Elkarteak, Aperregiko administrazio batzordeak eta Badaia basa-mendizerrako elkarteak gurutze hau eraiki zuten, 1953an M. Iradier-ek jarri zuenaren ordez. 2003ko azaroan 15a. Egileak: Iñaki Elejalde Rueda jauna eta Ander Elejalde Rueda jauna".


Domaikiara doan bidearen bila

Ekarri dugun norabideari eutsiz, ekialdera abiatu gara laino hertsi trinkoan murgildurik, Olazar gainaren azpiko harratearen bila. Ezpel, ipuru eta arte zuhaixka txiki artean, zirrinda lauso bati jarraika zenbait muino gainditu ostean harrate batera jaitsi gara (820 m) eta Domaikia herritik datorren pistan behera segi dugu, laino geruza goian utziz. Gasteizko lurretatik Zuia ibarrekoetara pasa gara berriro eta bertan burutuko ditugu txango honetako gainontzeko urratsak ere. Gainbehera handirik gabe eta eskuinera irteten diren bideei jaramonik egin gabe, alboetan erkametz ale eder ugari ditugula, lokaztutako pistak bidegurutzera eraman gaitu. Burdinazko langa gainditu eta Aperregitik Domaikiara doan bidera irten gara (720 m).


Atxabal gaina eta Oroko santutegia

Zuzenean abiapuntura itzuli nahi bada, ezkerrera jo eta bidea jarraitzea besterik ez dago. Oroko santutegira eta Atxabal gainera igo nahian, bidegurutzean aurrera jo dugu ordea, Katergiko muinoa eskuinetik inguratzen duen pista lokaztuan barrena. Lepo batera heldu gara eta ezkerrera jo, Domaikiatik Orora doan bidean gora. Gain batera heldutakoan, berriz, daramagun bidea utzi eta eskuinera jo dugu, zuzenean Atxabaleko gailurrera igo ahal izateko. Malda piko batetik Orotik datorren bidera irten gara eta honek harresi harritsua igaro eta tontorreko errepikagailura zuzendu gaitu. Alboan, amildegi ertzean aurkitu dugu buzoia (896 m). Haize zakarra eta lainoa medio ikusmirarik ezean, berehala abiatu gara santutegirantz. Eskalada eskolarako erabiltzen diren haitzen azpitik igaroz instant batean heldu gara Oroko santutegira (805 m).


Aperregira buelta

Aperregira iristeko santutegitik bertatik mendebaldera jaisten den bidea hartu dugu. Laster burdinazko langa berdea topatu eta huraxe igarota ageri den bideak, basoan behera eramango gaitu, alor artetik arestiko pistarekin bat egin arte. Lasai asko burutu ditugu Aperregiko bolatokirainoko azken metroak, bustirik ez baina zeharo lokaztuta.

Badaia mendikatea arriskuan!
Zuaiako ibarra iparraldean, Kuartangokoa mendebaldean, Erribera Goitia nahiz Zadorra ibaia hegoaldean eta azkenik Gasteiz eta Arabako lautada ekialdean dituela, Badaia mendizerra ipar-hego norabidean hedatzen da, Gorbeiako mendimultzoa nolabait Gasteizko mendikatearekin lotuz. 800 eta 1.000 metro arteko garaiera duen goi lautada da eta amildegiak nahiz basoz beteriko malda leunak ditu inguratzen duten ibarretara begira. Mendi karstikoa izanik, goialdeko ordokian dolina nahiz lapiaz handiak ditu, baita artadi zabalak ere. Iparraldean Ganalto (898 m) du punturik garaiena, hegoaldean, aldiz, mendikateko gunerik altuenak diren Oteros (1034 m) eta Lorritxoko (1014 m) gainak.

Ezezaguna ia erabat, ez du izan Parke Natural izendatzeko zorterik eta hori gutxi balitz Eusko Jaurlaritzako energia berriztagarrien plana medio, ehundik gora haize-errota paratu nahi dituzte bertan. Erribera Goitia, Gasteiz, Iruña Oka eta Zuia udalerrietako 17,4 kilometrotan 110 metro garaierako 128 aerosorgailu jartzea dago aurreikusia. Arabako Foru Aldundiak Parkea eteteko eskaera egin eta bi aldeak negoziaketetan murgilduta daudenez, momentu honetan geratuta dago proiektua. Alabaina, akordio batera iritsi eta eraikiz gero Euskal Herriko parke eolikorik handienetakoa izango litzateke (32 aerosorgailu ditu Leitzakoak, 35 Oizkoak, 100 Urkilla-Elgeakoak).

Nafarroan martxan dauden parke eolikoak 28tik gora diren bitartean, iparraldean bat bera ere ez dago eta EAEn bi dira martxan daudenak, Elgea-Urkillakoa Araba eta Gipuzkoa arteko mugan, eta Oizkoa Bizkaian. Gainera, beste bik eraikuntza lanetan egon behar lukete, aurkako iritziak ez balitu geratu, Orduntekoa eta Badaiakoa alegia. Beste hainbat egitea dago aurreikusia EAEn, Ganekogorta eta Adarra-Mandoegiko mendietan esaterako. Hainbeste egitasmo aurrera bultzatu beharrean, hurrengo galderaren inguruan gogoeta egitea ez litzateke gaizki etorriko. Gure lurraldeko ibarrak, industrializatu eta gizatartu direnean, merezi al du orain gure mendiak desitxuratu eta industrializatzea, trukean, urtez urte handitzen doan kontsumo energetikoaren %10a soilik lortzeko?

Oro haitzeko santutegia
Zuia ibarreko herri nagusia den Murgiatik gora abiatzen da, Bitoriano herrixkatik pasatuz, Oroko santutegira igotzen den errepidea. Eskualdeko zaindari da Oroko Andre Maria, XII. mendetik mendi honetan ohoratua. Gotiko estiloko santutegia da, erromaniko estiloko beste baten hondakinetan eraikia, handia eta errenazimenduko koruarekin. Inguruan, gertu baina sumaezin dago, 1918an On Joxe Miel Barandiaranek aurkitutako Oro haitzetako kastroa. Bertan burututako indusketetan Brontze garaiko (2.000 urte k.a.) aztarna ugari topatu ziren bertan, koilareak, apaingarriak, lan-tresnak eta beste objektu metaliko ugari, Gasteizko museo arkeologikoan ikusi daitezkeenak.
Aurrealdean, atsedenlekutik ehunen bat metrora, haitz baten gainean Zuia eskualdeko begiratokia duzue, orientazio mahaia eta guzti. Begiraleku garaiago bat nahi izanez gero, ordea, Atxabal edo Oroko haitzetako tontorrera igotzea besterik ez duzue.


Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude