Frantzia https://www.argia.eus eu ARGIA Frantzia kanaleko albisteak Sun, 10 May 2026 03:41:20 +0200 Sun, 10 May 2026 03:41:20 +0200 Frantzia https://www.argia.eus/template/images/argia-gardena.png https://www.argia.eus <![CDATA[Bortxaketek %150 egin dute gora Europan azken hamarkadan, Eurostat-en arabera]]> https://www.argia.eus/albistea/bortxaketek-150-egin-dute-gora-europa-mailan 2026-04-30 https://www.argia.eus/albistea/bortxaketek-150-egin-dute-gora-europa-mailan Europar Batasuneko poliziek erregistratutako datuetan oinarrituta ikerketa egin du Eurostatek, eta argitaratu du 2014 eta 2024 urteetako datuak alderatuta biolentzia sexuala %94 hazi dela, eta bortxaketak %150. Frantziako Estatua da nabarmen kasu gehien erregistratu dituena eta Alemania, Suedia eta Espainia kokatzen dira bere atzean.

]]> <![CDATA[Lapurdin emisio ahuleko eremua sortzeko egitasmoa deuseztatu dute Frantziako Legebiltzarrean]]> https://www.argia.eus/albistea/lapurdiko-emisio-ahuleko-eremua-sortzeko-egitasmoa-deuseztatu-dute-frantziako-legebiltzarrean 2026-04-16 https://www.argia.eus/albistea/lapurdiko-emisio-ahuleko-eremua-sortzeko-egitasmoa-deuseztatu-dute-frantziako-legebiltzarrean Lapurdiko Hendaia, Urruña, Donibane Lohizune, Ziburu, Getaria, Bidarte, Biarritz, Angelu, Baiona, Bokale eta Landetako Tarnose hiriak ziren gas emisio gutxiko eremuan sartzekoak. Azkenean, eskuin muturrak eta eskuinak aurkezturiko neurriaren alde egin du Frantziako Legebiltzarreko gehiengoak: eremu horiek deuseztatu dituzte. Ingurumenaren eta herritarren osasunaren alde harturiko beste hainbat neurri ere lurperatu dituzte apirilaren 14ko bozketan.

]]> <![CDATA[Venatrix baten irudi bakarra]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/venatrix-baten-irudi-bakarra 2026-04-15 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2959/venatrix-baten-irudi-bakarra Reimsen (Frantzia) aurkitutako III. mendeko mosaiko batean venatrix baten irudia identifikatu berri dute. Venatrixak anfiteatroetako eta zirkuetako ikuskizunetan animaliak zigorraz mendean hartzen zituzten emakume ehiztariak ziren, baina luzaroan zalantzan jarri izan da benetan existitu ote ziren.

Berez, mosaikoa 1860an aurkitu zuten; Lehen Mundu Gerran suntsitu arren, Jean Charles Loriquet arkeologoaren erreprodukzio fidagarriei esker gorde da mosaikoaren edukia. Baina ikerlariek venatrixa... [+]

]]> <![CDATA[Yadan Legea: Israelekiko kritika oro zigortzeko bidea irekitzen duen lege-proposamena]]> https://www.argia.eus/albistea/yadan-legea-israelekiko-kritika-oro-zigortzeko-bidea-irekitzen-duen-lege-proposamena 2026-04-10 https://www.argia.eus/albistea/yadan-legea-israelekiko-kritika-oro-zigortzeko-bidea-irekitzen-duen-lege-proposamena Palestinari erakutsitako elkartasuna eta Israeli begira plazaraturiko kritikak jomugan dituen Antisemitismoaren forma berrituei aurre egiteko lege-proposamena Frantziako Legebiltzarrean egonen da apirilaren 16 eta 17an. Testu horren kontrako ahotsak biderkatuz doaz, tartean, 635.000 izenpedura baino gehiago dituen petizio baten bidez. Eskubide politikoen aldeko elkarretaratzera deitu du Ipar Euskal Herriko Kontseilu Sozialistak apirilaren 16rako Baionan.

]]> <![CDATA[Taberna bat ixten denean, ateak irekitzen zaizkio eskuin muturrari]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2956/taberna-bat-ixten-denean-ateak-irekitzen-zaizkio-eskuin-muturrari 2026-03-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2956/taberna-bat-ixten-denean-ateak-irekitzen-zaizkio-eskuin-muturrari Hogei urtean zientoka taberna (bar-tabac) itxi dituzte Frantziako estatuan. Ostatuok desagertzen direnean zartatzen da gizarte-ehundura, landa-guneetako herri txikietan eta hiri handietako auzune batzuetan ageriago geratu da hori. herritarrek sentitzen dute politikariek abandonatu egin dituztela, ahaztu dituela Parisek, zer esanik ez zerbitzu publikoak ere murriztu bazaizkie. tabernak desagertzen direnean herritarrak are gehiago bakartu eta gotortzen dira, eta polarizazioa handitzen da, diskurtso sinplistak ugaritu. Testuinguru horretan, Batasun Nazionalaren (RN) mezu gordinak erakargarriagoak zaizkie boto-emaileei, ikerketa batek erakutsi duenez. Aldiz, Frantziako Tourrak zeharkatzen dituen herrietan, eskuin muturrak boto gutxiago jasotzen du.

]]> <![CDATA['Garde à vous']]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/garde-a-vous 2026-03-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2955/garde-a-vous Semeak duela gutxi iragan du, Frantziako Estatuak derrigorturik, Defentsa eta Herritartasun Eguna. Izan ere, 16 eta 25 urte bitarteko gazte guztiek derrigorrez parte hartu behar duten eguna da, horrek baldintzatzen baititu hainbat eskubide, hala nola gidabaimena edo azterketak iragan ahal izatea.

Egitasmo hori 1998an sortu zen, lehenagoko urtebeteko zerbitzu militarra ordezkatzeko. Orduan, gazteek derrigorrez armadan zerbitzua bete behar zuten; gaur egun, aldiz, egun bakarreko deialdia dute... [+]

]]> <![CDATA["Ez joan ospitalera edo arazoak izango dituzu Poliziarekin", hildako neofaxista frantziarraren lagunen aholkua]]> https://www.argia.eus/albistea/ez-joan-ospitalera-edo-arazoak-izango-dituzu-poliziarekin-hildako-neofaxista-frantziarraren-lagunen-aholkua 2026-03-10 https://www.argia.eus/albistea/ez-joan-ospitalera-edo-arazoak-izango-dituzu-poliziarekin-hildako-neofaxista-frantziarraren-lagunen-aholkua Bideo berri batean, eskuak odoletan dituztela ageri dira Quentin Deranque eta bere kide bat. Lekuko batek bere egoera larriaz ohartarazi arren, ospitalera ez joateko aholkua ematen diote lagunek.

]]> <![CDATA[Frantziak iragarri du arma nuklear gehiago fabrikatuko duela]]> https://www.argia.eus/albistea/frantziak-iragarri-du-arma-nuklear-gehiago-fabrikatuko-duela 2026-03-03 https://www.argia.eus/albistea/frantziak-iragarri-du-arma-nuklear-gehiago-fabrikatuko-duela Emmanuel Macron presidenteak iragarri du besteak beste propultsio nuklearreko misil balistikoen urpeko ontzi berria eraikiko dutela –'Le Temeraire' deituko da. "Beharrezkoa delako" handituko du armategi nuklearra Frantziak, Macronen hitzetan.

]]> <![CDATA[Langile etorkinen elkarte bati eraso dio faxista talde batek Parisen eta sindikalista bat larriki zauritu]]> https://www.argia.eus/albistea/langile-etorkinen-elkarte-bati-eraso-dio-faxista-talde-batek-parisen-eta-sindikalista-bat-larriki-zauritu 2026-02-19 https://www.argia.eus/albistea/langile-etorkinen-elkarte-bati-eraso-dio-faxista-talde-batek-parisen-eta-sindikalista-bat-larriki-zauritu Botila hautsiekin armatutako hogei bat faxistak igandean egin zuten erasoa, Parisko 10. barrutian, eta larriki zauritu zuten CGTko militante bat.

]]> <![CDATA[Energia nuklearraren garapena lehenetsi du Frantziako Gobernuak: hamalau erreaktore eraikiko ditu ondoko hamar urteetan]]> https://www.argia.eus/albistea/energia-nuklearraren-garapena-lehenetsi-du-frantziako-gobernuak-hamalau-erreaktore-berri-eraikiko-ditu-ondoko-hamar-urteetan 2026-02-13 https://www.argia.eus/albistea/energia-nuklearraren-garapena-lehenetsi-du-frantziako-gobernuak-hamalau-erreaktore-berri-eraikiko-ditu-ondoko-hamar-urteetan Bere energia politika zehazten duen plana aurkeztu du Frantziako Gobernuak ostegunean, energia nuklearra "ekoizpen elektrikoaren bizkarrezur" gisa kokatuta. Begirada 2035ean jarrita, berehalakoan sei erreaktore eraikiko ditu eta beste zortzi geroxeago. "50 eta 60" urtez ikusiko dute beraien bizitza luzatuta segurtasun neurriei segi 2035erako itxi beharko ziren erreaktoreek. Energia berriztagarriak dira planaren kaltetu handienak.

]]> <![CDATA[Guardia Zibilaren eskumutur bat tartean, mehatxuak salatu ditu Josu Urrutikoetxeak]]> https://www.argia.eus/albistea/guardia-zibilaren-eskumutur-bat-tartean-mehatxuak-salatu-ditu-josu-urrutikoetxeak 2026-02-13 https://www.argia.eus/albistea/guardia-zibilaren-eskumutur-bat-tartean-mehatxuak-salatu-ditu-josu-urrutikoetxeak ETAko kide ohiak Donibane Lohizuneko polizia-etxean salatu duenez, bere alaba eta bikotekide ohiaren etxean bere aurkako mehatxua jaso du: haien etxeko atean, Angelun (Lapurdi), El honor es mi divisa (Ohorea da nire ikurra) dioen Guardia Zibilaren eskumutur bat zegoen aldaban eskegita.

]]> <![CDATA[15 urtez azpikoei sare sozialak debekatzea onartu du Frantziako Asanbleak]]> https://www.argia.eus/albistea/datorren-irailetik-aurrera-15-urtez-azpikoei-sare-sozialak-debekatzea-onartu-du-frantziako-asanbleak 2026-01-28 https://www.argia.eus/albistea/datorren-irailetik-aurrera-15-urtez-azpikoei-sare-sozialak-debekatzea-onartu-du-frantziako-asanbleak Australiaren ostean, adin txikikoei sare sozialetan aritzea debekatuko dien bigarren herrialdea izateko bidean da Frantziako Estatua, baina kasu honetan erabiltzaileen bizkar jarri da ardura, ez plataforma handietan. Lizeoetan mugikorra mugatzea ere badakar legeak. Datorren irailetik aurrera litzateke.

]]> <![CDATA[Doi-doietarik ez da gailendu Frantziako Gobernuaren kontrako zentsura mozioa]]> https://www.argia.eus/albistea/doi-doietarik-ez-da-gailendu-frantziako-gobernuaren-kontrako-zentsura-mozioa 2026-01-23 https://www.argia.eus/albistea/doi-doietarik-ez-da-gailendu-frantziako-gobernuaren-kontrako-zentsura-mozioa Ezkerreko LFI Frantzia Intsumisoak taldeak aurkezturikoak 269 boto jaso ditu; baina beste hemeretzi gehiago beharko zituen gobernua erorarazteko. Eskuin muturrak, ordea, 142 bakarrik, ezkerrak ez diolako babesa erakusten. Bozketa saihesteko asmoz Frantziako Lehen ministroak Konstituzioko 49,3 artikulua erabili izanagatik nahi izan dute erorarazi gobernua.

]]> <![CDATA[Hizkuntza gutxituen irakaskuntza eraginkorrago bihurtzeko gomendio sorta aurkeztu diote Frantziako Hezkuntza ministroari]]> https://www.argia.eus/albistea/hizkuntza-gutxituen-irakaskuntza-eraginkorrago-bihurtzeko-gomendio-sorta-aurkeztu-diote-frantziako-hezkuntza-ministroari 2026-01-08 https://www.argia.eus/albistea/hizkuntza-gutxituen-irakaskuntza-eraginkorrago-bihurtzeko-gomendio-sorta-aurkeztu-diote-frantziako-hezkuntza-ministroari Frantziako Estatuko hizkuntza gutxituak babesteko eta sustatzeko xedez idatzitako Molac Legea-k lau urteko ibilbidea bete duen honetan aurkeztu nahi izan diote beraien balorapena Max Brisson eta Karine Daniel senatariek  –bata Euskal Herrikoa, bestea Bretainiakoa– Hezkuntza ministro Edouard Geffray-ri. Hizkuntza gutxituen irakaskuntza hobetzeko 23 gomendio dakartza dokumentuak.

]]> <![CDATA[Josu Urrutikoetxeak libre jarraituko du, espetxeratzeko euroagindua baztertuta]]> https://www.argia.eus/albistea/josu-urrutikoetxeak-libre-jarraituko-duela-agindu-du-frantziak-atxilotu-eta-espetxeratzeko-euroagindua-baztertuta 2025-12-12 https://www.argia.eus/albistea/josu-urrutikoetxeak-libre-jarraituko-duela-agindu-du-frantziak-atxilotu-eta-espetxeratzeko-euroagindua-baztertuta Espainiako Auzitegi Nazionalak ETAko militante ohia bilatu, atxilotu eta espetxeratzeko euroagindua eman du. Urrutikoetxea bere kasa aurkeztu da Frantziako Fiskaltzaren aurrean, eta libre utzi dute kontrol judizialpean, orain arte bezala.

]]> <![CDATA[Baionako Euskal Museoan eserialdia egin du EHEk, Etxepareren liburua Euskal Herrian gera dadila eskatzeko]]> https://www.argia.eus/albistea/baionako-euskal-museoan-eserialdia-egin-du-ehek-etxepareren-liburua-euskal-herrian-gera-dadila-eskatzeko 2025-12-04 https://www.argia.eus/albistea/baionako-euskal-museoan-eserialdia-egin-du-ehek-etxepareren-liburua-euskal-herrian-gera-dadila-eskatzeko Euskara "bigarren mailako hizkuntza gisa" tratatzen dela salatu du Euskal Herrian Euskarazek eta euskarazko lehen liburua Frantziako Liburutegi Nazionalaren esku dagoela jarri du horren adibidetzat. 

]]> <![CDATA[Frantziak soldadutza boluntarioa ezarriko du 2026ko udatik aurrera]]> https://www.argia.eus/albistea/frantziak-soldadutza-boluntarioa-ezarriko-du-2026ko-udatik-aurrera 2025-11-28 https://www.argia.eus/albistea/frantziak-soldadutza-boluntarioa-ezarriko-du-2026ko-udatik-aurrera Soldadutza boluntarioa egiteko aukera izango da Estatu Frantsesean 2026ko udatik aurrera, ostegun honetan Emmanuel Macron errepublikako presidenteak iragarri duenez. Zerbitzuak hamar hilabete iraungo du eta, ondoren, herritarrak erreserbara pasatuko dira. Gaur egun, soldadu profesionalez osatuta dago armada.

]]> <![CDATA[Erretreta da bide bakarra]]> https://www.argia.eus/albistea/erretreta-da-bide-bakarra 2025-11-17 https://www.argia.eus/albistea/erretreta-da-bide-bakarra Mundua giro nahasian dago. Berriki ikusi dugu Frantziako Gobernua, demokraziaren tranpan katigatuta, oreka txikiena ere mantendu ezinda. Jendearen akidurak eta haserreak eraman du gobernua kinka larrian jartzera ez leku gutxitan: Frantziako Estatuan ikusitako gauza berbera gertatu da Perun, adibidez, eta kaleak hartu dituen jendetzaren haserreak Dina Boluarte presidentea botatzea lortu du. Badago protesta gogo bat, aldatzeko premia bat munduko jendarteetan. Berdin Perun, Frantziako Estatuan edo... [+]

]]> <![CDATA[Erretreta erreforma 2028ra atzeratzearen alde egin dute Frantziako diputatuek]]> https://www.argia.eus/albistea/erretreta-erreforma-2028ra-atzeratzearen-alde-egin-dute-frantziako-diputatuek 2025-11-13 https://www.argia.eus/albistea/erretreta-erreforma-2028ra-atzeratzearen-alde-egin-dute-frantziako-diputatuek Frantziako gizarte segurantzaren aurrekontuaren lehen irakurketako eztabaida-tartea bukatu zaie asteazken gauean diputatuei eta Senatuan dago dagoeneko lege-proiektua. Azken egunean izan dute bozketa esanguratsuena, erretreten erreforma 2028ra arte atzeratzearena. 17.500 milioi euro murrizteko asmoz landutako aurrekontu proposamena da. Finantza Legeari dagokionez, ostegun honetan abiatu dituzte eztabaidak eta bozketak diputatuek.

]]> <![CDATA[“Arrazakeria desagertuko bada, sostengatzen duen egitura ekonomikoa desegin behar da”]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2939/said-bouamama 2025-11-12 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2939/said-bouamama Hitzaldi bira egin du Saïd Bouamama (1958, Kabilia, Aljeria) soziologoak. Aljeriatik Frantziako Estatura ihes egin zuen gurasoekin umea zela. Militante politikoa da 1970eko hamarkadatik, hala nola langile mugimendu sindikaletan eta arrazakeriaren aurkakoetan. Arrazakeria eta kolonialismoa landu ditu bere obran, eta mugimendu politiko iraultzaileez ere idatzi du. Bertan behera utzi behar izan zuen Gasteizen ematekoa zen hitzaldia, ezusteko bategatik, baina Liburutopian elkartu da ARGIArekin. Azken liburuan jaso duen ikerketaz aritu gara hizketan, arrazakeriaz, inperialismoaz eta Frantziako egoera politikoaz.

]]> <![CDATA[Sarkozy presidente ohia behin-behinean aske utzi dute, kartzelan soilik hogei egun eginda]]> https://www.argia.eus/albistea/sarkozy-presidente-ohia-behin-behinean-aske-utzi-du-frantziako-justiziak-kartzelara-bidali-eta-hogei-egunera 2025-11-10 https://www.argia.eus/albistea/sarkozy-presidente-ohia-behin-behinean-aske-utzi-du-frantziako-justiziak-kartzelara-bidali-eta-hogei-egunera Parisko Helegite Auzitegiak baldintzapeko askatasun eskaera ontzat eman du eta Frantziako Gobernuko presidente ohia aske utzi du kautelazko neurriekin. Helegite prozesua 2026ko martxotik aurrera egingo litzateke, data ofizialik ez badago ere. Sarkozyk presidentetzarako hauteskunde kanpaina Libiaren Gobernuaren diruarekin finantzatzea egotzita jaso zuen kartzela zigorra.

]]> <![CDATA["Ahots gutxiago, demokrazia gutxiago", FSER Irratien sustapenerako funtsaren murrizketa salatu dute]]> https://www.argia.eus/albistea/ahots-gutxiago-demokrazia-gutxiago-fser-irratien-sustapenerako-funtsaren-murrizketa-salatu-dute 2025-11-04 https://www.argia.eus/albistea/ahots-gutxiago-demokrazia-gutxiago-fser-irratien-sustapenerako-funtsaren-murrizketa-salatu-dute Ipar Euskal Herriko elkarte irrati libreek salatu dutenez FSER Irratien sustapenerako funtsaren %44ko murrizketak beren geroa zalantzan jarriko luke. Frantziako Asanblea Nazionalean aurrekontua ari dira eztabaidatzen.

]]> <![CDATA[Kolektibo bat sortu dute Ipar Euskal Herriko ikastetxeetako haur desgaituentzako laguntza eskasia salatzeko]]> https://www.argia.eus/albistea/kolektibo-bat-sortu-dute-ipar-euskal-herriko-ikastetxeetako-haur-desgaituentzako-laguntza-eskasia-salatzeko 2025-10-28 https://www.argia.eus/albistea/kolektibo-bat-sortu-dute-ipar-euskal-herriko-ikastetxeetako-haur-desgaituentzako-laguntza-eskasia-salatzeko Ipar Euskal Herriko irakaskuntza katolikoko gurasoen eta irakasleen elkarteek, Seaskak, Integrazio Batzordeak eta Chrysalide elkarteak eskaini dute prentsaurrekoa urriaren 24an. Gaur egun, departamendu mailako kasik 2.800 ikaslek dute laguntza behar, baina 154 haurrek ez dute laguntzailerik ondoan, eta beste anitzek ez ditu behar adinako orduak jasotzen.

]]> <![CDATA[ “Energia-trantsizioa kontzeptua da klimaren negazionismo bigunago bat”]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2936/jean-baptiste-fressoz 2025-10-22 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2936/jean-baptiste-fressoz Jean-Baptiste Fressoz ikerlaria da CNRS Ikerketa Zientifikorako Zentro Nazionala erakundean (Espainiako CSIC zientzia ikerketen parekoa), Parisko Zientzia Sozialen Goi Ikasketen Eskolako (EHESS) kide eta Ingeniaritza Eskolan irakasle. Bere ikerketak zentratzen dira ingurumenaren historian, klimaren jakintzen historian, tekniken historian eta antropozenoan. 2009an ikerketari ekin zionetik, antropozenoa dauka bere azterketen ardatz intelektual.

Fressozen lehen liburuak bere doktorego tesia biltzen zuen: Le fin du monde par la science (Munduaren akabera zientziaren bidez). 2014an plazaratu zuen Introduction à l'histoire environnementale (Ingurumenaren historiarako sarrera), 2016an L'Événement Anthropocène: La Terre, l'histoire et nous (Antropozenoa gertakizuna: Lurra, historia eta gu), 2020an L'Apocalypse joyeuse: Une histoire du risque technologique (Apokalipsi zoriontsua: arrisku teknologikoaren historia bat), 2024an Sans transition: Une nouvelle histoire de l'énergie (Trantsiziorik ez: energiaren historia berri bat, 2025ean gaztelaniaz ere publikatu dena Sin transición: Una nueva historia de la energía tituluarekin), eta geroztik 2025ean plazaratu du La nature en révolution: Une histoire environnementale de la France, 1780-1870 (vol.1) (Natura iraultzan: Frantziaren ingurumen historia bat, 1780-1870”. 

Orriotara ekarri dugu Fressozek Sans Transition. Une nouvelle histoire de l’energie liburuaz 2023ko irailaren 20an Estrasburgon egindako aurkezpena (liburua 2024ko urtarrilean plazaratuko zen). Berak argi azaltzen du, energia motak ez dira ordezkatzen historian, ez da inoiz energia-trantsiziorik egon historian eta etorkizunerako ere zail ikusten du horrelakorik gertatzea. 

]]> <![CDATA[Lecornuren aurkako zentsura mozioa ez du onartu Frantziako Legebiltzarrak]]> https://www.argia.eus/albistea/lecornuren-aurkako-zentsura-mozioa-ez-du-onartu-frantziako-legebiltzarrak 2025-10-16 https://www.argia.eus/albistea/lecornuren-aurkako-zentsura-mozioa-ez-du-onartu-frantziako-legebiltzarrak 271 diputatuk bozkatu dute ostegun honetan LFI Frantzia Intsumisoaren zentsura mozioaren alde, baina 289 boto behar ziren Sébastien Lecornu lehen ministroa erorarazteko. Gobernua aitzina doala, 2026rako gobernuaren aurrekontuari buruzko eztabaidak abiatuko dituzte urriaren 24an.

]]> <![CDATA[Frantziako 75 aberatsenek %0,3 bideratzen dute zergetara: Horregatik, entzun dezagun Zucman]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2935/frantziako-75-aberatsenek-03-bideratzen-dute-zergetara-horregatik-entzun-dezagun-zucman 2025-10-16 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2935/frantziako-75-aberatsenek-03-bideratzen-dute-zergetara-horregatik-entzun-dezagun-zucman 2018ko Jaka Horiak oraindik gogoan dituztela, "guzia blokeatzeko" protestari hasiera eman zioten irailaren 10ean Frantziako Estatuko hainbat herri eta hirietatik, baita Ipar Euskal Herritik ere. Aitzina doa mugimendua. Krisi politiko potolo baten erdian, ahal bezala aitzina doa gobernua ere, lehen ministroen dimisioz dimisio. Karrikak hartu nahian dabiltza herritar xumeak, Emmanuel Macronek prekarioenei inposatu murrizketez eta aberatsei egin opariez nazkatuta. Kexu horren bozeramaile izan nahi du Parlamentuan ezkerrak eta Zucman zerga du lehentasunetan: Frantziako 1.800 ultra-aberatsenen ondasuna %2 zergapetzea. Sutsuki kontra dira, Macron bera, eskuina eta Kapitala.

]]> <![CDATA[Frantziako Estatuak GALen izandako inplikazioari buruzko egiak azaleratzeko ikerketa abiatuko dute]]> https://www.argia.eus/albistea/frantziako-estatuak-galen-izandako-inplikazioari-buruzko-egiak-azaleratzeko-ikerketa-abiatuko-dute 2025-10-16 https://www.argia.eus/albistea/frantziako-estatuak-galen-izandako-inplikazioari-buruzko-egiak-azaleratzeko-ikerketa-abiatuko-dute Ipar Euskal Herriko hiru diputatuek eman dute ikerketaren berri, prozesua "biktima guztien aitortzarako funtsezkoa" izanen dela zehaztuta. Urte batez iraunen du ikerketak eta ardura utzi diote Louis Joinet Institutuari, nahiz eta lotura-talde bat egon parlamentarien eta ikerlarien artean.

]]> <![CDATA[Lecornuk Frantziako pentsioen erreforma 2028 arte bertan behera uzteko erabakia iragarri du]]> https://www.argia.eus/albistea/lecornuk-frantziako-pentsioen-erreforma-2028-arte-bertan-behera-uzteko-erabakia-iragarri-du 2025-10-14 https://www.argia.eus/albistea/lecornuk-frantziako-pentsioen-erreforma-2028-arte-bertan-behera-uzteko-erabakia-iragarri-du Asanblea Nazionalean egindu iragarpena du Frantziako lehen ministro Sébastien Lecornuk. PS Frantziako Alderdi Sozialistaren gutxieneko baldintza zen ostegunena aurkeztuko diren zentsura-mozioak ez babesteko.

]]> <![CDATA[Nicolas Sarkozy asteartean sartuko da espetxean]]> https://www.argia.eus/albistea/nicolas-sarkozyk-espetxeratzeko-agindua-jaso-du 2025-10-14 https://www.argia.eus/albistea/nicolas-sarkozyk-espetxeratzeko-agindua-jaso-du Frantziako presidente ohiak La Santé espetxera joan beharko du hilaren 21ean. Frantziako presidentetzarako 2007ko kanpaina finantzatzeko Muammar Gaddafi Libiako diktadore zenarengandik milioiak jaso izanagatik zigortu zuten irailean. Astelehenean heldu zaio espetxeratzeko jakinarazpena.

]]> <![CDATA[Frantziako lehen ministro Lecornuk gobernu berria aurkeztu du, parlamentuak onartuko duen esperantzan]]> https://www.argia.eus/albistea/lecornu 2025-10-13 https://www.argia.eus/albistea/lecornu Duela astebete, urriaren 6an, gobernua osatu eta hamalau ordura, Frantziako lehen ministro Sébastien Lecornuk dimisioa aurkeztu zuen, bost egunera berriz ere karguari heltzeko. Orain arteko bide sigi-sagatsua zuzendu nahi du aurkeztu berri duen gobernu-taldearekin. Parlamentuaren oniritzia lortu beharko du horretarako.

]]> <![CDATA[Paristik deika]]> https://blogak.argia.eus/boligrafo-gorria/2025/10/13/paristik-deika/ 2025-10-13 https://blogak.argia.eus/boligrafo-gorria/2025/10/13/paristik-deika/ <![CDATA[Lecornuren arabera "48 ordu barru" izendatuko dute Frantziako Lehen ministro berria]]> https://www.argia.eus/albistea/lecornuren-arabera-48-ordu-barru-izendatuko-dute-frantziako-lehen-ministro-berria 2025-10-09 https://www.argia.eus/albistea/lecornuren-arabera-48-ordu-barru-izendatuko-dute-frantziako-lehen-ministro-berria Dimisioa aurkeztu zuen astelehenean Sébastien Lecornuk, gobernu berria osatu eta hamalau ordutara. Frantziako krisi politikoari aterabide bat atzemateko 48 orduko ultimatuma emana zion Emmanuel Macron lehendakariak. Epea bukaturik, egoerak blokeatuta segitzen du, eta Macronen esku utzi ditu ondoko negoziaketak.

]]> <![CDATA[Ahalegin bat gehiago Macronek: azken aukera Lecornuri]]> https://www.argia.eus/albistea/ahalegin-bat-gehiago-macronek-azken-aukera-lecornuri 2025-10-07 https://www.argia.eus/albistea/ahalegin-bat-gehiago-macronek-azken-aukera-lecornuri Macronek onartu du Lecornu lehen ministroaren dimisioa, baina azken aukera eskatu dio, eta Lecornuk hitzeman du ahalegina egingo duela: asteazken gauera arte du beste gobernu bat osatzea posible den edo ez jakinarazteko. Agertoki posibleak aztertu ditugu artikuluan.

]]> <![CDATA[Dimititu egin du Frantziako Lecornu lehen ministroak, gobernua osatu eta 24 ordura]]> https://www.argia.eus/albistea/frantziako-lecornu-lehen-ministroak-dimititu-egin-du-gobernua-osatu-eta-24-ordura 2025-10-06 https://www.argia.eus/albistea/frantziako-lecornu-lehen-ministroak-dimititu-egin-du-gobernua-osatu-eta-24-ordura Sébastien Lecornu lehen ministroak dimisioa aurkeztu du, Asanblea Nazionaleko buru izendatu eta hilabetera. Emmanuel Macron estatuburuak onartu egin dio. Bi aukera ditu orain Macronek: beste norbait izendatzea lehen ministro, edo Asanblea Nazionala desegitea eta hauteskundeak deitzea.

]]> <![CDATA[2.000 lagun batu dira Baionan, austeritate politiken kontra]]> https://www.argia.eus/albistea/2000-lagun-batu-dira-baionan-austeritate-politiken-kontra 2025-10-02 https://www.argia.eus/albistea/2000-lagun-batu-dira-baionan-austeritate-politiken-kontra Frantziako Gobernuaren aurrekontua fintzen ari diren honetan, "justizia soziala eta fiskala" aldarrikatu dute karrikatik. Irailaren 18ko mobilizazioak baino jarraipen ahulagoa ukan du osteguneko greba deialdiak. 

]]> <![CDATA[Kanakyko loialistekin eta Frantziako Estatuarekin sinatutako akordiotik atera dira independentistak]]> https://www.argia.eus/albistea/kanakyko-loialistekin-eta-frantziako-estatuarekin-sinatutako-akordioatik-atera-dira-independentistak 2025-10-02 https://www.argia.eus/albistea/kanakyko-loialistekin-eta-frantziako-estatuarekin-sinatutako-akordioatik-atera-dira-independentistak 2025eko uztailaren 12an izenpetu zuten hiru aldeen arteko Bougivaleko Akordioa, irlaren etorkizun instituzionala adosteko asmoz. Frantziako Estatuaren "instrumentalizazioa" salatzean gain, FLNKS alderdi independentistak argitu nahi izan du beraiek izenpeturiko dokumentua ez zela "akordio definitiboa", baizik eta "barne-instantzietatik pasa beharreko egitasmo bat".

 

]]> <![CDATA[Hitzen eta errealitatearen arteko desfase deitoragarria]]> https://www.argia.eus/albistea/hitzen-eta-errealaren-arteko-desfase-deitoragarria 2025-09-26 https://www.argia.eus/albistea/hitzen-eta-errealaren-arteko-desfase-deitoragarria Frantziako Estatuak Palestinako Estatua formalki aitortu zuen astelehenean NBEren biltzar nagusian. Bere horretan, urrats inportantea, diplomatikoki pisutsua: 193 estatuetatik 158k dute orain ezagutzen Palestinako Estatua, eta azken ezagupen horiekin Mendebaldeko estatu aberatsak lotu dira aspaldian, 1980. hamarkadan, abiaturiko aitorpen ariketari: Frantzia bezala, Erresuma-Batuak, Australiak, Kanadak, Belgikak, Luxenburgok, Maltak, Andorrak eta Portugalek ere dute horren alde egin irailaren 21-22 honetan. Bestela erranda, NBEko kideen %80ak du Palestinako Estatua aitortzen eta NBEko Segurtasun Batzordeko bost kideetatik lauk.

]]> <![CDATA[Bost urteko kartzela zigorra Sarkozy Frantziako presidente ohiari]]> https://www.argia.eus/albistea/bost-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-nicolas-sarkozy-frantziako-presidente-ohiari 2025-09-25 https://www.argia.eus/albistea/bost-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-nicolas-sarkozy-frantziako-presidente-ohiari Gaizkile elkarte baten parte izateagatik jarri diote kartzela zigorra; haatik, bestalde leporatzen zitzaionarentzat errugabetu du Pariseko Auzitegi Korrekzionalak. Frantziako presidentetzarako 2007ko kanpaina finantzatzeko Muammar Gaddafi Libiako diktadore zenarengandik milioiak jaso izanagatik epaiturik ziren hamabi arduradun, tartean Nicolas Sarkozy, Frantziako presidente izandakoa 2007tik 2012ra.

]]> <![CDATA[Larrazkena]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2931/larrazkena 2025-09-17 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2931/larrazkena Badirudi larrazkena agorrila erditsutan hasten dela aldaketa klimatikoaren ondorioz. Euri eskasez hostoak firurikan erortzen dira eta Otso Errekako iraztorrak denbora baino lehen gorritzen dabiltza: ikusgarria da! Historiako udarik beroena ukan dugu aurten eta tenperaturek mailarik gorenak aise gainditu dituzte. Egia da, hargatik, iraileko argitasuna zoragarria dela, bereziki haize hegoak ferekatzen dituen goiztirietan.

Hostoak ez ezik, gobernuak ere erortzen dira udazkeneko lehen asteotan:... [+]

]]> <![CDATA[DGSIko agente infiltratu bat atzeman dute Parisko eta inguruko hainbat mugimendutan]]> https://www.argia.eus/albistea/dgsiko-agente-infiltratu-bat-atzeman-dute-parisko-eta-inguruko-hainbat-mugimendutan 2025-09-12 https://www.argia.eus/albistea/dgsiko-agente-infiltratu-bat-atzeman-dute-parisko-eta-inguruko-hainbat-mugimendutan  Militante eta borrokagune ugari salatu ditu 2022az geroztik, onura administratiboen truke. 

]]> <![CDATA[Poliziarekin istiluak izan dira Baionan, “dena blokatzeko” egunean]]> https://www.argia.eus/albistea/poliziarekin-istiluak-izan-dira-baionan-dena-blokatzeko-egunean 2025-09-10 https://www.argia.eus/albistea/poliziarekin-istiluak-izan-dira-baionan-dena-blokatzeko-egunean Protesta eguna da gaur Ipar Euskal Herrian eta Frantzian, François Bayrou lehen ministro ohiak egindako aurrekontu proposamenen aurka altxatu dira gizarte eragileak. Goizean goizetik, Baionako sarrerako biribilgunea blokatzeari ekin diote. Jada hogei manifestari atxilotu ditu Poliziak.

]]> <![CDATA[Zein da Sébastien Lecornu? Antinuklearren etsaia, ehiztarien laguna, Macronen zale fidela]]> https://www.argia.eus/albistea/zein-da-sebastien-lecornu-antinuklearren-etsaia-ehiztarien-laguna-macronen-zale-fidela 2025-09-10 https://www.argia.eus/albistea/zein-da-sebastien-lecornu-antinuklearren-etsaia-ehiztarien-laguna-macronen-zale-fidela François Bayrouk dimisioa eman eta ordu gutxitara izendatu du Emmanuel Macron Frantziako presidenteak ordezkoa: Sébastien Lecornu izango da lehen ministro berria, aurretik Defentsa ministro izandakoa eta Macronen oso gertukoa. Oposizioa haserre mintzatu da, ezker zein eskuin. Lecorneren iragan politikoak, ingurumen aktibisten kontrako eta ideia kontserbadoreen aldeko bide zabal bat marrazten du.

]]> <![CDATA[Bayrouren gobernua erori da Frantziako Asanblean eta estu da Macron]]> https://www.argia.eus/albistea/konfiantza-mozioa-jokoan-du-frantziako-lehen-ministro-bayrouk 2025-09-08 https://www.argia.eus/albistea/konfiantza-mozioa-jokoan-du-frantziako-lehen-ministro-bayrouk Astelehen arratsaldean konfiantza mozioa galdu du Frantziako lehen ministro François Bayrouk. Konfiantza mozioa eskatu zuen, datozen lau urteetarako austeritate usaina zuten aurrekontu batzuk aurkeztu eta bere aurkako zentsura mozioa iragarri zuenean eskuin muturrak. Aurrez esana zuen bezala, ordea, ezkerrak ere ez du Bayrou babestu, eta dimisioa eman beharko du orain, konstituzioak agindu bezala. Azkenen hiru urteotan Frantziak izan duen laugarren lehen ministroa izan da. Macronek porrot egin du berriz ere zentro-eskuinaren aldeko apustuarekin. "Egun gutxian" lehen ministro berria izendatuko dutela iragarri dute.

]]> <![CDATA[Dena blokeatu!]]> https://www.argia.eus/albistea/dena-blokeatu 2025-09-04 https://www.argia.eus/albistea/dena-blokeatu Horixe da datorren irailaren 10ean Frantziako Estatua hankaz gora jarriko duen deialdi herritar berriaren lema. Sarean gaia lantzen ari diren gune asko daude, baina bi interesgarrienak aipatzearren, hor daude, besteak beste, @lessoulevements edota @bloquonstout atariak.

Izan ere, uztailaz geroztik, alderdi politiko eta sindikatuen dinamiketatik at eta horiek itxaron gabe, lehenago Jaka Horiek egin zuten bide bera jorratuz, sumindutako hainbat herritarrek sare sozialetan matxinada berri... [+]

]]> <![CDATA[Frantziako Gobernuaren aurka "guztia blokeatzeko" deia indartzen ari da]]> https://www.argia.eus/albistea/frantziako-gobernuaren-aurka-guztia-blokeatzeko-deiak-indarra-hartzen-ari-du 2025-08-28 https://www.argia.eus/albistea/frantziako-gobernuaren-aurka-guztia-blokeatzeko-deiak-indarra-hartzen-ari-du Irailaren 10a izanen dute protestarako lehen hitzordua. 2018 urteko Jaka Horien mugimenduaren segipen gisa ikusten dute anitzek deia, nahiz eta alderdi politikoak eta sindikatuak dinamikari lotu izanak ezberdintzen dituen biak. François Bayrouren austeritate politikaren kontrako grebara deitu dute sindikatuek ere, urriaren 9rako.

 

]]> <![CDATA[Udazken beroa Frantzian?]]> https://www.argia.eus/albistea/udazken-beroa-frantzian 2025-08-28 https://www.argia.eus/albistea/udazken-beroa-frantzian 2025ean hazkunde ekonomiko txikia (%0,6) ez da gai izango langabezia-tasak %8ko muga gainditzea saihesteko; Zor Publikoak bi bilioi euro (BPGren %115) gainditzen ditu EK-k ezarritako %60aren oso gainetik, eta Gastu Publikoak estratosferan jarraitzen du.

Horri gehitu behar zaio erretiroaren atzerapena 64 urtera 2030erako, hau da, misil bat Frantziako idiosinkrasiaren flotazio-lerroan, langileen erosteko ahalmenaren galera eta klase ertainen pobretze galanta.

Udazken beroa dator... [+]]]> <![CDATA[Frantziako Estatuak "arriskuan" jarriko du EKE, dirulaguntzak 30.000 euro murriztuta]]> https://www.argia.eus/albistea/frantziak-estatuak-diru-laguntzetan-30000-euro-gutxiago-emango-dizkio-ekeri 2025-08-27 https://www.argia.eus/albistea/frantziak-estatuak-diru-laguntzetan-30000-euro-gutxiago-emango-dizkio-ekeri Iaz jasotakoarekin alderatuta, %15eko murrizketa jasango luke Euskal Kultur Erakundeak. Prentsa ohar batean, erakundeak adierazi du erabaki horrek "ondorio latzak" izango lituzkeela: esaterako, hainbat postu arriskuan egongo liratekeela eta kideei emandako dirulaguntza murriztuko lukeela. Katixa Dolhare-Zaldunbide EKEko lehendakariak jakinarazi du irailaren 13an mobilizazio artistikoa egingo dutela, Administrazio Kontseiluaren parte den Frantziako Estatuko ordezkariarekin bilkura bat lortzeko.

]]> <![CDATA[Oposizioari aurrea hartuz, Bayrou konfiantza mozio batera aurkeztuko da irailaren 8an]]> https://www.argia.eus/albistea/oposizioari-aurrea-hartuz-bayrou-konfiantza-mozio-batera-aurkeztuko-da-irailaren-8an 2025-08-26 https://www.argia.eus/albistea/oposizioari-aurrea-hartuz-bayrou-konfiantza-mozio-batera-aurkeztuko-da-irailaren-8an "Gehiengoa lortzen badugu, gobernua berretsiko dute; bestela, erori egingo da", adierazi du Frantziako lehen ministroak. LFI Frantzia Intsumisoak, Frantziako Alderdi Komunistak, ekologistek, Alderdi Sozialistak eta RN Batasun Nazionalak, ordea, dagoeneko jakinarazi dute aurka bozkatuko dutela.

]]> <![CDATA[Ipar Euskal Herrian hiru herritarretik bi autonomia handiagoren alde daude]]> https://www.argia.eus/albistea/ipar-euskal-herrian-hiru-herritarretik-bi-autonomia-handiagoren-alde-daude 2025-08-26 https://www.argia.eus/albistea/ipar-euskal-herrian-hiru-herritarretik-bi-autonomia-handiagoren-alde-daude IFOP institutuak eginiko ikerketa ezaguratarazi du Eskualde eta Herri Solidarioen Federazioak Korsikan, eta ondorioztatu dute Frantziako Estatuan biztanleen erdiak nahiko lukeela bere eskualdeak autonomia handiagoa izatea.

]]> <![CDATA[Portugaletik Turkiara, Europa hegoaldea sutan]]> https://www.argia.eus/albistea/portugaletik-turkiara-europa-sutan 2025-08-19 https://www.argia.eus/albistea/portugaletik-turkiara-europa-sutan Bero boladek, haizeak eta lehorteek suteak pizteko aukerak bikoiztu dituzte Europan. Portugal, Espainia, Grezia eta Turkia pairatzen ari dira suterik handienak. Milaka suhiltzaile eta herritar ari dira suaren kontra borrokan Europa hegoaldeko herrialdeetan.

]]> <![CDATA[Kontrolpean dute Nafarroako baso sutea, eta gobernuak suteak saihesteko neurriak hartu ditu]]> https://www.argia.eus/albistea/egonkortu-dute-nafarroako-baso-sutea-eta-gobernuak-suteak-saihesteko-neurriak-hartu-ditu 2025-08-06 https://www.argia.eus/albistea/egonkortu-dute-nafarroako-baso-sutea-eta-gobernuak-suteak-saihesteko-neurriak-hartu-ditu Suhiltzaileek kontrolpean dute Ibarbeibar ibarreko sutea, Eneritz, Muruzabal, Añorbe eta Obanos herrietan egondakoak hain zuzen ere. Nafarroako Gobernuak behin-behineko debekua ezarri dio nekazaritzan sua erabiltzen duen edo sor dezakeen makineriari. 

]]> <![CDATA[Espetxetik irten da Georges Abdallah, Europan espetxean denbora gehien zeraman preso politikoa]]> https://www.argia.eus/albistea/espetxetik-irten-da-georges-abdallah-europan-espetxean-denbora-gehien-zeraman-preso-politikoa 2025-07-28 https://www.argia.eus/albistea/espetxetik-irten-da-georges-abdallah-europan-espetxean-denbora-gehien-zeraman-preso-politikoa 40 urte pasatxoko espetxealdiaren ostean, joan den ostiralean atera zuten espetxetik, eta segituan Libanora eraman, bere jaioterrira. Libanoko Frakzio Armatu Iraultzailearen sortzailea izan zen, eta diplomazialari israeldar eta amerikar bana hiltzeaz akusatu zuten. Inoiz ez ditu bere gain hartu atentatu horiek.

]]> <![CDATA[40 urteren ostean Georges Abdallah askatuko dute uztailaren 25ean]]> https://www.argia.eus/albistea/georges-abdallah-k-badu-kaleratze-data-uztailak-25 2025-07-17 https://www.argia.eus/albistea/georges-abdallah-k-badu-kaleratze-data-uztailak-25 Georges Ibrahim Abdallah, Frantzian 40 urteko espetxealdia igaro ondoren kaleratuko dute. Palestinaren askatasunaren aldeko militantea, Libanoko Frakzio Armatu Iraultzailearen sortzailea izan zen, eta diplomazialari israeldar eta amerikar bana hiltzeaz akusatu zuten. Inoiz ez ditu bere gain hartu atentatu horiek, baina bere ideia politikoak ez ditu sekula isildu: antiinperialista suharra da. 1999az geroztik baldintzapean aske egon bazitekeen ere, sistematikoki errefusatu zaio aukera. Ostegun goizean jakin da albistea: uztailaren 25ean utziko dute libre eta zuzenean Libanora deportatuko dute.

]]> <![CDATA[Frantziako Legebiltzarrak dei egin dio Europari "harreman ekonomikoen estrategia aldatu" eta Txinarekin lankidetzak garatzera]]> https://www.argia.eus/albistea/frantziako-legebiltzarrak-dei-egin-dio-europari-harreman-ekonomikoen-estrategia-aldatzeko-eta-txinarekin-lankidetzak-egiteko 2025-07-14 https://www.argia.eus/albistea/frantziako-legebiltzarrak-dei-egin-dio-europari-harreman-ekonomikoen-estrategia-aldatzeko-eta-txinarekin-lankidetzak-egiteko 153 orrialdeko txosten bat kaleratu du parlamentuak. AEBak ez ditu apenas zuzenean aipatu, baina horretarako "ikuspegi atlantista" terminoa erabili du: "Europak darabilen ikuspegi horrek gerra-komertziala ekarri du Europaren eta Txinaren artean, ageriko kalte eta ondorio pozoitsuak eraginda, eta bien arteko elkarrizketak gaiztotuta (...) Etorkizunean lankidetzak abiatu beharko lituzkete Frantziak eta Txinak".

]]> <![CDATA[Nazioarteko aitortza lukeen Kaledonia Berriko Estatua onartu du Frantziak, bere mugen barruan]]> https://www.argia.eus/albistea/kaledonia-berriko-estatua-frantziako-estatuaren-barnean-aitortuko-lukeen-akordioa-aurkeztu-dute-kanaky-herriko-indarrek 2025-07-14 https://www.argia.eus/albistea/kaledonia-berriko-estatua-frantziako-estatuaren-barnean-aitortuko-lukeen-akordioa-aurkeztu-dute-kanaky-herriko-indarrek Konfiantzaren erronka izenburua jarri diote Kanakyko indar independentisten eta unionisten arteko akordioari. Ozeano Bareko uhartediak herrialde europarraren parte izaten jarraituko luke, baina estatu izaera lor dezake kaledoniarrek hala bozkatzen badute. Datorren urte hasieran bozkatuko dute ituna. Negoziatzaileek "akordio historikoa" izan dela azpimarratu dute.

]]> <![CDATA[Euskal Konfederazioak azalpenak eskatu dizkio Behotegiri, EEPren aurrekontuaren inguruko negoziazioengatik]]> https://www.argia.eus/albistea/euskal-konfederazioak-azalpenak-eskatu-dizkio-behotegiri-eepren-aurrekontuaren-inguruko-negoziazioengatik 2025-07-08 https://www.argia.eus/albistea/euskal-konfederazioak-azalpenak-eskatu-dizkio-behotegiri-eepren-aurrekontuaren-inguruko-negoziazioengatik Dozenaka lagunek agerraldia egin dute astelehen arratsaldean Baionan, Pirinio Atlantikoetako Departamenduaren egoitzaren aurrean. Frantziak EEPn 100.000 euro gehiago inbertituko dituela iragarrita, euskararen etorkizuna bermatzeko hizkuntza politikak "ausardia eta baliabideak" behar dituela salatu dute.

]]> <![CDATA[Nahel Merzouk tiroz hil zuen Florien M. polizia Euskal Herrira lekualdatu dute]]> https://www.argia.eus/albistea/nahel-merzouk-tiroz-hil-zuen-florien-m-polizia-euskal-herrira-lekualdatu-dute 2025-07-02 https://www.argia.eus/albistea/nahel-merzouk-tiroz-hil-zuen-florien-m-polizia-euskal-herrira-lekualdatu-dute 17 urteko gazteari tiro egin zion Frantziako poliziak bere nahia bete du, eta Ipar Euskal Herrira ekarri dute lanera. Polizia gehiegikeriaren ondorioz hildako Merzouken kasuak mobilizazio eta protesta ugari eragin zituen Frantziako Estatuan.

]]> <![CDATA[Duintasunez hiltzeko eskubidea baino lehen, duintasunez bizitzeko baldintzak zer?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2921/duintasunez-hiltzeko-eskubidea-baino-lehen-duintasunez-bizitzeko-baldintzak-zer 2025-06-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2921/duintasunez-hiltzeko-eskubidea-baino-lehen-duintasunez-bizitzeko-baldintzak-zer Maiatzaren 27an Frantziako Estatuko Legebiltzarrak onartu zuen heriotzarako laguntza baimentzen duen legea. Askok aurrerapen humanistatzat jo arren, lege berri honek kezkak piztu ditu pertsona ezinduen eskubideen aldeko mugimenduetan. Gaur egungo gizarteak ez badizkie pertsona ezinduei bizi baldintza duinak bermatzen, heriotza lagundurako aukeren zabaltzea "eugenismoari bidea zabaltzea" dela diote. 

]]> <![CDATA[Albert Le Layek ez zuen trukean ezer eskatu]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2920/albert-le-layek-ez-zuen-trukean-ezer-eskatu 2025-06-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2920/albert-le-layek-ez-zuen-trukean-ezer-eskatu Canfranc (Huesca, Espainia), 1940ko ekaina. Charles De Gaulle jenerala buru zuen Londresko Frantzia Askearen gobernuak erabaki baten berri eman zion Albert Le Lay Canfranceko nazioarteko tren geltokiko Frantziako aduanako arduradunari: bere postuan geratu behar zuen. Ez zirudien aginduak garrantzia berezirik zuenik, baina Frantziako erbesteko gobernu sortu berriaren lehen erabakietakoa izan zen, eta gerora pisu handia izango zuen. 

Albert Le Lay Brest-en (Bretainia) jaio zen 1899an... [+]

]]> <![CDATA[Erregeen sukaldaria eta sukaldarien erregea]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2919/erregeen-sukaldaria-eta-sukaldarien-erregea 2025-05-28 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2919/erregeen-sukaldaria-eta-sukaldarien-erregea Saint-Cloud (Frantzia), 1810eko apirilaren 1a. Napoleon enperadorea Maria Luisa Austriakoarekin ezkondu zen, eta eztei-tarta ikusgarria Marie-Antoine Carême (1784-1833) sukaldari ospetsuak egin zuen.  

Baina Carême gorteko luxuetatik urrun jaio zen, Pariseko auzune txiro batean eta txabola xume bat partekatu behar zuen gurasoekin eta hamalau anai-arrebekin. 1792an, zortzi urte zituela, Frantziako Iraultzaren Izualdiarekin batera hasi zen mutikoaren izualdia; gurasoek,... [+]

]]> <![CDATA[Zerbitzutik kanpo]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/hondoratuak 2025-05-23 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/hondoratuak Lan publikoa utzi duten bost pertsona ospitale abandonatu batean bildu dira. Epaile, polizia, larrialdietako mediku, irakasle eta postari izandakoek laneko sufrimenduaz eta zerbitzu publikoa desegitearen ostean bizi izan zuten gatazka etikoaz hitz egiten dute.

Kanaldudek zabaldu du dokumentala.

DATU TEKNIKOAK
Zuzendaria: Jean Boiron Lajous
Ekoizpena: Les Films de l’œil sauvage
Parte hartzea: Kanaldude telebista
Ekoizpen urtea: 2025
Iraupena: 01:25:54

]]> <![CDATA[Itzalaldiak argitu digu bidea: sare elektrikoaren deszentralizazioa ]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2917/itzalaldiak-argitu-digu-bidea-sare-elektrikoaren-deszentralizazioa 2025-05-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2917/itzalaldiak-argitu-digu-bidea-sare-elektrikoaren-deszentralizazioa Iberiar penintsulan apirilaren 28an gertatutako itzalaldiak, egungo energia sistemak dituen arrakala guztiak utzi zituen bistan. Enpresa elektriko handien diru gosea, berriztagarrien ezarpen masiboak dakartzan ajeak, eta herritarrok bizimodu hiper-elektrifikatuarekiko dugun menpekotasuna. Azpiegitura zentralizatuak bultzatzea baino, tokiko sare autonomoetara itzultzea da bidea, zenbait adituren esanetan.

]]> <![CDATA[EH ez da salgai, legedia ere ez]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/analisia 2025-03-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/analisia Lurraren alde borrokan dabilen orok begi onez hartu du Frantziako Legebiltzarrak laborantza lurren babesteko lege-proposamenaren alde bozkatu izana. Peio Dufau diputatu abertzaleak aurkezturiko testua da, eta politikoa eta sentimentala juntaturik, hemizikloan Arbonako okupazioa, Willisen Ilegala kantua eta bere buruaz bertze egindako Andde lekondar laborari estimatua aipatu izanak hunkipen berezia ere eragin dio anitzi.

Legeak ez du dena egiten, baina legea aurka izateak trabak jartzen... [+]

]]> <![CDATA[Zuhaitz landaketa: mozketa masiboak egin ahal izateko jukutria "berdea"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/zuhaitz-landaketa-mozketa-masiboak-egin-ahal-izateko-jukutria-berdea 2025-03-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/zuhaitz-landaketa-mozketa-masiboak-egin-ahal-izateko-jukutria-berdea Mila milioika mintzo dira agintariak. CO2 isurketak konpentsatzeko neurri eraginkor gisa aurkeztuta, zuhaitz landaketei buruzko zifra alimaleak entzuten dira azken urteetan. Trantsiziorako bide interesgarria izan zitekeen, orain arteko oihanak zainduta eta bioaniztasuna iparrorratz gisa harturik bideratuak izan balitz. Baina ez doa horrela: oihangintzako lobbyen presioaren pean makurturik, basoen mozketa masiboak bideratzen eta zegoen ekosistema aberats hori monokulturaz ordezkatzen dabiltza. 

]]> <![CDATA[2024: deskolonizaziorako aukera oro sinesgaitz bihurtu zuen urtea]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2909/kanaky-herria 2025-03-12 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2909/kanaky-herria Urte bat beteko da laster Pazifikoko Kanaky herriko matxinada eta estatu-errepresiotik. Maiatzaren 14an gogortu zen giroa, kanaken bizian –baita deskolonizazio prozesuan ere– eraginen lukeen lege proiektu bat bozkatu zutelako Paristik. Hamar hilabete pasa direla, zertan da Frantziaren menpe segitzen duen artxipelagoko giroa? Esperantzarik badea, 1980. hamarkadako giro odoltsuan bezala berriz ere hildakoak, preso sartuak eta Poliziak jazarturikoak dituzten honetan? Azken bost urteetan ez bezala, badirudi elkarrizketa eta entzuketa jarrera batean dela Frantziako Gobernua.  Zer espero daiteke bapateko aldaketa horretatik? Fidatu daitezke kolonizatuak?

]]> <![CDATA[Nestlé eta Sources Alma eskandalua: supermerkatuko ur natural botilak ez genituen uste bezain naturalak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2907/nestle-eta-sources-alma-eskandalua-supermerkatuko-ur-natural-botilak-ez-genituen-uste-bezain-naturalak 2025-02-26 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2907/nestle-eta-sources-alma-eskandalua-supermerkatuko-ur-natural-botilak-ez-genituen-uste-bezain-naturalak Ur kontaminatua ur mineral eta ur natural gisa saltzen aritu dira urte luzeetan Nestlé eta Sources Alma multinazional frantsesak. Legez kanpoko filtrazioak, iturburuko ura txorrotakoarekin nahasi izana... kontsumitzaileen osagarria bigarren mailan jarri eta bere interes ekonomikoak lehenesteko hautu argia egin dute batak zein besteak. Eskandalu hori argira ekarri du Le Monde eta Radio France komunikabideek bideraturiko ikerketak. Are gehiago, estatu-eskandalua ere badela dirudi: Frantziako Gobernuarekin eskuz esku bideraturiko lege aldaketak eta erabakiak egon direlako. "Iruzurra" argitzeko, salaketa jarri du Foodwatch elkarteak eta ikerketa abiatu du Parisko Auzitegiak otsailaren 13an.  

]]> <![CDATA[Mayotteko papergabeak: Chido zikloiaren biktima ikusezinak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2904/mayotteko-papergabeak-chido-zikloiaren-biktima-ikusezinak 2025-02-05 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2904/mayotteko-papergabeak-chido-zikloiaren-biktima-ikusezinak Gurera ekarri dugu Achille Mbenbe politologo kamerundarraren "nekropolitika" terminoa. Heriotzaren prismatik begiratzen die herritartasunari eta botereari, eta argi uzten digu pertsona multzo batzuen biziak gutxietsiak, balio gabekoak eta beraz, lasai asko desagertu daitezkeenak direla. Botereak –eta agintariek– bizitzetan nola eragiten duten ari da aztertzen. Hortik begiratu diogu Chido zikloiaren biharamunari. Ofizialki, "berrogei bat" hildako izanik ere, errealitatean "milaka edo dozenaka milaka" izan direlako. Nekropolitikak dakarren irakurketa-giltzei esker bakarrik ulertu daiteke alde hori: frantses herritartasuna dutenak kontatu dituzte, atzerritarrak ez. Dena den, aitzinetik ere ez zituzten kontsideratzen txaboletan bizirauten zebiltzan papergabeak. Hori da nekropolitika, Frantziako Estatuak daramana.

]]> <![CDATA[Aljerko Kasbahko sastakaia: Jean-Marie Le Penen iragan torturatzailearen froga]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2901/aljerko-kasbahko-sastakaia-jean-marie-le-penen-iragan-torturatzailearen-froga 2025-01-15 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2901/aljerko-kasbahko-sastakaia-jean-marie-le-penen-iragan-torturatzailearen-froga 96 urte zituela eman du azken hatsa Jean-Marie Le Penek aurtengo urtarrilaren 7an. Heriotza bat festatzea ez bada ohikoa ere, hori gertatu da beretzat: milaka herritar batu dira Frantziako Estatuko hainbat hiritan, suziri, kantu eta xanpai botila artean, eskuin muturreko ordezkariaren heriotza ospatzeko. Etenik gabe, herra eta arrazakeria sustatzen eta hauspotzen arituriko politikaria zelako Jean-Marie Le Pen. Gizon horren iragan torturatzaileari begira jarri gara erreportaje honetan, hain zuzen, dozenaka –zehazki ezin jakin zenbat– aljeriar independentista zituelako torturatu –batzuk hiltzeraino– Aljeriako Gerran (1954-1962). Aljeriarren tortura orokortua zuten frantses soldaduek eta historialariek diote, ehunka mila torturatu zituztela.

]]> <![CDATA[Eski estazioetako festibaletan kutsadurak goia jotzen du]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2899/eski-estazioetako-festibaletan-kutsadurak-goia-jotzen-du 2024-12-23 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2899/eski-estazioetako-festibaletan-kutsadurak-goia-jotzen-du Elur faltak eski estazio ugari kinka txarrean jarri ditu, klima larrialdiaren ondorioz. Baina paisaiari eta naturari ahalik eta etekin ekonomiko handiena ateratzeko batzuen logikak hor jarraitzen du, eta goi mendietan musika festibal erraldoi eta garestiak antolatzea da azken urteetako tendentzia. Alpe d`Huezen egiten den Tomorrowland Winter jaialdiak marka guztiak hautsiko ditu: 22.000 lagun 3.300 metrotara, zentzugabekeriari gorazarre egiteko.

]]> <![CDATA[Bortxaketaren kultura epaitzeko plaza bihurtu dute Mazango auzia]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2898/bortxaketaren-kultura-epaitzeko-plaza-bihurtu-dute-mazango-auzia 2024-12-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2898/bortxaketaren-kultura-epaitzeko-plaza-bihurtu-dute-mazango-auzia Hiru hilabetez iraun du Mazango auziak, Gisèle Pelicotek irekitakoa, zeineten ikertu duten urte luzez senarrak somniferoz drogatu eta berak zein beste dozenaka gizonek 200 bat aldiz bortxatu izana. 51 gizon epaitu dituzte, eta senar ohi Dominique Pelicotentzat 20 urteko kartzela zigorra galdetu du prokuradoreak, lau eta hemezortzi urte artekoak besteentzat. Hor arte kasu higuingarri horrena; azkenean, Gisèlek nahi izan duelako fokua zabaldu, oinarrian eta osotasunean dagoen osagaiari begira jartzeko: bortxaketaren kultura. Epaiketa auzitegiko ateak hetsirik bideratzea ez zuen onartu, hain justu, arazoa plazaren erdira ekarri eta "bortxaketa gauza arrunta bihurtzen duen jendarte matxista eta patriarkal honek begiak irekitzeko".

]]> <![CDATA[Euskararen Eguna]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2896/euskararen-eguna 2024-12-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2896/euskararen-eguna <![CDATA[Moltsa mehe]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2893/moltsa-mehe 2024-11-13 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2893/moltsa-mehe Duela bi aste, Frantziako irratien finantziamendua zalantzan zen, Frantziako Kultur Ministerioak %35 apaldu nahi baitzituen elkarte irrati lokalei bideratu dirulaguntzak. Orduan, 200 bat elkarte ziren lanjerrean eta horien artean Iparraldeko Euskal Irratiak.
Azalpena gibelapen-ekonomikoarena da, nahiago bada dei daiteke zorra, kiebra, iruzurra, gezurra; hots, ez omen da dirurik, batez ere ez da dirurik kulturarentzat.

Euskal Irratien arazoak aterabide bat izan zuen, behin behinekoa... [+]

]]> <![CDATA[Urak aske]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/urak-aske 2024-10-25 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/urak-aske Urak aske dokumentalak naturarekin dugun harremanari buruz hausnartzen du, eta etorkizunean biodibertsitatea izaten segitzeko zer bide egin behar genukeen irudikatzen du. Bi urtegi handi husteko eta haien presak kentzeko egindako urratsak azalduko dizkigu; Vezins Normandian (Frantziako Estatua) bata eta bestea Artikutza Euskal Herrian.

Vezins eta Artikutza 800 kilometrok banatzen dituzte. Hango eta hemengo lanak aldi berean egin dira, baina ez modu berean. Lehenengoan, hamar urteko prozesu... [+]

]]> <![CDATA[Duela 200 urteko arkeologoaren mezua]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2890/duela-200-urteko-arkeologoaren-mezua 2024-10-23 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2890/duela-200-urteko-arkeologoaren-mezua Normandiako erromatar garaiko aztarnategi batean lanean ari zirela, arkeologia ikasle batzuek aurkikuntza bitxia egin dute berriki: buztinezko eltze baten barruan kristalezko flasko txiki bat topatu zuten, XIX. mendean emakumeek lurrina eramateko erabili ohi zuten horietakoa.

Eta flaskoaren barruan duela ia 200 urteko mezua idatzita daukan papertxoa zegoen: "P.J. Féret, Dieppen jaioa eta hainbat elkarte intelektualeko kidea, indusketak egiten aritu da hemen 1825eko urtarrilean... [+]

]]> <![CDATA[Abdallah: Israelen lagun amerikarrek kartzelan hilik nahiko luketen libanoarra]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2889/abdallah-israelen-lagun-amerikarrek-kartzelan-hilik-nahiko-luketen-libanoarra 2024-10-16 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2889/abdallah-israelen-lagun-amerikarrek-kartzelan-hilik-nahiko-luketen-libanoarra Berrogei urte eginen du urriaren 24an Georges Ibrahim Abdallah libanoarra atxilotu eta preso sartu zuela Frantziako Estatuak, eta horrenbestez Europako preso politiko zaharrena da. Palestinaren askatasunaren aldeko militantea, Libanoko Frakzio Armatu Iraultzailearen sortzailea izan zen, eta diplomazialari israeldar eta amerikar bana hiltzeaz akusatua da. Inoiz ez ditu bere gain hartu atentatu horiek, baina bere ideia politikoak ez ditu sekula isildu: antiinperialista suharra da. 1999az geroztik baldintzapean aske egon badaiteke ere, sistematikoki errefusatu zaio aukera. Hamaikagarren aldikoz aztertu berri diote eskaera eta azaroaren 15ean jakinen du epaia. Bizkitartean, lau pareten artean segitzen du 73 urteko borrokalariak.

]]> <![CDATA[Medailez gain, bideozaintza eta gentrifikazioa ere utzi dizkiete paristarrei olinpiar jokoek]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2883/medailez-gain-bideozaintza-eta-gentrifikazioa-ere-utzi-dizkiete-paristarrei-olinpiar-jokoek 2024-09-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2883/medailez-gain-bideozaintza-eta-gentrifikazioa-ere-utzi-dizkiete-paristarrei-olinpiar-jokoek Olinpiar Jokoek eta Paralinpiarrek dakarten "festa" gutxietsi gabe, kostu sozial, ekologiko eta ekonomiko izugarria eragin dutela dioten ahotsak ere badira, entzun nahi izanez gero. Horretan dabiltza Frantziako Legebiltzarretik, LFI Frantzia Intsumisoa alderdiko hautetsiak eta karrikatik,  ehun bat elkarte eta sindikatu biltzen dituen Le revers de la médaille [Medailaren ifrentzua] kolektiboa. Alde sozialari begiratu eta hiru ondorio nagusi azaleratzen dabiltza: eragindako etxegabeen kanporaketak, ondorioztatu gentrifikazioa eta algoritmo bidezko kontrol soziala.

]]> <![CDATA[Telegram jo-puntuan Frantzian]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2882/telegram-jo-puntuan-frantzian 2024-08-29 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2882/telegram-jo-puntuan-frantzian Telegrameko sortzaile eta kontseilari delegatu Pavel Durov larunbatean atxilotu dute Parisetik gertu dagoen aireportu batean bere jet pribatutik jaistean. 39 urte eta nazionalitate frantziarra eta errusiarrak ditu Durovek, eta Dubain bizi da azken urteotan. Iruzurra, droga-trafikoa, ziber-jazarpena, krimen antolatua edo terrorismoaren apologia bermatzea egotzi dizkiote. AP agentziaren arabera, Frantziako fiskaltzako iturriak aipatuta, Telegramek ez ditu "bere plataforman antolatuta dauden... [+]

]]> <![CDATA[Estres test]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2881/estres-test 2024-07-24 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2881/estres-test Laugarrenez altxatu da eguzkia Baionako besten eremu setiatuan eta uste dut, septentrioko Euskal Herri honetan, hatsa hobekiago hartzen dugula, batez ere gure hiru diputatuak Fronte Herritar Berrikoak direlako eta olde beltz-kakia hirugarren postura zokoratu dugulako. Bi gauza, halere: 1. Mamua ez dabil urrun, edonoiz irents eta zirtzika gaitzake; 2. Parisera igortzen ditugun diputatuek, gure zaharrek erraten zuten legez, ez gaitzatela ahantz, trena Akizera heldu orduko. Bozka biharamunak... [+]

]]> <![CDATA["Anti-euskaldun bat hautagai jarrita ezin daitekeela irabazi esplikatu zaie Pariseko buruei"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2881/anti-euskaldun-bat-hautagai-jarrita-ezin-daitekeela-irabazi-esplikatu-zaie-pariseko-buruei 2024-07-24 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2881/anti-euskaldun-bat-hautagai-jarrita-ezin-daitekeela-irabazi-esplikatu-zaie-pariseko-buruei Ipar Euskal Herriak dituen militante nekaezin horietarikoa dugu Peio Dufau: ofizioz tren gidaria, CGT sindikatuan buru belarri inplikaturikoa, Bake Bidean dinamikan engaiatua eta alabari Wolfram sindromea izeneko eritasun arraroa atzeman ziotenaz geroztik izen bereko elkartean ere dabilena. Ezkertiarra eta abertzalea, EH Baiko kide ere da aspaldian. 2020an sartu zen Ziburuko Herriko Etxera, ezkerreko alderdien batasuna lehenetsirik eskuina uzkailarazten lortuta eta lehen aldikoz abertzale bat jarrita auzapez. Lau urte pasa direla, diputatu aulkia irabazi du Frantziako Legebiltzarrean. Fronte Herritar Berriaren ordezkari, abertzale gisa aurkezturiko Ipar Euskal Herriko lehen diputatua da.

]]> <![CDATA[Desesperazioz RN bozkatu dutenak konbentzitzean datza ezkerraren erronka nagusia]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2880/desesperazioz-rn-bozkatu-dutenak-konbentzitzean-datza-ezkerraren-erronka-nagusia 2024-07-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2880/desesperazioz-rn-bozkatu-dutenak-konbentzitzean-datza-ezkerraren-erronka-nagusia Hirugarren kokatu bada ere, pozik izatekoa badu eskuin muturreko RNk: inoiz baino azkarrago da Frantziako Legebiltzarrean –2017an zortzi diputatu zituen, 2022an 88 eta orain 143–. Bere hauteslegoa azkarki emendatuz doan heinean, anitzez zabalagoa du oinarria: eskualde desindustrializatuetako langileriak eta diploma gutikoak hor segitzen dute, baina hori baino anitzagoa bihurtu da RN bozkatzailearen profila. Eskuin muturrari aurre egiteko bidean, ardura handia du ezkerrak: bai ala bai bereganatu behar ditu desesperazioz eta kexuak bultzaturik RNra jotzen duten herritarrak, eta orain du aukera paregabea.

]]> <![CDATA[Hesi istorio]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/analisia 2024-07-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/analisia Nork aurreikusten ahal zuen 2024an Peio Dufau –Marie Heguy-Urain duelarik ordezko–  EH Baiko hautagaia, diputatu izanen zela? Eskuin muturraren kontrako kanpainak eta estrategiak funtzionatu du. Ipar Euskal Herriak ez du faxistarik bidaliko Frantziako Asanblea Nazionalera. Noiz arte ezarriko dira plantan eskuin muturrari buru egiteko estrategiak? Aliantza hauskorrak eraikitzen hasi ziren Ipar Euskal Herrian ere “jakobino” deklaratuak baztertuz Fronte Herritar Berriaren baitan. Bosgarren barrutian Colette Capdeviellen hautagaitzari abertzaleen sostengua erantsi dio Alain Iriartek hainbat helburu amankomun adostuz euskararen ofizialtasunaz edo garapen instituzionalaz.

]]> <![CDATA[Defendatu behar duguna]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2880/defendatu-behar-duguna 2024-07-17 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2880/defendatu-behar-duguna Ikasle batek erran zidan, behin, testu bat aztertzen ari ginela: “Pertsonaia eri da: geldi-geldia pentsaketa ari da bere buruan”. Bistan dena, erranaldi horrekin, gaizki adierazi zuen gogoan zuen iruzkina, erran nahi baitzuen pertsonaiaren ezontsa nabari zela haren hausnarketa etengabeetan. Halere, erranaldi horrek harrapatu ninduen, efektu izugarria egin zidan. Beharbada, bai, batzuek uste dute beti pentsatzen aritzea eritasuna dela? Anormaltasuna? Gaixotasun psikiatrikoa? Zoini... [+]

]]> <![CDATA[Fronte Herritar Berria garaile atera da, eta hirugarren kokatu da eskuin muturra]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/fronte-herritar-berria-garaile-atera-da-eta-hirugarren-kokatu-da-eskuin-muturra 2024-07-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/fronte-herritar-berria-garaile-atera-da-eta-hirugarren-kokatu-da-eskuin-muturra 20:00etan atera dira lehen datuak, harridura orokorra eraginez: zundaketa guziek lehen kokatzen zuten eskuin muturreko RN hirugarren atera da eta ezkerreko FHB Fronte Herritar Berria garaile. Gehiengoan edota gehiengo osoan ikusten zen RN Batasun Nazionalarentzat zaplaztekoa izan da, eta FHBrentzat, berriz, ezustekoa eta poza. Gaualdi elektorala aitzinatu ahala, berandu heldu da Frantziako Legebiltzarraren osaketa berria: ezkerreko FHBk 182 diputatu, Macronen Ensemble taldeak 163 aulki, eskuin... [+]

]]> <![CDATA["Itxaropen haizea dakar Fronte Herritar Berriaren dinamikak"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/itxaropen-haizea-dakar-fronte-herritar-berriaren-dinamikak 2024-07-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/itxaropen-haizea-dakar-fronte-herritar-berriaren-dinamikak Iñaki Echanizek irabazi du Zuberoa, Nafarroa Beherea, Hazparne eta Biarnoko zati bat barnebiltzen dituen laugarren hautesbarrutian. 2022an bezala, garaile atera da, ezkerreko Fronte Herritar Berriaren izenean.

]]> <![CDATA[Dufau Parisera bidean]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/dufau-parisera-bidean 2024-07-10 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/dufau-parisera-bidean <![CDATA[Ultraeskuinari harresia, baita Ipar Euskal Herrian ere]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/ultraeskuinari-harresia-baita-ipar-euskal-herrian-ere 2024-07-10 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/ultraeskuinari-harresia-baita-ipar-euskal-herrian-ere <![CDATA[Eutsi beldurrei]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/materialismo-histerikoa-2 2024-07-10 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2879/materialismo-histerikoa-2 Zutabe hau idazteari uko egin behar nioke, baina berandu da. Hauteskundeak izan dira Frantzian. Non dago Frantzia? Bai, hemen goian, iparraldean; baina, munduan, ez dakit oraintxe non dagoen Frantzia, noren zer den. Eta ez dakit noiztik begiratzen diodan ia soilik beldurrez.

Ez dakit ia ezer Frantziako politikari buruz. Gipuzkoako euskaldun horietako bat naiz, Espainiako politika bertakoa baino zehatzago ezagutzen duena, eta Frantziakoaz aspaldiko orokorkeriak, gure Iparraldeaz ere antzeko... [+]

]]> <![CDATA[Auxerreko haur txikien hilerria]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/auxerreko-haur-txikien-hilerria 2024-07-05 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/auxerreko-haur-txikien-hilerria Aurtengo neguan INRAPeko (Ikerketa Arkeologiko Prebentiboen Institutu Nazionala)  arkeologoek nekropoli berezia aurkitu dute Auxerreko (Frantziako Estatua) erdigune historikoan: haur jaioberrientzako edo hilda jaiotako haurrentzako erromatar garaiko hilerria. K.o. I. eta III. mendeen artean erabilitako nekropoliak bost maila kronologiko ditu eta horrek berresten du garai hartan haur txikien heriotza tasa oso altua zela.

Gainera, ikerlariek ikusi dute hilobiratzeak hainbat fasetako... [+]

]]> <![CDATA[ChatGPT-k hau ere badaki: datu zentroek milioika litro ur lapurtuko digute]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/chatgpt-k-hau-ere-badaki-datu-zentroek-milioika-litro-ur-lapurtuko-digute 2024-07-05 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/chatgpt-k-hau-ere-badaki-datu-zentroek-milioika-litro-ur-lapurtuko-digute Adimen artifiziala denen eskueran jartzearekin, multinazional teknologikoek cloud datu zentro erraldoiak eraikitzeko planak ugaritu dituzte. Ekipamendu informatikoz betetako mega-fabrikon aztarna ekologikoa ikaragarria da: elektrizitateaz gain, milioika litro ur behar dute euren sistemak hozteko. Errekak eta geruza freatikoak kaltetzen ari dira, mugarik gabeko hazkundearen ondorioz.

]]> <![CDATA[Fronte Herritar Berria izan da garaile Ipar Euskal Herrian]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/fronte-herritar-berria-izan-da-garaile-ipar-euskal-herrian 2024-07-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/fronte-herritar-berria-izan-da-garaile-ipar-euskal-herrian Eskuin muturrari aurre egiteko bildu diren ezkerreko indarren aliantzak lortu du boto gehien Ipar Euskal Herrian. Ezkerreko aliantzak 11.000 botoko aldea atera dio bigarrenari, RN Batasun Nazionalari. Macronen Ensemble alderdia hirugarrena izan da. Fronte Herritar Berria hiru bozka eremuetan lehen indarra izan da.

]]> <![CDATA[Botoen %34 lorturik, eskuin muturra da Frantziako Estatu mailako garaile handia]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/botoen-34-lorturik-eskuin-muturra-da-frantziako-estatu-mailako-garaile-handia 2024-07-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/botoen-34-lorturik-eskuin-muturra-da-frantziako-estatu-mailako-garaile-handia Eskuin muturreko RN alderdia da Frantziako Legebiltzarrerako hauteskundeen lehen itzuliko garaile handia. RN alderdiak %33,15 jaso du, ezkerreko Fronte Herritar Berriak %27,99 eta Macronen Ensemble alderdiak %20,04.

]]> <![CDATA[Demokraziaren festa III]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/demokraziaren-festa-iii 2024-07-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/demokraziaren-festa-iii <![CDATA[Demokraziaren festa II]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2877/demokraziaren-festa-ii 2024-06-26 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2877/demokraziaren-festa-ii <![CDATA[Inoiz baino gehiago, eskuin muturra boterera eraman dezaketen bozak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2877/inoiz-baino-gehiago-eskuin-muturra-boterera-eraman-dezaketen-bozak 2024-06-26 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2877/inoiz-baino-gehiago-eskuin-muturra-boterera-eraman-dezaketen-bozak Eskuin muturreko RN izan zen Europako bozen gauean Emmanuel Macron presidenteak harturiko erabakiarekin poztu zen alderdi bakarra. Frantziako Legebiltzarra desegin eta hauteskunde berrietara deitu izanak kezka eragin zuen eskuinean zein ezkerrean. Europako bozetan garaile eta indarturik ateratako RNri Frantziako Legebiltzarra ere bideratzeko arriskua handia delako. Hala beharrean, kanpaina laburra baina intentsoa eramaten dabiltza alderdi guziak. Igande honetan izanen dute lehen itzulia.

]]> <![CDATA[Normandiako beste lehorreratzea]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2876/normandiako-beste-lehorreratzea 2024-06-20 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2876/normandiako-beste-lehorreratzea 1415eko udazkenean Agrincourteko gudua lehertu zen Ingalaterra eta Frantziaren artean, Ehun Urteko Gerraren gudu erabakiorrenetakoa. Horretarako, Henrike V.a Ingalaterrako errege eta Irlandako jaunak uda horretan bere ejertzitoa Frantziara bidaltzea erabaki zuenean, soldaduak Normandiako hondartzetan lehorreratu ziren.

Bost mende geroago, Bigarren Mundu Gerran aliatuek estrategia bera erabiltzea ez da kasualitatea, eta, beraz, erraz aurreikusteko modukoa zen.

Finean,... [+]

]]> <![CDATA[Demokraziaren festa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2876/demokraziaren-festa 2024-06-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2876/demokraziaren-festa <![CDATA[Euskal partisano komunistak nazien kontra]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2859/missak-manouchianen-lorratza 2024-02-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2859/missak-manouchianen-lorratza Otsailaren 21ean Missak Manouchian eta Melinée Assadourian senar-emazte armeniarren gorpuzkiak Pariseko Panteoian sartuko dituzte ohore guztiekin. Poeta eta partisano komunista, Manouchianek ekintza ikusgarriak gidatu zituen Bigarren Mundu Gerran okupaturiko Frantzian, naziek harrapatu eta hil zuten arte. Frantziako erresistentzia komunistan euskal militante ugarik ere hartu zuen parte, baina beraien historia oraindik hizki larriz idatzi gabe dago.

]]> <![CDATA[Gaueko trenen bigarren aukera? Hegazkinaren alternatiba astiro doa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2857/gaueko-trenen-bigarren-aukera-hegazkinaren-alternatiba-astiro-doa 2024-01-31 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2857/gaueko-trenen-bigarren-aukera-hegazkinaren-alternatiba-astiro-doa Gaueko tren bidaia arruntak desagertu egin ziren duela urte batzuk ia Europa osoan, airezko garraioaren mesedetan. Baina larrialdi klimatikoak hegazkin kutsagarriak alboratzera eraman du jende asko orain, eta ordu txikitako tren sarea berriz ere martxan jarri nahian ari dira distantzia ertainera dauden hainbat hiriren artean. Ez da lan erraza izango, politika publiko sendorik gabe, lehiaren eta konkurrentziaren zepoan eroriz gero.

]]> <![CDATA[Biziaren balioa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2856/biziaren-balioa 2024-01-24 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2856/biziaren-balioa Biziak badu balioa. Balio afektiboa, balio morala. Balio ekonomikoa ere bai: osasun eta garraio sailetan, arduradunek neurgailu estatistikoak erabiltzen dituzte biziaren balioa pisatzeko. Hain zuzen ere, agintariek hautuak egin behar dituzte, karkulatzeko zoin den kolektibitateak onar dezakeen indarra heriotza probabilitatea apaltzeko. Parcelsus (1493-1541), armada medikua, lehenetarik izan zen giza biziaren neurtzeari pentsatzen hasi zena. XVII. mendean, berriz, bizi asurantzak ekarri... [+]

]]> <![CDATA[Frantzia-Israel harreman estua: historian sustraiturikoa eta gaur egun berretsia ]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2848/frantzia-israel-harreman-estua-historian-sustraiturikoa-eta-gaur-egun-berretsia 2023-11-21 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2848/frantzia-israel-harreman-estua-historian-sustraiturikoa-eta-gaur-egun-berretsia Gazan gertatzen ari den sarraskiari so egiterakoan, Frantziako Estatuaren kokapen politikoak arreta sortzen du, eragin dezakeelako Israelengan. Paris ez da Washington, baina harreman estua dauka Tel-Avivekin. Aspalditik, oinarritik eta erran dezagun premisatik: sekretupeko Sykes-Picot hitzarmena hor dago, Frantziak eta Erresuma batuak 1916an izenpeturikoa eta Ekialde Hurbilaren banaketa koloniala adostu zuena. Urriaren 7az geroztik Parisek egindako adierazpenen eta ekimenen kontakizuna da hau, beti ere 1948az geroztik ukandako jarrera politikoari begira jarriz.

]]> <![CDATA[“Errazagoa da software librea hautatzea, bat datorrelako hezkuntzaren balioekin”]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2843/errazagoa-da-software-librea-hautatzea-bat-datorrelako-hezkuntzaren-balioekin 2023-10-16 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2843/errazagoa-da-software-librea-hautatzea-bat-datorrelako-hezkuntzaren-balioekin Alexis Kauffmann, Frantziako Hezkuntza Ministerioko DNEko (Hezkuntzarako Zuzendaritza Digitala) teknologia digitaleko sektoreetako software-proiektuen eta hezkuntza-baliabide libre eta mistoen zuzendaria da. Hezkuntza libre eta irekiaren aldeko ekintzaileak urriaren 26an Donostian izango diren Euskarabildua jardunaldietan parte hartuko du. Hezkuntza Ministerioak komunal digitalen alde dituen uste sendoak eta politika deskribatzen ditu Class'Code elkarteari emandako elkarrizketa honetan.

]]> <![CDATA[Michel Kokoreff: "Polizia-sindikatuekilako kogestio batean dabil botere politikoa"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2840/arrazakeria-frantziako-polizian-2 2023-09-27 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2840/arrazakeria-frantziako-polizian-2 Historia errepikatu zaigu 2023ko [Frantziako auzo popularretako] matxinadekin. 2005ean bezala, Poliziarekin izandako topaketa hilgarri bat izan dute txinparta. Bi haserre erakustaldi horien arteko antzekotasunak begi-bistakoak izan arren, osagai berriak ere agertu dira. COVID-19 biharamuneko lehenak izan dira, eta osasun krisiak ahulduriko auzoetan iragan dira. Aurrekaririk gabeko arpilaketak ere eragin dituzte. Deigarriena, ordea, gobernuaren erantzunaren ahultasuna izan da, segurtasunari mugaturikoa, keinu sendorik gabekoa. Michel Kokoreff soziologoak ondorio argia marraztu dio QG komunikabideari: Frantziako botere politikoak Poliziarekiko duen mendekotasun gero eta handiagoak agindutako ukatze kolektibo baten aitzinean gaude. Bessma Sikouk kazetariak egin dio elkarrizketa.

]]> <![CDATA[Harian]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/harian 2023-07-14 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/harian Pirinioetako haran sakon batean, irundegi enpresa baten kudeatzailea da Jacques, gizakiak ardiekin batzen dituen familia-tradizio luze baten azkena. Bere ondasunik preziatuena bertan behera doala dirudi, baina hala ere, Loïc, Jordane eta Laura batu dira berarekin, eta berreskuratzeko beharrezkoa den energia eroa zabaltzen dute. Sur le fil dokumenalak, ametsaren eta errealitatearen arteko transmisio hauskor hori kontatzen du.

Kanaldudek zabaldu du lana.

]]> <![CDATA[Sables fauves]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/sables-fauves 2023-05-26 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/sables-fauves Mundutik urrun, kasik denboratik urrun, maisuak gazteei erakusten die zezenen kontra borrokatzen. Zezenkari eskola bat, hiltzen diren zezenak, kristo odolduak, eta behiala, elikatzeko, zeruan hiliki-jaleen zirkulua bilatzen zuten gizonak. Ene lilura galdekatzen dut. Filma honen eszena batzuek haurren sentsibilitatea irain lezakete.

Kanaldudek zabaldu du lana.

Zuzendaritza, irudia, soinua eta offeko ahotsa: Francis Del Rio
Muntaketa: Luc Plantier
Muntaketa eta soinu nahasketa: Brice... [+]]]> <![CDATA[Paperezko ahotsak]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/paperezko-ahotsak 2023-03-24 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/paperezko-ahotsak 2016ko dokumentalak Jose Antonio Agirreren eta Eresoinka abesbatzaren istorioak ditu oinarri, gerrak eztanda egin zuenean euskal identitatea sustatzeko talde hori sortzea erabaki baitzuen lehendakariak. Filma oroimena, kultura, identitatea eta mugimenduaren inguruko hausnarketa da, besteak beste. Horregatik, pertsona ugariren lekukotzak eta iritziak jaso ditu sortzaile laudioarrak: abesbatzaren kide ohi batenak, euskal artistenak, ikerlarienak... Irudiak hiri ezberdinetan grabatu dituzte... [+]

]]> <![CDATA[Wilfrid]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/wilfrid 2022-12-02 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/wilfrid Léo Lagrafeuilleren Wilfrid dokumentalak ohiz-kanpoko gizon gazten baten borroka arrunta kontatzen du. Langileen seme, ez du ezer bere alde Patricia bere amaren etengabeko sostengu jarraikia salbu. Usaian onarpena haizatua den herrian sortua, Wilfridentzat garrantzitsua da: ikusia izatea, entzuna eta ezagutua. Aste buruetan, ilundura edo beste gogoeta ezezkorrei ostiko bat emateko xedez, taula gain hutsean, lotoak animatzen ditu. Abenturazale honen potret detonagarria desbideratzean,... [+]

]]> <![CDATA[Afrikako garraiobideen gestioaz bereizi bada ere, ‘françafrique’ izpiritua biziarazten segitzen du Bollorék]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/afrikako-garraiobideen-gestioaz-bereizi-bada-ere-francafrique-izpiritua-biziarazten-segitzen-du-bollorek 2022-05-27 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/afrikako-garraiobideen-gestioaz-bereizi-bada-ere-francafrique-izpiritua-biziarazten-segitzen-du-bollorek Ipar Euskal Herrian behintzat, ezaguna da Vincent Bolloré –Frantziako hamalaugarren pertsona aberatsena eta mundu mailako 538garrena–, besteak beste, Frantziako komunikabide gehienak haren esku artean dituelako. Bere aberastasuna, hein handi batean, 1980ko hamarkadaz geroztik Afrikan garaturiko aktibitate eta tratu finantzarioei esker osaturikoa du. 5.700 milioi euroren truke saldu berri du Bolloré Africa Logistics negozioa, kontinentean barrena dituen portu, bide,... [+]

]]> <![CDATA[Deabruari mozorroa kentzen]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/deabruari-mozorroa-kentzen 2022-05-09 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/deabruari-mozorroa-kentzen Azken hogei urteetan bikoiztu ditu botoak Fronte Nazionalak (2018az geroztik Batasun Nazionala deiturikoak): 5,5 milioi hautesletik 13,2 milioira pasa da –Frantziako lehendakaritzarako bigarren itzulian %41,4 egin du–. Elementu anitz kontuan hartu behar dira eskuin muturraren bilakaera ulertzeko. Tartean, eta osagai emankorrena dugu Marine Le Penek alderdiaren itxura eztitzea erabaki izana 2011n, Jean-Marie Le Pen aitari lekukoa hartzerakoan. Diskurtso eta tonu aldaketaren... [+]

]]> <![CDATA[1961eko urriak 17: Frantziaren poliziak aljeriarrak hil eta Sena ibaira jaurtiki zituen egun beltza]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/1961eko-urriak-17-frantziaren-poliziak-aljeriarrak-hil-eta-sena-ibaira-jaurtiki-zituen-egun-beltza 2021-11-03 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/1961eko-urriak-17-frantziaren-poliziak-aljeriarrak-hil-eta-sena-ibaira-jaurtiki-zituen-egun-beltza Hirurogei urte pasa dira Parisen gertaturiko sarraskiaz geroztik. 20.000 eta 40.000 aljeriar artean atera ziren karrikara, modu baketsuan, Frantziaren kolonia zen Aljeriaren independentzia aldarrikatzeko eta aljeriarrei bideraturiko etxeratze-aginduaren bukaera galdetzeko. Paretik, sekulako errepresioa jaso zuten: desagertuak, hamarnaka eta segur aski ehunka hildako, 12.000 atxilotu, ia 2.000 Aljeriako atxikitze-esparruetara kanporaturik eta ehunka ospitaleratu. Hamarkada luzeetan Frantziak... [+]

]]> <![CDATA[Ingeniari desertoreak, puntako lanpostuari uko eginda sistemaren kontra borrokan]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/ingeniari-desertoreak-puntako-lanpostuari-uko-eginda-sistemaren-kontra-borrokan 2021-06-04 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/ingeniari-desertoreak-puntako-lanpostuari-uko-eginda-sistemaren-kontra-borrokan Ez dira gutxi konpainia handietako goi mailako ingeniari eta teknikariak beren lanpostuari uko egiten diotenak. Horiez entzun ohi da erabakia hartu dutela ‘erreta’ zeudelako, lanbideaz nazkatuta edo garapen pertsonal bila. Baina badira desertatu eta bizimoduz aldatzeko erabakia hautu politikotzat aldarrikatu dutenak, gizartea hondamendira daraman sistemaren eliteko laguntzaile izateari uko eginez.

]]> <![CDATA[Pom Pom Boys]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/pom-pom-boys 2021-02-26 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/pom-pom-boys Parisko Sibelle lehen hezkuntzako ikasleek Agathe liburuzaina berriz aurkitu dute. Urtero bezala, tailerren bidez, giroa astuntzen duten estereotipoak desegingo dituzte. Baina aurten, mezua entzunarazi beharko dute eskolako esparru lasaigarritik haratago, sexismoaren aurkako bideo-lehiaketa nazionalean parte hartuz. Pom-Pom Boys-ek abentura kolektibo bat kontatzen du: pil-pilean den helduen eztabaida pixkanaka bereganatzen ari diren haurren ibilbidea.

Gaia argitzeaz gain, freskatuko... [+]

]]> <![CDATA[Beroketak eski estazioa hil duenean, turisten oroigarri herdoilduak geratu dira zutik]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/beroketak-eski-estazioa-hil-duenean-turisten-oroigarri-herdoilduak-geratu-dira-zutik 2020-11-10 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/beroketak-eski-estazioa-hil-duenean-turisten-oroigarri-herdoilduak-geratu-dira-zutik 1960ko eta1970eko hamarkadetatik hona, jende zaharrenek kexuz ohartarazten zuten arren “jada ez da lehengo elurterik”, ekonomiak, modak eta are pedagogiak ere aho batez erabaki zuten eskiatzea oinarrizko eskubide bihurtu behar zela, ia obligazio.  Klimaren aldaketak ez du errukirik, ordea, eta mendietan ugaritu dira erabili ezinagatik porrot egindako eski-estazioak. Boluntarioak ari dira hilotz horien hondarrak eraisten eta berrerabiltzera ez bada birziklatzera eramaten.

]]> <![CDATA[Ediktuaren inguruko erlijio, politiko eta kultur erronkak Biarno eta Nafarroan (1609-1640)]]> https://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/ediktuaren-inguruko-erlijio-politiko-eta-kultur-erronkak-biarno-eta-nafarroan-1609-1640 2020-10-29 https://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/ediktuaren-inguruko-erlijio-politiko-eta-kultur-erronkak-biarno-eta-nafarroan-1609-1640 Thierry Issartel ikerlariaren hitzaldia urriaren 3an Donapaleun.

Nabarralde Fundazioak, Zabalik Elkarteak eta Hernani Errotzenek 1620, Nafarroako Lo(r)aldia programa antolatu zuten urriaren 3an Donapaleun. Urte hartan Nafarroako eta Frantziako erresumak bateratu zituen ediktua sinatu zen Louis XIII.ak eta han galdu zen antzinako Nafarroako erresuma independentearen azken burujabetza arrastoa. Garai hartan eta ia ehun urtez Nafarroa Behereko Donapaleu izan zen Nafarroako koroaren hiriburua.

]]> <![CDATA[Gisèle Halimi, Burgosko prozesura lekuko ekarri genuen abokatu menderakaitz hura]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/gisele-halimi-burgosko-prozesura-lekuko-ekarri-genuen-abokatu-menderakaitz-hura 2020-09-07 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/gisele-halimi-burgosko-prozesura-lekuko-ekarri-genuen-abokatu-menderakaitz-hura Duela mende erdi, 1970eko abenduan, Burgosko Auziak sekulako indarra eman zion Euskal Herriaren alde eta Francoren diktaduraren kontra ETAk piztutako borrokari. Europako agenda politikoan sartu zuen euskal auzia, tartean uztailaren 28an 93 urterekin hil den Gisèle Halimi abokatuaren lanari esker. Aitzindaria izan da defenditzen Magrebeko askapen gerran eroritakoak, kolonialistek torturatuak, abortua egindako emakume kriminalizatuak…

]]> <![CDATA[Frantzian gertatzen dena ez da arrazakeriaren kontrako borrokaren]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/frantzian-gertatzen-dena-ez-da-arrazakeriaren-kontrako-borrokaren-amerikartzea 2020-07-08 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/frantzian-gertatzen-dena-ez-da-arrazakeriaren-kontrako-borrokaren-amerikartzea Frantziako poliziaren arrazakeriaren gaia aktualitatean kokatzea lortu du Egia eta Justizia Adamarentzat izeneko komiteak. Poliziak Adama Traore hil zuen 2016ko uztailak 19 hartaz geroztik, etengabean, hiriz hiri, auzoz auzo, pertsonaz pertsona egindako jakinarazte lan alimalearen emaitza da gaur egun Frantziako kaleetan iragaiten ari dena. Borroka antiarrazistaren “amerikartzea” dela erratea, arazoaren parean itsu izaten segitzea da. Frantziako Estatuan hemeretzi lagun hil eta... [+]

]]> <![CDATA[Sutan dira berriro Paris kanpoaldeko auzoak]]> https://www.argia.eus/multimedia/albisteak/sutan-dira-berriro-paris-kanpoaldeko-auzoak 2020-05-18 https://www.argia.eus/multimedia/albisteak/sutan-dira-berriro-paris-kanpoaldeko-auzoak Sutan esnatu da Paris kanpoaldeko Argenteuil auzoa maiatzaren 18 goizaldean. Sabri Choubi 18 urteko gaztearen heriotzak piztu ditu protestak, maiatzaren 16an izandako motorreko istripu baten ondorioz hil da gaztea. Bere gertukoek salatu dutenez polizia auto bat inguruan zen une hartan eta istripuarekin zerikusia izan dezakeela uste dute.

]]> <![CDATA[Adèle Haenel aktorea urteetako isiltasuna hausten]]> https://www.argia.eus/multimedia/elkarrizketak/adele-haenel-aktorea-urteetako-isiltasuna-hausten 2020-03-20 https://www.argia.eus/multimedia/elkarrizketak/adele-haenel-aktorea-urteetako-isiltasuna-hausten 2020ko Cesar sarietan Roman Polanski saritu zutela entzutean, "lotsa!" oihukatu, aulkitik jeiki eta haserre alde egin zuen Adèle Haenel aktoreak. Hamabi emakumek salatu dute Polanski bortxaketagatik. Haenel bera ere sexu erasoen biktima da, 2019ko azaroan hautsi zuen bere isiltasuna Mediapart hedabide independentean. Elkarrizketa horretako zati batzuk itzuli ditugu bideo honetan.

Irakurri lotura honetan Jenofa Berhokoirigoinen erreportajea.

]]> <![CDATA[Kapitalismo tropikalean, herrialde aberatsetako jendeak gara kolonizatu berriak]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/kapitalismo-tropikalean-herrialde-aberatsetako-jendeak-gara-kolonizatu-berriak 2020-02-25 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/kapitalismo-tropikalean-herrialde-aberatsetako-jendeak-gara-kolonizatu-berriak Mendebaldeko kapitalismoa egin da mundu osoaren jabe, arerio guztiak erori ostean. Planeta mugatua baldin bada, bere amaierara iritsi ote da kapitalismoa? Ez, dio Xavier Ricard Lanata antropologoak, badauka oraindik konkistatzeko eremu bat: metropoliko lurrak, jendeak eta ondasunak kolonizatzea, hau da, Mendebalde aberatseko jendeok erabiltzea orain arte tropiko urrunetako kolonizatuak bezala. Horra kapitalismo koloniala mundu osoarentzako

]]> <![CDATA[Hizkuntza gutxituen aldeko mobilizazioa Parisen]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/hizkuntza-gutxituen-aldeko-mobilizazioa-parisen 2019-12-06 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/hizkuntza-gutxituen-aldeko-mobilizazioa-parisen “Gure Hizkuntzak Bizi Daitezen” dinamikan biltzen diren Alsazia, Korsika, Katalunia, Okzitania eta Euskal Herriko eragileek elkarretaratzea egin zuten azaroaren 30ean Parisen. Frantziako Hezkuntza Ministerioaren eta bereziki Jean-Michel Blanquer ministroaren politika “lingizida” salatu zuten.

]]> <![CDATA[Herritarren fitxaketa numerikoaren ametsa betetzen ari da Frantzia]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/herritarren-fitxaketa-numerikoaren-ametsa-betetzen-ari-da-frantzia 2019-12-05 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/herritarren-fitxaketa-numerikoaren-ametsa-betetzen-ari-da-frantzia AEBen eta Txinaren ondoan izan nahi du Frantziako Estatuak: kontrol sozialerako teknologiaren esparruan indartsu eta etsenplu. Iduri ezean, ari da, ari, diskretuki eta herritarren onerako dabilenaren postura atxikiz. Aurpegi ezagupena behartuko duen ALICEM aplikazioa dugu urrats bat gehiago. Mobilari begira jarri, honek aurpegia ezagutu eta zerbitzu publikoak eskura ukanen ditu herritarrak. Amesten duen jendarte kontrolatura heltzeko beste urrats bat, beraz.

]]> <![CDATA[Azaroaren 29ko]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/azaroaren-29ko-black-friday-amazonen-ostiral-beltz-bihurtu-nahi-dute-frantzian 2019-11-19 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/azaroaren-29ko-black-friday-amazonen-ostiral-beltz-bihurtu-nahi-dute-frantzian Urriaren 12an Total petrolio konpainiaren, Amazon banatzailearen eta BNP-Paribas bankuaren bulegoak “Hors-service”  (funtzionatu ezinik, panan) uzten saiatu ziren Frantziako Estatu osoan. Orain Attaceko militanteek, beste zenbait mugimendutakoekin elkarlanean, kontsumismo globalizatuaren ikurretako bat den on-line banatzaile erraldoiari Black Friday amesgaizto bihurtu nahi diote: azaroaren 29a Amazonen Ostiral Beltza izatea lortu nahi dute.

]]> <![CDATA[Lubrizol petrokimika lehertu da Paris ondoan, eskerrak Jaques Chirac egun berean hil dela]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/lubrizol-petrokimika-lehertu-da-paris-ondoan-eskerrak-jaques-chirac-egun-berean-hil-dela 2019-10-21 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/lubrizol-petrokimika-lehertu-da-paris-ondoan-eskerrak-jaques-chirac-egun-berean-hil-dela Jacques Chirac lehendakari-ohiaren heriotzak estali du Paristik 80 kilometrora Rouen hirian gertatu den istripu kimiko izugarria: irailaren 26an autoentzako aditiboak ekoizten zituen Lubrizol konpainiaren usinak su hartu zuen, oso hurbil dauzkan hiritarrak ikaratu eta oraindik neurria hartu ez zaion kutsadura zabalduz inguruan. Kilometro askoko inguruko nekazariak harrapatu ditu kutsadurak: agintariek debekatu diete beren ekoizpenak kontsumitu edo merkaturatzea.

]]> <![CDATA[Frantziako Jaka Horiak eta krisi ekologikoa: Hilabete bukaera versus Mundu bukaera]]> https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/frantziako-jaka-horiak-eta-krisi-ekologikoa-hilabete-bukaera-versus-mundu-bukaera 2019-10-14 https://www.argia.eus/multimedia/net-hurbil/frantziako-jaka-horiak-eta-krisi-ekologikoa-hilabete-bukaera-versus-mundu-bukaera Jaka Horien (Gilets Jaunes, frantsesez) mugimendua 2018ko urrian abiatu zen eta urtebete beranduago bizirik dirau. Ekarri dituenen eta huts egindakoen balantzea egiteko goizegi ote da? Itsasoaren beste aldetik, Ingalaterratik, Simon Fairlie saiatu da eta LARRUNerako euskaratu dugun End of the Month, End of the World argitaratu du, gaiaz dokumentatu eta Frantziatik Jaka Horiak ezagutzeko aste batzuetako ibilaldia egin ostean. Jaka Horiak britainiarrei ingeles batek azalduta…... [+]

]]> <![CDATA[Paperik gabeko ehunka lagunek Parisko Panteoia okupatu dute]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/paperik-gabeko-ehunka-lagunek-parisko-panteoia-okupatu-dute 2019-07-15 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/paperik-gabeko-ehunka-lagunek-parisko-panteoia-okupatu-dute Ostiralean, uztailak 12, 600 lagun baino gehiago sartu ziren Paris erdialdean dagoen Panteoia eraikin turistikoa okupatzera. Hiru orduz egon ziren bertan migratzaileen egoera erregulatzea eta etxebizitza bermatzea eskatzeko. "Jaka Beltz" deituek asteak daramatzate Édouard Philippe Frantziako lehen ministroarekin bilera bat egin nahian, baina momentuz, ez dute lortu. Hala ere, guztien egoera erregulatu ezean borrokan jarraituko dutela adierazi dute.

]]> <![CDATA[Parisko Trocadéro plaza gorriz margotu dute ingurumenaren aldeko ekintzaileek]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/parisko-trocadero-plaza-gorriz-margotu-dute-ingurumenaren-aldeko-ekintzaileek 2019-05-14 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/parisko-trocadero-plaza-gorriz-margotu-dute-ingurumenaren-aldeko-ekintzaileek Extinction Rebellion Londresen sortutako klima aldaketaren aurkako mugimenduak egin du protesta Parisko Trocadéro plazan. Desagertze arriskuan dauden animalien defentsan pintura gorria bota dute plazako eskaileretan behera, animalien odola irudikatuz.

]]> <![CDATA[Jaka horien aurkako Poliziaren indarkeria]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/jaka-horien-aurkako-poliziaren-indarkeria 2019-02-04 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/jaka-horien-aurkako-poliziaren-indarkeria Jaka horien mobilizazioei gogor erantzun die Frantziako Poliziak. Azken bi hilabetean 100 pertsona larri zauritu direla salatu du Mutilés pour l'exemple kolektiboak, hauetatik 14k begia galdu dute eta beste 4k eskua. Kolektibo honek kaleratutako datuekin bideo labur hau osatu dugu.

]]> <![CDATA[Eskerrik asko, ugazaba!]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/eskerrik-asko-ugazaba 2018-04-20 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/eskerrik-asko-ugazaba Serge eta Jocelyne Klur senar-emazteak miserian bizi dira. Munduko luxu konpainiarik sendoena den LVMH taldearentzat ari ziren Kenzo markako janzkiak josten, harik eta langabeziara bota zituzten arte: ugazabak produkzioa Poloniara deslokalizatu zuen. Ugazaba hori Frantziako gizonik aberatsena da, Bernard Arnault. Klur-tarren bizibidea jartraituz, LVMHren jabea ikertu eta pertsegitzen du zinegileak. Ironiaz baino sarkasmoz betetako hizkera darabil Ruffinek: aberatsen eta langileen arteko bakea... [+]

]]> <![CDATA[Abenduaren 9an: orain presoak]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/abenduaren-9an-orain-presoak 2017-12-01 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/abenduaren-9an-orain-presoak Abenduaren 9an Parisko kaleetan milaka euskaldun batuko dira Frantziako Gobernuari euskal presoen afera konpon dezala eskatzeko. Ekimen honen bultzatzaileak, preso ohiak eta Sare Herritarra elkarrizketatu ditu Ahotsa.info-k, eta guztiek azpimarratu dute Parisen eginen den mobilizazioaren garrantzi historikoa.

]]> <![CDATA[Dantza, Parisko Operaren Balleta]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/dantza-parisko-operaren-balleta 2017-11-03 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/dantza-parisko-operaren-balleta Parisko Operako Balleta munduko ballet konpainiarik inportantenetarikoa da. Dokumental honek instituzio honen eguneroko bizitza eta lanaren alderdi guztiak arreta handiz erakusten dizkigu: saio, ikastaro, errepikapen, entsegu... Mundu eder baina gogor honen zoko guztiak agerian utzi ditu Frederick Wiseman zuzendariak.

Zuzendari eta gidoilaria: Frederick Wiseman
Musika: Joby Talbot, Benjamin Wynn
Ekoizpena: Idéale Audience / Zipporah Films / Opéra National de Paris / Centre... [+]]]> <![CDATA[Ikasle presoen aldeko martxa Osnyko espetxera]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/ikasle-presoen-aldeko-martxa-osnyko-espetxera 2017-04-12 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/ikasle-presoen-aldeko-martxa-osnyko-espetxera Ikasle presoen sostengurako taldeek antolatuta, Osnyko espetxera martxa egin zuten joan den astean dozenaka ikaslek. Etxerateko kide batek, preso ohi batek eta ikasle batek haien egoera azaldu dute Ahotsak eta Topatuk elkarlanean egindako erreportaje honetan.

]]> <![CDATA[Charlie Hebdo, adierazpen askatasuna edo islamofobia?]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/charlie-hebdo-adierazpen-askatasuna-edo-islamofobia 2015-01-12 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/charlie-hebdo-adierazpen-askatasuna-edo-islamofobia Charlie Hebdo aldizkari satirikoaren aurkako erasoa adierazpen askatasunari mugak jarri behar zaizkion ala ez eztabaida berriz piztu du gurean ere. Martxelo Diaz, Haritz Paskual eta Uxue Barkos kazetariekin hitz egin dute Ahotsa.info-ko lagunek, baita Katakrak liburudendako kidea Hedoi Etxarterekin ere

]]> <![CDATA[El gran salto p´atrás]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/el-gran-salto-patras 2013-03-08 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/el-gran-salto-patras Zer geratzen zaigu gizarte-eredu frantsesetik hogeita hamar urteko neoliberalismoaren ondoren? Pribatizazio sistematikoa eta merkatuen irentsi-nahia aseezinak dira. Soziologo, kazetari, ekintzaile, paperik gabeko, ijito, errefuxiatu politiko eta artistek publikoa den horren lapurreta deskribatzen dute.

[2011 - 70min]
Egileak: Johanna Lévy, Yann Manuguerra, Philippe Fréchou eta Tristan Goasguen
Ekoizpena: Cooperativa Altermedia
Banatzailea: Eguzki Bideoak

]]> <![CDATA[Banlieues. Pariseko erreboltak]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/banlieues-pariseko-erreboltak 2012-11-23 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/banlieues-pariseko-erreboltak 2005eko urriaren 27an, Ziad Benna eta Bouna Traoré gazteak Pariseko periferian hil egiten dira poliziak jarraitzen dituen bitartean. Hurrengo asteetan 8.700 auto erretzen dira eta 2.700 pertsona atxilotu egiten ditu poliziak. Kolonialismoaren bortizkeria gordinik agertzen da metropoliaren ertzetan. Hirietako ghettoetan bizi den miseria, ezkerrak boterearekiko agertzen duen oniritziarekin elkartu egiten dira XXI. mendeko lehen hiri errebolten baldintzak sortzeko.

2007
DVDak 6... [+]]]> <![CDATA[Euskara ezagutzeko eskubidea]]> https://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/euskara-ezagutzeko-eskubidea 2012-10-04 https://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/euskara-ezagutzeko-eskubidea 2003ko azaroaren 27an Barakaldoko Sasiburu euskara elkarteak antolatutako mahai-ingurua, Zutik alderdiak Barakaldon zuen egoitzan. Ondorengo lagunek parte hartu zuten:
 - Gabi Basañez, EHE taldeko kidea
 - Igor Arroyo Euskal Herriak bere Eskola taldeko kidea
 - Zigor Etxeburua, Kontseilua elkarteko kidea

]]> <![CDATA[Vascuencearen legea 25 urtez]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/vascuencearen-legea-25-urtez 2011-12-15 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/vascuencearen-legea-25-urtez 2011ko abenduaren 15ean Vascuencearen legeak 25 urte: urte gehiegi euskararen normalizazioa galerazten, urte gehiegi nafarren hizkuntza-eskubideak urratzen... baina, hala ere, ezin izan dute herritarren euskaraz bizitzeko nahia makurrarazi. Aitzitik, nahi hori inoiz baino indartsuagoa da egun.

Egilea: Euskararen Kontseilua

]]> <![CDATA[Ekologisten aurkako oldarraldia zezenketa batean]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/ekologisten-aurkako-oldarraldia-zezenketa-batean 2011-10-19 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/ekologisten-aurkako-oldarraldia-zezenketa-batean Joandako urriaren 8an Frantziar Estatuko Rodilhan herrian zezenketen aurkako ekintza baketsua burutu zuten hainbat ekintzailek. Zezenketa ikustera zein parte hartzera joandakoen erantzun bortitza jasotzen du 14 minutuko bideo honek.

]]> <![CDATA[Lucio]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/lucio 2011-06-10 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/lucio Anarkista asko izan dira munduan, eta dira oraindik ere. Ugari izan dira kausaren alde lapurretan edo kontrabandoan arituak. Oso gutxi izan dira Ché-rekin estrategia-eztabaidan jardunak, edo Eldridge Cleaver Pantera Beltzen buruari lagundu diotenak. Bakarra izan da, horri guztiari batuta, planetako bankurik boteretsuena estu eta larri jarri zuena traveller check-en faltsutze masiboaren bitartez, egun bakar batean ere huts egin gabe bere etxegintzako lana. Lucio Urtubia, Cascantekoa... [+]

]]> <![CDATA[José Bové:" Demokrazia berrasmatu behar da"]]> https://www.argia.eus/multimedia/elkarrizketak/jose-bove-demokrazia-berrasmatu-behar-da 2011-06-07 https://www.argia.eus/multimedia/elkarrizketak/jose-bove-demokrazia-berrasmatu-behar-da José Bové globalizazio alternatiboaren aldeko munduko pertsonaiarik ospetsuenetakoa da. Frantziako nekazaritza-sindikalismoan hasita, desobedientzia zibileko ekimenei esker lortu du ospea, batik bat laster janaren kontra egindakoen ondorioz. Berarekin izan gara Bruselako bere bulegoan.

]]> <![CDATA[Frantziako eskualdeetako hauteskundeen emaitzak]]> https://www.argia.eus/multimedia/diaporamak/frantziako-eskualdeetako-hauteskundeen-emaitzak 2010-03-22 https://www.argia.eus/multimedia/diaporamak/frantziako-eskualdeetako-hauteskundeen-emaitzak Ezkerra nagusi berriz ere Estatuan, Akitanian eta Iparraldean. Nicolas Sarkozyren UMP izan da galtzaile.

]]> <![CDATA[68ko maiatza Parisen]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/68ko-maiatza-parisen 2008-04-21 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/68ko-maiatza-parisen 40 urte pasa dira 1968ko maiatzetik. Zer geratu zaigu udaberri hartatik? Dokumental labur honetan bildu ditugu urte hartan Parisen ikasle ziren hiru pertsonaren testigantzak.

]]>