"Kalitatezko euskal kultur bizia dagoela frogatzea dugu helburu"


1990ko irailaren 09an
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Txomin Heguyri elkarrizketa.

TXOMIN HEGUY
"Kalitatezko euskal kultur bizia dagoela frogatzea dugu helburu"
Iparraldeko Euskal Herriko Kultur Etxearen bost urtetako esperientzia aski kritikatuaren ondoren martxan jarri da jada Euskal Kultur Erakundea Txomin Heguy-ren gidaritzapean, herri Kultur biziari buruzko lanaren zerbitzura lan egiteko asmoz.
ARGIA. Zer dela-ta hutsegin zuen Kultur Etxearen proiektuak? Ze urrats eman dira haren ostean Euskal Kultur Erakundea eratzeko?
TXOMIN HEGUY. Euskal Herriko Kultur Etxea 84an sortu zen, orduan Pizkundea Federakuntzak (Iparraldeko euskal kultur elkarte gehienen federakuntza dena) bultzaturik. Hiru urtez ondo ibili zen eta ondoren arazoak sortu ziren hain zuzen euskal kultur elkarteek erraiten bait zuten ez ziela Euskal Herriko Kultur Etxeak erantzun baikorrik ematen beren arazoei. Eta haustura bat izan zen 88ko Biltzar Nagusi batean, diru txostenak baztertuak izan zirelarik.
Ondorioz bi egituren egiteko asmoa azaldu zen, egun daudenak: Euskal Herriko Kultur Etxeak segitzen du Baionan, bainan Baionako eta Hego Akitaniako Kultur Zentroa bilakatzen da, eta frantziar kulturaz arduratzea da bere helburu nagusiena. Bestalde, Euskal Kultur Erakundea dago. Bi egitura oso desberdinak dira funtsean beraz, inongo harremanik ez dutenak, eta helburu diferenteez ari direnak. Aurrera begira ikusiko dugu ea inolako harremanik sendotu daitekeen eta proiektu bateratu zenbait elkarrekin aurerra eraman dezakegun.
Bost urtetan Euskal Herriko Kultur Etxean lanean aritu den Daniel Landart antzerkigileak zehaztu nahi izan digu haren "porrota": "Euskal Herriko kultur etxea sortu zen jakin gabe zuzen zein zentro kultural zegoen, behar genuen gidaritza bat segitu beste edozein Frantziako kultur etxeek bezala. Beharbada gure esperintzia hori ez da konprenitua izan, azkarregi sartu ginen sistema batean, eta hobeto ikertu bagenu non sartzen ginen... Halere nahiz eta urte batzuk galdu ditugun ez gara lehengo neurritik abiatzen baizik eta beste ikuspegi batekin".
ARGIA. Ze botere eta diruz baliatuko zarete lan egiteto orduan?
TXOMIN HEGUY. Proiektuaren eramaiteko bi milioi liberatako dirua dugu. Gero! ekipamenduaren eta azpiegituraren osatzeko beste milioi erdia. Lehen aldia da diru kopuru hori ofizialki lortzen dugula Iparraldeko euskal kulturaz arduratzeko. Gure helburuak, eta lehentasunak, zortzi arlotan banatzen dira: Euskalgintza, literatura, antzerkigintza, bertsolaritza, dantza, musika, artegintza, hondarea eta euskal kirolak. Ostean aipatu dudan diru kopuruaren arabera, eta ikusirik zer dagoen egiteko, gauza oso gutxi hala ere.
Hasera batean jendearengana, elkarteetara iritsi behar gara, heuren asmoen eta egitasmoen ezagutzeko eta laguntzeko, bai diruz, ahal denean, bai bestela ere antolakuntza mailan, etab. Jende bat lagundua baldin bada proiektuaren hobeki emaiten, bigarren epe batean, aurrerago, senditu behar dugu ere elkarrekin egiten ahal diren proiektu nagusiago batzuk eramateko gaitasuna. Erran nahi bait da asmatzen ahal dela, adibidez abesbatza mailan, hiru egunez kantari ibiltzea hemen sorkuntza baten inguruan. Ez segidan, jendeak ez bait du sendi lagundua izaiten ahal dela orain arte egiten duen lanarentzat, baina denbora berean uste dut lortu behar dugun helburu? hori izan behar dela gerora begira, helburu nagusi batzuen eramaitea hain zuzen.
Nik sinisten dut momentu batzuetan beharko direla gertakari nagusiak gauzatu, jendeak ere arras eskertzen bait du beren lanak gertakari handietan bilduak eta onartuak ikustea. Hemen Iparraldean egiten diren gauzak defendatuko ditugu ororen gain. Hori ezin da pentsatu ikusiz zein den gaurko egoera hemen, ez da inoiz ezagutua izan hemen egin nahi izan den lana; beti ari gara diru piska bat biltzen gauzak ahal bezala izerdiz eta lanez eramanez, eta hori behar da lagundu, ganza ederragoak eta hobeagoak egiteko.
ARGIA. Zeintzu izango dira azpimarratuko dituzuen lehentasunak?
TXOMIN HEGUY. Lehen gauza euskalgintza, euskararen promozioa dugu arautegian. Lasai izan maila horretan! Honen inguruan lortu da partaidetasuna, bistan dena, zeren denek sinisten dutelako mementuan zerbait lortu dugula eta bide onean garela. Jendeak sinisten du beraz proiektu honetan. Lehen baldintza izango da ezin dela gibelerat egin frogatzea. Hori frogatzen badugu mami aldetik, kultur ekintza aldetik, gerorako diru kopurua ere goratuko dela uste dut.
Batzuek pentsatua izan dute bestalde gure xedea dela orain egiten den lanaren ilustratzea, laguntzea. Baina nola lagundu? Ze erizpidez baliatu? Lehen epe honetan kalitatezko kriterioak sartu beharko ditugu dudarik gabe, ze nik ez dut uste euskal kultura dela-ta denak behar direla kontuan hartu, gauza onak eta txarrak egiten bait dira. Alde batetik, diru kopuruak ez digu ematen denen laguntzeko, eta bigarrenez, nik uste dut kontuan hartu behar direla egiazko proiektu batzuk.
Ez da dudarik dugun diru kopuruarekin oso mugatuak garela, ez dugula arazoari guk bakarrik erantzuten ahal, ezin arlo guztietan. Beste biderik ere bada: Bi edo hiru proiektu hartu eta behar den guztia eman. Ikusi beharko, denborak eta ahaleginek argituko digute nondik jo. Nere kezka nagusia ere bada hemen ez dagoela oraino euskal kulturan profesionaltasunik, edo dagoena ez dela batere geroari begira. Gure xedea izango da hori pentsatzea: Antzerki talde profesional bat sortzea posible al da Iparraldean? Orain ametsa da. Baina gure asmoa kalitateari buruz, geroari buruz, hori izan behar du ere. Horretarako prest dagoen jendea behar dugu, eta gure lana horren sortzeko baldintzak jorratzea izango da.
Kanpora begira ere badugu helburu handi bat: Parise hurrun dagoenez ez dakite zer egin nahi dugun, ez dakite! Gure lana izango da frogatzea hemen kalitatezko euskal kultur bizi bat dagoela, eta bizitzen ahal dela. Honekin lotuz azpimarratu behar da irudiz badagoela nahikeri bat hemen egiten dena kontuan hartzeko Parisen.
ARGIA. Ze harreman mota gauzatu bide duzue Hegoaldearekiko?
TXOMIN HEGUY. Lehendabizi aipatu behar dizut diru kopuruen ugaltzeko hainbat egitasmo egin ahal izango dugula, Herriko Etxe, entrepresek eta beste geureganatuz, bultza ditzakegun proiektuak ofizialki onartuak izan daitezen, eta lagunduak ere gu iristen ez garen maila horretan. Fundazio pribatu bat egitea euskal kulturari buruz ere aipatzen da, behar bada lortuko da eta jende hat hasiko da horri buruz lanean. Hori bide berria da ikertzeko eta oso interesgarria. Baina azken gauza interesgarria eta berebiziko indarra duena Hegoaldea da. Uste dut lehen ezagutza ofizial bat badela proiektu batzuen inguruan eta hemengo sorkuntzaren baldintzak finkatzeko, eta gauzak honela laguntza batzuk behar ditugu sortu eta elkarrekin eraman.
"Nahi edo nahiez gure lanak moldatzen denbora bat beharko dugu, eta gauzak honela, eskatuko genizueke sei hilabetetako epea emaitea gure lanari buruzko zerbait esateto. Bai esperientzia baten arabera, eta bai luze aritu izanik honen sortzen –bi urte edo–, barnan bederen gauzak frango argi ditugu, gero ikusiko dugu kontretuki zer egin dugun. Agian hemen bota dizkizudanak amets handia baino ez dira izanen, frogatu behar!".
Txomin Heguyren azken hitzak ausardiarik erakusten dute dudarik gabe. Apostua latza da: Pastorala dela, Galarrotsak, irratigintza, ezin ahaztu azken urteotan bete duten lan erabakiorra... euskalgintza orohar, aspaldi honetan jokoan bait dago Iparraldean. Euskal Herriko Kultur Etxearen esperientziaren zama astuna oraindik orain gainean dutela, ezin, beste behin ere, zulo beltzean jausitzea.
NORTASUN AGIRIA
Hazparnen jaioa. Berrogeita lau urte. Bordaxuri antzerki taldeko sortzaile, jokolari eta arima. Eihartzea Hazparneko kultur etxearen sorkuntzan aritua. Kantogintzan hamaika plaza korritua, Peio Serbiella eta Bordegarai-rekin lehen, eta bakarka azken urteetan. Poema liburua argitaratu berri du Maiatz-ekin: "Tarteka Marteka".
JJ petrikorena
Daniel Landart eta Txomin Heguy aurrez aurre. Landart koordinazio lanean arituko da Elkartearen baitan, "euskal kulturaren baitan dauden hamaika kapera horiek biltzen eta aitzinerat eramaten".
Guztiz beharrezkoa ikusten du baldintza
zenbaiten sortzea egitura profesionalak bultzatu ahal izateko Iparraldean.
Txemin Heguyk Hegoaldearekiko harremanak sendotzea ezinbestekotzat jotzen du Euskal Kultur Elkartearen proiektuen gauzatzeko orduan.
36-41

GaiezHizkuntzaEuskaraErakundeakEKE
GaiezKulturaKultur ErakEKE
GaiezKulturaKulturgintz
PertsonaiazHEGI1
EgileezPETRIKOREN1Kultura

Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude