Ingurumena

Etxeko bonba

2026-03-04

Enpresa baten jardunak etxean konfinatzera behartzen zaituenean, botere politikoak "lasai egon" eta herritarrek "nahikoa da" diotenean, zerbait ez doa batere ondo. Areago, kontu berria ez bada. Meatzaldean hamarkadak daramatzate findegia etxeko atarian edukita; horregatik, egunotan gertatutakoak ez du inor harritu Petronorren ibilbideaz eta bost hamarkadatako istripuen historiaz jakitun direnen artean. Petronor da Euskal Herriko enpresarik kutsatzaileena, eta horrek zer esan... [+]

Solariako argindar linearen ibilbide berrituaren aurka azaldu dira Gueñeseko eta Galdameseko udalak

2026-03-03

Gueñeseko eta Galdameseko udalek alegazioak aurkeztu dituzte, Solariak proposaturiko ibilbide berriak kalte kulturalak, arkeologikoak eta ekologikoak eragingo lituzkeela salatuta. Linearen %75 lurperatzea erabaki du enpresak. Alegazioak aurkezteko epea martxoaren erdialdera arte irekita egongo da.

Jaurlaritzak ez zituen herritarrak Petronorreko isuriaz gauera arte ohartarazi, goizetik jakin arren

2026-03-02

Muskizeko Petronorreko plantan isuri berri bat izan zen ostegunean, eta herritarrak kalera atera dira asteburuan “Aski da!” esateko. Enpresaren eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketa jarri dute jo-puntuan, “berandu eta gardentasunik gabe” jokatzea aurpegiratu diete.

Mamu ala arbaso

2026-03-02

Trantsiziorako hila da otsaila. Otsaila txikia izateak lehenago bukatuko den esperantzan bizitzeko aukera ematen du. Une askotan, nostalgiaz begiratzen diot urtarrilean zehar bizitako erditze garaiari: zergatik ezin da hura luzatu? Beste askotan, erritmo errepikakor eta ezagunaren grinak martxoarekin jartzen nau ametsetan: zergatik ezin honen gainetik jauzi egin?

Denak ez ditugu lagun

2026-03-02

Udaberria badoa. Lotsagabe xamarra dela pentsa dezakezu; izan ere, egiten diogun kasu eskasagatik, aspaldi erabaki zuen ez gintuela gehiago agurtuko, ez etortzen denean, ezta alde egiterakoan ere. Merezia dugula dio Goikoetxeko Joxepak, "ondo merezia", azkentzen du.

Haragi-zirkuitu propioa sortzeko proiektua martxan

2026-03-02

Oiartzun Burujabe prozesuaren baitan, herriko haragi-zirkuitu propioa martxan jartzeko lanean aritu dira azken urteetan Elikadura Mahaitik. Labore Oarsoko kideek, herriko ekoizleek eta udal eta landa garapenerako elkarteko ordezkariek osatzen dute mahaia, baina batzar irekiak ere egiten dituzte, eta horietako batean proposatu zuten abeltzainek ideia. “Kezkatuta zeuden sektorean segidarik ez dagoelako, eta egoera aztertzen hasi ginenean ikusi genuen herriko baliabideak erabilita hemen hazitako animaliak tratanteei saltzea eta kanpora bidaltzea zela ohiko praktika”, adierazi du Itsaso Larretxea Alvarez Labore Oarsoko kudeatzaileak.

Basoko gordelekutik, Londresko elektrizista lanetara

2026-03-02

Ipurditik kiratsa ateratzeko gai den animaliarik ezagutzen ote dugun galdetuko baligute, agian burutik lehena pasako litzaigukeen animalia mofeta izango litzateke. Alor askotan pasa zaigu azken urteetan, telebistan eta komunikabideetan ikusten ditugunak gehiago ezagutzen ditugula inguruan ditugunak baino. Ez da mofeta ipurdi kirastuna duen animalia bakarra; asko dira baliabide hori ustiatzen dutenak, baina batek bereziki, izena eta guzti hartu du: ipurtatsa.

Voxen omenaldi faxista baten aurkako protesta Lizarran

2026-02-27

"Plus Ultraren balentria" eta Ruiz de Alda falangista omendu nahi zituen asteazkenean Voxek, baina hainbat eta hainbat pertsona mobilizatu ziren horren kontra, ekitaldia egitekoa zen aretoaren kanpoaldean eseriz besteak beste. Antifaxistak indarrez kanporatu zituen Poliziak.

Milioika euroko dirulaguntzak jaso eta gero, Espainiako energia enpresek diote hidrogeno berdea ez dela bideragarria

2026-02-24

Espainiako Estatuan “etorkizuneko ikatza” izango zela iragarri zuten. Energia enpresa erraldoiek 3.000 milioi euroko dirulaguntzak jaso dituzte hidrogeno berdearen teknologia garatzeko eta energia sortzeko. Alabaina, sektorea inbertsioak baztertzen ari da, teknologia hori ez delako lehiakorra.

Klima larrialdiari nondik heldu?

2026-02-24

Energia trantsizioaren bueltan bada nahasgarria den fenomenoa. Batetik, gero eta energia berriztagarri gehiago sortzen da; Nafarroan, adibidez, kontsumitutako energia guztiaren %28ra iritsi zen 2024an (2024ko Nafarroako balantze energetikoa). Bestetik, hainbat arrazoi dela eta, elektrizitatearen kontsumoa ez atzera ez aurrera dago Nafarroan 2010etik gaurdaino, ekonomia asko hazi bada ere. Eta antzera EAEn eta Espainiako Estatuan.

Oraindik ere berriztagarrien produkzioa energia guztiaren zati... [+]

Solariaren makroproiektua gaitzetsi dute Arabako bederatzi udal eta 130 administrazio batzarrek

2026-02-23

Otsailaren 21ean elkarretaratzea egin dute Gasteizen, Solaria Zierbena Solar makroproiektu fotovoltaikoak "lurraldean eragingo duen inpaktu itzulezina salatzeko", antolatzaileek salatu dutenez. Bederatzi udalerritako eta 130 administrazio-batzarretako ordezkariak eta hainbat gizarte eragile elkartu dira.

Erleak badaki zer egiten duen, guk ez beti

2026-02-23

Aurreko hilabeteko iritzian erleei eta naturari entzuten ikastearen garrantziaz idatzi nuen. Ez belarriekin bakarrik, baizik eta barrutik: presarik gabe, erlauntzaren aurrean gelditu eta zerbait esaten ari zaigun hori jasotzeko prest egoteaz. Eta idazten nuen bitartean konturatu nintzen entzute hori ez dela nahikoa. Edo, hobeto esanda, entzuteak beste zerbait eskatzen duela: begiratzen jakitea.

Negu on igaro

2026-02-23

Aurten hotz pixka bat badugu, bejondeigula. Negurako jasotako jakiak gozatzeko eguraldi aproposa. Gaur egun izozkailua eta hozkailua ditugu horretarako erreginak, baina garai batean barazkiak, fruituak, okelak eta arrainak jaso eta irauteko beste bide batzuk erabiltzen ziren. Bide guztien helmuga da janaria alferrik galduko luketen bakterioei sarrera eragoztea. Gorde-jakiak egiteko era horiek lehen sukaldaritza trikimailuak izan zirela dio baten batek. Jende asko ari da orain kontserbabide horiek erabilita ahosabaia kitzikatzen zuten dasta haien bila.

Garoa, jendartea eraldatzeko gune berria Mungia erdian

2026-02-23

2007an sortu zuen Butroi Bizirik elkartea ingurumenaz arduratuta zegoen Mungialdeko herritar talde batek, eta 2013an erantsi zioten "Trantsizioan" hitza izenari. “Rob Hopkins ekintzaile eta idazlea izan zen trantsizio mugimenduaren sortzailea, eta petrolioaren gailurrari erantzuteko bestelako bizitzeko moduak planteatzen ditu: permakultura, burujabetza, zaintzetarako elkarlana…”, azaldu du David Henderson taldeko kideak. Espazio txiki bat zuen BBT taldeak Mungian orain arte, baina iaz lokal berria hartzeko aukera suertatu zitzaien, eta pausoa ematea erabaki zuten. Horrela ireki zuten irailean "Garoa, gune bizia" deitzen dioten espazioa, herriaren erdian.

Arrokak mozorro

2026-02-23

Kantauri itsasoan bada inauterien sasoia urte guztira zabaltzeko gai den arrain-talde bat. Ez du, ordea, mozorroa landu beharrik kamuflaiaren maisu izateko; nahikoa du bere bizileku den itsas-hondoko arroka tarteren batean geldi mantentzearekin. Ongi erreparatu gabe, zaila izango zaio bere aurretik igaroko den urpekari, harrapari nahiz harrapakinari bere presentziaz ohartzea. Izan ere, algaz estalitako itsaspeko harri bati begiak eta hegatsak irudikatzea da krabarroka hauen itxura deskribatzeko modurik errazena. Horien artean ere, kasu, guztiak ez dira berdinak. Parrilan akaso, baina itsasoan ez.

Garraio publikoa bai, eskerrik asko

2026-02-18

Urte hasiera balantzeak egiteko une egokia da. Trantsizio ekologikoa eta klima aldaketa aztertzen duten azken balantzeek ondorio argia dute: garraioa da energia kontsumo altuena duen eta karbono isuri handienak isurtzen dituen sektorea. Aurreko urteari dagozkion datuak oraindik ez baditugu ere, Energiaren Euskal Erakundearen 2024. urteko datuen arabera, energiaren azken kontsumoaren %48 izan zen garraio sektorearena Euskal Autonomia Erkidegoan.

Sektore horrek energiaren kontsumoan izan duen... [+]

Mendizaletasunaren merkantilizazioa: praktika herrikoia kinka larrian

2026-02-18

Askotan pasatu zait burutik hausnarketa bera mendian egonda. Askatasun sentsazioa, (aktibitatea praktikatzeko materialaz gain) merkantilizaziotik kanpoko esparruan egotea, eta aisialdi mota hori neurri handi batean logika kapitalistatik at egotea. Kapitalismoaren motorra kapitalaren etengabeko metaketa izanda, egoera, behar, nahi, aktibitate eta harreman guztietatik etekin ekonomikoa ateratzeko azpilanetan ari dira sistema honen elementu “listilloenak”. Mundua eta jendartearen... [+]

Bero handiagoa eta elur gutxiago, eskiatzaileentzat arrisku berriak

2026-02-18

Elur-jausiek dozenaka eskiatzaile harrapatu dute negu honetan Pirinioetan eta Alpeetan, eta plazaratu dira izotz eta elur geruzen hauskortasunaz hamaika datu. Zientzialariek diote oraindik ez dagoela zehatz kuantifikatzerik zer lotura dagoen eskiatzaileek “istripuz” eragindako elur-jausien eta klima aldaketaren artean. Hala ere, negu hasierako hotz handiek eta osteko prezipitazioek osatutako paisaia zuriaren arriskuez ohartarazi dute, haren ederrak pitzadurak izan ditzakeelako ezkutuan.

Inausketa eta orbaintzeko pasta

2026-02-16

Epaila badator eta zuhaitzen eta arbolen epaiketak, inausketak edo kimaketak egiteko sasoia da.

Kieto protokoloa

2026-02-16

Urtarrila oso azkar pasa da, oso azkar. Tartean elurra eta guzti, oraindik ere negurik badela gogoratzeko. Konturatzerako, ehun arkume baino gehiago ditugu inguruan, ehun bizitza baino gehiago geure arduraren pean. 75 ardi baino gehiago erditu dira, halabeharrez eta eskuzabal. Nola ez da, bada, urtarrila azkar pasako?

Baratzezain izatetik erlezain izatera

2026-02-16

Duela 26 bat urte iritsi ziren Ali Orue zeberioarra eta Edu Brugos laudioarra Zioarraga auzora, Zuiara (Araba). Bizitoki aldaketarekin batera bizitza eta ogibidea aldatzeko gogoz iritsi ziren, baina pandemia ondorenera arte ez zitzaien momentu egokirik suertatu. Orduan erabaki zuten benetako saltoa ematea: “Erlezaintzan zaletasun gisa duela 14 urte inguru hasi ginen. Batik bat Edu aritzen zen, baina pandemia eta gero gure bizitzan aldaketa handia gertatu zen: istripu batengatik ezgaitasuna jaso zuen berak; nik lana utzi eta proiektua sortzea erabaki nuen”, azaldu du Oruek.

Basoko begiak

2026-02-16

Baso ertzean ari dira kaskabeltzak, lurrean, hazi batzuk jaten, lasai. Ez dira ohartu basoaren sakonetik begi batzuk begira dituztela, finko. Begiak hori-laranjak dira, begi niniaren kolore beltzarekin kontrastatuz eta begi ingurua ere horia dute. Adar batean dago harraparia, baina hegan hasi da, hanka luzeekin adarra bultzatu eta izugarrizko azelerazioa lortuta. Lurzorutik oso gertu doa hegan, bere hego biribilei esker basoko zuhaitz eta adar guztiak trebeziaz ekidinez, horien arteko gune txikietan zehar ere hegan pasatuz. Eta "pam", kaskabeltza ezustean harrapatu du.

Energia nuklearraren garapena lehenetsi du Frantziako Gobernuak: hamalau erreaktore eraikiko ditu ondoko hamar urteetan

2026-02-13

Bere energia politika zehazten duen plana aurkeztu du Frantziako Gobernuak ostegunean, energia nuklearra "ekoizpen elektrikoaren bizkarrezur" gisa kokatuta. Begirada 2035ean jarrita, berehalakoan sei erreaktore eraikiko ditu eta beste zortzi geroxeago. "50 eta 60" urtez ikusiko dute beraien bizitza luzatuta segurtasun neurriei segi 2035erako itxi beharko ziren erreaktoreek. Energia berriztagarriak dira planaren kaltetu handienak.

Biotech Foods haragi sintetikoaren laborategia bisitatu du Insaustik

2026-02-13

Donostiako alkate Jon Insausti Biotech Foods enpresan izan da ostegunean, hiriak dituen erronka ekonomikoen inguruan hitz egiteko aprobetxatuz. Sustapen ekonomikoa bere agenda politikoaren lehentasuna dela azpimarratu du alkate berriak: “Sustapen ekonomikoa lehentasunezkoa da nire agendan, enplegu gehiago eta hobea sortzeko, enpresak erakartzen jarraitzeko eta Donostiara inbertsioak ekartzeko”.

4x07: GARO EDO IRATZEAREN KULTURA... Etorkizunean ere erabilgarri | Iñaki Sanz Azkue

2026-02-11

Iratzea edo garoa ongarri ezinbestekoa izan da baserri bizimoduan. Ez zegoen nahi beste, horrek gatazkak ekarri zituen eta udalek esku hartu behar izan zuten. Horregatik, herri lurrekin harreman estua du iratzeak eta eragin handia izan du paisaiaren bilakaeran. "Iñistorketan" liburuan jaso ditu historia eta istorio horiek Iñaki Sanz Azkuek, eta berarekin jarri gara XVIII. mendetik hasita etorkizuneraino begira, eta gaur egun eta etorkizunean izan ditzakeen... [+]

STOP energia berriztagarrien faltsukeriei

2026-02-11

Azken urteotan, gizartean energia berriztagarriak sortzeko makroproiektuei bide ematearen aldeko jarrera sortzeko, nahita egindako faltsukeriei, erdi egiei eta gezur andanari aurre egitea egokitu zaigu.

Ukrainako gerrak Europan sortutako energia-krisia aprobetxatuz, ondo koipeztatutako makineria neoliberalak ingurumena babesteko Europako lege-esparrua ahuldu zuen. Aldi berean, demaseko diru kopurua bideratu zuen teknologia berriztagarriak garatu eta sortzen laguntzeko sektoreari eskainitako... [+]

Bertako klima 2ºC jaisteko plana prest daukate Balear Uharteetan

2026-02-11

Balears Verd mugimenduak anbizio handiko proposamena jarri du mahai gainean: uharteetako tenperatura bi gradu jaistea. Hori lortzeko milioi bat fruitu-arbola landatu nahi dituzte, horrekin lurrak birsortu eta uraren zikloa berreskuratuko dutela aurreikusita. Mugimenduaren bultzatzaile nagusi den Miquel Ramisek argi du helburu lorgarria dela, aurrekariak badaudelako. Uharte horiek muturreko egoerara bultzatzen ari diren turismo basatiaren eta kolapso klimatikoaren aurrean, oraindik borrokatzeko garaiz daudela errepikatzen du, irribarrea galdu gabe. Ez dira bakarrak.

Izurdeen babesteko hirugarren arrantza debekuak arrangura sortu du arrantzaleen artean

2026-02-10

Otsailaren 26ra arte zortzi metro baino gehiagoko arrantza ontziek portuan egon beharko dute nahi gabe harrapatutako izurde kopuruaren murrizteko. Hirugarren urtea da neurria martxan eman dutela, eta izurde hilen kopurua apaldu da.

Zabortegia amiltzearen arrazoiak eta erantzuleak exijitu dituzte seigarren urteurrenean

2026-02-09

Zaldibar Argitu herri plataformak Alberto Sololuze eta Joaquín Beltrán langileak gogoratu ditu, zeinak 2020ko otsailaren 6an zabortegiaren ezbeharrean lurperatuta gelditu ziren. Plataformak kritikatu du ingurumenaren kontrako delituen auzia “oraindik instrukzio fasean egotea eta etengabe luzatzea”.

Putzua testu-liburu

2026-02-09

Zaldibiako Lardizabal eskolan, ikastetxeko hezkuntza curriculumean dute txertatuta urmaelaren erabilera didaktikoa. Baina zer egiten dute eta zer ikasten duteikasleek putzuan? Bertatik bertara ezagutzeko aukera izan dugu.

Gidoia: Mikel Garcia Idiakez
Kamerak: Manex Moreno (ARGIA), Beñat Iturrioz eta Leire Egaña (BIRA Produkzioak)
Soinu Teknikaria: Iñigo Etxarri
Soinu posprodukzioa: Manex Moreno
Edizioa: Eneritz Arzallus (ARGIA)

Eztarrirako sendabelarrak

2026-02-09

Santa Ageda bezperan ari naiz gaurko artikulua idazten eta koplari buelta bat ematera noakizue. Uste dut nahiko aberats gaudela diruz, nahiz gehiagoko nahia beti hor dugun, eta baita ere aberats gaudela oinetakoz, batzuk beste batzuk baino gehiago; baina ez gabiltzala eztarriz sano, ezin baitugu kantatu nahita ere gogoz.

Bakoitzak bere habia

2026-02-09

Zetazko habiak nabarmenak dira orain, prozesionaria edo pinu-beldarrarenak (Thaumetopoea pityocampa). Sortzen hasi zirenean aurrea hartu ez bazitzaien, behintzat.

Lehengusu iletsua

2026-02-09

Iletsuak direlako edo hegan doazenean ateratzen duten zurrunbiloarengatik, erlastarrak ez dira gutako askorentzat erleak bezain sinpatikoak. Jakina, gizakiok ez gara sarritan oso zuzenak izaten gure epaietan. Erlastarren itxura sendoa da, beltzak dira eta, espezieen arabera, gorputz beltz hori estaltzen duten ileek kolorazio laranjatua, beltza, zuria edo horia izan dezakete, sarritan abdomena marra koloredunez beteaz.

Hiritik landa eremurako bizitza aldaketarako, ogia bide

2026-02-09

2012an iritsi ziren Maeztura (Araba) Natxo Beltran de Heredia eta Anna Minguella. “Bartzelonan bizi ginen eta multinazional batentzat egiten genuen lan, baina denbora generaman landa eremura aldatzeko eta eskuekin lan egiten hasteko gogoz”, azaldu du Beltran de Herediak. Araban bizi zen lagun bat ogiarekin zerbait egitekotan zela eta, berarekin hastea planteatu zien, eta proposamena hartzea erabaki zuten. “Baratzea egiten hasi ginen, oiloak ere bagenituen eta ogia egiten genuen”, gogoratu ditu hastapenak. Urtebete zeramatzatenean erabaki zuten batez ere ogian zentratzea. 2014an lagunak proiektua utzi zuen eta bikotea gelditu zen proiektuan. Azazetan jarri zuten martxan lehen obratzailea.

Kubatarrak "gerra egoeran" daude herrialdea AEBen erasotik defendatzeko

2026-02-06

Kubako lehendakari Miguel Díaz-Canelek telebistaz jakinarazi du herrialdeak indarrean jarri duela “defentsarako prestakuntza plana”. AEBen jarrera oldarkorrari erantzuteko abiatu dute plana eta horren arabera, besteak beste, kubatarrek larunbatero ariketa militarrak egingo dituzte.

Etiketa berde bakoitzarekin zer erosten dugun argitzeko eta laborari agroekologikoei entzuteko saioak

2026-02-06

Herritarrei laborantza ekologikoa eta agroekologia zer diren azaltzeko hiru saio antolatu dituzte Euskadiko Nekazaritza Ekologikoaren Kontseiluak eta EHKOlektiboak, elkarlanean. Kontzeptuen azalpenak eta inguruko laborari agroekologiko baten esperientzia uztartuko dituzte saio horietan. Helburutzat dute "merkataritzan ohikoak diren izendapenen atzean zer dagoen argitzea; balioan jartzea araututa eta babestuta dagoen ekoetiketa ofiziala; eta irizpide agroekologikoak gehitzen dituen EHKOlektiboa ezagutzera ematea". Otsailaren 10etik 12ra izango dira saio hauek, Bilbon, Lazkaon eta Donostian.

Europako lurren %70 pestizidek kutsaturik daude, 'Nature'-k plazaratutako ikerlanaren arabera

2026-02-03

Orotara 26 herrialdetako ekosistemetan (baso, larre eta laborantza-lurretan) egindako 370 azterketaren emaitzak plazaratu ditu Nature aldizkariak.

Sokamuturrak egin ahal izango dira inauterietan Gipuzkoan

2026-02-03

Bigantxak, sokamuturrak... Inauterietan zezen ikuskizunak antolatu ohi dituzten herrietan –Tolosan eta Azpeitian, kasu–, aurten ere egin ahal izango dituzte horrelakoak, Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi duenez. Dermatosi nodular kutsakorrari aurre egitea helburu duen araudia, zeinak debekatzen duen animalien bueltako ekitaldiak antolatzea, otsailaren amaiera arte dago indarrean EAEn, baina hura onartu zenean, pasa den abenduan, Eusko Jaurlaritzak jada esan zuen foru aldundiek salbuespenez baimendu ahal izango zituztela ikuskizun jakin batzuk.

Jaurlaritzak 2019tik daki zabortegiak zegokiona baino eremu handiagoa zuela, EH Bilduren esanetan

2026-02-02

Zaldibarko EH Bilduk prebarikazioagatik inputatu duten Arantza Baigorri alkate ohiari babes osoa eman dio. Koalizioak dioenez, EH Bilduk zabortegia handitzeko alegazioen aurka bozkatu zuen, Baigorri alkate zela. Gehitu du PSEk eta EAJk bultzatu dutela zabortegia, eta “sinesgaitza” dela Baigorri inputatzea eta EAJko alkateorde ohi Juan Mari Uriarte ez.

Txikitasunean ezkutatuta

2026-02-02

Bada zerbait zientzialari oro pozten duena: buruan dituen galderen erantzunak aurkitzea.

Labrazako eolikoen eraikuntza lanak gelditzea eskatu du kontzejuak, mendi-bideetan baimenik gabe ari direlako

2026-01-30

Mendi-bideetan baimenik gabe burutzen ari diren eraikuntza lanak "berehala gelditzea" eta "legaltasuna berrezartzea" eskatu du Labrazako Kontzeju Irekiak. Ebazpena argitaratu du Arabako Buletin Ofizialean, "honen berri izan dezaten pertsonek, erakundeek eta enpresa interesatuek edo erabaki honek eragiten diotenek".

Artoari buruzko jardunaldia Zubietako errotan

2026-01-30

Duela urtebete inguru abiatu zuten Nafarroako Bortzirietan, Baztanen, Malerrekan eta Basaburua txikian artoaren berreskurapenari lotutako lanketa, laboreari bide berriak irekitzeko helburuarekin. Zubietako errotaren bueltan sortu zen ideia, eta Cederna Garalur landa garapenerako elkartearen eta bertako elikadura dinamizatzaile Itsasne Mendiberriren laguntzarekin eraman dute aurrera. “Lehen sektorean egon zitezkeen aukerak aztertzen ari zirela, Zubietan artoarekin zerbait egin zitekeela bururatu zitzaien, eta agian baratzezain eta abeltzainentzat osagarri bat izan zitekeela”, adierazi du Marc Badal proiektuaren dinamizatzaileak. Eskualdeko arto barietateak identifikatzeko eta berreskuratzeko lanean aritu dira, eta otsailaren 21ean lanketaren emaitzak aurkezteko festa-eguna antolatu dute Zubietan.

Repsolen aurrean protestak egin dituzte Bianditz Domiko Bizirik eta Urumeako Mendiak Bizirik herri ekimenek

2026-01-30

Azaroaren 29 arratsaldean "Repsolen praktika ekozida eta kolonialak salatzeko" bi elkarretaratze egin dituzte Lintziringo (Oiartzun) eta Txillida Lekuko (Hernani) gasolindegietan.

Aberri Eguna Lizarran ospatuko du Euskal Herria Baterak

2026-01-30

Martxoaren 28an Lizarrako Los Llanos Kulturgunean ospatuko dute ekitaldi batekin. Aberri Eguna instituzionalizatzeko bidean "jauzia" eman nahi du ekimenak, eta horretarako Euskal Herriko hainbat eragilerekin bilerak egingo dituzte.

Jaurlaritzako Deskarbonizazio zuzendaria Iberdrolako apoderatu ohia da

2026-01-30

Egun Eusko Jaurlaritzako Deskarbonizazio zuzendaria da Guillermo Allende Arangiz, 2025eko otsailaren 15etik (kargu hau Trantsizio Energetikoko sailburuordetzan dago, Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun Sailaren barruan). Ordura arte Iberdrola taldeko enpresa bateko goi kargua izan da, Jaurlaritzako webgunean irakur daitekeen Allenderen curriculumak berak adierazten duenez.

Ingurumen baimenik gabe, Gasteiz inguruetako makroeoliko proiektuan atzera egin du enpresak

2026-01-29

Savannah Power Solar enpresak Cluster Vitoria 30kV izeneko zentral eoliko proiektua bertan behera uzteko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari urtarrilaren 19an, eta Jaurlaritzak urtarrilaren 26an sinatu du proiektuaren espedientea artxibatzea. Atzera egitearen arrazoia izan da Ingurumen Sailak eman duen "aurkako" ebazpena ingurumen eraginen inguruan. Sailaren txostenak nabarmentzen zituen, besteak beste, babestutako hegaztiek eolikoekin talka egiteko arriskua eta bertan dagoen igarobide ekologikoan eragina izango lukeela. Herri hauen lurretan egitekoa zen sei haize errota eta 29,94 MW-ko proiektua: Gasteiz, Burgelu, Arratzua-Ubarrundia, Barrundia, Dulantzi, Iruraiz-Gauna eta Donemiliaga. Arabako Mendiak Askek lorpena ospatu du eta adierazpen hauek egin ditu albistea jakin berritan: "Proiektu hau gaur egun Araba mehatxatzen duten 100dik gora zentral eoliko edo fotovoltaikoetako bat besterik ez zen. Horietako batzuk, tamalez, jada martxan daude, hala nola Labrazako zentral eolikoa. Horregatik, mobilizatzen jarraitu behar dugu, ahalik eta proiektu gehien baztertuak izateko".

Zaldibarko alkate ohia inputatu dute, zabortegia zabaltzeko lanen berri ez ematea egotzita

2026-01-29

Hirigintzari loturiko ustezko prebarikazio delituengatik inputatu dute 2011 eta 2018 artean EH Bildu ordezkatuta Zaldibarko alkate izan zen Arantza Baigorri, bi udal arkitekto eta idazkariarekin batera.

Nafarroako Gobernuak bertan behera utzi du Goñin eta Etxaurin eraiki nahi zuten parke eolikoa

2026-01-29

Ingurumen inpaktua dela medio bertan behera utzi du proiektua Nafarroako Gobernuak. Elkarte ekologista, udal eta norbanakoen alegazioak bultzatuta, asteartean argitaratutako aldizkari ofizialaren arabera, Enigma Green Power eta Savanna Power Solar enpresek ezin izango dute parke eolikoa eraiki. Hegazti eta saguzarrentzat gune garrantzizkoa delako, eta kalteak eragingo lituzkeelako inguruko landaredian.

Mercosur vs bizitzaK

2026-01-28

Mercosur eta Europar Batasunaren arteko merkataritza ituna izan dugu buru gainean biraka. Mercosur, muga-zergak eta oztopoak gutxitzeko akordioek eta beste zenbait liberalizaziorako nekazaritza hitzarmenak, elikadura sistemak zelatatzen dituzte. Neurririk gabe diru-gosez dira eta hango eta hemengo nekazaritza eta herrien elikadura burujabetza jaten jarraituko dute, hustu arte. Ez dira akordio teknikoak, ezta ekonomiaren eremu “neutralean” gertatzen diren zerbait ere, botere-erabaki politikoak dira.

EB-Mercosur hitzarmenarekin batera, haragia ekoizteko Amazoniaren soiltzea berriz abia daiteke

2026-01-28

Urte hasiera honetan, Amazoniako oihana soiltzetik babesteko 2008tik indarrean den luzamendu pribatu bat bertan behera gelditzeko zorian da Brasilgo Mato Grosso estatuan. Bitartean, Europar Batasuna eta Mercosur erakundeko herrialdeen arteko merkataritza hitzarmena izenpetu berri da, zeinak kalte klimatikoak areagotzeko arriskua dakarren. Gizarte zibilaren mobilizazioa da horri aurre egiteko azken aukera.

Stop Fosilak taldea sortu dute aditu eta ekintzaile ugarik, trantsizio energetiko "justu eta azkar" baten alde

2026-01-28

Erregai fosiletatik berriztagarrietara jauzia lehenbailehen egin behar dela dioen manifestua sinatu dute, eta desazkundea ez dela nahikoa defendatu dute bertan: "Dilema ez da desazkundea ala energia berriztagarriak, biak behar ditugu, eta aldi berean gainera".

Iaz eguzkiak eta haizeak elektrizitate gehiago sortu zuten fosilek baino EBn

2026-01-28

Iaz, lehen aldiz, haizeak eta eguzkiak erregai fosilek baino elektrizitate gehiago sortu zuten Europako Batasunean, ENBERen analisiaren arabera.

Eta orain abereen talde immunologia lortu behar da... zergatik ez da talde prebentzioa lantzen?

2026-01-26

EHKOlektiboa abenduan eta urtarrilean gauzatzen ari den etxalde bisitei jarraiki iritsi gara Agerrea baserrira, esne behiak dituen Arbonako etxaldera. Kolektiboak definitutako irizpide agroekologikoak zein maneratan betetzen diren ezagutzeko bisitak direnez, aukera interesgarria da laborarien egunerokoa gertutik ulertzeko. Bide batez, bertan jasotakoak EHKOren Onarpen Komisioak aztertzen ditu, identifikatzailearen erabilera egokia bermatzeko.

Auzoaren eta ekoizle agroekologikoen arteko zubi

2026-01-26

Gasteizko Judimendi auzoan sortu berri den proiektua da Ekonomatoa, Bionekazaritza ekartetik sustatu dutena. “Saskibarazki deitutako proiektua martxan zuen elkarteak aurretik, zenbait ekoizlerekin elkarlanean ari ziren, baina proiektua handitzeko asmoarekin auzoari deialdi irekia egin zioten, ekonomatoa irekitzeko aukera aztertzeko”, azaldu du Xabi Baldor Sobron proiektuko kideak. Urtebete pasatxoko prozesua egin du Bionekazaritzako kideez eta auzoko jendeez osatutako lantaldeak, eta lanketa luzearen eta hainbat froga piloturen ondoren, urtarrilean abiatu dute ekimena.

Azenario koloreko mutila

2026-01-26

Seko jakineza naiz, eta ez naiz modaz ariko. Koloreez bai, ordea. Kolore batzuk nola haizearen alde jarri eta denon aurrean boladan sartzen diren. Azenarioarena kasu (Daucus carota subsp. sativus).

Kantauriko herensugearen sugarra, bioaniztasunaren ikur

2026-01-26

Kantauri itsasoko herensugearen sugarra, ez da hain ohikoa, baina bai garrantzi handikoa. Mediterraneoan sortzen dituzten baso ikusgarrien aldean, gurean balio handiko su txikiak bailiran agertuko dira, neguko olatu bortitzek ere itzaliko ez dituztenak; izan ere, animaliok tinko eutsiko diete korronteei, ongi oxigenatutako harkaitz pareta bertikaletako substratuei, baita ur hotzeko gune ospelei ere. Parez pare, korronteei begietara so daude.

Gezurra da

2026-01-21

60 urte bete dira Andaluzian, Almeriako kostaldean dagoen Palomares herrian, istripu nuklearra gertatu zela. Erregimen frankistak kanpaina itzela egin zuen arriskurik ez zegoela esateko, Manuel Fraga Espainiako Turismo ministroaren bainu eta guzti. Engainu hutsa. Palomareskoa adibide bat besterik ez da, nuklearrekin zerikusia duten beste hamaika istripu, gertaera eta baieztapenek antzeko ezaugarriak izan baitituzte historian zehar. Nuklearrena sekretismoan, engainuan eta gezurrean oinarrituriko historia bat izan da gaur arte.

Petroputreak

2026-01-21

2026a gogor hasi da. Hiru egun baino ez, eta zapla, Estatu Batuek Venezuelan “erabaki irmoa” operazioa abiatu, jende andana erail, presidentea bahitu, eta protektoratu antzeko zerbait zirriborratu dute, bihar-etzi gertatuko dena argitu gabe. Operazioaren zaleek “Chavismo gaiztoaren” amaiera egintzat jo bazuten ere, bestelako lehentasunak daude. Tartean, azken bi hamarkadetan estatuaren esku eta, zigorrak tarteko, gainbeheran egon den petrolio ekoizpenaren kontrola... [+]

4x14: Hiru inbaditzailetxo

2026-01-20

Gaur animalia espezie inbaditzaileei buruz hitz egin dute Nagore Irazustabarrena eta Axier Lopezek. Hiru kasu aztertu dituzte, guztien artean inbaditzaileena zein den ondorioztatzeko.

Honako abestiak erabili dituzte aste honetan:

Nowki Ngandam - 'Koipuh Koipuh'

Wvilliz feat. mike - 'Central Park'

Kuraia - 'Ehiza'

Bloodhound Gang - 'The Bad Touch'

Aldaketa hormonal eta emozional betean zaude, eta inork ez dizu esan andropausia dela

2025-12-24

Gezurra dirudi zeinen ezezaguna den andropausia, adin batetik aurrera testosteronaren galerak eta hormona aldaketek gizonengan duten eragina. Ahulezia fisiko, fisiologiko eta emozionalez, zailtasun sexualez eta gaitasunen gainbeheraz hitz egitea tabua da gizon ugariren artean.

Otsoa babestu, abeltzaintza estentsiboa lagundu

2025-12-24

Obsesionatzen naute eztabaida polarizatuek. Kuba. Prostituzioa. Euskal gatazka politikoa. Nire konbikzioak zalantzan jartzen ditut behin eta berriro”. Horrela hasi nuen "Aingeruak eta neskameak" nire saiakeraren hitzaurrea: haurdunaldi subrogatuen meloia aletu nuen liburuan, ikuspegi feminista, disziplinartekotasuna eta pluralismoa ardatz. Horregatik erakarri nau otsoaren ehizaren inguruko eztabaidak.

XX. mendean desagertzeko arriskuan egon zen espeziea babesteko legeen kontrako erabaki politikoak hartu dira aurten Espainiako zein Frantziako estatuetan. Pasa den martxoan, Espainiako Diputatuen Kongresuan onartu zen Duero ibaiko iparraldeko otsoak babes berezia duten espezien zerrendatik ateratzea. Modu zalantzagarri batean ezarri dute neurria alderdi eskuindarrek: elikagaiak alferrik ez galtzeari lotutako lege berri batean sartuta. Ekainean Europar Batasuneko Kontseiluak behin betiko argi berdea eman zion otsoaren babes maila “zorrozki babestutik” “babestuta” jaisteari, eta aldaketa horretatik tiraka, irailean Frantziako Gobernuak iragarri du abeltzainei baimena emango diela otsoa tirokatzeko abereak defendatzeko helburuarekin.

Hedabideetan ohikoa da bi aldeen ikuspegia kontrajartzea: abeltzainena (ehizaren alde) eta ekologistena (ehizaren kontra). Ba al dago, ordea, animalien eskubideen aldeko abeltzainik? Ba al dago estentsiboan jarduten duten abeltzainen zaurgarritasuna aintzat hartzen duen ekologistarik? Posible da “alde/kontra” dikotomia horretatik harago joatea? Bilaketa horren ondorioa da monografiko hau.

Ahuntzak, astoak eta mastinak otsoa uxatzeko

2025-12-24

Datu ofizialek argi erakusten dute otsoen zabalkundea Espainiako Estatuan, biologoek eskertu eta abeltzainek kezkaz bizi dutena. 370-380 otso taldeetatik gehienak Gaztela-Leon, Galizia, Asturias eta Kantabriako erkidegoetan bizi dira, eta horietan guztietan %17 eta %60 bitarteko aleen igoera dokumentatu da.

Espezierik inbaditzaileena

2025-12-17

Sobietar Batasuna, 1920ko hamarkada. Nikolai Vereshchagin errusiar zoologoa Kaspiar itsasoko Azerbaijaneko kostaleko fauna aztertzen hasi zen, eta gero Armenia eta Georgiako mendietan jarraitu zuen. Kaukaso inguruan desagertutako animalia espezieen erregistro ahalik eta zehatzena egitea zuen helburu. Labar pinturetan irudikatutako uroak, gazelak... ikertu zituen eta, besteak beste, mamuten eta tigreen fosilak eta hezur zatiak aurkitu zituen.

Kaukasoko ugaztunen 11.000 urteko bilakaera bildu... [+]

"Bai, zuen enpresak han daude eta gu izorratzen ari dira"

2025-12-17

Trantsizio energetikoak hartu du lehen lerroa, baina, hau trantsizio bat al da? Ekologikoa al da? Argi dagoen bakarra da koloniala dela. Orain arteko logika estraktibistaren jarraipena da eta material horien jatorrizko herrietan eragin suntsitzaile ikaragarria du. Ipar globalaren erosotasuna justifikatzen jarraituko dugu? Hego globalaren lurra eta bizimodua suntsitzen jarraituko dugu?
Honakoa Alexandra Bermudez (Kolonbia), Zenayda Serrano (El Salvador) eta Dalila Argueta (Honduras) ekintzaile sozialek Kinka Sareak urrian antolatutako Autonomiatik Erein topaketetan egin zuten mahai-inguruan jasotako errelatoaren lagin bat da, ahalik zintzoen itzulia.

Itsuan

2025-12-10

Birkokapenak azken baliabideak dira giza jarduerek edo klima aldaketak gainerako animalien biziraupena mehatxatzen dutenean. Baina operazio konplexu eta triste horiek gero eta ohikoagoak dira Kenya bezalako herrialdeetan. Azken asteotan, ehunka jirafa, zebra eta antilope mugiarazi dituzte Kedongetik. Arrazoi nagusia? Gu. Gune hori helmuga turistiko garrantzitsu bilakatu da azken urteotan, eta horrekin batera lurraren pribatizazioa eta espekulazio neurrigabea etorri dira, bizitzarekin aurrez... [+]

Egurra eta ondarea

2025-12-10

Zurgintzak garrantzi handia izan du Euskal Herriaren historian, izan itsas edo mendialdean. Baserri-dolareak dira horren lekuko, eta itsasontziak, “buruz behera dauden baserriak”, Jabier Lekuona arkitektoak dioen bezala. Bera izan da Sagardoaren Lurraldeak antolatutako Sagardo Forum jardunaldietako hizlarietako bat. Ondarea izeneko jardunaldi teknikoetan hartu du parte, Astigarragako (Gipuzkoa) alkate Xabier Urdangarin, arkitekturan doktore eta EHUko irakasle Ibon Telleria eta... [+]

Sagardoa merke… baina noren bizkar?

2025-12-10

Pasa den uztailean ENBA nekazal sindikatuak sare sozialen bidez salatu zuen Euskal Sagardoa Jatorrizko Izendapenerako sagar ekoizleak galeretan ari zirela lanean. Oharrean ziotenez, ekoizpen kostuak kiloko 0,51 eurokoak izanik, ekoizleei kiloko 0,35 euro ordaindu zizkieten. Ez da berria sagardotarako sagarraren kostuen eta balioaren inguruko eztabaida, baserriko beste produktu gehienekin gertatzen den bezala. Datuen atzean ezkutatzen dena arakatzeko asmoz, Maider Lopetegi Albizu Fruitel elkarteko lehendakari eta sagar ekoizlearekin elkartu gara, eta Euskal Sagardoa deiturako koordinatzaile Unai Agirreri ere luzatu dizkiogu zenbait galdera.

Klima aldaketa indartzen, horri aurre egiteko ahalegina oraindik ahul

2025-12-10

2015eko abenduan, duela hamar urte, munduko 195 estatuk Parisko hitzarmena adostu zuten, klima aldaketa murrizteko eta horren eraginei aurre egiteko xedez. Klimatologian eta nazioarteko harremanetan hainbat adituk testua kritikatu zuten hasieratik bertatik: helburu eskasak, martxan jartzeko mekanismo desegokiak, eta formulazio ahul edo interpretazio garbirik gabeko eduki gehiegi izatea leporatzen zioten. Hamar urte geroago, ondorengo COP biltzarrek ez dute oraindik norabidea zuzendu eta sendotu. Hoberik igurika genezakeen?

Etengabe esperimentatzen, lurrari begira beti

2025-12-10

Sagastietako bioaniztasunaz informazioa biltzeko telefono dei bat egin dugu. “Elgoibarko Lizagasar sagardotegiko Asierrekin hitz egin behar duzue”, diosku bestaldekoak, “gaiaz interesa du eta badauzka jarriak txorientzako egurrezko habiak, sagastietan gauza diferenteak probatzen dabil... izango du zer kontatua”. Deitu diogu, bada. Dei laburra behar luke, Elgoibarren hitzordua lotzeko beste. Ia ordu erdiz aritu zaigu Asier Lizarralde hizketan, txoriak direla, hontzak direla, saguzarrak, mantangorriak, sitsak, sagar-harrak, erleak, erromeroa, sabia… “Lurrari gehiago begiratu behar diogu, ahaztua izan dugu urteetan”, esan digu. Eskegi eta Dani gure argazkilariari mezua: “Ostegunean Elgoibarrera joateko prest? Emankorra izango da goiza”.

Lurzorua

2025-12-04

Lurzorua eta lurra adiera berdinak ote diren begiratu dut hiztegian, desberdin erabiltzen ditugulako. Erdarazko suelo eta tierra, hurrenez hurren. Ematen du lurzoruan gertatzen dena gizakiari dagokiola eta lurrarena erreinu begetalari, baina lurzorua lurra ere bada.

Lorezainaren sentsibilitatea bagenu, jakingo genuke oinekin zapaltzen dugunaren azpitik mundu bizi aberats bat dagoela. Lurra entitate bizia baita. Lurrak barne egitura konplexua du, mikroorganismo askoren bizileku, denboran... [+]

Fotovoltaikoen zilar goseak hondoratuko du Cerro Rico

2025-12-04

Potosí hiri ondoan, Boliviako altiplanoan 4.800 metrotara altxatzen den Cerro Rico mendia kolapsatzeko zorian dago. Ehunka galeriak zulatzen dute, espainiarren –eta euskaldunen– garai kolonialetatik esplotaturiko munduko zilar meatze garrantzitsuena. Adimen artifizialak, elektrifikazioak eta, batez ere fotovoltaikoen ezarpen masiboak, zilar eskaria handitu du, eta 10.000 meatzari dabiltza gau eta egun, euren hilobia industen ari balira bezala ibili ere, aurretik beste milaka esklabok egin zuten gisan.

Lau erroberak eta inperioa

2025-12-04

Zein objektu datorkizu burura inperialismoa aipatzen badugu? Seguruenik gehienoi armak etorriko zaizkigu burura, gerra eta inperioaren arteko lotura zuzen-zuzena baita.

Alta, metropoliaren kaleetan ere inperioaren trazak ikusgai egoten dira. Erroma, Londres edota Paris moduko hirien monumentalitatea ulertezina da eurek aberastasunez hornitzen zituzten kolonien rola ulertu gabe. Horren adierazle garbienak dira espoliazio kolonialak ondo hornituriko British Museum edo Louvre museoa.

Baina... [+]

Utzi izaten, utzi pasatzen

2025-11-19

Norberaren inguruko mendietan haize errotak jarri behar diren edo biodibertsitatearen mesedetan bakean utzi behar diren, horra egungo dilema. Lurraldea enpresa multinazionalek, edo aitzitik, naturak okupatuko ote duen lehia horretan, naturzaleak aspalditik ari ziren herritarrok oso ondo ulertzen ez genuen kontzeptu bat seinalatzen, eta irailaren 24an Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailak bere txostenean jaso zuen, Zestoa-Azpeitia-Errezili eragiten zien Piaspe proiektu eolikoari ezetz esateko argudioen artean: igarobide ekologikoa. Paisaia miru gorriaren, orkatzaren edo edozein basa abereren begietarik ikustera garamatzaten bi hitzak dira. Jakinda, gure biziraupena haienari lotua dagoela.

Lehen eta azken zianotipoak

2025-11-12

Kent (Ingalaterra), 1843. Soilik irudi fotografikoz ilustratutako lehen liburua argitaratu zen. Photographs of British Algae: Cyanotype Impressions (Britainiar algen argazkiak: zianotipo inpresioak) izenburua zeukan eta Anna Atkins (1799-1871) botanikari eta argazkilaria zen egilea. Horrenbestez, Atkins lehen emakume argazkilaritzat jotzen da, eta bere lana, lehen argazki-liburutzat.

Aitarengandik hartu zuen Atkinsek bokazioa eta esperimentatzeko eta berritzeko grina. John George Children... [+]

Gailurrekoak

2025-11-05

Azaroaren 10ean Brasilgo Belemen abiatuko da klima aldaketari buruzko COP30 gailurra. Abenduan hmar urte beteko dira antzeko gailur batean 196 estatuk Parisko Akordioa sinatu zutenetik. Mugarri historikoa izan zen, munduko tenperaturen igoera 2 ºC-tik beherako mailetara mugatzeko helburua ezarri zuelako, eta klima aldaketari aurre egiteko ekintza zehatzak zehaztu zirelako. Urteak pasa dira, baina emisioen jaitsiera ez da heldu, besteak beste, horren errudun nagusiek, kapitalismoaren... [+]

4x01: Txondorra artea ere bada | Joseba Goienola eta Txetxu Collado

2025-10-29

Txondor plaza prestatzetik ikatza atera bitarteko pausoak ikusgai ditugu Egonarria saio honetan. Udalbiltzaren Geuretik sortuak bekari esker, Colladok Txondor plaza antzezlana sortu du Berriatuako egonaldian eta txondorra egin dute aurten. Ikazkintzari buruzko ezagutza bildu dute: "Nafarroan oraindik ere ikatza egiten duten jendea badago". Lehen aldiz txondorra egiten nola moldatu diren kontatu dute: "Lehen aldiaren ilusioa indartsua izan da, baina ezjakintasunaren nekea ere bai... [+]

Ezeztatu

2025-10-29

Eskuin mutur nazionalista espainiarra eta bere mariatxi popularrak “ezeztapenaren kulturaz” mintzo dira. Ezin dela ezer esan diote hedabide hegemonikoen jabetzan ia erabateko nagusitasuna dutenek. Baina bien bitartean, Herrialde Katalanetan azken hamarkadetan izan den tragediaren kudeaketa negargarri eta txuskeroagatik arduradunik ez da “ezeztatu”. PPk eta Voxek ezeztatzen duten bakarra da klima aldaketa. Halakorik ez da, 2024ko urriaren 29an hil ziren 229 lagunak... [+]

Bertoko frutarbolak

2025-10-29

Urtarriletik martxora bitarte luzatzen da frutarbolak lurrean landatzeko aroa. Landaketa egin aurretik, ordea, udazkena da mintegikoekin mintzatu, katalogoak aztertu eta eskariak egiteko garaia. Planifikazio hori are garrantzitsuagoa da bertako fruta barietateak landatu nahi dituzten etxeetan. Izan ere, aspaldiko fruta barietateak birsortzen dituzten mintegiak gutxi direnez, azkar bukatzen da urteko landare ekoizpena. Beraz, zenbat eta beranduago eskatu, orduan eta zailagoa izaten da... [+]

Ozeanoek karbonorik irensten ez badute, karbonoak irentsiko gaitu gu

2025-10-29

Azkenaldiko hiru ikerketek agerian utzi dute ozeanoaren egoera txarra: planetaren berotzeak planktonaren dinamika eragozten du, eta ondorioz, honek ez du lehen bezainbertze karbono harrapatzen eta itsas zolara bideratzen. Gainera, itsasoan karbono dioxido kontzentrazioa emendatzeagatik azidifikazioaren muga planetarioa gainditu berri da. Klima aldaketari aurre egiteko itsas ekosistemen laguntza behar dugu, baina laguntzeko duten gaitasuna andeatzen hasia da...

“Energia-trantsizioa kontzeptua da klimaren negazionismo bigunago bat”

2025-10-22

Jean-Baptiste Fressoz ikerlaria da CNRS Ikerketa Zientifikorako Zentro Nazionala erakundean (Espainiako CSIC zientzia ikerketen parekoa), Parisko Zientzia Sozialen Goi Ikasketen Eskolako (EHESS) kide eta Ingeniaritza Eskolan irakasle. Bere ikerketak zentratzen dira ingurumenaren historian, klimaren jakintzen historian, tekniken historian eta antropozenoan. 2009an ikerketari ekin zionetik, antropozenoa dauka bere azterketen ardatz intelektual.

Fressozen lehen liburuak bere doktorego tesia biltzen zuen: Le fin du monde par la science (Munduaren akabera zientziaren bidez). 2014an plazaratu zuen Introduction à l'histoire environnementale (Ingurumenaren historiarako sarrera), 2016an L'Événement Anthropocène: La Terre, l'histoire et nous (Antropozenoa gertakizuna: Lurra, historia eta gu), 2020an L'Apocalypse joyeuse: Une histoire du risque technologique (Apokalipsi zoriontsua: arrisku teknologikoaren historia bat), 2024an Sans transition: Une nouvelle histoire de l'énergie (Trantsiziorik ez: energiaren historia berri bat, 2025ean gaztelaniaz ere publikatu dena Sin transición: Una nueva historia de la energía tituluarekin), eta geroztik 2025ean plazaratu du La nature en révolution: Une histoire environnementale de la France, 1780-1870 (vol.1) (Natura iraultzan: Frantziaren ingurumen historia bat, 1780-1870”.

Orriotara ekarri dugu Fressozek Sans Transition. Une nouvelle histoire de l’energie liburuaz 2023ko irailaren 20an Estrasburgon egindako aurkezpena (liburua 2024ko urtarrilean plazaratuko zen). Berak argi azaltzen du, energia motak ez dira ordezkatzen historian, ez da inoiz energia-trantsiziorik egon historian eta etorkizunerako ere zail ikusten du horrelakorik gertatzea.

Valentzian kontzesionarioak distiratsu, auzoko eskolak oraindik lokatzetan

2025-10-22

Urtea pasa da Valentzian denborale batek inguruak txikitu eta berrehun hildakotik gora utzi zituenetik. Baina urtebete ondoren, kalte larriak jasan zituzten herrietako auzo txiroetan jarraitzen dute berdinetan. Aldiz, merkatalguneak aspaldi ireki zituzten eta enpresa handiei diru-uholdea iritsi zaie. Deitu krisi ekonomiko, deitu Covid, deitu dana, hondamendien ondorena ere klase kontua baita.

Ondorioaroa

2025-10-16

Norbait zalantzatan bazebilen, uda honetan Iberiar penintsulan izandako sute erraldoiek berretsi dute krisi ekologikoaren ondorioen aroan bete-betean sartuak gaudela. 2025. urtea amaitzeke, dagoeneko ia Araba, Bizkaia eta Gipuzkoaren azalera osoa bezainbeste erre da (600.000 hektarea inguru). Ez da broma. Ikertzaileen arabera, krisi klimatikoak hogei aldiz biderkatu du baso sute erraldoiak izateko aukera. Izan suteak, uholdeak, beroaldiak, lehorteak edo beste edozein fenomeno, larrialdiaren... [+]

“Jaten ditugun onddo espezie gehienak gordinik toxikoak dira, adibidez, shiitakea”

2025-10-10

Udazkenean zentzumen guztiak erne dituztela joaten dira onddo biltzaileak mendira. "Hau jangarria ote da, edo toxikoa?", horra onddoen erreinuko ale bakoitzaren aurrean egiten duten galdera. Asmatu ez dutenek, kasurik larrienetan, ospitalean bukatuko dute eta orduan Pedro Arrillagak medikuen deia jasoko du: "Zehazki zein espezie da gaixo honek jan duena?". Intoxikazio kasu gutxiago egon daitezen, Arrillagak eta Itziar Mayozek liburu bat kaleratu berri dute, bertako 90 espezie jangarri inguru eta 120 espezie toxiko inguru nola bereizi azaltzen duena.

Baso suteak eta begirada kontserbazionista

2025-10-01

Suaren presentzia naturan milioika urtetan izan da (gizakion agerpena baino askoz lehenagotik). Horregatik, ohikoa da landare askok suaren aurrean adaptazio ugari edukitzea. Gure inguruan arruntak diren arteek eta ametzek, adibidez. Baita txilar askok eta otea bezalako sastraka lekaleek ere. Badaude landare batzuk ernetzea su baten ondoren aktibatzen dutenak. Hots, sua beharrezkoa dute modu egokian ugaldu ahal izateko. Alepo pinua, itsas pinua edota estrepak (cistus generoko espezieak), landare... [+]

Lyo... zer? Lyocell, Galizia sutu duen industriaren modako hitza

2025-10-01

Altri multinazionalak Europako zelulosa lantegi handienetakoa eraiki nahi du Galizian, Palas del Rei herrian, lyocell deituriko zuntz "jasangarria" ekoizteko. Eukaliptoak, ura, moda-industria indartsua eta oligarkia politiko diruzalea. Dena du alde horretarako. Dena? Ez, galiziarrak masiboki atera dira kalera proiektuaren kontra, ondotxo ikusi baitituzte Portugalen eragindako kalteak.

Kairos #05: Trantsizioaren mapa, Marta Victoriarekin

2025-09-25

Orain da unea eta ez dugu denbora askorik. Baina, zer egin? Nondik hasi? Nora jo? Badugu gaitasun teknikoa, bide-orri argi bat falta zaigu, adostasun zabal bat. Oinak lurrean eta lokatzari aurre egiteko prest, berandu baino lehen ekin beharreko bideaz aritu gara Marta Victoriarekin

Bibliografia: Carralero, D; Victoria, M; J. Gallego, Cristobal (2025) Un Lugar Al Que Llegar (Levanta Fuego)

Musika: K2 - Melenas (2023)

Apoak klima aldaketaren seinale

2025-09-12

Vichamako (Peru) aztarnategian, arkeologoek 3.800 urte inguruko estatuatxo berezi bat aurkitu berri dute. Caral zibilizazioaren azken arokoa da, eta bi apo irudikatzen ditu.

Aztarnategi bereko hainbat hormairuditan gosetea, lehortea eta, finean, ingurumen krisiari lotutako irudiak ere margotu zituzten.

Andetar kulturetan apoa euriaren, uraren eta bizitzaren eraberritzarean sinbolo izanik, arkeologoek uste dute aurkitu berri duten apo pareak duela 4.000 urte eskas inguru haietan... [+]

Munduko auzitegi gorenak klimari buruzko estatuen ardurak argitu izanak ze aldaketa dakar?

2025-09-11

Garaipen historikotzat jo dute hainbatek: duela sei urte Ozeano Bareko estatu zaurgarrietako ikasle talde batek bultzaturiko ekimen baten ondorioz, Nazio Batuen auzitegi gorenak iritzia plazaratu du uztailaren 23an, zeinak munduko estatuek klima aldaketari begira dituzten betebeharrak zehazten dituen. Legalki loteslea ez izan arren, erreferentzia sendoa izan daiteke estatu kaltetuenek galerak konpentsatzeko eramanen dituzten auzietarako.

“Azokako mahaiaren bestaldetik desprezioa ikusten da, asko”

2025-09-10

Zarataren erdian... noranzkoak

2025-09-03

Euria ari du. Ekaitza. Egun beroegi baten ondorengo bustialdia. Eta tenperatura jaitsiera bedeinkatua. Ez dakit Galizia aldean euririk egin duen azken aldian, ez dakit suteak itzalita diren jada, eta etxetik irten behar izan zutenak itzuli ahal izan diren.

Komunikabideetan zarata besterik ez, erantzukizunei iskin egiteko iskanbila. Arduragabekeria eta zentzugabekeria gehiegi, eta politika serioak faltan.

Datu eta informazio gordina jasotzeko aukera izan dugu, tarteka. Telebistako... [+]

Industria petrokimikoaren 'gerrillariak' Genevan

2025-09-03

Plastikoaren kutsadura saihesteko azken gailurra porrot izugarriarekin amaitu da Suitzako Geneva hirian, abuztuan. Hori zuten bilatzen petrolio-herrialdeek, plastikoa milioika tonatan sortzen jarraitzeko. Birziklapena da beraien tekno-soluzioa, baina gero eta garbiago dago industria petrokimikoak abiatutako hamarkada askotako iruzur bat besterik ez dela. Askoren aburuz, aukera bakarra polimero kutsagarrien ekoizpena mugatu eta debekatzea da.

Zarata egiteari utzi, gora begiratu

2025-09-03

Abuztuan 411.000 hektarea baso eta lursail erre dira León, Asturias, Ourense, Cáceres eta Zamoran. Bizkaiko eta Gipuzkoako azalera osoa beste. Irmotasunez esan dezakegu muturreko baldintza meteorologikoek sutu zituztela suteak, berotze global antropogenikoaren ondorioz. Gainera, oihanpeko sua frenorik gabe zabaldu zen baso-kudeaketa txarraren ondorioz, mendiak abandonatzea sustatzen duen eredu ekonomikoaren ondorioz; auziaren lanketa politikoa burokratizatuta dago eta... [+]

Itsas korronteak eta klima aldaketa

2025-09-03

Paul Moal-Darrigade ozeanografoak "Itsas korronteak eta klima aldaketa" bere tesia aurkezten du Donapaleun Otsail Ostegunak hitzaldi zikloaren baitan, eta Kanaldudek jaso du solasaldia bideoz.

Itzalaldiaren aurkako dekretua edo oligopolioaren piztualdiaren aldekoa?

2025-07-30

Dominatzaile pobreak

2025-07-30

Bolo-bolo dabiltza gugandik zenbait kilometrotara gertatutako pogromoak, hamarkada luzetan −mendez mende− zilegituriko arrazismoa oinarri dutenak. Palestinan, Torre Pachecon eta Hernanin, arazoa antzekoegia da, intentsitate ezberdinez bada ere. Moroak dira behe-laino artean. Gutxiespena, intimidazioa, erasoa, indarkeria, zure gorputza eta bizitzeko modua era jakin batean irakurtzen dituztelako, ezjakintasun eta eurozentrismo kolonial harroputzez. Sistemak gorputzen gainean jartzen... [+]

Europan, oraingo sinplifikazioaren izenean, biharko bizitzak kaltetuko dira

2025-07-24

Jarduera ekonomikoak sinplifikatzeko eta lehiakortasuna indartzeko aitzakiarekin, Europa mailan baita Europar Batasuneko hainbat estatutan ere, klima, ingurunea eta giza osasuna kaltetuko dituzten legeak biderkatzen ari dira 2024tik, askotan interes pribatuen lobbyen eraginpean. Horren adibide esanguratsua da Frantziako Estatuan berriki onartu duten Duplomb legea. Halere, legebiltzarren erabakiek islatzen ez badute ere, inguruneari buruzko europarren kezkek gora jarraitzen dute.

Enborrik zulatzen ez duen okila

2025-07-23

Euskal Herrian badugu inurrijale bat, baina ez da Ameriketan aurkitzen den ugaztun hori. Gurean hegazti bat da inurrijale amorratua dena, hainbeste gustatzen zaizkio inurriak ezen Debagoiena eta Debabarrenean inurrijale ere deitzen dioten. Eta hau, okil espezie bat da: lepitzulia (Jynx torquilla).

Kuartangoko lursaileko paisaia eraldatzen

2025-07-23

Pandemia garaian erabaki zuten Bea Lopez de Suso Marinak eta Iker Gonzalez Dominguezek landa eremura bizitzera joatea. “Nolabait, orduan berpiztu zen aspalditik landa eremuan proiektu bat sortzeko genuen grina”, azaldu du Lopez de Susok. Kuartangora iritsi zen bikotea: lursaila erosi eta lurra prestatzeari ekin zioten, eredu birsortzailean elikagaien ekosistema hornitzailea sortzeko ametsarekin. Geroztik, horretan ari dira, pausoz pauso.

Sagastien joeraren hipotesia

2025-07-23

Etorri dira herriko jaiak. Gureak sanferminen atarikoak dira, uztailaren abiatzea. Eta aurten berrikuntza bat izan dute. Artisten herria da gurea, eta apain-apain janzten dute jaietarako, baina aurten, ustekabean, herriko kale nagusiko sarrerako sagarrondoak lorez jantzita hartu du festaroa.

Zigiluen artean elkar ulertu, alternatibak eraikitzeko

2025-07-23

Hainbat zigilu elkarrizketan jartzea. Horixe izan da Udako Euskal Unibertsitateak (UEU) eta EHKOlektiboak Usurbilen antolatutako jardunaldien abiapuntua. Bertan elkartu dira: EHKO Berme Sistema Parte hartzailea, Ekolurra zigilu ekologiko ofiziala, Idoki Iparraldeko etxe ekoizleen kalitate zigilua, eta Nature et Progrès Frantziako Estatuko Berme Sistema Parte hartzailea.

Hondakinak

2025-07-16

Hondakinak etorkizuneko material berriak dira. Iragarki marketineroa izan daiteke, baina diseinu eta eraikuntzaren ikerketa munduan sormen bideak irekitzeko aukerak ekarriko ditu, dudarik gabe. Europako hondakinen legedia zorrotz jarriko dela iragartzean, nolabait ulertarazten da hondakin industrial eta organikoak zaborrera bota edo erretzen jarraitzea ez dela aukera bat. Drama bat da erabilgarria izan daitekeen materiari erabilgarritasunik ez aurkitzea. Materialaren bizi-zikoaren iraupena eta... [+]

Plastikoari oratuak

2025-07-09

220 milioi tona plastiko sortzen ditugu munduan eta %10a soilik birziklatu. Zifra hori, gainera, hamar urtez jarraian ez da aldatu. Iaz zabor plastiko horren herenak gaizki kudeatzeagatik gure inguruko bazter, erreka, itsaso eta atmosferan bukatu zuen. Greenpeacek salatu duenez, munduan gutako bakoitzak, batez beste, urtean erabilera bakarreko 144 plastikozko poltsa erabiltzen ditu. Oraindik ere mota guztietako saltoki orotan aurki dezakegun poltsa horrek 12 bat minutuko bizitza erabilgarria... [+]

Bitxoak

2025-07-09

Palentziako amama oso emakume soila zen hitzetan. Bazituen zenbait hitz dena adierazteko balio zutenak, tartean bitxo hitza: berba horren baitan kabitzen ziren zomorroa, behia, txakurra... eta batzuetan baita gizakia ere. Bitxoek auzokide latzak dituzte gizakiongan, ez baikara espezie lagunkoia, batez ere intsektuen kasuan. Horren adierazle, 2019an argitaratu zen Etnofaunaren mundu mailako beherakada ikerketa, non ohartarazten den zomorroen biomasak eta aniztasunak azken 40 urteetan jasandako... [+]

"Azpian lur hotza"

2025-07-09

Azken asteko sapa lehergarri egunetan gure zereginen egitarauak aldatu beharrean aurkitu gara. Freskura erlatibo batek seietan atera gaitu ohetik, gosaldu eta lan gehienak bederatzietarako plegatu ditugu eta hamarretan jalgi gara oinezko ibilaldia egitera. Eta ez ginen bakarrak karriketan eta ibai hegietan zanpa-zanpa joanki.

Aspaldian aipatu aldaketa klimatikoaren zantzuak materializatzen ari direlako sentsazioa daukagu, hor dago mamua, beldurtzen gintuen muga, nahiz eta ongi dakigun ez... [+]

Portugaleten ardiak lorezain

2025-07-03

Portugaletera bazoazte, autobidea utzi eta hiriko sarrerako bi erreiko bide bazterrean 40 ardiko artaldea ikusiko duzue agian. Makilarekin zaindari dute alboan artzaina, iluntzetan itxituran sartu eta egunez pisu-lantegi arteko zelaietan bazkatzen du artaldea. Bere izena izan liteke Abdu, Babacar edo Demba, eta ikusten dudan aldiro imajinatzen dut belardiz belardi mugitzen diren Afrikako abeltzain familien antzera ari dela hemen ere.

Euskal Herrian ere herri lurren erabilerarekin lotua da... [+]

Pakistan energia trantsizioan zegoen, erregai fosilen eta kriptotxanponen interesak tartean sartu arte

2025-07-03

Prekaritate global hirukoitza pairatzen dute Pakistanen, klimak, energia gabeziak eta finantza publiko arazoak elkarrekin eragindakoak, bakoitzak bertze bien kalteak areagotzen dituela. Halere, arazoaz jabetu dira bertako agintariak eta bideratu dituzte aldaketak, nahiz eta praktikan lehentasun talka batzuk egon. Baina zorpeturiko gobernuaren aukerak murriztuak dira nazioarteko merkataritzan, horrek erregai fosilen menpekotasuna iraunarazten duelarik. Bertze hainbat herrialde zorpeturen gisara, erregai fosilak beren lurzoruan egonez gero, horiek ustiatzera behartuak dira, finantza egiturek hala agindurik. Hortik, ezinbertzeko energia trantsizioa oztopatzen diete, klima larrialdian eta zorretan are gehiago sarturik utzita.

Kairos #04: Bizi mugimendua, Nicolas Goñirekin

2025-06-22

Bizi mugimendua, Nicolas Goñirekin. Bizi mugimendua 2009az geroztik ari da klima larrialdiaren aurka borrokan Ipar Euskal Herrian. Erradikal eta pragmatiko, herrikoi eta anbiziodun, garaiek eskatzen duten mugimendua izan nahi du Bizik. Nicolas Goñirekin aritu gara, hegotik iparrera eta hegora buelta jauzika.

Bibliografia

Palais, J (2025) Borroka Guztien Ama (ELA)

Musika

Xabier Badiola - Xabier Badiola (2023)

Lur garden - Dapa 41

2025-06-16

Iñigo Segurola Donostian jaio zen 1967an. Telebistan agertzen zelako ezagutzen du jende batek, bai behintzat adin bat daukagunok. Beste batzuek, beharbada, han eta hemen egindako paisaiak ezagutuko dituzte. Bere bizitza ondoen laburbiltzen duen lana, bizitzak zentzua hartzen duen lekua, Lur Garden da. Oiartzungo haran batean kokatutako lorategia da, lorategi eder guztien antzera, leku espirituala ere badena. Edertasunari, bizitzari, naturari miraz egoteko lekua.

Informazio... [+]

Kairos #03: Egia gudu zelai, Galder Gonzalezekin

2025-06-15

Egia gudu zelai, Galder Gonzalezekin. Krisi ekosoziala ez dugu egia letra larriz zein den sozializatuz soilik ebatziko. Baina egiak axola du; iturriek garrantzia dute, ikerketak beharrezkoak dira, denak ez du berdin. Auziaz aritzeko, egiaren osteak kakaztutako zelaian barneratu gara Galder Gonzalezen laguntzaz.

Bibliografia

Klein, N (2024) Doppelganger: un viaje al mundo del espejo (Paidós)

Musika

Eneritz Furyak - hhh (2024)

Nola justifikatu ekozidio bat trantsizio energetikoaren izenean?

2025-06-13

Landetako THT Ez taldeak antolatutako hitzaldia duzue honakoa, apirilaren 27an Seignossen hirian egina. Iaz Groelandian 149 egunez preso atxikitako Paul Watson baleen aldeko ekintzaileak, Sea Shepherd-eko Lamya Essemlali ekologistak eta GNSA Zuhaitzen Babeserako Frantziako Taldeko Thomas Brailek hartu dute parte. Bi ordu eta erdiko eztabaida honetan, lehen zatia ozeanoari eskaini zioten, eta bigarrena, berriz, basoari.

Kairos #02: Haragiaz, Maialen Sagues eta Lorea Floresekin

2025-06-08

Haragiaren kontsumoa murriztea komeni zaigu krisi ekologikoa apaltzeko bidean. Errazagoa da esaten egiten baino: esangura kultural eta sozial sakonak ditu haragiak. Esanahi horiez eta Kaparrosoko makroetxaldeaz aritu gara Maialen Sagues (NOR talde antiespezista) eta Lorea Floresekin (Greenpeace).

Bibliografia

Monbiot, G (2023) Regénesis (Capitan Swing)
Adams, C. J. (1990) La Política Sexual de la Carne (Ochoporcuatro)

Musika

Atomizador - HAZ (2024)

Mantxa handia

2025-05-16

Dokumentalak 2002an 'Prestige' ontzia hondoratu zela eta euskal hondartzetan marea beltzak eragindako hondamendia saihesteko Eusko Jaurlaritzaren eta arrantzaleen erantzuna jasotzen du. Funtsezko ahotsek kutsaduraren aurkako borroka kontatzen dute.

EiTBk zabaldu du Jon Cortegosoren lana.

Iraupena: 65 min
Urtea: 2023
Zuzendaria: Jon Cortegoso Otaduy
Protagonistak: Iñaki Zabaleta, Iñigo Onandia, Iñaki Leivar eta Eugenio Helduayen
Ekoizpena: Klaka Media... [+]

3x15: Ezkurra, jaki antikapitalista nola bildu eta prestatu | Asier Bastarrika

2025-05-14

Gaur egun basoa gutxi baliatzen dugu jakiak eskuratzeko, perretxiko eta gaztaina batzuk biltzeko asko jota. Baina, basoak jaten ere eman izan digu. Ezkurra da honen adibide: gure arbasoek asko jaten zuten, batez ere negua pasatzeko. Euskal Herrian badira ezkurraren kultura berreskuratzen ari direnak eta gai hau lantzeko gonbidatu dugu Asier Bastarrika, Aiako Goiabe baserriko kidea. Goiaben ezkurra era ezberdinetan erabiltzen dute egunerokoan: irinarekin galletak eta ogia egiteko, baratzean... [+]

Udalatx, ura eta atxa

2025-05-09

Udalatx mendiaren balio historiko, kultural eta naturalak jasotzen ditu Besaide Mendizale Elkarteak ekoiztutako ikus-entzunezkoak, eta ingurunea babesteko deiadarra da.

Hamaika Telebistak zabaldu du dokumentala.

Sinopsia: Antzina, milaka eta milaka urte atzera eginda ur azpiko arroka handia izandakoa. Kontinenteak ur azaleratu zirenean, mendiek elkartu zituzten iberiar penintsula eta europar kontinentea. Orduan, lurrazaleratu zen Udalatx mendia (1117m).

Bizidunen bizitokia izan da... [+]

3x13: Artaldean sartu gara, artaziak eskuan | Joseba Attard

2025-04-16

Joseba Attardek aita erdi Malta erdi Ingalaterrakoa du. Ama Elorriokoa. Bera Ingalaterran jaio eta hazi zen. 2007an Elorriora etorri zen emaztearekin eta euskara ikasteari ekin zioten. Egun, Ea-ko Bedarona auzoan bizi dira, Olabe baserrian. Sasoi honetan ardiei ilea mozten dabil Joseba, baserriz baserri joaten dira zerbitzu profesionala ematera. Gaztetxotan hasi zen ardiei ilea mozten, aitari segika. Bi hankakooi euskaraz eta lau hankakoei ingelesez egin digu.

Artikotik Kantaurira

2025-04-04

Berotze globalak Artikoko ekosisteman eta bertako komunitate indigenetan dituen eraginak aztertzen ditu lanak, eta aldaketa horrek Kantauri itsasoan eta planetaren biodibertsitatean dituen ondorioak.

EiTBk zabaldu du dokumentala.

Zuzendaria: Mikel Reparaz
Gidoia: Mikel Reparaz eta Lorea Pérez de Albéniz
Ekoiztetxea: Digytal Audiovisuales
Urtea: 2024
Iraupena: 36:13

3x12: Euskal Herriko banana, mango eta marakuiak probatu nahi? | Igor Lete

2025-04-02

Banana da pertsona askorentzat frutarik gustukoena, kirolariek ere asko erabiltzen dute, eta klima sub-tropikaletatik ekarritakoa jan ohi dugu, berde-berde bildutakoa eta kilometro pila bat egin dituena. Baina bada Euskal Herrian banana ekoizten duenik ere. Hori gutxi ez eta fruitu exotiko hauek ere lantzen ditu: mangoa, marakuia, litxia, luloa, ahuakatea... Igor Lete Ispasterko Iparragirre baserriko kidea da. Frutagintzara dedikatzen da, ekologikoan lan egiten du, eta bere produktuak saltzen... [+]

Lorea Flores: “azken urteotako klimaren inguruko akordiorik etsigarriena izan da”

2025-03-27

Lorea Flores Greenpeace Hego Euskal Herriko koordinatzailea elkarrizketatu du Izaro Zinkunegik Iratzar Fundazioaren eta Sorturen Erria aldizkarirako. Bakuko klimaren goi-bileraz aritu dira, alternatiba posibleez eta Euskal Herrian Greenpeacek duen egoeraz.

3x11: Argindarren kableei jarraika | Alvaro Campos

2025-03-19

Makroproiektu energetikoen proiektuak nagusi dira albisteetan: hemen zentral eolikoa jarri nahi dutela, haraxeago zentral fotovoltaikoa... Baina gaurko saioan gakoari egingo diogu jarraipena: argindarrari eta hori garraiatzeko azpiegiturari. Nola dago antolatuta sare elektrikoa? Azpiegitura bakoitza norena da? Galdera horiei eta gehiagori erantzuteko gonbidatu dugu Alvaro Campos. Ingeniaritza Termikoan doktorea da, EHUko irakaslea Energia Berriztagarrien Ingeniaritzan, eta ikerketak egin ditu... [+]

3x10: Garai kontserbak | Ana de la Maza

2025-03-05

Baratzezainak asko daude, baina oso gutxi dira barazkiekin kontserbak egin eta merkaturatzen dituztenak. Ekoizpena eskuz jasotzen denera mugatzen dutenak, are gutxiago. Ana de la Mazak produktuak etxean ekoizten ditu eta hauekin kontserbak egin, ondoren merkaturatzeko. Bere produktuak erakutsi dizkigu, besteak beste bertan ekoiztutako fruta ezberdinekin egindako mermeladak, tomate saltsak, garagardo mota bat baino gehiago... Bertatik ezagutu nahi izan dugu barazkiekin kontserbak egiteko... [+]

3x09: Guatemalako lurren aldeko ekintzaileak, mehatxupean | Leire Artola Arin

2025-02-20

Mugarik Gabe Gobernuz Kanpoko Erakundeak Guatemalara kazetariekin antolatutako bidaian egon da Leire Artola ARGIAko kazetaria. Bidaia horretan bertatik bertara ezagutu ditu Guatemala kolonizatzen jarraitzen duten proiektu estraktibisten esperientziak. Enpresa multinazionalek herri indigenetako komunitateak bizi diren lurrak eta komunitateak hustu eta lur horiek ustiatzen dituzte helburu merkantilistekin. Lur horien defentsan dabiltzanak kriminalizatuta isilarazi nahi dituzte. ARGIAn lehenagotik... [+]

3x08: Ahuakateak | Ainhoa Larrea

2025-02-05

Jende askok gosaltzen du ahuakatea: “koipe ona” delakoa asko dauka, kolesterola murrizten du eta aberatsa da fibra, potasio, azido foliko eta beste hainbat elementutan. Fruta exotikoa da, Mexikokoa jatorriz eta handik inportatzen da. Baina ez gara Mexikora joango: gaia lantzeko Ainhoa Larrea gonbidatu dugu, Fruitel frutazaleen elkarteko kidea. Urnietan hektarea bat ahuakate landatu ditu, 700 arbola inguru.

3x07: Baso eskolak | Maialen Sistiaga

2025-01-22

Baso eskolen kontzeptua Danimarkan sortu zen 1950eko hamarkadan. Gurean Ekogunea izan zen 2016an baso eskolen proiektua martxan jarri zuena. Pandemia garaian baso eskola kontzeptua indartu egin zen eskoletan aire librearen eta mugimenduaren onurak agerian geratu ziren-eta. Urte gutxi pasa diren honetan, ordea, eskoletan berriro ere gela barruko dinamiketara jo dute pandemian basorako joera hartu zuten ikastetxe askok. Gaia lantzeko Maialen Sistiaga gonbidatu dugu, Biologian doktorea da eta... [+]

3x06: Bioaniztasunaren galera | Aitziber Sarobe

2025-01-08

Bioaniztasunaren galera da Lur planetak duen krisi ekologiko handietako bat. Hona datu batzuk: urtero 27.000 espezie galtzen dira giza jardueraren erruz. Landareen %12, hegaztien %11 eta ugaztunen %25 berriki desagertu dira edo desagertzeko zorian dira. Gaia lantzeko gonbidatu dugu Aitziber Sarobe, biologoa, Naturkom taldeko kidea eta HUHEZI unibertsitateko irakaslea.

Konplexutasuna

2024-12-31

Bideo honek ekosistema konplexuen inguruko informazio laburtu eta irisgarria hedatzea du helburu, bai eta Euskal Herriko fauna aberastasuna balioan jartzea ere.

3x05: Gazte baratzezainarekin azelgak biltzen | Iñaki Intxausti

2024-12-18

Iñaki Intxausti Zeraingo Mendarte baserriko baratzezain gaztea da eta Mattin Jauregik elkarrizketa egin dio baratzean bertan. Beste lan batzuk ezagutu ostean, duela 10 urte ekin zion Intxaustik profesional modura baserriko langintzari eta orain bere anaia batu da proiektura. Baserria bere osotasunean ulertzen dute, bere baratze, ganadu, baso eta fruta arbolekin. Bizi duten prekarietatea azaldu du eta dibertsifikazioak ematen diela aukera bideragarritasunari eusteko. Bere ekoizpenak... [+]

3x03: Makro-berriztagarriak Araban | Iñigo Leza

2024-11-20

Energia berriztagarrien makroproiektuak pil-pilean daude Euskal Herri osoan. Nafarroan aspalditik daude oso hedatuta. EAEn, Jaurlaritzako datuen arabera, enpresek eraikitzeko aurkeztu dituzten proiektuen datuak hauek dira: Energia eolikoko 37 proiektu eta energia fotovoltaikoko 74. Proiektu horietako asko Araban daude kokatuta: haize erroten 37 proiektutik 15 eta eguzki plaken 74tik 68. Baina... Zergatik Araban? Horretaz hitz egitera gonbidatu dugu Iñigo Leza, Araba Bizirik eta AHT-rik... [+]

Garbiñe Larrearekin elkarrizketa 'Kosmetikoak Sendabelarrekin' liburuaz

2024-11-08

Garbiñe Larreak Kosmetikoak sendabelarrekin liburua aurkeztu du azaroaren 7an Donostian. Azala, ilea eta gorputzeko hainbat atal garbitzeko eta zaintzeko behar ditugun produktuak guk geuk egiteko argibide eta informazio osoa ematen du liburuak. Auzi hau ez da azalekoa, Larreak azaldu duenez, egunero bataz beste 100 toxiko barneratzen baititugu kosmetiko industrialen bidez eta urak zein Lurra kutsatzen baititugu horiekin.

Urak aske

2024-10-25

Urak aske dokumentalak naturarekin dugun harremanari buruz hausnartzen du, eta etorkizunean biodibertsitatea izaten segitzeko zer bide egin behar genukeen irudikatzen du. Bi urtegi handi husteko eta haien presak kentzeko egindako urratsak azalduko dizkigu; Vezins Normandian (Frantziako Estatua) bata eta bestea Artikutza Euskal Herrian.

Vezins eta Artikutza 800 kilometrok banatzen dituzte. Hango eta hemengo lanak aldi berean egin dira, baina ez modu berean. Lehenengoan, hamar urteko prozesu... [+]

Grego aspertu da jatorra izateaz

2024-10-20

Intza Alkain aktorea etorri da aste honetan BTN saiora pinguinoei buruz hitz egitera. Ez biologoa delako eta pinguinoetan aditua, baina bai animalia hauekin dituen antzekotasunengatik.

Eta programa amaieran, Intzaren fan handi bat: Grego. Lasartearrak programa alaitu digu, beste behin. Bere aukeren gainetik jatorra izan ostean, elkorra izateko baimena eman dio bere buruari, eta halaxe hitz egin du, zuzen eta filtrorik gabe.

ARGIAk ekoitzi eta Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntz... [+]

2x19: Intza Alkain | Pinguinoak

2024-10-14

Intza Alkain aktorea etorri da aste honetan BTN saiora pinguinoei buruz hitz egitera. Ez biologoa delako edo pinguinoetan aditua, baina bai animalia hauekin dituen antzekotasunengatik. Animalia txiki hauek ematen dute zertaz hitz egina: monogamia, zeloak, txikitasuna, abilezia falta... Beste behin, zentzua galdu du pertsonak eta animaliak bereizteak.

Gregoren bisitak programa amaiera alaitu digu beste behin. Bere aukeren gainetik jatorra izan ostean, elkorra izateko baimena eman dio bere... [+]

Planeta Prekarioan, Pello Zubiriaren liburua

2024-09-26

Pello Zubiria kazetariak ARGIA astekarian publikatutako artikulu sorta biltzen duen liburua da Planeta Prekarioan, eta Otsail Ostegunak hitzaldi zikloaren baitan aurkeztu du liburua egileak berak.

Bertako gaztainondoak, prozesuak eta istorioak

2024-07-01

Euskal Herriko gaztainadi zaharrenetako baten berreskurapena kontatzen du erreportaje honek. Arabako Apilaiz herrian kokatutako gaztainadia da, urte luzez zaindu eta berreskuratu dutena. Herriko bizilagunen hartu dute parte proiektu honetan eta euren ahotsak ageri dira bideoan.

Informazioa gehiago Hazien Sarea webgunean aurkituko duzue.

Mejillon Tigreren emanaldia Amillubi festan

2024-06-13

Laborantza ekologikoa sustatzen duen Biolur elkarteak Amillubi proiektua abiatu du, Gipuzkoan toki estrategikoan kokatua dagoen Amilibia baserria eta bere bederatzi hektarea lurrak kolektibizatzeko. 2024ko maiatzaren 11n festa egin dute Amillubin eta Eider Adeletxek eta Ane Zubeldiak osatzen duten Mejillon Tigre kolektiboak bere emanaldia eskaini du bertan.

2x21: Manuelarekin arrantzan | Manuela Jauregi

2024-06-07

Manuela Jauregik olagarroa eta eguneko arraina harrapatzen ditu Manuela itsasontzian, eta Getarian saltzen du. Mattin Jauregirekin mintzatu da olagarroa gutxitzen ari dela, itsasoan aldaketa handiak nabari dituela, errelebo faltaz eta arrantzako lan ezberdinez.

2x19: Ibaietako egoera, arrainak, ekosistemak | Arturo Elosegi

2024-05-23

Hitz egin dugu baratze inguruko intsektuez. Ura premiazkoa da elikagaiak sortzeko, eta proiektu asko dira erreken inguruan martxan jartzen direnak. Eta baita ere elikagai bila erreketara arrantzara joaten direnak. Gaur erreketako biziari begiratuko diogu. Biologian katedraduna, Ibaien Ekologia taldeko kidea eta Unibertsitateko irakaslea, Arturo Elosegi gonbidatu dugu gurera, ibaien egoerari buruz hitz egitera.

2x18: Kubako lehen sektorea, ezinbestean agroekologikoa | Amets Ladislao

2024-05-15

Amets Ladislao Kuban egon berri da bertako laborantza eredua eta elikadura sistema ezagutzen. Blokeoa dela eta, Sobiet Batasuna (SESB) erori zenean pestizida eta ongarri kimikorik gabe geratu zen Karibeko irla, eta kimiko horien ondorioz, lur oso pobretuarekin. Nola elikatu herria? Hori izan du Kubak iraultza osteko erronka handienetako bat eta ezinbestean bere elikadura sistema osoa agroekologian garatu du. Etxaldeko Emakumeak taldeko kidea eta Bizkaigane proiektuko langilea den Ladislaok... [+]

2x17: Amillubi proiektutik: taupaka hasi da lurra | Ane Aranburu eta Miryan Imaz

2024-05-08

Amillubik "Lurra taupaka" festa egingo du maiatzaren 11n. Urola ibaiaren meandroan kokatuta dauden Zestoako baserri eta lur horietan izan da Mattin Jauregi, bertan martxan jartzen ari diren proiektu kolektiboa ezagutzen. Ane Aranburu eta Miryan Imazek azaldu dute proiektua zertan den eta herritarrek nola egin dezaketen beraien diru ekarpena www.amillubi.eus webgunean.

2x16: Zomorroak | Iñaki Mezquita Aranburu (Aranzadi)

2024-05-05

Munduan erregistratuta dauden animalien % 50 intsektuak dira, bitik bat, eta, hori, identifikatuta baino, identifikatu gabe dauden intsektu gehiago dagoela estimatzen dela. Zomorroak dira askorentzat, ez da guztiz zehatza hala deitzea, zomorro guztiak ez direlako intsektuak baina horietaz hitz egitera zomorro bat datorrenez gero, ziria sartzeko baliatu dugu. Gaurkoan, Egonarrian, Iñaki Mezquita Aranburu, Aranzadi Zientzia Elkarteko kidea.

Zubietako erraustegi inguruetan kutsaduraren "igoera kezkagarria" aurkitu dute

2024-05-05

Zubietako erraustegi inguruan laginak biltzen bost urte daramatza ToxicoWatch fundazioak, metal astunen, dioxinen, PCBen eta PFASen bila. Horiek guztiak ageri dira laginetan eta gainera kutsaduraren “igoera kezkagarria” aurkitu dutela jakinarazi du Errausketaren Aurkako Mugimenduak, astearte arratsaldean emandako prentsaurrekoan. Maiatzaren 18rako martxa deitu dute.

Irakurri albistea osorik hemen.

2x15: Euskolabel tomatea hidroponikoa da | Marta Barba

2024-04-25

Tomateaz tesia egina du Marta Barba-k eta Egonarria saioan Elirekin elkarrizketan azaldu du zer den hidroponia teknika. Bere hitzetan, gakoa da aztertzea "noiz eta zergatik" sartu zen hidroponia Euskal Herrian: "Lur arazoak daudelako. Eta lur arazoak daude monolaborantzaren ondorioz". Urte osoan tomatea jan beharraren logikari buruz aritu dira, eta baita ere Gaubeako makronegutegiaz eta "euskal" tomate batek egiten duen bidaiaz, hazia Txinan edo Amerikan sortzen... [+]

2x14: Baratze-oihanetik burujabetzara | Gorka Torre

2024-04-17

Elikadura burujabetzaz ari garenean geroz eta gehiago hitz egiten da baratze-ohianaz edo baso jangarriaz. Baina zertan datza? Eta nola landu behar dira lurrak baratze-oihan bat egiteko? Aste honetan Behorlegira joan da Mattin Jauregi Gorka Torre eta Odei Bimboireren proiektua ezagutzera.

Biodibertsitatearen galera: kausak eta ondorioak

2024-04-14

Lurraren defentsan Euskal Herria Bizirik sareak topaketak egin ditu Azpeitian eta biodibertsitatearen inguruko hitzaldi hau eskaini du bertan Iker Apraizek; beronen gareleraren kausa eta ondorioei tiraka.

2x13: Ardo sektorea borborka

2024-04-10

Iragan udazkenean gain eskaintza egon omen zen, ez hemen bakarrik, mundu mailako gain eskaintza baizik. Beraz, jaurlaritzak milaka litro erosi zituen. Gaurko gaia ardogintza izango da, ustekabean bezala, azken hamarkadetan bilakaera handia izan duen produktua. Bilakaera hori lantzeko Esti Besa elkarrizketatu du Eli Pagolak, Candido Besa upategiko ardogilea.

'Euskal Herria Bizirik' manifestazio nazionala

2024-04-07

Euskal Herria Bizirik sareak antolatuta eta 84 eragilek deialdiarekin bat eginda, 2.200 pertsona manifestatu dira "Lurraren defentsan" Azpeitian, apirilaren 13an. Goizean bertaratu direnek lau tailer eta mahai-inguru baten bidez aztertu dituzte zein diren berdez margotutako makroproiektuek lurraldean eta Lurrean eragiten dituzten kalteak, eta zein den bilatzen duten azken helburua. Borrokan jarraituko duela berretsi du Euskal Herria Bizirik sareak eta hurrengo hitzordu nazionala... [+]

2x12: Zergatik igotzen dira elikagaien prezioak?

2024-04-03

Elikagaien prezioak zergatik igo dira hainbeste? Nola ezartzen dira prezioak? Juanma Intxaurrandieta Nafarroako Unibertsitateko ekonomia irakaslea eta INTIAko kudeatzaile ohia da, egun erretiratua. Berak azaldu du badirela liga ezberdinak: mundu mailakoa eta herri mailakoa. Globalizatutako sistema oso hauskorra dela baita prezioetan ere, eta horregatik dela bermea bertako elikagaiak eta bertako laborariak indartzea: zuzeneko salmentan eta zirkuitu laburretan lortzen dela prezioak egonkorrak... [+]

2X10: Baratzetik plazara | Onintza Enbeita

2024-03-13

Onintza Enbeita bertsolaria da, kazetaria, parlamentari ohia... eta baratzezaina ere bada. Hiru ahizpek dituzte unibertsitateko ikasketak, eta duela dozena bat urte erabaki zuten etxean beti ezagutu duten baratzeari eta azokan saltzeari berriz ekitea. Mattin Jauregik egin dion elkarrizketan, bizipozez mintzo da egunero egiten duten lanaz, lan antolaketaz, eta ikuspegi kritikoz aztertzen du azoken errealitatea, nekazaritza eredua... Bere aitaren umearoko baserrirantz itzultzen ari dira, garai... [+]

Ni, Urumea

2024-03-10

Sinopsia: "Izokina, berriro, igerian dabil nire altzotan eta iturburuetan Piriniotako muturluzea eta bisoi europarra bizi dira oraindik. Gure arteko harremanaz hitz egin nahi dizuet: garai bateko latsarien laztanez, presek eragindako zauriez, zuen jostaldien kilimez, turbinen burrunbez, arrantzaleen begiradez… Errekaundia, errioa… Urumea. Ur-Mehea. 45 bat kilometrotan, zuen nortasunaren korrontea".

Dokumental etnografiko honek ibaiaren bidean zehar testigantzak eta... [+]

2x05: Laranjak, limoiak... zitriko uztak posible dira Euskal Harrian?

2024-02-11

Limoiak, laranjak, Budaren eskuak... Euskal Herrian halakoak lantzeko zer ohitura egon da eta zein muga ditugu? Gipuzkoako Getarian Garatemendi proiektua lantzen ari dira Leire Ibarretxe eta Mirene Begiristain Biolurreko kideak, eta garrazki edo zitrikoei buruzko saio bixi-bixi honetan azaldu digute nolakoa den exotikoak zaizkigun fruituen lanketa.

2x04: Lurraren aldeko borrokak, errepresioa eta garaipenak

2024-01-31

Ostia kolektiboko kide Joana Detchart eta Hartzea Lopez Adan aritu dira pilpilean diren Lurraren aldeko borrokez: zein gai elkarlotzen dituzten borroka horiek, zergatik batzen den hain jende diferentea, nolako borroka-molde anitzak erabiltzen diren, okupazioak lortzen duen zilegitasuna... eta Frantziako estatuaren aldetik jasaten duten errepresioa. Ipar Euskal Herrian geldiaraztea lortu duten proiektuak ez direla gutxi oroitarazi dute.