Euskaldunak esklabotzan https://www.argia.eus eu ARGIA Euskaldunak esklabotzan kanaleko albisteak Wed, 15 Jul 2026 12:29:47 +0200 Wed, 15 Jul 2026 12:29:47 +0200 Euskaldunak esklabotzan https://www.argia.eus/template/images/argia-gardena.png https://www.argia.eus <![CDATA[Esklabismoaren diruarekin eraiki zela salatzeko plaka jarriko dute Arabako Arte Ederren museoan]]> https://www.argia.eus/albistea/esklabismoaren-diruarekin-eraiki-zela-salatzeko-plaka-jarriko-dute-arabako-arte-ederren-museoan 2026-02-04 https://www.argia.eus/albistea/esklabismoaren-diruarekin-eraiki-zela-salatzeko-plaka-jarriko-dute-arabako-arte-ederren-museoan Kuban aberastu zen Zulueta familiaren diruarekin eraiki zen egun Arabako Arte Ederren museoa hartzen duen jauregia. Plaka Esklaboen Salerosketaren eta Haren Abolizioaren Nazioarteko Egunean kokatuko dute, abuztuaren 23an.

]]> <![CDATA[Fotovoltaikoen zilar goseak hondoratuko du Cerro Rico]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2942/bostehun-urteren-ondoren 2025-12-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2942/bostehun-urteren-ondoren Potosí hiri ondoan, Boliviako altiplanoan 4.800 metrotara altxatzen den Cerro Rico mendia kolapsatzeko zorian dago. Ehunka galeriak zulatzen dute, espainiarren –eta euskaldunen– garai kolonialetatik esplotaturiko munduko zilar meatze garrantzitsuena. Adimen artifizialak, elektrifikazioak eta, batez ere fotovoltaikoen ezarpen masiboak, zilar eskaria handitu du, eta 10.000 meatzari dabiltza gau eta egun, euren hilobia industen ari balira bezala ibili ere, aurretik beste milaka esklabok egin zuten gisan.

]]> <![CDATA[Esklabotzaren itzala, luxuzko hotelean]]> https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2025/11/13/esklabistaren-hotela/ 2025-11-13 https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2025/11/13/esklabistaren-hotela/ Donostiako Igeldo mendi magalean dagoen Satrustegi Dorre historikoan luxu handiko hotel bat egiteko tramiteek aurrera jarraitzen dute. Besteak beste, jauregiko lorategien azpian bezeroentzako gela esklusiboak egingo lirateke, mendia barruraino zulatuta. Ezaguna da jauregia, Donostia erdigunetik ikusten delako eta toki pribilegiatu batean dagoelako. Baina atzean duen historia ez da hain ezaguna. XIX. mendeko “arkitektura eklektiko historizistaren” adierazgarri izatetik harago, zer ezkutatzen digu?

]]> <![CDATA[Euskal esklabistak metropoli kolonialean]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2888/cadiz 2024-10-09 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2888/cadiz 1492ko urriaren 12an ez zen soilik Amerikako jatorrizko herrien genozidioa hasi. Europa munduko potentzia bilakatuko zuen Atlantikoko esklabotzaren negozioari ere bidea zabaldu zitzaion. Sistema kolonial erraldoi hori ezinezko zatekeen Cádiz bezalako metropolirik gabe: Cristobal Colon eta beste konkistatzaile askoren espedizioen abiaburu, esklabo trafikoaren europar zentroa ere izan zen. Eta euskaldunek protagonismo berezia izan zuten horretan.

]]> <![CDATA[Nafar mendialdea: armarrien kapitalak]]> https://www.argia.eus/albistea/nafar-mendialdea-armarrien-kapitalak 2024-08-23 https://www.argia.eus/albistea/nafar-mendialdea-armarrien-kapitalak ]]> <![CDATA[Ibaizabal: tximinien giza elikagaia]]> https://www.argia.eus/albistea/ibaizabal-tximinien-giza-elikagaia 2024-08-21 https://www.argia.eus/albistea/ibaizabal-tximinien-giza-elikagaia ]]> <![CDATA[Gasteiz: azukrezko jauregiak eta historia garratzak]]> https://www.argia.eus/albistea/gasteiz-azukrezko-jauregiak-eta-historia-garratzak 2024-08-20 https://www.argia.eus/albistea/gasteiz-azukrezko-jauregiak-eta-historia-garratzak ]]> <![CDATA[Lapurdiko kosta: Bois Caïmaneko erresonantziak]]> https://www.argia.eus/albistea/lapurdiko-kosta-bois-caimaneko-erresonantziak 2024-08-19 https://www.argia.eus/albistea/lapurdiko-kosta-bois-caimaneko-erresonantziak ]]> <![CDATA[Donostia: non gogoa, han ezpata]]> https://www.argia.eus/albistea/donostia-non-gogoa-han-ezpata 2024-08-14 https://www.argia.eus/albistea/donostia-non-gogoa-han-ezpata ]]> <![CDATA[Gaza eta Zulueta, Gasteizko Orbain kultur elkartearen maiatzeko dokumental zikloan]]> https://www.argia.eus/albistea/gaza-eta-zulueta-gasteizko-orbain-kultur-elkartearen-maiatzeko-dokumental-zikloan 2024-05-07 https://www.argia.eus/albistea/gaza-eta-zulueta-gasteizko-orbain-kultur-elkartearen-maiatzeko-dokumental-zikloan  Maiatzaren 7an hasiko da zikloa, Gazaren inguruko hiru dokumental laburrekin.

]]> <![CDATA[Yale: prestigioa esklaboen truke]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2866/yale-prestigioa-esklaboen-truke 2024-04-10 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2866/yale-prestigioa-esklaboen-truke Killingworth (Connecticut, AEB), 1701. Collegiate School goi mailako ikasketa zentroa fundatu zuten. 1716an eskola berria New Havenera aldatu zuten eta handik bi urtera, 1718an, Yale izena hartu zuen gaur egun AEBetako eta munduko unibertsitate prestigiodunetakoa denak.

Urte hartan Bostonen jaiotako Elihu Yale (1649-1721) negozio gizonak bederatzi merkantzia fardo eman zizkion dohaintzan unibertsitateari. 560 libra inguru lortu zituzten dohaintza salduta eta, horri esker, eraikin berri bat... [+]

]]> <![CDATA[Azukre Beltza, Julian de Zulueta esklabista arabarraz Irati Antiaren erakusketa Gasteizen]]> https://www.argia.eus/albistea/azukre-beltza-irati-antiaren-erakusketa 2023-12-07 https://www.argia.eus/albistea/azukre-beltza-irati-antiaren-erakusketa Julian de Zulueta esklabista arabarraren inguruko erakusketa ikusgai dago LABE espazioan.

]]> <![CDATA[“Euskal Herria ere nabarmentzen da esklabotzari buruzko memoria-politika ezagatik”]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2841/martin-rodrigo-y-alharilla 2023-10-02 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2841/martin-rodrigo-y-alharilla Nazio inperialistetan familia jakin batzuk izugarri aberastu eta elite ekonomiko berriak sortu zituen munduko sistema kolonial eta esklabistak. Aldi berean, kontinente oso bateko biztanleria erdira murriztu zuen: Afrika. Mundua errotik aldarazi zuen, eta egun ere indarrean dagoen arraza-ordenaren arabera eratu: lehen eta hirugarren munduko pertsonak. 500 urte geroago, prozesu historiko luze horrek oroimenik eza du aliatu nagusi. Horri heldu nahi dio Del olvido a la memoria. La esclavitud en la España Contemporánea (Ahanzturatik memoriara. Esklabotza Espainia Garaikidean) liburuak. Pompeu Fabra unibertsitateko Historia Garaikideko irakasleak 2022an argitaratutako lana aitzakiatzat hartu dugu Katalunian eta Euskal Herrian oso presente dagoen ondare esklabista deseroso horri buruz hitz egiteko.

]]> <![CDATA[Iragan ilunak auzitan jarri du gaurko aberastasuna]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2826/esklabotzaren-memoria-europan 2023-05-23 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2826/esklabotzaren-memoria-europan Europa esklabotzarekin aberastu zela ez da sekretua. Hainbat mendez milioika pertsona garraiatu zituzten Afrikatik Amerikara, eta esplotazio horri esker ekoiztutako kakaoa, azukrea eta kotoia izan ziren Liverpool, Bartzelona edo Bordele bezalako hirien garapen ekonomikoaren kapital iturri nagusietakoa. Denbora askoan ezikusia egin diogu iragan horri, baina Black Lives Matter eta antzeko mugimenduek afera azalera ekarri eta eztabaida pil-pilean da orain. Haatik, esklaboen trafiko globalarekin lotura estua izanagatik ere, Euskal Herrian apenas hitz egiten da horri buruz.

]]> <![CDATA[Toussaint Louverture Haitiren askatzailea hil zela 220 urte igarota, bere borrokak bizirik dirau Bordelen]]> https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2023/04/12/toussaint-louverture-haitiren-askatzailea-hil-zela-220-urte-igarota-bere-borrokak-bizirik-dirau-bordelen/ 2023-04-12 https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2023/04/12/toussaint-louverture-haitiren-askatzailea-hil-zela-220-urte-igarota-bere-borrokak-bizirik-dirau-bordelen/ Pasa den ostiralean bete ziren 220 urte Toussaint Louverture hil zela, Haitiko 1791ko esklaboen iraultzaren buruzagia. Askorentzat, garai hartako politikari garrantzitsuena izan zen Louverture, ez bakarrik Napoleon Bonaparteren gudarostea garaitu eta Amerikako lehen herrialde librea sortzen lagundu zuelako, baita esklabotza abolitzen egindako lanagatik ere. Munduan iraultzarik izan bada, Haitikoa da.

]]> <![CDATA[Esklabotzaren gaiarekin, ‘The Guardian’ Kataluniako ispiluari begira… eta Euskal Herrian zer?]]> https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2023/04/04/esklabotzaren-gaiarekin-the-guardian-kataluniako-ispiluari-begira-eta-euskal-herrian-zer/ 2023-04-04 https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2023/04/04/esklabotzaren-gaiarekin-the-guardian-kataluniako-ispiluari-begira-eta-euskal-herrian-zer/ Erresuma Batuan eta Katalunian gizakien esplotazioan oinarrituriko iragan eta garapen ekonomikoarekin zer egin eztabaidak plazara salto egin duen bitartean, gurean jarraitzen dugu isilik eta eztabaidarik gabe.

]]> <![CDATA[Donostiako burges “modernoek” nola egin zuten dirua?]]> https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2022/05/26/donostiako-burges-modernoek-nola-egin-zuten-dirua/ 2022-05-26 https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2022/05/26/donostiako-burges-modernoek-nola-egin-zuten-dirua/ Koldo Mitxelena Kulturunean erakusketa zabal bat dago ikusgai Donostiako familia entzutetsuenetako bateko kideek ateratako argazkiekin: Aurrera eginez deitu diote. José Brunet Berminghamek XIX. mendearen azken herenean ateratako dozenaka argazkiz dago osatuta eta benetako altxorra dira hiriak izandako “hirigintza-eraldaketa handiena” ikusteko. Baina eraldalketa hori zeren kontura egin zen? Nola egin zuten dirua donostiar burges "moderno" haiek?

]]> <![CDATA[Ybarratarren euskal musika bilduma]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2749/ybarratarren-euskal-musika-bilduma 2021-10-07 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2749/ybarratarren-euskal-musika-bilduma Bilbo, 1857. Banco de Bilbao sortu zen; akziodun nabarmenen artean Ybarra familia zegoen. 1902an Bizkaiko Labe Garaiak abian jarri zirenean ybarratarrak ere tartean ziren. Bilbo edota Getxoko alkate izan ziren, Bizkaian nahiz Madrilen diputatu. Sendiaren Sevillako adarra itsas merkataritzan eta elikadura industrian nabarmendu zen, baita esklaboen salerosketan ere… Eta, itxuraz, musikazaleak ere baziren.

]]> <![CDATA[Baiona esklabo trafikoaren sareetan]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2747/baiona-esklabo-trafikoaren-sareetan 2021-09-21 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2747/baiona-esklabo-trafikoaren-sareetan Lapurdiko hiriburuko ontzingintzak garapen handia izan zuen esklabotzari esker, Nantes eta Bordeleko tratularientzako ere eraikitzen baitzituzten barkuak. Euskaldun, biarnotar eta gaskoiek bete-betean hartu zuten parte Saint-Domingueren kolonizazioan, eta iturri batzuen arabera, Baionara 4.500 esklabo deportatu zituzten XVIII. mende amaiera arte.

]]> <![CDATA[Zulueta arabarra. Kubako azken esklabista handia]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/1960/zulueta-arabarra-kubako-azken-esklabista-handia 2021-07-27 https://www.argia.eus/argia-astekaria/1960/zulueta-arabarra-kubako-azken-esklabista-handia Gezurra badirudi ere, Kuba beti izan zen bazterturiko lurralde bat, Nueva Espainiako administrazioaren itzalean bizi zen beste irla bat soilik. Baina XIX. mendean egoera hau nabarmen aldatu zen, ordura arte nagusi ziren abeltzaintza eta tabakoari, kanaberen laborantza gailendu zitzaion eta benetako milioien dantza hasi zen, kainako azukrea ekoizteko ingenioak »kanaberak, esklaboak eta errotak biltzen zituzten lur sailak» izugarri ugaldu ziren eta hauen inguruan sakarokrazia deituriko gizarte... [+]]]> <![CDATA[Kolore gabeko esklabotza]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/1960/kolore-gabeko-esklabotza 2021-07-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/1960/kolore-gabeko-esklabotza Esklabotzaren kolore tipikoena beltza da, sistema petral hartan Afrikako esklaboak gehiengo izan zirelako. Baina esklabotza, arrazismoaren gainetik, negozio bat ere bazen eta negozioak ez du kolorerik ezagutzen. Horrela, urte haietan Txina urrunetik Amerikara milaka "esklabo hori" garraiatu zituzten. Esklabotza mota hau estaliago zegoen ordea, kontratu iraingarrien bidez kutsu legala ematen baitzioten trafikante eta lurjabeek. Baina txinatarrak esklabo kontsideratzen zituztela dudarik ez dago,... [+]]]> <![CDATA[Koronabirusaren arrasto koloniala]]> https://www.argia.eus/blogak/urko-apaolaza/2020/09/18/koronabirusaren-arrasto-koloniala/ 2020-09-18 https://www.argia.eus/blogak/urko-apaolaza/2020/09/18/koronabirusaren-arrasto-koloniala/ Fenomeno pandemiko bihurtu zaigun koronabirusaren gaitzak ez ditu pertsona eta herrialde guztiak berdin jotzen. Hasiera batean, agian inork pentsa izan zezakeen igualitarista zela, denei eragiten ziela berdin. Baina orain badakigu birusak badakiela diskriminatzen norberaren poltsikoaren, posizio sozialaren edo bizi den herrialdearen arabera. Hegoamerikako egoera ikusi besterik ez dago, eta zehazki Peru bizitzen ari direna, munduan heriotza-tasa handiena duen herrialdea bilakatu baita.

]]> <![CDATA[Esklabistak epaitu]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2697/esklabistak-epaitu 2020-07-24 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2697/esklabistak-epaitu AEBetan, Ingalaterran eta mundu osoan Black Lives Matter mugimendua esklabotza eta arrazakeria zuritzeari uzteko eskatzen ari da, eta ikusi ditugu pertsonaia txit entzutetsuen eskulturak hankaz gora jarrita. Astinaldia hainbestekoa da, ezen The Guardian-ek jakinarazi duen egunkariaren sortzaile John Edward Taylorrek (irudian) esklabotzarekin izandako harremana ikertuko duela.

]]> <![CDATA[Kapitalismoaren negozio "nahasiak"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2694/kapitalismoaren-negozio-nahasiak 2020-07-08 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2694/kapitalismoaren-negozio-nahasiak Azken asteotan, AEBetan poliziak pertsona beltz bat hil ostean sorturiko mobilizazio herrikoia bizitzen ari gara. Arrazismoaren aurkako manifestazioen ondoren, arraza beltzeko pertsonen esklabotzaren eta trafikoaren protagonista izan ziren pertsonaiei eskainitako estatuak eraitsi dira. Astekari honek zorrozki eskaini dio gai horri bere azken alea eta Larrun gehigarria, hain zuzen. 

]]> <![CDATA[Kapitalismoaren negozio "nahasiak"]]> https://www.argia.eus/albistea/kapitalismoaren-negozio-nahasiak 2020-06-30 https://www.argia.eus/albistea/kapitalismoaren-negozio-nahasiak Azken asteotan, AEBetan poliziak pertsona beltz bat hil ostean sorturiko mobilizazio herrikoia bizitzen ari gara. Arrazismoaren aurkako manifestazioen ondoren, arraza beltzeko pertsonen esklabotzaren eta trafikoaren protagonista izan ziren pertsonaiei eskainitako estatuak eraitsi dira. Astekari honek zorrozki eskaini dio gai horri bere azken alea eta Larrun gehigarria, hain zuzen. 

]]> <![CDATA[Nola engainatu gaituen kapitalismoak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2692/esklabotza 2020-06-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2692/esklabotza Hankaz gora jarri zaigu mundu borobil hau eta erantzun bila gabiltza edonon, larrialdi sanitarioari, egoera ekologiko jasanezinari eta ekonomia globalaren kolapsoari ezin neurria hartu. Nola iritsi gara honaino? Atzera begira, jabetu gara egungo sistemaren errak engainu historiografiko sakona duela jatorri: kapitalismoa bateraezina da demokraziarekin. Desberdintasunean eta indarkerian oinarritzen da, esklabotzan, azken batean.

Suge baten tankeran denboran zehar azala mudatu duen fenomeno aldakorra da esklabotza, forma eta kolore asko hartu dituena, eta ez beti izen horrekin. Ahaztu irudi klasikoak; lehen hor zegoen eta orain ere hemen dago. Multinazionala da. Euskal Herriko historia liburuetan apenas aipatzen da, baina azkenaldiko ikerketek erakutsi dute gorputzen desjabetzearekin egin dugula aurrera itsasoetan barrena, haiei esker jaso ditugula lehengo armarriak eta oraingo industriak. Prest zaude euskal historia kapitalista deseroso hau ezagutzeko?

]]> <![CDATA[Kaleak, eskulturak, panteoiak... Honela zuritu ditugu XIX. mendeko euskal esklabista "filantropoak"]]> https://www.argia.eus/blogak/urko-apaolaza/2020/06/18/kaleak-eskulturak-panteoiak-honela-zuritu-ditugu-xix-mendeko-euskal-esklabista-filantropoak/ 2020-06-19 https://www.argia.eus/blogak/urko-apaolaza/2020/06/18/kaleak-eskulturak-panteoiak-honela-zuritu-ditugu-xix-mendeko-euskal-esklabista-filantropoak/ Amerikaren genozidioan eta mundu globalaren hasierako konkistan gakoak izan ziren itsasgizonen aipamenak asko dira (Elkano, Okendo, Oñate, Legazpi, Urdaneta…). Aldiz, XIX. mendean “bigarren esklabotza” deiturikoan parte hartu zuten euskal tratularien jarduna ezezaguna zaigu, nahiz eta ez diren hainbeste urte igaro.

]]> <![CDATA[Euskal tratularien lorratz iluna Atlantikoan barrena]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2460/esklabo-trafikoa 2015-05-06 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2460/esklabo-trafikoa Bi mende igaro dira, baina berdin dio. Pose hutsa izan zen esklabo merkataritza borratzeko 1815ean Vienan egindako nazioarteko adierazpen solemnea. Segitzen dugu itsas hondoan atzoko eta gaurko esklaboen hilotzak zenbatzen. Eta ez ziren gutxi izan hori baino lehenago, eta geroago, barkuen sotoetan “giza merkantzia” eraman zuten euskal izeneko kapitainak, faktoreak eta tratulariak.

]]> <![CDATA[Westminster 1807-2007]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2096/westminster-1807-2007 2013-05-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2096/westminster-1807-2007 <![CDATA[Aberria eta askatasuna]]> https://www.argia.eus/albistea/aberria-eta-askatasuna 2013-01-07 https://www.argia.eus/albistea/aberria-eta-askatasuna Euskaldunek Kubako independentzia gerretan izandako jokaeraz liburua  argitaratu du Txalapartak: Patria y libertad. Los vascos y las guerras de independencia de Cuba (1868-1898). Benetan gomendagarria. Irakurlea segituan konturatuko da euskaldunak mundutarrak garela. Liburua hezurmamitzen duen aferatako bat esklabotza da. Ezin bestela izan XIX. mendeko Kubaz aritzean. Eta esklabotzaz aritzean, ezin Julian Zulueta (1814-1878) aipatu gabe utzi, “Ameriketako azken negrero handia”, Hugh Thomasen aburuz.

]]> <![CDATA[Esklabotzaren mendeurren ahaztua]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2231/esklabotzaren-mendeurren-ahaztua 2010-05-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2231/esklabotzaren-mendeurren-ahaztua
1442an, portugaldar esploratzaileek esklabo afrikarrak ekarri zituzten lehenengoz Europara. Hurrengo hamarkadetan, Afrika mendebaldean hainbat portu ezarri eta esklaboekin trafikatzen... [+]]]>