Aireplanoko ametsak

  • Lehenengo aldiz, duela mende bat egin zuen hegan hegazkinak motor eta guzti Estatu Batuetan. Ehun urte luzez makina bat pilotu, asmatzaile eta abenturazale aritu dira lurrean baino zeruan bereak eta bi egiten. Horien artean Benito Loygorri biarriztarra, Carlos de Haya Gonzalez bilbotarra eta Heraclio Agapito Alfaro Fournier gasteiztarra. Orain trenean ibiltzea bezala bada ere, hegazkina hartzea garai batean abentura hutsa zen.

2007ko otsailaren 21an

Ehun urte pasa dira Estatu Batuetako hondartza batean Wright anaiek beraiek diseinatutako eta eraikitako hegazkinean historiako lehen motordun hegaldia egin zutenetik. Orduz geroztik, hegazkinak asko hobetu dira teknikoki. Hogei, berrogei edo ehun metro irauten zuten hasierako hegazkinek airean. Orain aparatuak Asiatik Afrikara joan daitezke hegan geldiunerik egin gabe. Ehun urteko bidaia luze horretan euskaldunak ez dira atzean geratu.

Euskal Herriaren eta aeronautikaren arteko loturak uste baino estuagoak izan dira eta dira. Duela gutxi jakin dugunaren arabera, Rolls-Royce britainiar multinazionalak egoitza Bilbon duen ITP enpresa aeronautikoari hegazkinentzako motorrak eraikitzeko eskatu dio. ITP enpresaz gain beste hainbat dira aeronautikarekin lotura dutenak.

Iraganari begiratzen badiogu berriz, diseinuan zein eraikuntzan Euskal Herriak bere alea jarri duela ikusiko dugu eta pilotu ezagunak ere sortu ziren hemen. Hegaldi bikainak ere ikus ahal izan dira Euskal Herriko zeruetan.

Humberto Le Blon eta Donostiako Ondarretako zorigaitza

1903an Wright anaiek lehen aldiz hegan egin zutenetik, munduan zehar azkar zabaldu zen asmakuntza berri honen inguruko jakin-mina. Donostia ez zen salbuespena izan eta bertan 1910eko martxoan egin zen lehen hegaldia, Ondarreta hondartzan. Humberto Le Blon pilotu frantsesak "Bleriot XI" aparatuan Ondarreta zeharkatu zuen.

Hondartzan hegazkinak lur har zezan behar ziren aparatuak prestatu, pista eraiki eta hondartzaren inguruak itxi ziren. Sarrera ordaindu egin behar zen. Martxoaren 27an egin zen lehen hegaldia eta garaiko egunkariek ziotenez, inguruak jendez gainezka zeuden. Sortu zuen ikusmina medio, Le Blon-ek hurrengo bi egunetan hegaldiak errepikatu zituen. Apirilaren 3an, Le Blon-ek, donostiarrei izandako harrera ona eskertu nahian, arratsaldeko hiruretan, inori ezer esan gabe hegan egin zuen. Airean minutu bat zeramala, hogeita hamar metroko altueratik erori zen hegazkin eta guzti. Itsasontziak inguratu ziren bere bila, baina beranduegi zen jada.

Orduz geroztik hegaldi ugari egin zen Euskal Herrian. Donostiako Igeldo eta Ulia mendien gainean eta hondartzetan hegan ibili ondoren, 1910eko uztailaren 21ean lehen aldiz Bilbo gainetik pasa ziren hegazkinak. Hiru urte geroago, Gasteizen jarri zuten Euskal Herriko lehenengo pilotu eskola, zeinaren pistak 500 metroko zabalera eta 300 metroko luzera zuen.

Sevillatik Gineara lur hartu gabe

Benito Loygorri pilotua Biarritzen jaio zen 1885ean. Bera izan zen Espainian pilotu gidabaimena lortu zuen lehen gizona, 1910eko abuztuaren 30ean, hain zuzen ere.

1902ko martxoan berriz, Carlos de Haya Gonzalez bilbotarra jaio zen. Hamasei urterekin Marokora joan zen gerrara. Hogeita bost urterekin teniente titulua eman zioten eta ondoren, Badajozen lortu zuen pilotu titulua. Carlos de Haya Marokora bidali zuten berriro, baina oraingo honetan pilotu gisa. Gerra amaitu bezain laster, Madrilgo Cuatro Vientos-eko aerodromoan aritu zen lanean. 1931n, Sevillatik Gineara joan zen hegaldi bakarrean. Hogeita lau orduko bidaia egin zuen Cipriano Rodriguez kopilotuarekin, Sahara desertuaren eta Nigerreko oihanaren gainetik pasaz. 1936ko Gerra Zibila hasi zenean Francoren bandoan egin zuen borroka, Francoren pilotu pertsonal bezala lan eginez. Carlos de Haya bilbotarrak bere ibilbide luzean hainbat munduko marka lortu zuen. Pilotu hau 1938an hil zen, Ebroko batailan.

Aeronautikaren historian pertsonaia garrantzitsua izan zen baita ere Heraclio Agapito Alfaro Fournier gasteiztarra. 1893an jaio zen Heraclio Fournier eta aitonak zuen dirutzari esker, bere proiektuak aurrera eraman ahal izan zituen. Hamazazpi urterekin Heracliok pilotu titulua lortu zuen eta Gasteizko Lakuan ingeniari ikasketak egin ondoren, 1913an Espainiako lehen hegazkina diseinatu zuen. 1920an Estatu Batuetara joan zen ikastera eta ondoren, Massachusetts-eko teknologi institutuan hasi zen lanean. Han hegazkinen motorrei buruzko ikerketak burutu zituen.

Hegazkingintzaren historian izan dugun beste euskaldun garrantzitsu bat, Horacio Echevarrieta bizkaitarra da. 1927an, Getxon bizi zen Horacio Echevarrieta Mauri enpresa gizonak, 6.611 euroko kapitalarekin, Iberia, Espainiako lehen konpainia aereoa ipini zuen abian. Gizon hau airelinea garrantzitsu horrek izan duen lehen lehendakaria eta sortzailea izan zen.

Aeronautika sektorea ehun urte geroago
Mende bateko hegazkingintzaren ibilbideak utzi du arrastorik Euskal Herrian. Aeronautika sektoreak behintzat indar handia hartu du Euskal Autonomia Erkidegoan. Horren adibide bat da Euskal Autonomia Erkidegoko hiru enpresa garrantzitsuk, Gamesa, ITP eta Sener-ek eta hogeita bost enpresa txikiagok sortu zuten Hegan izeneko Euskal Herriko Aeronautika Clusterra. Elkarte honen fakturazioa Espainiako sektore aeronautikoaren fakturazioaren ia laurdena da. 2002ko datuak kontuan hartuta, salmentak 600 milioi eurotik gorakoak izan dira eta 4.200 profesional baino gehiagok egiten du lan industria aeronautikoan. Sektore honek duen ahalmena dela eta, Rolls-Royce enpresa britainiarrarekin hitzarmen garrantzitsua sinatu berri dute.


Azkenak
Aritz Colio (HTX)
“Hatortxu amaituko da, baina elkartasuna eta auzolanaren bidean gure aletxoa jartzen jarraituko dugu”

Bi edizio baino ez zaizkio geratzen elkartasun jaialdiari. Antolakuntzak iragarri bezala, ohiko jaialdia eginen dute abenduaren 28an, eta 2025eko uztailean lau eguneko jaialdi berezi baten ostean, agur esateko une gazi-gozoa helduko da. Aritz Colio Hatortxuko antolakuntzako... [+]


AHTren obrak eta Renfe: murrizketak eta buruhausteak Gipuzkoako tren zerbitzuan, zazpi urtez

2017an Gaintxurizketan tunela zulatzen hasi zirenetik etengabeak izan dira AHTko obrek Renferen tren zerbitzuan eragindako murrizketak eta kalteak. Orain, Espainiako Garraio Ministerioak iragarri du udaran hainbat astez etenda egongo dela zerbitzu hori Hernani eta Irun artean... [+]


153.600 euroko isuna Askeri, euskal presoen alde egindako martxa batengatik

Aske antolakundeak aldarrikatu du elkartasuna eta amnistiaren aldeko borroka ez dela delitua. Eta, Ertzaintzak indarkeria erabiltzeko duen inpunitatea kritikatu du. Antolakundekoei jarri dizkieten isunak ordaintzeko, urriaren 5ean antolatuko duten elkartasun egunerako deia... [+]


Erresuma Batuko inteligentzia zerbitzuek Israel lagundu dute Gazako genozidioan

Espioitzarako 200 hegaldi egin dituzte EBko hegazkin militarrek urritik, eta inteligentzia datuak eman dizkiete sionistei. Britainiarren inteligentzia jaso eta analizatzeko taldeak Israelen izan dira “gerra” hasi zenetik. Urriaren 7tik sionistei armak esportatzeko... [+]


Eguneraketa berriak daude