Erromatarrak https://www.argia.eus eu ARGIA Erromatarrak kanaleko albisteak Tue, 12 May 2026 11:49:21 +0200 Tue, 12 May 2026 11:49:21 +0200 Erromatarrak https://www.argia.eus/template/images/argia-gardena.png https://www.argia.eus <![CDATA[Mugarik gabeko iragana, arkeologiatik eraikitzen]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/pirinioetako-erromatar-galtzada 2026-01-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2947/pirinioetako-erromatar-galtzada Goiza hotz argitu du Larzabalen (Nafarroa Beherea). Urrunean, eguzkiak zurituta erakusten dizkigu Garaziko bortukoak, eta haien azpian gorrituta iratzez eta otez garbitutako magalak. Espelletenia ostatuan egin dugu hitzordua; Oztibarreko herrien arteko bilgune bilakatu da azken urteetan, eta bertan topatu ditugu Fanny Larre eta Oihane Mendizabal Sandonís arkeologoak. ATEA ikerketa-egitasmoa zuzentzen dute, Pirinioetako mugatik harago lurralde mailako kontakizun bat arkeologiaren bidez eraikitzeko proiektua.

]]> <![CDATA[Erromatar bidesarea bikoiztu da]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2940/erromatar-bidesarea-bikoiztu-da 2025-11-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2940/erromatar-bidesarea-bikoiztu-da Kataluniako eta Danimarkako ikerlari talde batek, Itiner-e proiektuaren bidez, erromatar galtzaden mapa digital berri bat osatu du. Scientific Data aldizkarian argitaratutako emaitzen arabera, inperioko errepide sareak guztira ia 300.000 kilometro zituen; orain arte uste zen sareak 180.000 km hartzen zituela.

Inperioaren bizkarrezurraren dimentsioak hain modu nabarmenean aldatzeak eragina du beste hainbat arloren azterketan. Galtzada sareak funtsezkoak dira estrategia militarrak edota... [+]

]]> <![CDATA[Beste lapurreta bat?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2938/beste-lapurreta-bat 2025-11-05 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2938/beste-lapurreta-bat Duela gutxi, atal honetan bertan esan genuen erromatar hilarri bat aurkitu zutela New Orleanseko (AEB) lorategi batean. Bada, oraingoan II. mendeko erromatar kasko bat agertu da AEBetan. Baina kasu honetan, objektua zuzenean online enkante batean azaldu da salgai. Kaskoa Serbian aurkitu zuten eta desagertuta egon da.

Enkantera iristeko bidea susmagarritzat jo duten arren, oraindik ez dute deliturik frogatzea lortu. Belgradoko Museo Nazionaleko kontserbatzaile Vesna Djordjeviceen ustez, honek... [+]

]]> <![CDATA[Erromatar hilarri bat New Orleansen]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2936/erromatar-hilarri-bat-new-orleansen 2025-10-22 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2936/erromatar-hilarri-bat-new-orleansen Urte honen hasieran, Tulane Daniella Santoro antropologoak II. mendeko erromatar hilarri bat topatu zuen bere New Orleanseko (AEB) etxeko lorategian. 

Aurkikuntza adituen esku utzi eta jakin zuten hilarria Civitavecchiako (Italia) museotik desagertu zela Bigarren Mundu Gerran. Pieza jatorrira itzuli dute, baina ez dute lortu jakitea nork eraman zuen AEBetara. Hipotesi nagusia da AEBetako armadako kide batek ostu zuela. Baina ez zen salbuespena izan, Italiaren “askapen”... [+]

]]> <![CDATA[Herrixka baskoi baten harresia atzeman dute Eslabako Santakriz aztarnategian]]> https://www.argia.eus/albistea/herrixka-baskoi-baten-harresia-atzeman-dute-eslabako-santakriz-aztarnategian 2025-09-18 https://www.argia.eus/albistea/herrixka-baskoi-baten-harresia-atzeman-dute-eslabako-santakriz-aztarnategian Ikerlariek ez dute erromanizazio zantzurik atzeman Burdin Aroko kokaleku horretan. Adituen arabera gunea suntsitu gabe abandonatu zutela erakusten dute arrastoek.

]]> <![CDATA[Erromatar izurdeak Austrian]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2921/erromatar-izurdeak-austrian 2025-06-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2921/erromatar-izurdeak-austrian Austraiko Wels hirian, erromatar garaiko Ovilava kolonian, mila metro koadrotik gorako villa aberatsa industen hasi ziren 2023an, eta, berriki, K.o. II. mendeko hiru mosaiko aurkitu dituzte. Arduradunen esanetan, aurkikuntza horretan "bat egiten dute kalitate artistikoak, testuinguru arkitektonikoak eta potentzial zientifikoak".

Bereziki hiru mosaikoetako baten motiboak piztu du adituen interesa: bi izurde irudikatzen ditu, kostaldetik hain urrun egon arren. Eta horrek Inperioaren... [+]

]]> <![CDATA[Erromatar gorpuak Vienaren zimendu]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2914/erromatar-gorpuak-vienaren-zimendu 2025-04-16 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2914/erromatar-gorpuak-vienaren-zimendu Vienako Simmering auzoan kirol-zelai bat berritzeko lanetan ari zirela, 150 gorpu dituen hobi komuna topatu zuten 2024ko urrian. Erromatar legionarioak zirela ondorioztatu dute, eta K.o. 100 urte inguruan hil zirela. Edo, hobe esanda, hil zituztela. 

Gorpuak edozein modutara ehortzi zituzten eta indarkeria arrastoak dituzte. Horrek esan nahi du eraso edo gatazka bat egon zela, eta, Novetus arkeologia enpresako adituen arabera, gertakaria funtsezkoa izan zen hiriaren... [+]

]]> <![CDATA[Estatua perfumatuak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/estatua-perfumatuak 2025-03-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/estatua-perfumatuak Eskultura grekoerromatarrek bere garaian zuten itxurak ez du zerikusirik gaurkoarekin. Erabilitako materiala ez zuten bistan uzten. Orain badakigu kolore biziz margotzen zituztela eta jantziak eta apaingarriak ere eransten zizkietela. Bada, Cecilie Brøns Harvard unibertsitateko arkeologoak egindako ikerlan baten arabera, gainera, estatua haiek perfumatu egiten zituzten. 

Oxford Journal of Archeology aldizkarian jaso duenez, eskultura batzuetan botatzen zikieten lurrinen,... [+]

]]> <![CDATA[Iruzurgile ala matxino?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2905/iruzurgile-ala-matxino 2025-02-12 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2905/iruzurgile-ala-matxino Judea, K.o II. mendea. Erromatar probintziako giro nahasi betean, Gadalias eta Saulosen kontrako epaiketa egin zuten, iruzurra eta zerga-saihestea leporatuta. Epaiketaren berri grekeraz idatzitako 133 lerroko papiro batean jaso zuten (argazkian). Dokumentu nabateoa zela pentsatuta, ahaztuta geratu zen papiroa. Baina 2014an Hannah Cotton ikerlaria esku artean zuen dokumentuaren garrantziaz jabetu zen –horregatik esaten diote Cotton papiroa– eta, berriki, Tyche aldizkarian hari... [+]

]]> <![CDATA[Antzinako hegaztien gidaliburua]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2905/antzinako-hegaztien-gidaliburua 2025-02-12 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2905/antzinako-hegaztien-gidaliburua Poloniar ikerlari talde batek Sevillako Italica aztarnategiko Txorien Etxea aztertu du, eta eraikinaren zoruko mosaikoak erromatar garaiko hegazti-bilduma xeheena dela ondorioztatu du. 

Txorien etxean 33 hegazti daude mosaikoetan xehetasun handiz irudikatuta. Beste aztarnategi  batzuetan ere aurkitu dituzte antzeko irudiak, esaterako, Ponpeian eta Alexandrian. Hau da, horrelako aviaria-k ohikoak ziren. Baina, Collectanea Philologica aldizkarian argitaratutako ikerlanaren arabera,... [+]

]]> <![CDATA[Afrikaren erromanizazio matematikoa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2891/afrikaren-erromanizazio-matematikoa 2024-10-30 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2891/afrikaren-erromanizazio-matematikoa Berlingo Unibertsitate Libreko eta Zuse institutuko diziplinarteko ikerlari talde batek eredu matematiko konplexua garatu du Afrika iparraldean erromanizazioa nola hedatu zen hobeto ulertzeko.

Plos One aldizkarian argitaratutako ikerlanaren arabera, eredua osatzeko galtzada erromatarren arrastoei buruzko datuetan oinarritu dira, eta Afrika Prokontsularra probintziaren erromanizazioa aztertu dute nagusiki, hau da, egungo Tunisiaren erromanizazioa.

Azpiegitura horien hedapenaren bidez,... [+]

]]> <![CDATA[Erromatar kartzela Korinton]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2883/erromatar-kartzela-korinton 2024-09-04 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2883/erromatar-kartzela-korinton Erromatar Inperioko hiri gehienetan kartzelak zeudela pentsatu arren, garai hartako espetxeen arrastorik ia ez da aurkitu  aztarnategietan.

Berriki, ordea,  Matthew Larsen Kopenhageko Unibertsitateko arkeologoak Korintoko erromatar espetxea identifikatu du. 424. urte inguruan datatu du eraikina, greziar hiria erromatarren esku zegoen garaian eta populazioa kristautua zegoenean.

1901eko indusketetan jasotako erregistroak erabili ditu kartzela kokatzeko, baina presoek utzitako... [+]

]]> <![CDATA[Panem et circenses]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2882/panem-et-circenses 2024-08-28 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2882/panem-et-circenses Erroma, K.o 100. urte inguruan. Juvenal poetak zera jaso zuen bere X. Satiran: “Aspaldian, zehazki botoa nori saldu daukagunetik, herri honek politikarekiko interesa galdu du. Lehen buruzagitzak, sortak, legioak eta, finean, dena ematen zuen, baina orain agintariei egiten uzten die eta soilik bi gauza desio ditu irrikaz: ogia eta zirkuko jokoak”.

Erromako agintariak askoz lehenago hasi ziren ogia eta zirkua herritarrei eskaintzen; K.a. 140 urtean erabaki zuten lehenengoz... [+]

]]> <![CDATA[Erromatar arrasto gehiago aurkitu dituzte airetik harturiko irudiekin, oraingoan Arkaian]]> https://www.argia.eus/albistea/erromatar-arrasto-gehiago-aurkitu-dituzte-airetik-harturiko-irudiekin-oraingoan-arkaian 2024-07-24 https://www.argia.eus/albistea/erromatar-arrasto-gehiago-aurkitu-dituzte-airetik-harturiko-irudiekin-oraingoan-arkaian Arkaiako erromatarren eremu termalean San Tomas ibaiari loturiko azpiegitura hidrauliko handi bat aurkitu dute, baita lur azpian 3.000 metro koadroko eraikin bat ere, garai hartako etxalde batenak izan daitezkeen arrastoekin.

]]> <![CDATA[5.000 lagunentzako zirku erromatar baten aztarnak aurkitu dituzte Iruña-Veleian]]> https://www.argia.eus/albistea/5000-lagunentzako-zirku-erromatar-baten-aztarnak-aurkitu-dituzte-iruna-veleian 2024-07-17 https://www.argia.eus/albistea/5000-lagunentzako-zirku-erromatar-baten-aztarnak-aurkitu-dituzte-iruna-veleian Arabako aztarnategi arkeologikoaren ondoan 280 metro luze eta 72 metro zabal dituen egitura ezkutatzen da soroen azpian. Arkikus enpresak drone bidezko kartografia teknika bereziak erabilita egin du aurkikuntza. Euskal Herrian ez da halako besterik eta Tarraco edo Calagurris hiri erromatarren parekoa izan daiteke. Iruña-Veleiako beste ehunka egitura ere identifikatu dituzte teknika horren bidez.

]]> <![CDATA[Auxerreko haur txikien hilerria]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/auxerreko-haur-txikien-hilerria 2024-07-05 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2878/auxerreko-haur-txikien-hilerria Aurtengo neguan INRAPeko (Ikerketa Arkeologiko Prebentiboen Institutu Nazionala)  arkeologoek nekropoli berezia aurkitu dute Auxerreko (Frantziako Estatua) erdigune historikoan: haur jaioberrientzako edo hilda jaiotako haurrentzako erromatar garaiko hilerria. K.o. I. eta III. mendeen artean erabilitako nekropoliak bost maila kronologiko ditu eta horrek berresten du garai hartan haur txikien heriotza tasa oso altua zela.

Gainera, ikerlariek ikusi dute hilobiratzeak hainbat fasetako... [+]

]]> <![CDATA[Euskal Herrian aurkituriko mosaiko erromatar garrantzitsuenetako bat ikusgai jarri dute Ablitasen]]> https://www.argia.eus/albistea/euskal-herrian-aurkituriko-mosaiko-erromatar-garrantzitsuenetako-bat-ikusgai-jarri-dute-ablitasen 2024-07-05 https://www.argia.eus/albistea/euskal-herrian-aurkituriko-mosaiko-erromatar-garrantzitsuenetako-bat-ikusgai-jarri-dute-ablitasen El Villar aztarnategian 2017an aurkituriko mosaiko erromatar handia zaharberritu eta ikusgai jarri dute Ablitasko kultur etxean. IV. mendeko villa edo etxaldeak 40.000 metro koadro ditu eta oso-osorik dagoela uste dute arkeologoek, nahiz eta zati txiki bat baino ez duten induskatu oraindik. Aurkituriko ondarearen artean daude Kupido jainkoaren brontzezko eskultura bat, hipokaustodun gelak eta mosaikoa bera.

]]> <![CDATA[Erroldan zentsuratuak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2871/erroldan-zentsuratuak 2024-05-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2871/erroldan-zentsuratuak Erroma, K.a. 443. Lehenengoz zentsoreak aukeratu zituzten. Handik bi mendetara Errepublikako magistraturarik garrantzitsuena izango zen zentsurarena. Bost urtean behin bi zentsore aukeratzen zituzten, kontsul izandako senatarien artean.

Erantzukizun handiko kargua zen: nagusiki hiritarren erroldaz (census) arduratzen ziren eta hortik datorkie izena, baina finantza publikoen zenbait alderdi ere haien esku zeuden, besteak beste, hurrengo bost urtetan Errepublikak zer obra publiko ordainduko... [+]

]]> <![CDATA[Erromatar ardoa ez zein hain txarra]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2869/erromatar-ardoa-ez-zein-hain-txarra 2024-05-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2869/erromatar-ardoa-ez-zein-hain-txarra Antzinako erromatarrek edaten zuten ardoa gaizki egina, gorputzik gabea eta zapore desatseginekoa zela uste izan da. Baina Gante eta Varsoviako unibertsitateetako ikerlariek Antiquity-n argitaratu duten lanak uste hori  bertan behera uztea eragin du.

Antzinako erromatarrek ardoa dolia izeneko tina handi batzuetan egiten zuten, ontzi horiek mundrunaz inpermeabilizatzen zituzten, edabeak airearekin zeukan kontaktua kontrolatuz, eta, lurpean sartuta, tenperatura ere kontrolatu zezaketen... [+]

]]> <![CDATA[Erromatar garaiko herri gutxitu bat]]> https://www.argia.eus/albistea/erromatar-garaiko-herri-gutxitu-bat 2024-01-22 https://www.argia.eus/albistea/erromatar-garaiko-herri-gutxitu-bat ]]> <![CDATA[Gerra Hotza eta Erromatar Inperio baketsua]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2846/gerra-hotza-eta-erromatar-inperio-baketsua 2023-11-10 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2846/gerra-hotza-eta-erromatar-inperio-baketsua Ekialde Hurbila, K.o. II.-III. mendeak. Erromatar Inperioak 1.000 kilometro inguruko defentsa lerro bat osatu zuen ekialdeko limes edo muga zaindu eta persiar armadaren nahiz tribu nomaden erasoei aurre egiteko. Lerro hura iparraldetik hegoaldera luzatzen zen, Palmiratik egungo Turkia hegoalderaino. Edo orain arte behintzat hipotesi hori nagusitu da, Antoine Poidebardek egindako argazki eta prospekzioetan oinarrituta.

]]> <![CDATA[Erromatar legioaren "hozkailua"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2842/erromatar-legioaren-hozkailua 2023-10-09 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2842/erromatar-legioaren-hozkailua Varsoviako unibertsitateko arkeologoek, Danubio bazterreko erromatar garaiko indusketa gune batean Antzinaroko "hozkailua" aurkitu dute.

]]> <![CDATA[Erroma salbatu zuten antzarak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2837/erroma-salbatu-zuten-antzarak 2023-09-05 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2837/erroma-salbatu-zuten-antzarak Erroma, K.a. 406. Hiriak gerra deklaratu zion Veii herriari, handik 10 milia ingurura zegoen kokaleku etruriarrari. Urte luzez Veii aberastu egin zen, nagusiki gatz merkataritzaren kontrolari esker, pixkanaka erromatarrei itzal eginez.

]]> <![CDATA[Ponpeia baino lehen]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2831/ponpeia-baino-lehen 2023-06-27 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2831/ponpeia-baino-lehen Vesuvio, duela 3.800 urte. Sumendiak eztanda egin zuen enegarren aldiz, eta mendi magaleko Brontze Aroko Afragola herrixka errautsek estali zuten, K.o. 79an Ponpeia eta Herkulanorekin gertatu bezala.

]]> <![CDATA[Depilatzea, higienea eta estatusa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2829/depilatzea-higienea-eta-estatusa 2023-06-14 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2829/depilatzea-higienea-eta-estatusa Worxeterren (Ingalaterra) egindako indusketa lanetan, erromatar garaiko depilatzeko 50 pintza baino gehiago aurkitu dituzte berriki.

]]> <![CDATA[Erromatar dodekaedroa eta detektoristak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2823/erromatar-dodekaedroa-eta-detektoristak 2023-05-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2823/erromatar-dodekaedroa-eta-detektoristak Erromatar Inperioa, K.o. II. eta III. mendea. Erromatarrek dodekaedroak egin eta erabili zituzten, hamabi pentagonoz osatutako metalezko objektu txikiak, hainbat tamainako zuloak dituztenak.

]]> <![CDATA[Herkulanotarren desintegrazioa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2822/herkulanotarren-desintegrazioa 2023-04-24 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2822/herkulanotarren-desintegrazioa Vesuvioren erupzioak ez zuen Herkulano hiriko biztanleen arrastorik utzi. Baina zergatik? Zientzialariek sumendiaren fluxuaren berotasunean aurkitu dute arrazoia.

]]> <![CDATA[Vesuviopeko dieta aberatsa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2815/vesuviopeko-dieta-aberatsa 2023-02-27 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2815/vesuviopeko-dieta-aberatsa Orain arte bagenekien Ponpeia eta Herkulanoko biztanleek itsaski eta oliba olio asko kontsumitzen zutela, eta gizonen eta emakumeen dietak ez zirela berdinak. Unibertsitate-ikerketa batek datu gehiago eman ditu erromatar hiri haietako elikaduraz.

]]> <![CDATA[Satlantis Microsats, Bizkaiko enpresa bat Europako mugen zainketa eta azpiegitura militarra garatzen ]]> https://www.argia.eus/albistea/satlantis-microsats-bizkaiko-enpresa-bat-europako-mugen-zainketa-eta-azpiegitura-militarra-garatzen 2023-01-16 https://www.argia.eus/albistea/satlantis-microsats-bizkaiko-enpresa-bat-europako-mugen-zainketa-eta-azpiegitura-militarra-garatzen Satlantis Microsats enpresa bizkaitarrak aldarrikatzen du gaurko “Gerra Hotz Berrian” Mendebaldeari laguntzen diola: berak darama lidergoa Europako Defentsa Programaren esparruan 4,8 milioi euroko dirulaguntza jaso duten bi proiektutan. Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak ere beste 4 milioi euroz lagundu diote satelite-enpresa honi. Bere jatorrizko konpainia estatubatuarraren presidentea goi kargua izana da bai Armadan baita Defentsa Departamentuan ere George H. W. Bushen agintealdian.

]]> <![CDATA[Enperadore berri bat txanponaren aurkian]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2806/enperadore-berri-bat-txanponaren-aurkian 2022-12-20 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2806/enperadore-berri-bat-txanponaren-aurkian Transilvania (egungo Errumania), 1713. Erromatar garaiko urrezko txanpon bat, aureo bat, aurkitu zuten. Erromatar aureoek izan ohi zuten purutasunik ez duenez, faltsua izan zitekeela ere pentsatu zuten, eta txanpona Glasgoweko Unibertsitateko Hunterian museoan egon da gordeta 300 urtez, numismatika bilduma batean ia ahaztuta.

]]> <![CDATA[Baskoiak, erromatarrek sarituak ala zigortuak?]]> https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2022/11/18/baskoiak-erromatarrek-sarituak-ala-zigortuak/ 2022-11-18 https://blogak.argia.eus/urko-apaolaza/2022/11/18/baskoiak-erromatarrek-sarituak-ala-zigortuak/ Irulegiko indusketek, Antzinaroko euskarazko inskripzioak dituen eta mundu osoari bira eman dion brontzezko xaflaz gain, beste hamaika aztarna baliotsu azaleratu dituzte jadanik, eta, sarritan mitoekin bete izan dugun Euskal Herriko historiaren hutsune bat betetzen lagun diezagukete.

]]> <![CDATA[Zoru irradiatzailea Erromatar Inperioan]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2801/zoru-irradiatzailea-erromatar-inperioan 2022-11-15 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2801/zoru-irradiatzailea-erromatar-inperioan Cambodunum eromatar aztarnategia (Kempten, Alemania) ikertzeko azken kanpainan, arkeologoak etxebizitza partikular bat industen aritu dira.

]]> <![CDATA[Izenik gabeko erromatar hiria]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2790/izenik-gabeko-erromatar-hiria 2022-09-01 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2790/izenik-gabeko-erromatar-hiria 2018an Artiedako (Zaragoza) udalak El Forau de la Tuta aztarnategiko arrastoak ikertzeko laguntza eskatu zion Zaragozako Unibertsitateko Arkeologia Sailari.

]]> <![CDATA[Vesuvio ez zen abuztuan lehertu]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2787/vesuvio-ez-zen-abuztuan-lehertu 2022-07-12 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2787/vesuvio-ez-zen-abuztuan-lehertu Ponpeia estali zuen Vesuvio sumendiaren leherketaren data hainbat hilabetez atzeratzeko froga berriak aurkitu dituzte ikerlariek.

]]> <![CDATA[Proletarii, duela 2.000 urte eta orain]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2787/proletarii-duela-2000-urte-eta-orain 2022-07-12 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2787/proletarii-duela-2000-urte-eta-orain Aulus Gelliusek erromatar inperioaren garaian idatzitako obra batean agertzen da lehen aldiz "proletarii" hitza: ondasunik ez zuten jendeek euren seme-alabak erregistratzen zituzten, erromatar jendarteko klase sozial baxuena osatuz. Hortik aurrera, proletario hitzak bere ibilbidea egin zuen.

]]> <![CDATA[Zeri egiten zioten barre erromatarrek?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2781/zeri-egiten-zioten-barre-erromatarrek 2022-05-31 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2781/zeri-egiten-zioten-barre-erromatarrek Erroma, 192. Marko Aurelio Komodo enperadoreak ikuskizun handia antolatu zuen 50.000 ikuslek betetako Koliseoan. Komodok ikuskizuneko protagonista izan nahi zuen eta, horregatik, aurrez hilzorian utzitako hartz batzuei lantzak jaurti zizkien, sareetan harrapatutako beste animalia batzuk hil zituen eta haren aurka inolako ahaleginik egin ez zuten gladiadore batzuk ere mendean hartu zituen. Erakustaldi ahaltsu eta heroikoa behar zuen, baina emaitza barregarria izan zen. Eta enperadoreak lehen... [+]

]]> <![CDATA[Luxuzko hotela Londiniumen]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2770/luxuzko-hotela-londiniumen 2022-03-09 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2770/luxuzko-hotela-londiniumen Londresko Museo Arkeologikoko (MOLA) kideek erromatar mosaiko handia topatu berri dute Southwarken, Londinium zaharraren kanpoaldean.

]]> <![CDATA[Antzinaroan ere Pirinioak ez ziren muga]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2766/antzinaroan-ere-pirinioak-ez-ziren-muga 2022-02-09 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2766/antzinaroan-ere-pirinioak-ez-ziren-muga Ibañetako lepoa, duela 2.000 urte inguru. Erromatarrek galtzada eraiki zuten, Pirinioak puntu horretatik igarotzeko. 2008an hasi zen Aranzadi Zientzia Elkartea antzinako iturriek aipatzen duten galtzadaren bila.

]]> <![CDATA[Egutegiak edo doitzeko artea]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2761/egutegiak-edo-doitzeko-artea 2021-12-29 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2761/egutegiak-edo-doitzeko-artea Aberdeenshire (Eskozia) duela 8.000 urte. Gizakiek 12 harriz osatutako monumentu megalitikoa egin zuten, urtean zehar ilargiak dituen posizioak jasotzen zituena. Hala, ilargi egutegi moduko hori ezagutzen den egutegi zaharrena da.

]]> <![CDATA[Inperioaren txanponak urrun...]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2760/inperioaren-txanponak-urrun 2021-12-23 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2760/inperioaren-txanponak-urrun Errusian, Tula hiritik gertu brontzezko 140 txanpon erromatar aurkitu dituzte, Erromatar Inperioaren mugatik 1.000 kilometrora.

]]> <![CDATA[Foruko erromatar herrixka]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2743/foruko-erromatar-herrixka 2021-08-01 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2743/foruko-erromatar-herrixka Hil honetan hasi eta abuztuaren 28a bitartean, Foruko (Bizkaia) erromatar herrixkaren arrastoetara hurbiltzen denak bisita gidatu berezia egin ahal izango du, aurrez aurrekoa eta birtuala, aldi berean.

]]> <![CDATA[Lehen aroen agerketa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/1846/lehen-aroen-agerketa 2021-07-28 https://www.argia.eus/argia-astekaria/1846/lehen-aroen-agerketa Erromatarren aztarrenak badire Euskal-Errian. Hoietan batzuek: Iruña (Naparroako iri-buruan), Oiartzunen, Irun-en… Irun-en agertu berria den aztarren-toki batean Kristo aurreko lehenen gizaldiko agiriak azaldu dira, oso garrantzizkoak gainera. Idatziz ezagutzen ditugun zenbait liburuetan "Oiasso" erriaz berriak baditugu. Liburu hoien egilleak Estrabon, Plinio, eta Ptolomeo dira. Ez dakigu gaurkoz "Oiasso" erri hori non den. Erromatarren garaiako azterketa egitekoz liburuen azterketan... [+]]]> <![CDATA[PORTZELANAZKO IRUN]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/1813/portzelanazko-irun 2021-07-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/1813/portzelanazko-irun Izebaren etxeko salako apaletan distiratsu eta hauskor begiratzen gaituzten iruditxo gorrotagarri koadrilaren atzean, zabal, aberats eta, batez ere, erabilgarri ageri da portzelanaren eta, oro har, zeramikaren mundua. Noski, Ming dinastiako jarroi autentikoa ez dugu kantinplora moduan erabiliko. Baina egia da artelan gisa erakutsi ohi zaigun antzinateko hainbat pieza garai hartan sukaldean erabiltzen zela. Eta egia da egun ere artista ezagunen diseinu berritzaileetan zopa edo entsalada jan... [+]]]> <![CDATA[Erromatarrak Tiberretik Bidasoara]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2057/erromatarrak-tiberretik-bidasoara 2021-07-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2057/erromatarrak-tiberretik-bidasoara «Baina nork dio erromatarrik ez zela egon hemen? Caro Barojak esan zuen: saltus eta ager. Baina hori erromatar idatzietan ez da ageri eta aztarna arkeologikoek justu kontrakoa diote!», ahotsa punttu bat igo eta baieztatzen du, seguru, eskuan pintzela eta aitzur txikia balitu bezala. Teoria hutsalak dira horiek beretzat eta aipatu orduko sutu zaigu: «Zergatik izan behar du saltus basoa? Zergatik ez pasabidea? Esanahi hori ere badu. Saltus eta ager... hori bai dela topiko bat». Plinio... [+]]]> <![CDATA[ERROMAREN PAUSOA GURE ZILARREZKO KOSTALDEAN]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/1833/erromaren-pausoa-gure-zilarrezko-kostaldean 2021-07-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/1833/erromaren-pausoa-gure-zilarrezko-kostaldean Ager eta Saltus. Bi hitz horiek datozkio askori gogora eskola garaian erromatarren inguruan irakasleak esandakoetatik. Euskal Herria horrela banatzen omen zutelako: lautada eta mendialdea; isuri mediterraneo aberatsa, batetik, eta interesik gabeko isuri atlantiarra, bestetik. Euskal Herriko kostaldean erromatarrak ez zirela sartu ikasi zuen eta pentsatzen du oraindik askok, Antzin Aroko inperio indartsu eta zabalenak Iberiar penintsula osoa eta Galia guztia mendean hartuta, Bizkaiko golkoko... [+]]]> <![CDATA[Ponpeia txiki bat Veronan]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2740/ponpeia-txiki-bat-veronan 2021-07-06 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2740/ponpeia-txiki-bat-veronan Veronako (Italia) Astra zinema-areto zaharrean berritze lanak egiten ari zirela, II. mendeko erromatar domus baten arrastoak topatu dituzte.

]]> <![CDATA[Erromatarren mahai jokoa Lleidan]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2736/erromatarren-mahai-jokoa-lleidan 2021-06-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2736/erromatarren-mahai-jokoa-lleidan Lleidako erromatar castellum baten barruan lauki-saredun harlauza bat topatu zuten arkeologoek 2019an, "lapurraren jokoa" deitzen zioten.

]]> <![CDATA[Erromatar eliteen kluba]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2731/erromatar-eliteen-kluba 2021-05-10 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2731/erromatar-eliteen-kluba Ingalaterra iparraldean, Scarborough hirian, arkeologoek villa erromatar berezia aurkitu dute.

]]> <![CDATA[Mantibleko zubiaren gainbehera]]> https://www.argia.eus/albistea/mantibleko-zubiaren-gainbehera 2021-01-26 https://www.argia.eus/albistea/mantibleko-zubiaren-gainbehera Urtarrilaren 24tik 25erako gauean erori da oraindik zutik mantentzen ziren Lantziegoko Mantibleko zubiaren bi arkuetako bat. Arabar Errioxako monumenturik garrantzitsuenetakoa da. Josu Narbartek artikulu honetan azaldu du bere jatorria, eta hainbat elkartek iragarria zutela galera hau, erakundeen axolagabekeriaren ondorio.

]]> <![CDATA[Enperadore fotoerrealistak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2709/enperadore-fotoerrealistak 2020-11-18 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2709/enperadore-fotoerrealistak Daniel Voshart artista kanadiarrak 54 erromatar enperadoreren irudi fotoerrealistak osatu ditu Roman Emperor Project ekimenaren bidez.

]]> <![CDATA[2.000 urteko neurona beiratuak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2705/2000-urteko-neurona-beiratuak 2020-10-20 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2705/2000-urteko-neurona-beiratuak Vesubio sumendiaren erupzioak biktima (eta aztergai) ugari utzi zuen, baina aurtengo urtarrilean Herkulanon topatutako indibiduoa berezia da.

]]> <![CDATA["Irulegiko hiri baskoiaren aurkikuntza oso garrantzitsua da"]]> https://www.argia.eus/albistea/irulegiko-hiri-baskoiaren-aurkikuntza-oso-garrantzitsua-da 2020-07-15 https://www.argia.eus/albistea/irulegiko-hiri-baskoiaren-aurkikuntza-oso-garrantzitsua-da Burdin Aroko baskoien hiri baten aztarnak aurkitu ditu Aranzadik Irulegi mendiko magalean eta honek Erromatarren aurreko baskoiak duela 2.700 urte nola bizi ziren hobeto ezagutzeko aukera emanen du.

]]> <![CDATA[Baskoien herri gotortu bat Pirinioen magalean]]> https://www.argia.eus/albistea/baskoien-herri-gotortu-bat-pirinioen-magalean 2020-07-10 https://www.argia.eus/albistea/baskoien-herri-gotortu-bat-pirinioen-magalean Bi aste lanean eman ondoren, bukatutzat jo dituzte 2020ko indusketa-lanak Irulegiko aztarnategi arkeologikoan. Uztailaren 9an lehen emaitzak prentsaurrekoan aurkeztu dituzte proiektuaren parte diren Aranzadi Zientzia Elkarteko, Arangurengo Udaleko eta Nafarroako Gobernuko ordezkariek. Batez ere Erdi Aroko gaztelua ezagutzen den arren, Nafarroako Protohistorian eta Antzinaroan sakontzeko ere funtsezko aztarnategia izango da, datozen urteetan, Irulegi.

]]> <![CDATA[Ponpeia Proiektu Handia 2014-2020]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2681/ponpeia-proiektu-handia-2014-2020 2020-03-11 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2681/ponpeia-proiektu-handia-2014-2020 2014an Ponpeia Proiektu Handia jarri zen abian, 2.000 urtetan lurrikarak, higadura, espoliazioa –eta askotan ahazten edota propio ezkutatzen den arren, Bigarren Mundu Gerrako aliatuen bonbardaketa– jasan dituen aztarnategia berreskuratzeko.

]]> <![CDATA[Erromatar inperioko nabigatzailea]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2680/erromatar-inperioko-nabigatzailea 2020-03-05 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2680/erromatar-inperioko-nabigatzailea Stanford unibertsitateko Walter Scheidel eta Elijah Meeks-ek Orbis jarri dute abian (orbis.stanford.edu), Erromatar Inperioko multimedia atlas bat hainbat punturen arteko distantzia eta denbora kalkulatzen duena; antzinaroko Google Maps modukoa, alegia.

]]> <![CDATA[Erromatar]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2680/humanitatearen-une-gorenak 2020-03-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2680/humanitatearen-une-gorenak Beste deskubrimendu bat: erromatarrak. Tira, deskubrimendu, aspalditik ezagutzen ditut erromatarrak, Kaligula, Pontzio Pilatos, Coronavirus bera, Asterix Italian komikiko auriga; baina orain berriz aurkitu ditut, izan dut irudipen, argialdi, epifania moduko bat. Sarri xamar joan bainaiz azkenaldian Irungo Oiasso erromatar museora, hitzaldi, irakurle klub, noski museoa bera bisitatzera. Odolaren deia balitz bezala. Pentsa, Ama Xantalengo nekropolian malkoa atera zitzaidan ia.

Badakit fama... [+]

]]> <![CDATA['Bis Sextum', egutegia doitzeko]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2679/bis-sextum-egutegia-doitzeko 2020-02-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2679/bis-sextum-egutegia-doitzeko Erroma, K.a. 46. Julio Zesarren aginduz, egutegi berria jarri zuten indarrean Erromatar Errepublikan. Berez, juliotar egutegia hurrengo urtean ezarriko zuten eta 46a trantsizio urtea izan zen, aurrez pilatutako desfase guztiak berdintzeko erabili zutena. Hala, urteak 445 egun izan zituen eta “juliotar urtea” edo “urte nahasia” esaten zaio.

]]> <![CDATA[Erromatarren ordutegi malgua]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2648/erromatarren-ordutegi-malgua 2019-06-12 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2648/erromatarren-ordutegi-malgua Erromatarrek, guk bezala, eguna 24 zatitan banatzen zuten. Baina haientzat, beti, urtaroak gorabehera, egunak 12 ordu irauten zituen eta gauak beste 12.

]]> <![CDATA[Agripina ez omen zen hain gaiztoa]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2632/agripina-ez-omen-zen-hain-gaiztoa 2019-02-13 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2632/agripina-ez-omen-zen-hain-gaiztoa Agripina Gaztea (K.o 15-59), Kaligularen arreba, Klaudio osabaren emaztea eta Neron ama, bere maltzurkeriagatik eta, besteak beste, senarra hiltzeagatik da ezaguna.

]]> <![CDATA[Trump eta Salvini, inperioaren beste estrategia bizirauteko]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2609/trump-eta-salvini-inperioaren-beste-estrategia-bizirauteko 2018-07-27 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2609/trump-eta-salvini-inperioaren-beste-estrategia-bizirauteko Matteo Salvini denbora laburrean Italiako jaun eta jabe egin da aurretik Donald Trumpi AEBetan garaipena eman zion formula berdintsua erabiliz: herritarren arazo guztien errudun bihurtu etorkinak eta oro har atzerritarrak. Baina zer datza gorroto eta arrazismo horien arrakastaren oinarrian? Ziurrenik, diosku Ugo Bardik, zerikusia daukate munduko botere jokora berriro nazio-estatuak itzuli izanak eta Amerikako Estatu Batuen inperioaren etengabeko gainbeherak.

]]> <![CDATA[Gipuzkoa historian sartzen da: erromatar konkista eta integraziorako bideak]]> https://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/gipuzkoa-historian-sartzen-da-erromatar-konkista-eta-integraziorako-bideak 2014-08-12 https://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/gipuzkoa-historian-sartzen-da-erromatar-konkista-eta-integraziorako-bideak EHUn historian lizentziatu Denis Alvarez Perez-Sostoaren hitzaldia.

]]> <![CDATA[Iratiko Sekretuak : Urkulu, erromatarren bide xaharrean]]> https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/iratiko-sekretuak-urkulu-erromatarren-bide-xaharrean 2012-02-27 https://www.argia.eus/multimedia/erreportajeak/iratiko-sekretuak-urkulu-erromatarren-bide-xaharrean Aezkoa eta Garaziren arteko mugan plantatua, Orbaitzeta eta Eiheralarre arteko juntan, Urkulu izeneko harrizko dorrea eraiki zuten erromatarrek. Gaur egun, beti xutik da, 1419 metrako goratasunean. Donibane Garazitik Orreagarat doan bide zaharra, gaur egun Konpostelako beilariek segitzen dutena, artzainek ideki zuketen lehen lehenik, eta ondotik erromatarrek azkartu eta sendotu. Historian zehar, ehundaka armada eta populu pasa dira hortarik, Karlomano edo Napoléon bezalakoak.
Basile... [+]]]> <![CDATA[Bidasoako Zinemaldi Arkeologikoak 10. edizioa beteko du]]> https://www.argia.eus/albistea/bidasoako-zinemaldi-arkeologikoak-10-edizioa-beteko-du 2010-10-11 https://www.argia.eus/albistea/bidasoako-zinemaldi-arkeologikoak-10-edizioa-beteko-du ]]> <![CDATA[Oiasso museoa, Europako Museoarik Onena sarirako hautagai]]> https://www.argia.eus/albistea/oiasso-museoa-europako-museoarik-onena-sarirako-hautagai-2 2009-02-05 https://www.argia.eus/albistea/oiasso-museoa-europako-museoarik-onena-sarirako-hautagai-2 ]]> <![CDATA[Erromatarrak Tiberretik Bidasoara]]> https://www.argia.eus/albistea/erromatarrak-tiberretik-bidasoara 2006-10-08 https://www.argia.eus/albistea/erromatarrak-tiberretik-bidasoara Egurra karraska dabil olatuen astinduz, eta dekurioiak, makurtuta, Jupiter du gogoan. Enbatak ur gaziz busti ditu sotoko anforak. Jainkoak jolasean dabiltza. «Hor dago! Hor dago Oiasso!» esaten dio masta gainetik soldadu batek, eta dekurioiak pentsatzen du: "Azkenean Oiasso, audas at fidelis!". Bi mila urte ondoren, Irungo kale batean arkeologoek haize eta hotzari aurre egiten diote, blai eginda. Lokatz artean egurra ageri da, antzinako civitas baskoiaren portua, eta egur artean azaldu dira amuak, jostorratzak eta zapata zolak. Bi mila urte dituzte dekurioiaren zapata zolek, bi mila urte Oiasso ausart eta fidelak.

]]> <![CDATA[Oiasso Museoak 10.000 bisita izan ditu dagoeneko]]> https://www.argia.eus/albistea/oiasso-museoak-10000-bisita-izan-ditu-dagoeneko 2006-08-21 https://www.argia.eus/albistea/oiasso-museoak-10000-bisita-izan-ditu-dagoeneko ]]> <![CDATA[Mertxe Urteaga: "Erromatarrei esker, helduagoak egin ginen hiri gisa eta hiritar gisa"]]> https://www.argia.eus/albistea/mertxe-urteaga-erromatarrei-esker-helduagoak-egin-ginen-hiri-gisa-eta-hiritar-gisa 2006-08-16 https://www.argia.eus/albistea/mertxe-urteaga-erromatarrei-esker-helduagoak-egin-ginen-hiri-gisa-eta-hiritar-gisa ]]> <![CDATA[Oiasso, erromatar garaiko Irunen lekukoa]]> https://www.argia.eus/albistea/oiasso-erromatar-garaiko-irunen-lekukoa 2006-07-21 https://www.argia.eus/albistea/oiasso-erromatar-garaiko-irunen-lekukoa ]]> <![CDATA[Erromatarren garaiko igerilekua agertu da Irunen]]> https://www.argia.eus/albistea/erromatarren-garaiko-igerilekua-agertu-da-irunen 2002-12-17 https://www.argia.eus/albistea/erromatarren-garaiko-igerilekua-agertu-da-irunen Arkeolan zentroko adituek ondorioztatu dutenez, Oiasso erromatar hiri garrantzitsuenetakoa izan zen.]]> <![CDATA[Zarauzko eta Astigarragako indusketak aztertu zituzten atzo (22) (...)]]> https://www.argia.eus/albistea/zarauzko-eta-astigarragako-indusketak-aztertu-zituzten-atzo-22 2000-03-23 https://www.argia.eus/albistea/zarauzko-eta-astigarragako-indusketak-aztertu-zituzten-atzo-22
- Zarauzko eta Astigarragako indusketak aztertu zituzten atzo (22) Aranzadi elkarteak antolatutako Arkeologia Jardunaldietan. Bestalde, Juantxo Agirre Aranzadi elkarteko idazkariak gezurtatu egin ditu Espeleologia Saileko kideek zuzendaritzaren aurka iruzur fiskal eta laboralagatik egindako akusazioak. ("El País", "El Mundo")
Oiassoko portu erromatarrak eragin mugatua izan zuen Gipuzkoan, azterketen arabera "Euskaldunon Egunkaria"
Euskal Herria,... [+]

]]>