Bali politean bonba berriak eta odol zaharrak

Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2003ko azaroaren 09a
Bali uhartean jaiotako antropologo batek, Degung Santikarma-k «Bali bakearen uhartea? Ez da horrela izan beti» izenburua ipini dio Jakartako «Kompas» egunkarian egindako analisiari. Eta honekin irakurleari Bali bere benetakotasunean aurkeztu nahi dio, antropolo kolonialistek eta turismo agentziek saldu duten irudi idilikoa apurtuta.

Duela hilabete eskas, turista mordoxka bildu zen Balin iaz islamistek bonbaz lehertu eta kiskali zuten hotelaren aurrean. Hondakinetan loreak, kandelak eta poemak utzi zituzten, galdu zituzten 202 seme-alaba, senar-emazte, anai-arreba edo lagunen oroitzapenez. Han ziren agintariak, eta baita mundu osotik iritsitako komunikabideak ere.

Egun berean, Degung Santikarma antropologoa handik 20 kilometrotara dagoen hondartza batean egon zen, eta bertan Pak Nyoman izeneko herritarrarekin izandako enkontrua kontatu du. Honek hondartza zabal hartako txoko jakin batera eraman du. Eta iritsitakoan, «tarte batean zutik egon da eta bat batean gainbehera erori da. Honela esan du: æOsasuna, burkideok! Etorriko da eguna, eta orduan Ama Lurraren erraietatik aterako zaituztetÆ. Begiratu batera, sasiak hartutako leku bat baino ez da. Hurbil, kokoteroz inguratutako tenplo hidu bat dauka. Postal bat dirudi».

Baina soro horrek krudelkeriaren oroitzapenak ditu Pak Nyomanentzako. 1965eko gau batean leku horretara eraman zituzten preso hainbat herritar, banan bana jaitsiarazi eskuak atzean lotuta zituztela, eta beren ezpatekin zaintzen zituzten herritar balitarren artean fusilatu zituzten. Gaueko nahastearen erdian bizirik ateratzea lortu zuen Pak Nyomanek, baina oraindik gauero esnarazten dute beraientzako prestatutako zuloen aurrean tirokatu zituzten 202 herritarren garraisi eta aiumek.

Bizirik atera arren, familiako eta adiskide asko galdu zituen gizon honek urte luzez jasan behar izan zituen ûbeste hainbat milaka pertsonak bezalaû «komunista» etiketa eramatearen ondorioak, lan publikoetatik urrun, arrestatzeak edonoiz... «Zauri artean usteltzen ari den zakur bat bezala, guztiek ostikatua, bizi sozialetik kanporatuta» ikusi du bere burua luzez. Antropologoak galdetu dio ea nola egon den mutu hainbeste urtez. Bere arrapostua: «Eta nori kontatu behar nion ikusi nuena?».

Sukarno-ren garai haiek

Gerra hotza aspaldiko oroitzapen soila baino ez bada, inor gutxik ditu gogoan Sobiet Batasunaren eta amerikarrak buru zituen OTANen artean espazio politiko propioa eskatzen zuten buruzagi ez-alineatu haien mugimendua. Egiptoko Nasser, Jugoslabiako Tito... eta Indonesiako Sukarno. 60ko hamarkada zen. Baina 1965eko irailaren 30ean estatu kolpea jo zion bere eliteko indarren buruzagia zen Suharto jeneralak, amerikar eta britainiarren laguntzarekin, eta komunisten kontrako ehiza kupidagabeari ekin zion herrialde osoan. Kronikek diotenez, Java eta Bali izan ziren uharterik zigortuenak. Milaka militante hil zituzten, beste milakak egin behar izan zuen ihes, intelektualeriaren zati handi bat suntsitu zuten. Eta anabasaren erdian, politikarekin zerikusirik ez zuen hainbat herkide eta auzorekin mendeku zaharrak kitatzeko aukera ere eman zion askori. Gutxienez 500.000 pertsonak galdu zuen bizia sarraski horretan, eta badira kopurua milioiraino jasotzen dutenak.

Suharto 1998an bota zuten agintetik (ez aurretik honek sekulako fortuna atzerrian gorde gabe) baina 1965eko masakreez sekulako isiltasuna dago Indonesian... eta munduan. Egia osoak azaleratzen hasita, indonesiarrek egindako triskantzak argitu beharko lirateke; baina baita britainiar eta amerikarrek Indonesian ezarritako estrategia eta taktika kontraintsurjenteen gorabeherak. Gaur antiterrorismo izenez bataiatuta onargarriagoak diruditen estrategia horiek berak erabili dira gero Latinamerika osoan, Vietnamen, eta neurri txikiagoan Irlandan eta Euskal Herrian.

Balira itzulita, 2002ko bonba «Bakearen Uhartea» kanpotik astindu duen eraso bezala margotu dute. Izan ere, aspalditik uharte paradisiakoaren itxura saldu da Baliren inguruan. Hori interesatzen zitzaien Jakartako burgesei ûoporleku zoragarri batû eta baita Mendebaldeko turismo agentziei ere. Balin zegoen biolentzia bakarra antzinako gerren oroitzapena omen zen, folkloreak bildu dituen erritoak... Gainerakoan, dena bake eta armonia: arroz soroen erregatzeak berdintasunean hezitako laborari komunitateak, ororen gainetik armonia maite duten herritarrak, izakera duin eta noblekoak eta abar.

Arrakasta lortu du irudi honek mundu osoan. Behin ezkondu behar eta nola ez duzu bada hautatuko zure bizitzako bidai ahaztezinena egitekoa Bali bezalako Eden bat? Hemengo paisai liluragarrian gizaki «abegikor, lasai, eder, atsegin, txukun, langile eta ameslariak» bizi dira eta!

Baina Bali bertakoa den antropologoak dioenez, «artistaz gain borrero ere bagara, kontalari izateaz gain hilketak isilik gordetzen dakigunak». Beste edozein naziotako herritar jatorrok bezalatsu.

http://www.argia.eus/nethurbil helbidean, gai honi buruzko informazio gehiago eta Interneteko loturak.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
Akabatzearen negozioa argitara

Hiltegietako irudiak publiko egiteak kaltea eragiten dietela jakitun, animaliak hiltzea negozio bilakatu duten arduradunek hermetismo handia ezarri dute hiltegien inguruan.


2018-10-21
Otegi eta Zapatero Txillarren elkartu dira, jendeari horrelako bilerak inporta zitzaizkionean bezala

Arnaldo Otegik eta Jose Luis Rodriguez Zapaterok ezkutuko bilera egin zuten irailean Elgoibarko Txillarre baserrian. Bileraren xedea “elkar ezagutzea” zela esan duten arren, ezker abertzaleko iturriek Beranduegiri esplikatu diotenez, bi politikariek beren buruari egindako omenaldia ere izan da.


2018-10-21
Legioko ahuntzak idatzi du Casadoren diskurtsoa

Oso gutxitan erabiltzen dutela-eta, Espainiako Legioak erabaki du bere desfileetan parte hartu ohi duen ahuntza, Cientocincuentaycinco, birziklatzea.


2018-10-21 | Adur Larrea
Ez hanka ez buru
Behingoz edo garaia da

"Mitxoletak nahi ditugu", pestizida guztiak orain debekatzeko aldarria

Urriaren 5ean milaka pertsona bildu dira Frantziako Estatuko hirurehun hiri eta herri baino gehiagotako udaletxeen aurrean, "Nous voulons des coquelicots" (Mitxoletak nahi ditugu) deialdiarekin bat egiteko. Bi urte iraungo duen kanpainaren antolatzaileek ez dute huskeria eskatzen: pestizida kimiko guztiak debekatzea eta oraintxe bertan. Bioaniztasunaren hondamendiari eta gizakien pozoiketari behingoz erremedioa jartzea aldarrikatuko dute hileroko lehen ostiraletan.


2018-10-21 | Amaia Lekunberri
Ruben Collio aktibista maputxea
"Macarena lurraren defentsan borroka egiteagatik hil duten lehenengo emakume maputxea da"

Ruben Collio maputxeak (Santiago, Txile, 1976) itsasoa zeharkatu du Macarena Valdés ekintzailearen hilketaz jakinarazi eta nazioartean babesa lortzeko, salatzen duenez Txileko Estatuaren baitan maputxeentzat justiziarik ez baitago. 32 urte zituela hil zuten Valdés Tranguileko bere etxean, beraien bizilekuan zentral elektrikoa eraiki duen RP Global enpresa transnazional austriarraren auto batetik mehatxatuak izan eta egun batera. Macarenaren bikotekidea zen Ruben Collio, eta... [+]


Nerea Arriola. Txantxarik ez umorearekin
"Umorearen izenean ez dira gauzak banalizatu behar"

Sarritan gertatu zaio Nerea Arriolari; azkena, uda honetan bertan: ezezagunak hurbildu zaizkio, zaleak, bera zelakoan Idoia Txoperena, Supertxope, euskal youtuber sonatua. Hura, baina, kanpaina politiko baterako propio pentsaturiko pertsonaia zen [Hiru Damatxo ideia faktoriak egin zuen kanpaina, Sortu alderdiarentzat]. Arriola, berriz, Supertxope gorpuztu zuen aktorea dugu. Eta erizaina. Eta bakarrizketa-egilea. Eta…


2018-10-21
Nerea Arriola Urberuaga (1988, Donostia)

Erizaina da lanbidez, baina antzerkian ibili da betidanik, Zurriolako Ikastolako antzerki-taldean. Berak eman die gorputza eta ahotsa Supertxope euskal youtuberrari eta Info7 irratiko Dolores Mujika Dolox pertsonaiari. Duela bi urte egin zuen lehen bakarrizketa, eta besteak beste, zeregin horretan dabil orain han eta hemen. Aurten bukatu du antzerki-prestakuntza, Donostiako Arte Eszenikoen Tailerrean (TAE).


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude