Biodibertsitatea

Otsoa babestu, abeltzaintza estentsiboa lagundu

2025-12-24

Obsesionatzen naute eztabaida polarizatuek. Kuba. Prostituzioa. Euskal gatazka politikoa. Nire konbikzioak zalantzan jartzen ditut behin eta berriro”. Horrela hasi nuen "Aingeruak eta neskameak" nire saiakeraren hitzaurrea: haurdunaldi subrogatuen meloia aletu nuen liburuan, ikuspegi feminista, disziplinartekotasuna eta pluralismoa ardatz. Horregatik erakarri nau otsoaren ehizaren inguruko eztabaidak.

XX. mendean desagertzeko arriskuan egon zen espeziea babesteko legeen kontrako erabaki politikoak hartu dira aurten Espainiako zein Frantziako estatuetan. Pasa den martxoan, Espainiako Diputatuen Kongresuan onartu zen Duero ibaiko iparraldeko otsoak babes berezia duten espezien zerrendatik ateratzea. Modu zalantzagarri batean ezarri dute neurria alderdi eskuindarrek: elikagaiak alferrik ez galtzeari lotutako lege berri batean sartuta. Ekainean Europar Batasuneko Kontseiluak behin betiko argi berdea eman zion otsoaren babes maila “zorrozki babestutik” “babestuta” jaisteari, eta aldaketa horretatik tiraka, irailean Frantziako Gobernuak iragarri du abeltzainei baimena emango diela otsoa tirokatzeko abereak defendatzeko helburuarekin.

Hedabideetan ohikoa da bi aldeen ikuspegia kontrajartzea: abeltzainena (ehizaren alde) eta ekologistena (ehizaren kontra). Ba al dago, ordea, animalien eskubideen aldeko abeltzainik? Ba al dago estentsiboan jarduten duten abeltzainen zaurgarritasuna aintzat hartzen duen ekologistarik? Posible da “alde/kontra” dikotomia horretatik harago joatea? Bilaketa horren ondorioa da monografiko hau.

Ahuntzak, astoak eta mastinak otsoa uxatzeko

2025-12-24

Datu ofizialek argi erakusten dute otsoen zabalkundea Espainiako Estatuan, biologoek eskertu eta abeltzainek kezkaz bizi dutena. 370-380 otso taldeetatik gehienak Gaztela-Leon, Galizia, Asturias eta Kantabriako erkidegoetan bizi dira, eta horietan guztietan %17 eta %60 bitarteko aleen igoera dokumentatu da.

Lurzorua

2025-12-04

Lurzorua eta lurra adiera berdinak ote diren begiratu dut hiztegian, desberdin erabiltzen ditugulako. Erdarazko suelo eta tierra, hurrenez hurren. Ematen du lurzoruan gertatzen dena gizakiari dagokiola eta lurrarena erreinu begetalari, baina lurzorua lurra ere bada.

Lorezainaren sentsibilitatea bagenu, jakingo genuke oinekin zapaltzen dugunaren azpitik mundu bizi aberats bat dagoela. Lurra entitate bizia baita. Lurrak barne egitura konplexua du, mikroorganismo askoren bizileku, denboran... [+]

Utzi izaten, utzi pasatzen

2025-11-19

Norberaren inguruko mendietan haize errotak jarri behar diren edo biodibertsitatearen mesedetan bakean utzi behar diren, horra egungo dilema. Lurraldea enpresa multinazionalek, edo aitzitik, naturak okupatuko ote duen lehia horretan, naturzaleak aspalditik ari ziren herritarrok oso ondo ulertzen ez genuen kontzeptu bat seinalatzen, eta irailaren 24an Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailak bere txostenean jaso zuen, Zestoa-Azpeitia-Errezili eragiten zien Piaspe proiektu eolikoari ezetz esateko argudioen artean: igarobide ekologikoa. Paisaia miru gorriaren, orkatzaren edo edozein basa abereren begietarik ikustera garamatzaten bi hitzak dira. Jakinda, gure biziraupena haienari lotua dagoela.

“Jaten ditugun onddo espezie gehienak gordinik toxikoak dira, adibidez, shiitakea”

2025-10-10

Udazkenean zentzumen guztiak erne dituztela joaten dira onddo biltzaileak mendira. "Hau jangarria ote da, edo toxikoa?", horra onddoen erreinuko ale bakoitzaren aurrean egiten duten galdera. Asmatu ez dutenek, kasurik larrienetan, ospitalean bukatuko dute eta orduan Pedro Arrillagak medikuen deia jasoko du: "Zehazki zein espezie da gaixo honek jan duena?". Intoxikazio kasu gutxiago egon daitezen, Arrillagak eta Itziar Mayozek liburu bat kaleratu berri dute, bertako 90 espezie jangarri inguru eta 120 espezie toxiko inguru nola bereizi azaltzen duena.

Pagatza, bizitza, sutza

2025-09-01

Ez naiz aparretsia, orraztearen aparretsia, ezta gutxiagorik ere. Baina ikasturte berriari ekiteko, zer den ez den, lakarra zuzen-zuzen ederki asko eginda nator zuregana.

Munduan 220 milioi tona plastiko sortu eta %10a baino ez dira birziklatzen urtero

2025-07-04

220 milioi tona plastiko sortzen dira munduan eta %10a soilik birziklatzen da, zifra hori hamar urtez mantendu da bere horretan. Hainbat talde ekologistek salatu dute egoera uztailaren 3an, plastikozko poltsarik gabeko nazioarteko egunean.

Ugatza Azazetan: kontserbazioa edo txikizioa?

2025-06-23

Joan den igandean, ekainak 15, ugatzari buruzko artikulu interesgarria argitaratu zuen Rosa Canchok El Correo egunkarian. Azken urteotan hegazti sarraskijale adierazgarri honek Araban bizi duen itxaropen onaren egoeraz hitz egiten zen testuan. Arabako Foru Aldundiko Ingurumen Saileko Marijo Madeira zuzendariak esan bezala, ugatza gero eta gehiago ikusten da gure inguruan, eta badakigu gutxienez gaua igarotzen duen bikote bat dagoela Arabako Mendialdean. Zuzendariak adierazi duenez, ugatzaren hedapen hori gure probintzian heriotza-kausak eta eragozpenak (pozoitzeak eta linea elektrikoak, esaterako) ezabatzearen ondorio da, baita Arabako Mendialdeko eta Valderejoko simaurtegietan hezurrak uztearen ondorio ere. Zuzendariak espezie honen egoera mehatxatzen duen arrisku handi bat ahaztu duela uste dugu: aerosorgailuak eta horiei lotutako linea elektrikoak.

Biodibertsitate iluna neurtuta, giza jardueren eragina uste baino handiagoa dela ikusi dute

2025-05-07

Giza jardueren eragina uste baino handiagoa dela eta ehunka kilometrotara ere irits daitekeela ondorioztatu dute biodibertsitatea neurtzeko ohikoa ez den metodo bat erabiliz. Biodibertsitate iluna neurtu dute: leku jakin batean bizi daitezkeen baina bizi ez diren espezieen proportzioa.

Hernaniko natur eremuen sarea osatu dute ikasleek eurek

2025-03-12

Eskola inguruko natur guneak aztertu dituzte Hernaniko Lehen Hezkuntzako bost ikastetxeetako ikasleek. Helburua, bikoitza: klima larrialdiari aurre egiteko eremu horiek identifikatu eta kontserbatzea batetik, eta hezkuntzarako erabiltzea, bestetik. Eskola bakoitzak natur eremu bana proposatu du eta sarea osatu dute orain.

Ura erein daiteke, eta inkek bazekiten nola

2025-03-05

Andeetako Altiplanoan, qocha deituriko aintzirak sortzen hasi dira inken antzinako teknikak erabilita, aldaketa klimatikoari eta sikateei aurre egiteko. Ura “erein eta uztatzea” esaten diote: ura lurrean infiltratzen da eta horrek bizia ekartzen dio inguruari. Peruko Jauja eskualdean, Masajcancha komunitatean, César Dávila ingeniariak 25 urte daramatza zeregin horretan. Dávilak lortu du basamortua besterik ez zen lur puska batean bertako landaretza berreskuratzea eta labore zein larreak ugaritzea.

"Oparotasuna zer den birdefinituta, ulertuko dugu zer dugun irabazteko"

2025-02-26

Biologian doktorea, CESIC Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiko ikerlaria eta Madrilgo Rey Juan Carlos unibertsitateko irakaslea, Fernando Valladares (Mar del Plata, 1965) klima aldaketa eta ingurumen gaietan Espainiako Estatuko ahots kritiko ezagunenetako bat da. Urteak daramatza dibulgazio lanetan, eta La Recivilización (Planeta, 2023) liburua argitaratu du. Euskal Herrira bisita egin duela aprobetxatuta, Antzuolan elkartu gara berarekin, Pikunieta baserriko sukaldean.

Eredu inspiratzaileak martxan jartzera animatu ditu Antzuolako ikasleak Fenando Valladares biologoak

2025-02-26

Nola azaldu 10-12 urteko ikasleei bioaniztasunaren galerak eta klima aldaketaren ondorioek duten larritasuna, “ez dago ezer egiterik” ideia alboratu eta planetaren alde elkarrekin zer egin dezakegun gogoetatzeko? Fernando Valladares biologoak hainbat gako eman dizkie Antzuolako haurrei. “Aprobetxatu naturarekin hemen duzuen harremana; naturarekin harreman ona izateak osasuntsu eta zoriontsu egiten gaitu”.

Galeperra ez da galzorian deklaratuko eta bere ehizak baimenduta jarraituko du

2025-02-19

2022an galeperra galzorian izendatzea proposatu zuen Espainiako Zientzialarien Batzordeak, bere ehiza debekatzea ekarriko lukeena. Espainiako Gobernuak orain erabaki du ez ematea babes hori espezieari, eta ehiztarien lobbyak eskainitako informazioa erabili du horretarako.

Jendez hustutako landa eremuetara basabizitza ez da uste bezala itzultzen

2025-02-03

Munduko landa eremu periferikoetan 4 milioi kilometro koadro laborantza lur abandonatu dira azken 75 urteotan. Orain arte arrazoi ekonomikoengatik uzten baldin baziren nagusiki, gerora, klima aldaketak ere horretara bideratuko ditu geroz eta gehiago. Bioaniztasuna babesteko xede globalak betetzeko bidean lagundu ote dezake joera masibo baina isil horrek? Kontua giza jardueraz harago doa.

Martxan da Errobiko hezegunea “Natur Erreserba Nazional” gisa izendatzeko proiektua

2025-01-22

Lapurdiko hezegunea funtsezkoa da biodibertsitatearen biziraupenerako. Proposamena eremuan zabaldu dute eta Errobi inguruko sistema hidrauliko osoa barnean izango luke; Baionako, Angeluko, Basusarriko, Milafrangako eta Uztaritzeko Aturri ibaiaren ibaiadarrak, esaterako. Bost urteren buru sar liteke indarrean proiektua.

Elkarren beharra bizitzeko

2025-01-06

Lagun txiletar batek bere herriko istorio bat kontatu dit, eta ahoa bete inplante utzi nau. Han “quintral” esaten dioten landare batena da, Tristerix corimbosus. Txile eta Argentina hegoaldeko baso epeletan bizi da, eta gure lurralde epeletan hazten den mihuraren (Viscum album) tankerakoa da landarea, oso tankerakoa.

Lehen aldiz 1,5ºC-ko langa gaindituko du tenperaturaren igoerak 2024an

2024-11-07

Copernicus ingurumen behategiaren arabera 2024ak errekorra hautsiko du Lurreko tenperaturari dagokionez, eta hori bakarrik ez, industria aurreko garaiko batez bestekoa baino 1,5ºC altuagoa izango da lehen aldiz.

Zergatik lehertu da zerua orain Valentzian?

2024-10-30

Denborale batek hondamendia eragin du Mediterraneo mendebaldean, eta gutxienez 92 dira hildakoak eta dozenaka desagertu daude. Halako ekaitz bortitzen arrazoiak kostaldearen txikizioan bilatu behar direla ohartarazi zuen Millán Millán meteorologoak. Eta soluzioa ere eman zuen: "Ekaitzak landatu behar dira".

Landareei eta piztiei buruzko hitzaldia, ilustrazioak eta bertsoak Tolosan irailaren 26an

2024-09-23

Jakoba Errekondok Ilargia eta landareak 2025eko agenda eskutan, ilargiaren arabera baratzeko lanak nola antolatu azalduko du eta entzuleen galderak zuzenean erantzungo ditu. Antton Olariagak argitalpen horretarako egin dituen hamabi piztiren ilustrazioak erakutsiko ditu eta azalpen zirikalariak emango. Unai Agirrek ingurumenari buruzko bertso zaharrak kantatuko ditu. Irailaren 26an izango da, ostegunarekin, 19:00etan Tolosako Topic-en.

Korrika egiten duen hegalaria

2024-09-08

Beste hainbat intsekturen kasuen modura, hau ere “tigre” hitzaren itzalpean izendatzen dute herrialde batzuetan. Jakina, halako izena jarriz gero espero zitekeen ehizarako trebetasuna ezin falta! Eta halaxe da, bai.

Erle beltza mehatxupean

2024-09-08

Badira sei urte nire lehen erlezaintzako ikastaroa egin nuela. Gaur gaurkoz erlezaintza da nire ogibidea.

Lehen erleak erosi nituenean ez nekien arraza ezberdineko erleak zeudenik ere, auskalo zer erosiko nuen bakarren batek "erle beltza izango da, ezta?" galdetu zidan arte. “Erle beltza” zeri deitzen zioten aztertzeari ekin nion eta Erbel elkartearekin egin nuen topo.

Energia-enpresa nagusiek biodibertsitateari eragindako kalteen %47 ezkutatzen dute, EHUren ikerketa baten arabera

2024-08-21

"Irudia zuritzeko" estrategiak erabiltzen dituzte energia arloko enpresa nagusiek. Ekintza positiboak azpimarratu eta inpaktu negatiboa "estaltzen" dutela ondorioztatu du ikerketan parte hartu duen EHUko doktoregai Goizeder Blancok.

Batzuen aberastasuna, gehiengoaren miseria, biodibertsitatearena barne

2024-05-03

"Biodibertsitatearen galera: kausak eta ondorioak" hitzaldia eman zuen Iker Apraizek Azpeitian apirilean, Euskal Herria Bizirik taldeak antolatutako "Lurraren defentsan" egunaren baitan. Nagore Zalduak eta Eneko B. Otamendik hitzaldi hartan esan ziren ideia nagusiak ekarri dituzte artikulu honetara.

Biodibertsitatearen galera: kausak eta ondorioak

2024-04-14

Lurraren defentsan Euskal Herria Bizirik sareak topaketak egin ditu Azpeitian eta biodibertsitatearen inguruko hitzaldi hau eskaini du bertan Iker Apraizek; beronen gareleraren kausa eta ondorioei tiraka.

Itsasoaren gainazalaren tenperatura-igoerak makroalgetan izan duen eragina aztertu dute

2024-04-12

Azken lau hamarkadetan itsasoaren gainazalaren tenperatura-igoerak makroalgen komunitateetan izan duen eragina aztertu du EHUko ikerketa-talde batek. Bizkaiko kostaldeko eremu batean sakonera-puntu desberdinak ikertu dituzte eta ikusi dute egituratzaileak diren afinitate hotzeko espezieak gero eta urriagoak direla. Aldiz, afinitate beroko espezie txikiak ugaritu egin dira. Ondorioz, hainbat funtzio ekologiko jokoan daudela ohartarazi dute.

"Eskolan ortu xume bat lantzeak testuingurua ematen digu planetan ditugun arazoez aritzeko"

2024-04-10

Gasteizko Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetako baratzeak ikertu ditu Iratz Pou EHUko ikasleak. Zenbat eskolek dute ortua? Nolako erabilera ematen diote, zein helburu eta asmorekin? Probetxu pedagogiko eta didaktikoa ateratzen al diote baratzeari? Pourekin eta Igone Palacios ikerketaren zuzendari eta EHUko irakaslearekin aritu gara: “Irakasle gisa baratzean gure burua ziur ikusteko, ereduak behar ditugu”. Elkarrizketa honen bukaeran, Errekabarri eta Zabalgana ikastetxeetako esperientziak jaso ditugu.

“Enpresen eskuetan gaude eta politikan ez dago horri galga jarriko dion inor; hori are larriagoa da”

2024-04-10

Lurraren defentsan mobilizazio eguna deitu du Euskal Herria Bizirik sareak apirilaren 13an Azpeitian, "lurraldeari eta landa-eremuari eraso egiten dioten makroproiektuekiko arbuio sozial zabala erakusteko". Deitzaileekin bildu gara.

Asfaltozko patioa zuhaitz eta landarez betetako zelai bihurtu dute Lizarrako eskolan

2024-02-27

Jolastoki eta ikastetxeko sarrera zen asfaltozko 350 metro koadroak berdegune bihurtu dituzte Haur eta Lehen Hezkuntzako Remontival eskola publikoan, Lizarran. Landaturiko zuhaitz, zuhaixka eta landareek helburu dute, besteak beste, beroa eta hotza hobeto kudeatzea, bioaniztasuna sustatzea eta jolaserako eta heziketarako baliabide izatea.

Basoilarra agertu da Larra-Belaguan, baina zer esatera etorri zaigu?

2024-02-01

Desagertzeko arriskuan dagoen basoilarra ikusi dute azken egunetan Larra eta Aztaparretako naturgunean, Belaguako La Contienda bailarako eski estazioko aparkalekuan. Jokabide arraro horrek kezka sortu du biologoen artean, aurtengo negu beroak eraginda izan baitaiteke. Basoilarra azken izotzaldiaren lekuko fosila da kasik, eta klima aldaketaren eta ekosistemen galeraren adierazle izan liteke bere bisita, zer mezu dakarkigu gizakioi?

Haizearekin dantzan

2024-01-15

Egun osoa airean, buelta eta buelta, haizearekin dantzan kometa balitz bezala… eguzkiari itzal egiteraino! Horra hor, mirua hegan. Hortik dator eguzkia lainoetan atera eta sartu dabilenean “miru-itzala” edo “miru-kerizpea” dagoela esatea, Felipe Aierbe altzotarrak Euskal Erria aldizkarian idatzi zuen bezala.

Kosk egiten ez duen tigrea

2024-01-08

Erreketako tigre-burruntzia Europako burruntzi handienetakoa da. Gure lurretan, gainera, oso zabalduta dago eta erraza da erreka inguruetan ikustea, etengabe hegan, gora eta behera. Arra eta emea oso antzekoak dira, ia berdinak sexu-organoak alde batera utzita.

Hiltzaile ederra

2023-12-11

Horrela izendatu zuen Félix Rodríguez de la Fuente naturalista ezagunak. Izen ezinhobea ehiztari dotore honentzat, sekulako abilidadea baitu bere harrapakinak akabatzeko.

Tafallako Juncal aintziraren bioaniztasuna desagertzeko arriskuan dago

2023-12-07

Hori salatu du Sustrai Erakuntza elkarteak. Azaldu duenez, Nafarroako AHTk eta beste hainbat egiturek inguratuta gera daiteke aintzira, batzuk jada eginak daude eta beste batzuk eraikitze bidean dira.

Koroarik gabeko erregina, iluntasunean, gorria

2023-12-04

Gure kostaldeko jatetxeetan arrain preziatuenaren inguruan galdetuz gero, gehien-gehienek bisigua aipatuko lukete. Belaunaldi zaharragoek hobe ezagutu zuten. Gaur egun ordea, nekez topatuko dugu, bai itsasoan, baita gure mahaietako plateretan ere. Baina hemen doakizue aste honetarako erronka. Arrandegiko erakusmahai aurrean zaudetenean, erreparatu bisiguaren ondoan dagoen gertuko ahaide horri. Izan ere, bada burualdea antzekoa izanik, gorputzaren itxura zeharo ezberdina duen arrain bat, kolore gorri nabarmena duena…

Zaintza Sistema eta Continuum-a

2023-11-28

Gaur egun, zaintza sistemen etenari buruz hitz egin dezakegu; izan ere, kontuan hartzen al dugu gaur egungo zaintza sistemako fluxu guztien Continuuma? Hau da, kontuan hartzen al da baliabide naturalen erabilera gobernatzen duten legeak, horiek sostengatzen dituzten bizi-beharrak, lurraren zaintza lanetan jarduten dutenen lan baldintzak edota pertsonen zaintza lanetan atsedenaldiak eta askatasun eskubidea?

Zeru koloreko borrokalaria

2023-11-13

Baliteke erreka baten ondoan egindako ibilaldiren batean, zurtoin edo landare baten muturrean, “botoi urdin distiratsu” bat ikusi izana. Baliteke ere, zer ote zen jakinminez, bertara inguratu izana... Eta, gertutik ikustean, harriturik gelditu: ba al da bada zeru koloreko kakalardorik gure lurrean? Sarritan, urruneko faunaren distira, kolore eta aniztasunez beteriko dokumentalak ikusten ditugu, baina halako bitxirik gure artean badagoenik…! Jakina, txikia da, baina bitxiek horrelakoak izan behar omen dute.

Ezagutzen ez dugun bizilaguna

2023-11-06

Euskal Herrian dauden sugandila espezieetatik, gizakiaren begietara arruntena da horma-sugandila. Arre kolorekoa da batzuetan, berde puntu batekin besteetan, eta aldeetara eta bizkar gainean, marra edo orban ilunak izan ohi ditu. Sugandila guztiek bezala, hatz luzeak ditu, eta ezkatez babesturiko gorputz arina, isatsaren laguntzarekin mugimendu azkarrak egiten laguntzen diona.

Haizea buruan eta ibili munduan

2023-10-30

Ez dugu animalia lirdingatsu honen inguruko ezagutza handirik oraindik. Hala ere, uda honetan gure hondartzetan ospetsu izatera iritsi da. Izan ere, haize-orratzak hego-ekialdera begira jartzen direnean bisitari hauek euskal kostaldean topatzeko aukerak ugaritzen dira. “Txapela buruan eta ibili munduan” euskal esaera bere egin dute ornogabe hauek. Garaiko punk gandorrak oroitarazten dituen txapela dotorea dute, ondo puztutako haize-oihalaren tontorretan kolore fuksia, urdin edo more distiratsuak dituena.

Defentsa guztiak ez dira onak

2023-10-23

Mendebaldean kirikiño, erdialdean triku, eta ekialdean sagarroi. Euskal Herri osoan aurki dezakegun animalia sinpatikoa. Ugaztun txiki hau oso ezaguna da gure artean, baita maitatua ere.

Dastatu gabe, amesgaiztotan murgiltzerik ez

2023-10-16

Itxi ditzagun begiak, eta murgildu gaitezen gure kostaldeko itsaspeko belardietan. Bai, larreak ez baitira soilik mendietan ageri. Badira ahuntz-arrainak eta itsas-behiak, lehorreko animaliokin alderatuta izenetik harago antzekotasun gutxi dituztenak. Itsas-ardien izenik hartu duen arrainik ordea ez da gure hiztegian ageri. Baina, halakorik inoiz izatekotan, arrain belarjaleren batek behar luke. Idatzitako hiztegiaz gain, ahozko ondareak ere altxor batzuk gordetzen ditu.

Landa eremuaren zaindari

2023-10-09

Elizara olioa ekarri, eta olioa falta, gauero. Nor ote? Elizako olioak edatera sartzen zela esaten zen, Etxalarren sakristaua eskopeta eta guzti zaintzen jartzeraino. Hortik omen datorkio izena Ataunen eliz-hontz ezizenez ezagutzen den animaliari, besteak beste, hontza zuri, mozolo zuri edota gabontz izenez ere ezagutzen denari.

Lur planetako aliena

2023-10-02

Udan gertatua. Haizea badabil, baina bero dator, ez dirudi hegan egiteko ere gogorik eman behar duenik. Euliek, ordea, ez dute inolako suspertzailerik behar han-hemenka etengabe aritzeko. Bai gogaikarriak! Hara! Zeozer hegan etorri eta zuhaixka horren hosto artean sartu da. Ez zen txikia, txoria izateko modukoa ez ordea. Hegaldia ere ez zuen oso bizkorra… bero honekin… ea zer den…

Zaintza erdigunean

2023-09-25

Tamaina txikikoa, gris-marroi kolorekoa eta gau zalea. Halakoa da txantxiku arrunta. Ezaugarri horiekin ez du ematen atentzioa deitzeko moduko animalia denik, baina… ondo erreparatuta, txantxikuak baditu hainbat sekretu gizakiaren begietara ezkutatzen direnak. Izan ere, txantxiku arrunta, Europako aporik zaharrena izateaz gain, apo berezia ere bada: zaintza erdigunean jartzen du.

Gizakiak tokiz mugitutako espezie inbaditzaileen “mehatxuaz” ohartarazi du nazioarteko ikerketa batek

2023-09-05

Munduan desagertu diren landare eta animalien %60 espezie inbaditzaile arrotzen ondorioz suntsitu direla eta klima larrialdiaren eragina okertuko dutela dira txostenean bildutako bi ondorio. Biodibertsitatearen gainean egin den tamaina honetako lehen ikerketa da, eta gobernuei neurriak proposatu dizkiete.

Ka… ttuk!

2023-07-26

Ez nuen usteko egun batean zozoarekin komunikatzeko gai izango nintzenik. Miraria duela bizpahiru urte gertatu zen. Atarian geundela, zozo bat zalapartan entzun zen baratzean, zer arraio zen begiratzera joan eta erdiko pasabidean katua, ondoan tomate-makila gainetik txoria ttuk-ttuk-ttuk salatari. Baratzea zeharkatu nuen katua uxatzeko eta xoxoaren aldamenetik pasatzerakoan ez zuen alde egiteko zirkinik ere egin. Arraioa, etsaiaren etsaia izateagatik laguntzat hartu ote nau, pentsatu nuen.

Urdaibaiko Guggenheimen proiektuak 40 milioi euro jasoko ditu Madrildik

2023-07-05

Bizkaiko Foru Aldundiak akordioa sinatu du Espainiako Gobernuarekin diru-laguntza jasotzeko. Urdaibain "garapen iraunkorreko jarduera bereziak" bultzatzea du itunak helburu, foru erakundearen esanetan. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak museoaren proiektua begi onez ikusten dutela esan du.

Zaragozako Fiskaltza hasi da ikertzen haize-errotek eragindako hegaztien hilketa handia

2023-06-26

Ezaguna da parke eolikoek hegazti mota asko hiltzen dituztela. Orain, Aragoiko Erkidego Autonomoan Zaragozako Fiskaltzak ikerketa bat ireki du zehazteko ea parke horietako hegaztien hilkortasun handia ingurumenaren aurkako delitua izan daitekeen.

Guggenheim Urdaibai Stop eragilea aurkeztu dute, proiektuaren aurka egiteko

2023-06-14

Busturialdeko hainbat talde asteartean Gernikan elkartu dira Guggenheim Urdaibai proiektua gelditzeko nahia eskatuz eta administrazioaren gardentasun falta kritikatuz.

Eskoletako Urmaelen Sarea 33 ikastetxe eta hiru campusetara zabaldu da eta erronka berriak ditu helburu

2023-05-26

Gero eta gehiago dira ikastetxean bertan putzua sortzera animatzen direnak, eskolan ingurumena eta bioaniztasuna lantzeko helburuz. Dagoeneko 33 ikastetxe eta hiru campus daude Urmaelen Sarean, eta urmael horietan egin daitezkeen jardueretan sakontzea da orain xedea: UrmaEltxo proiektua egin dute aurten, eta erronka berria dute hurrengo ikasturterako.

Europako hegaztien laurdena desagertu da berrogei urtean, nekazaritzaren industrializazioak eraginda

2023-05-23

Azterlan zabal batek erakutsi berri duenez, 1980tik 2016a bitartean hegaztien populazioak % 25 gutxitu dira azken 40 urteotan, eta ia % 60 nekazaritza-inguruneetako espezieen kasuan. Hori da, hain zuzen ere, Europako hegaztiei buruz orain arte egindako ikerketa handienaren eta osatuenaren ondorio nagusia: ongarriek eta pestizidek erantzukizuna dutela Europako hegazti-populazioen kolapsoan. Hiriguneen zabaltzeak eragindako lurraren artifizializazioak ere galeran garrantzia handia daukala erakutsi dute adituok.

Niri zer axola zait gure mendian zomorro hori desagertzen bada?

2023-05-10

Gure zibilizazioa energia eta materialen krisiagatik kinka larrian eta aldiz, herrietan sortu berri diren taldeak zentral eolikoak mendietan jartzeko erreparoz, zer eta bertan kakalardoak edo saguzarrak bizi direlako? Tabernako kalakan, horiek "aitzakiak" edo "apetak" dira, herritar askoren iritzirako.

Nafarroan zentral eolikoek 8.900 hegazti baino gehiago hil dituzte

2023-05-10

Sustrai Erakuntzak Bioaniztasuna Nafarroan, galtzeko arriskuan den bizi-baliabidea txostena kaleratu du. Bertan irakur daitezke Nafarroako Gobernuak 2021eko iraila bitarte jaso dituen datuak. Sustrai Erakuntzak nabarmendu du kopuru horiek gutxienekoak direla, haize erroten inguruan zenbatu diren gorpuei baitagokie. Hildako kopuru erreala handiagoa dela dio, erortzen diren lekuaren arabera hainbat hegazti eta batez ere saguzarren gorpuak aurkitzea oso zaila delako, edo hil orduko harrapariek eta piztiek jaten dituztelako. Gainera, datu hauei gehitu beharko litzaizkieke zentral eolikoekin batera hedatzen diren tentsio altuko eta ertaineko kableek eragindako hildakoak.

“Aldundiek nahita ez dituzte eginda mehatxupean dauden espezieen kudeaketa planak, agian, eolikoen moduko proiektuak jarri ahal izateko”

2023-04-28

Aitor Leiza Itsas Enarako eta Zumaiako Natur Taldeko kidea da. Txikitatik du hegaztiekiko zaletasuna eta gaztetan herriko argazkilari baten lanak ikusita txunditu zen: “Dokumentaletan agertzen diren hegazti hauek denak hemen al daude?” galdetu zion bere buruari eta hegaztiei buruz sakonago ikasten hasi zen, liburuetara jota. Maiatzaren 2an Zizurkilen hitzaldia emango du, Ezkeltzu inguruan bizi diren eta Green Capital enpresak bertan ezarri nahi duen zentral eolikoak arriskuan jarriko lituzkeen hegaztiei buruz: “Ezagutzen ez duguna ezin dugu maitatu. Beraz, azalduko dudan lehen gauza da zer hegazti ikus daitezkeen Ezkeltzun. Zein diren hortik pasa daitezkeen migratzaile garrantzitsuenak, zein diren bertan bizi direnak... Ezkeltzun ateratako argazki batzuk ere erakutsiko ditut” iragarri du hegazti zale zumaiarrak.

Ez al da erlezaina erlearen zaindari?

2023-04-24

Lagun batekin izandako elkarrizketa baten harira…

Erlea oso garrantzitsua dela esaten dugu behin eta berriz. Intsekturik polinizatzaileena dela, polinizaziorik gabe ez genituzkeela orain jaten ditugun barazki eta fruituen erdiak edukiko. Baina, hala ere, erlezainok beraiek eginiko lana kentzen diegu. Zergaitik?

Erlezaintza esplotazioa al da? Erleen lanaz aprobetxatzen gara?

Gaur jarriko dute ikusgai Eli Pagolak eta Ainhoa Gutiérrezek zentral hidroelektrikoei buruzko artelana

2023-04-19

Hernaniko Biteri Kultur Etxeko areto nagusian egingo dute estreinaldia apirilaren 19an, 19:00etan. Apirilaren 28 arte egongo da ikusgai, kultur etxeko erakusketa gelan. Gaurko irekiera ekitaldian, Eli Pagolak eta Ainhoa Gutiérrez del Pozok azalduko dute nola ibili diren proiektua gauzatzen, zer den aurkitu dutena, nola dokumentatu duten lana...

Zentral eolikoez hitzaldia, erakusketa eta ibilaldi gidatua antolatu ditu Andatza-Ezkeltzu Bizirik! taldeak Zizurkilen

2023-04-17

Green Capital enpresak zentral eolikoa eraiki nahi du Andatza-Ezkeltzun eta Eusko Jaurlaritzak "izapidetzen ari diren" proiektuen artean berau dagoela iragarria du. Herritarrak eolikoen gaiaz informatzeko eta izango dituen ondorioez sentsibilizatzeko hiru ekitaldi antolatu ditu Andatza-Ezkeltzu Bizirik! taldeak: lehena apirilaren 20an, Aitziber Saroberen hitzaldia Zizurkilen.

3.000 eukalipto baino gehiago bota ditu Lurraren Askapen Fronteak Hernani eta Arano artean

2023-04-17

Lurraren Askapen Fronteak hedabideetara bidali duen oharrean eman du apirilean egin duen ekintza zuzenaren berri. Gipuzkoa eta Nafarroa arteko mugan, Hernani eta Arano artean kokatutako landaketa industrialean 3.000 eukaliptotik gora eraitsi ditu, argudiatu duenez, "bertako basoaren alde egiteko". "Ekintza honekin, etekinei bakarrik begiratzen dionari galerekin erantzun zaio", gehitu du Lurraren Askapen Fronteak.

Doñana arrisku larrian dagoela ohartarazi dute zientzialariek

2023-04-17

Doñanako Estazio Biologikoak argitaratu duen azken ikerketaren arabera, Doñanako urmael-sistemaren % 59,2 galdu da, 1985-2018 urteen artean. Neurri batean, euri-gabeziaren eta tenperaturaren igoeraren ondorioz desagertu dira, baina giza jarduerak ere eragin zuzena izan duela frogatu dute: landaketak, eraikuntza, golf-zelaia, ur-erauzketak…

Baleen galbiderako lehen kolpea

2023-03-08

Lekeitio eta Ondarroa, 1623ko martxoaren 11. Bi herrietako arrantzale kofradiek hitzarmena sinatu zuten biek batera harrapatutako balea elkarren artean banatzeko.

Ez adiorik, Tuvalu

2023-03-06

2022ko abenduan Tuvalu uharte-estatu ttipiak iragarri zuen Metabertsora pasatuko dela. 26 kilometro karratu baizik ez dauzkan artxipelagoa itsasoak bere igoerarekin irensteko arriskuan dago eta horregatik nahi dute ziberespazioan iraupena segurtatu. Simon Kofe Atzerri ministroak, 2021ean Glasgowko COP 26an parte hartzen ari zirenei uretan belaunetaraino sartuta hitz egin zien hark, adierazi du: “Gure lurraldea desagertzen ari denez gero, ez daukagu beste aukerarik munduko lehenbiziko nazio digital bihurtzea baizik. Gure lurra, gure itsasoa eta gure kultura dira gure nazioaren ondasunik preziatuenak eta horiek suntsitzetik salbatzeko lainora eramango ditugu”.

“Galtzeko arriskuan dagoen arraza da sasi ardia, ez da erraza lortzea”

2023-03-06

Arabako Hermua herrikoa da Ismael Zubia Arrieta artzaina. Baserrian jaioa, txikitatik izan du lehen sektorearekin harreman estua: “Aita gaztetan Ameriketan aritu zen artzain, eta handik bueltan erosi zituen baserria eta lurrak”. Zubia txikia zenean ekarri zituen aitak lehenbizikoz sasi ardiak etxera, Goizueta aldetik. Gaztetan, elektromekanika ikasketak egin zituen eta eolikoetako mantenimendu lanetan jardun zuen urte askoan, baina beti mantendu zituen ardiak, arrebarekin batera. Duela sei urte, ordea, kanpoko lana etxekoarekin eta bizitza pertsonalarekin uztartzeko zailtasunak medio, ordu arteko lana uztea eta artzai egitea erabaki zuen.

Erleekin dantzan

2023-02-27

Izen hori jarri dio Bidasoan sortutako Erleak Salbatzeko Sareak Argia.eus webgunean ireki berri duen blogari. Bailarako erlezainak barroak eta liztor asiarrak azken aldian euren erlauntzetan egindako txikizioarekin kezkatuta, bizi dutenaren berri eman eta ahal dela egoerari buelta emateko neurriak hartzeko hautua egin dute. Bloga irekitzea izan da lehen pausoetako bat.

Harkaitz-txoria, kolorea negu grisean

2023-02-14

Hegaldi berezi batek deitu digu arreta itsas bazterreko labarren artean. Burua jaso eta tximeleta baten gisan igaro du begien aurrean dugun zeru-tartea. Negua da. Hegazti askok hegoaldera migratu du jada: bero bila. Badira, ordea, hotza maite dutenak ere. Horien artean, harkaitz-txoria: goi mendietako hegazti berezia. Begien aurrean izan dugu gure gozamenerako. Pirinioetako mendi gain elurtuak utzi eta behera egin du, Euskal Herriko harkaiztietara. Negu hotzak hotzegiak ez diren lekura. Arrakala artean elikatzera. Paisaia grisari kolore pixka bat jartzera.

Erlezaintzaren globalizazioari biziraun ezinean

2023-01-18

Erleen galera orokorraren inguruan asko irakurri dugu azken urteotan, baina gaurkoan, erlezaintzak Euskal Herrian bizi duen beste errealitate latz batez jardungo gara: bertako erle beltzaren desagerpenaz. “Kanpoko beste erle azpiespezieekin hibridatzen ari da erle beltza, eta gero eta zailagoa da bertakoa mantentzea. Ipar Euskal Herrian galdutzat eman daiteke honezkero; Hegoaldean ere gero eta hedatuago daude kanpoko arrazak eta egoera nabarmen ari da okertzen azken urteotan”, azaldu du Egoitz Galartza ERBEL Erle Beltz Hazleen Elkarteko kideak.

Kukuak huts egin digu aurten: ezin ote dugu ezer egin haren kanta berreskuratzeko?

2022-05-24

“Kukuak kantatzen du maiatzean ku-ku” ikasi genuen kantatzen umetan, baina maiatzetik maiatzera bakanduz datoz hegazti horren hotsak. Ornitologoek gero eta gehiago argitzen dizkigute txori migratzaile mitikoaren sekretuak, baina aldi berean gizarte industrializatuok zerbait ari gara oker egiten hegaztia suntsitze bidean jartzeko. Erne kukuari, gure biodibertsitatearen kalitatea markatzen duen termometro bikainari.

Zorioneko daude azken baleak: baliteke guk bizia barkatzea, milaka zuhaitzek baino CO2 gehiago biltzen dutelako

2022-03-10

Islandiak jakinarazi berri du 2024tik goiti ez duela gehiago balearik ehizatuko. Luzaz horien sarraskia salatzeko piztutako protestengatik ez bezala, orain islandiarrek amore eman bide dute baleak bizirik ikustera uharteraino hurbiltzen diren turisten diruagatik. Baina, gainera, Nazioarteko Diru Funtsa ohartu da baleak bizirik atxikitzea negozio ere izan daitekeela, beren gorotzekin itsasoko bizidunak elikatuz CO2-a finkatzen oso onak direlako.

Seychelle inguruetako atunak ahitzen ari da Europako arrantza industria eta euskaldunok tartean gaude

2022-01-19

Indiako ozeanoko atun hegats-horia desagertzeko bidean dago eta ez inguruko –Seychelleak, Somalia, Kenya...– arrantzaleen kulpaz, baizik eta Europar Batasunako itsasontzi-faktoriek suntsituta. Atun ontziratua hainbeste maite duten europarrak, beren ingurukoak kontsumitu ostean ur horietakoak ari dira ahitzen. Euskal herritarrek jakin beharko lukete horren berri, hemengo arrantza industria ere badagoelako artean.

Nekazariekin batera zaindu lurzoru naturala, CO2 biltegi handiena eta biodibertsitate altxorra

2021-11-19

COP26 biltzarraren bezperan, planeta osoko laborarien bozgorailu izan nahi duen Via Campesina saiatu da klima are gehiago zora ez dadin bere proposamena zabaltzen Hararetik (Zimbabwe): “Aldarrikatzen dugu aitortua izan dadila nekazaritza agroekologikoak, basogintza iraunkorrak eta lurzoruaren erabilera hobeak zenbat lagundu dezaketen gas isuriak gutxitu, karbonoa lurrean bahitu eta erresilientzia eraikitzen”.

Etiopian aspaldiko oihanen azken aleek biziari eusten diote ehunka baselizaren inguruko harresien babesean

2021-08-01

Azken mendean Etiopiak galdu ditu antzinako oihanik gehienak, nekazaritzaren, artzaintzaren eta herrialdean laborantza industrial neokolonialak eragindako goseteen presiopean. Alabaina, biodibertsitatez betetako azken baso zatiak geratu dira, fosil gisa, zientoka eliza eta ermitaren bueltan, bertako erlijioak sakratutzat salbaturik. Bitxi horiek zaindu, zabaldu eta elkarrekin lotzen ahalegintzen dira zenbait zientzialari naturzale.

Etiopian aspaldiko oihanen azken aleek biziari eusten diote ehunka baselizaren inguruko harresien babesean

2021-07-23

Biodibertsitatea sustatzeko mundua berriz basati uzteko ideia mito batean oinarrituta dago, diote zientzialari kritikoek

2021-07-02

Biodibertsitatearen galera eta klimaren aldaketa konpontzen lagundu behar luke Lurreko eremu zabalak berriro basati garatzen lagatzeak, hala defenditu du luzaz ekologiaren korronte nagusiak. Aldiz, zenbait zientzialarik aldarrikatu dute natura aberatsagoa zeneko mundu hartan gizakiak ere esku hartzen zuela aspalditik. "Wilderness" ideiaren inguruko eztabaida mahairatu dute, berriro ere.

Biodibertsitatea sustatzeko mundua berriz basati uzteko ideia mito batean oinarrituta dago, diote zientzialari kritikoek

2021-07-02

Biodibertsitatearen galera eta klimaren aldaketa konpontzen lagundu behar luke Lurreko eremu zabalak berriro basati garatzen lagatzeak, hala defenditu du luzaz ekologiaren korronte nagusiak. Aldiz, zenbait zientzialarik aldarrikatu dute natura aberatsagoa zeneko mundu hartan gizakiak ere esku hartzen zuela aspalditik. ‘Wilderness’ ideiaren inguruko eztabaida mahairatu dute, berriro ere.

Euskal Herriko basoetan ezkutatua, farmazietan ikur

2021-06-10

Eskulapioren sugeak udaberria du gustuko. Galazko traje beltzarekin ateratzen da garai honetan. Lirain, luze eta arin. Eta hala ikusiko zenuen zuk ere, zure herrian bertan, agian. Izan ere, Eskulapioren sugeak badu sekretu txiki bat gutxik ezagutzen duena: farmaziak ditu gustuko.

Ekologia da, ergelak!

2021-05-12

Zenbat balio du bioaniztasunak? Esan liteke klima larrialdi betean eta Covid-19ak astinduriko munduan, natura deuseztatzearen kostuaz jabetzea kostatzen ari zaigula, hala ere. Partha Dasgupta ekonomialariaren txosten bat bolo-bolo dabil, ohartarazten baitu atzera bueltarik ez duen mugara iristen ari garela. Honen esanetan, Barne Produktu Gordina eta antzeko adierazleak alboratu beharko genituzke eta bioaniztasuna ekonomiaren erdigunean jarri.

Itsasoa akituta dago baina biziberritu nahi du Andaluziako Conil de la Fronteran

2021-05-11

Andaluzian Conil de la Fronterako kostaldearen 65.000 hektarea uretan arrantza mugatu nahian ari dira arrantzaleak eta ekologistak, arrainik eta urpeko landarerik gabe geratzen ari den itsasoa berpizteko baina kontra dauzkate aisialdiko arrantzan aritzen diren yate eta ontzi txikien jabeak. Plana aurrera aterako balitz, Conilen errepika daiteke Ingalaterrako Lyme Bayen erakutsitakoa: ahitzeraino hustutako itsasoak aukera txiki bat aski duela bere bizi nahia erakusteko.

Itsasoa akituta dago baina biziberritu nahi du Andaluziako Conil de la Fronteran bezala Ingalaterrako Lyme Bayen

2021-05-07

Eukaliptoa, basamortu izateko arriskua

2021-03-03

Eukalipto kopurua ia boskoiztu egin da azken urteetan Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Aranzadiko eta EHUko adituek egindako ikerketaren arabera, zuhaitz horren hedapenak kalte egingo lioke Euskal Herrian ingurumenari, eta intsinis pinuaren tokia hartzen badu, epe motzean mendi askotako paisaia eta natura ez dira lehengo berak izango. Urumeara jo dugu, eukaliptoak mehatxaturiko bailara ezkutuen bila, mortu bilakatu baino lehen.

Klimaren alde zuhaitzak landatu behar dira... baina Sitkako pinu hutsezko baso berriek ito dezakete Irlandako landa erem

2021-03-01

Irlandak hogei urtetan 440 milioi zuhaitz landatu nahi ditu klimaren kontrako borrokan, 2050erako "karbono neutral" izatera iristeko. Urtean 22 milioi zuhaitz landare berri, laurden bat hostozabalak eta beste hiru laurdenak koniferoak. Hori teorian. Praktikan, Sitkako izeia deitu koniferoak ikusten dira lur-estali eskualde askotan. Leitrim konderri pobretuan herritarrak ari zaizkio aurre egiten basogintza industrialari.

Klimaren alde zuhaitzak landatu behar dira... baina Sitkako pinu hutsezko baso berriek ito dezakete Irlandako landa eremua

2021-02-25

"Ikasleak sentsibilizatuta daude ingurumen gaietan; pauso bat gehiago eman behar dugu: sumindu"

2021-02-23

Ikuspegi soziala ere aintzat hartuko duen Ingurumen hezkuntzaren defendatzailea da Jose Manuel Gutierrez. Urtetan arlo horretan irakasle aritua, 2005etik Ingurumen hezkuntzako aholkulari pedagogiko dabil Bilboko Ingurugelan. Gizakiok inguruarekin harremantzeko dugun moduaz, natura defizitaz, Greta Thunberg fenomenoaz eta ikasleen artean aktibismoa bultzatu beharraz mintzatu zaigu, bakarka egin ditzakegun “ekokeinuak” baino eraginkorragoa delako “taldean eta elkarrekin sozialki eragitea”.

Masa Antropogenikoa: Lurra planetan jada pisu handiagoa daukate material artifizialek izaki bizidunek baino

2021-01-18

Duela 120 urte arte gizakiek milaka urtez eraldatutako material artifizial guztien masa ez zen Lurra planetak zeuzkan izaki bizidun guztiez osatutako masaren %3 baino gehiago. Geroztik, batik bat 1950ko hamarkadan abiatutako ‘Azelerazio Handia’ medio, erabateko artifizializazioa jasan du munduak, 2020an bi multzoen pisua berdintzeraino. Gauzak txarto bidean, 2040rako planetaren azaleko lau tonatatik hiru izango dira antropogenikoak.

Masa antropogenikoa: Lurra planetan jada pisu handiagoa daukate material artifizialek izaki bizidunek baino

2021-01-15

Planetaren arnasak zuhaitz eta oihanak behar ditu tropikoetan eta... batez ere Europa zaharrean

2020-12-09

Deforestazioa geldiarazteaz gain, milioika zuhaitz gehiago behar ditu Lurrak klimaren zoratzea gelditu, euriak ugaritu eta biodibertsitatea berreskuratzeko. Baina ez begiratu soilik Amazonia edo Kongo edo Indonesiako hondamendiei: Europan lan handia daukagu duela mende gutxi arte edukitako basoak berreskuratzen. Egin daiteke apustu handiekin eta baita urrats txikiekin ere, oihan sakon europarra eraikiz edo gure ondoan zuhaitz eta heskaiak landatuz.

Iñaki Snaz-Azkue: Biodibertsitatea eta ingurumen ezagutza euskal gizartean

2020-12-02

COVID19ak eta ingurumenak duten harreman estua, biodibertsitatearen gainbehera, eta Euskal Herrian dugun ingurumenaren ezagutza. “Etorkizunera begira, zergatik bultzatu beharko genuke ezagutza hori?”. Gako horiek jaso ditu bere hitzaldian Iñaki Sanz-Azkuek, bertako animaliak hobeto ezagutzeko XAPOKETAN karta-jokoaren egileak. Bideoaz gain, podcast formatuan ere entzun dezakezue lotura honetan.

Saheleko baso berrien miraria: zuhaitzei ugaritzen laguntzeko, zuhaitzetatik ere jaten ikasi

2020-10-15

Oihanak atzeraka ari dira mundu osoan. Oso-osoan? Ez, badira txoko batzuk non zuhaitzak ugaritzen ari diren haiekiko harremana aldatu duten baserritarren lanari esker. Hauek ikasi behar izan dute arbolak ez direla laboreen etsaiak, zuhaitz eta zuhaixken esku dagoela lurzoruaren eta biodibertsitatearen oparotasuna hein handi batean eta –barneratzen are zailagoa– gizakia basotik ere elika daitekeela. Ikasi baino, mende luzez ahantzarazitakoa berrikasi.

Xapoketan, ARGIAren karta joko berria bertako animaliak ezagutzeko

2019-10-08

Euskal Herriko zazpi lurraldeetan topatuko ditugun zazpi ekosistema desberdin identifikatzeko aukera emango digu ARGIAk atera duen jolas berriak. Jolastuz Euskal Herriko animaliak ezagutzeko adin guztientzako jolasa da. Bost jolas ezberdin egin litezke karta hauekin: famlia jolasa, puzzlea, ezkutaketa eta memoria eta azkartasun jolasak.

15 euroren truke erosi ahal da ARGIAko azokan.

Jolastuz ikasiko ditugu Euskal Herriko ekosistemak eta animaliak

2019-09-30

Kobazuloen ilunpeko edertasuna

2019-06-12

Tximeletak hegan. Lorez lore ari dira aireko dantzaldi dardarietan murgilduta. Udaberria da eta loratu dira zelaiak, esnatu omen da natura. Atera dira tximeletak. Atera dira, bai. Nondik atera, ordea? Non pasatzen dute bada negua tximeletek?

Ingurumen aldaketa handien adierazle txikiak

2019-06-07

Inguruan ditugu, ezkutuan begira, nahiz eta guk ikusi ez. Ez gara ohartzen, baina anfibio eta narrastiek gauza asko dute kontatzeko ingurumenari buruz, eta eurei esker eragin dezakegu kontzientziazioa eta ezagutza. Helburu horrekin izan gara Leurtzako urtegi inguruan, ARGIA aldizkariak Aranzadi Zientzia Elkarteko biologoekin elkarlanean antolatutako bisita gidatuan.

Jaizkibel mendian, testuliburuetan baino argiago

2019-05-29

Hondarribiko ikasleek ametza zuhaitzaren haziak ernaltzen lagundu eta ondoren Jaizkibelen landatu dituzte, bertako basoa pixkanaka berreskuratu dadin; mendiaren hiru dimentsioko maketa ikusgarria ere osatu dute; eta Jaizkibelen kokatutako hirigintza plan bat asmatu dute irakasleek, bertako ekosistemez eta mehatxuez gogoetatu dezaten gazteek. Herriko mendia izan dute ikasketarako oinarri eta ardatz.

Bizitzaren historia berridazten

2019-04-02

Qingjiang (Txina) aztarnategian duela 518 milioi urteko fosilak aurkitu zituzten 2007an. Orain, azken 12 urtetan egindako lanaren emaitza argitaratu berri dute Science aldizkarian.

"Animalia exotiko bat aske uzteak beti dakartza ondorio ekologikoak"

2019-03-13

Sugegorri bat Hondarribian barrena zebilela-eta, zalaparta sortu da berriki. Ondoren jakinarazi zuten gezurra zela. Ezerezean geratu da kontua, baina zer pentsatua ere eman du. Posible al da horrelako zerbait gertatzea? Eta zein ondorio izan ditzake? Animalien trafikoaren inguruan hainbat gako eman dizkigu Carlos Cabidok, Aranzadi Zientzia Elkarteko Herpetologia saileko zuzendariak.

Urgulleko arrabioen misterioa

2019-02-27

Berezkoa du arrabioak misterioa. Marra horiz eta beltzez jantziriko animalia deigarria da, mitoen eta kondairen munduak gurtu eta egurtu izan duena historian zehar. Gautarra, bustizalea, isila, mantsoa eta, batzuen ustez, pozoitsua bezain arriskutsua; herensugeen eta suaren munduarekin lotu izan da. Ilunetan ilunenak, ordea, Urgullen (Donostia) aurkituko dituzu.

Sagastien zaindari txikiak

2018-12-14

Zenbat eta fauna anitzagoa sagastian, orduan eta aukera gehiago izango da uzta hobea izateko, izurriteak gutxituko direlako eta polinizazioa handitu. Bestalde, sagastiaren itxurak eta inguratzen duen paisaiaren egiturak erlazio zuzena du bertan egongo den fauna aberastasunarekin. Bioaniztasunak, hortaz, sagastiari mesede egingo dio; eta sagastiak berak gure lurraldearen bioaniztasunari lagun diezaioke.

Arrikrutzeko lehoia aurrez aurre

2018-12-12

Oñati, 1966. Arantzazuko seminarioko bi ikaslek, Iñaki Zubeldia ikaztegietarrak eta Valladolideko Jesús Manuel Marotok, igandeko atsedenaldia aprobetxatu zuten Arrikrutzeko kobetan sartzeko.

Ibizan uso, euskal kostaldean otso

2018-07-19

1990eko hamarkadan behatu zuten lehen aldiz Pitiusetako sugandila Gaztelugatxen, Bermeon. Gizakiak ekarri zuen Ibizatik eta euskal kostaldeko gune berezi horretan askatu. Denbora gutxian eremuaren jabe egin da eta bertako sugandila “etxetik” bota du. Pitiusa uharteetan “uso” dena “otso” bihurtu da gurean.

Laborategi naturala ikasleentzat, premiazko bizigunea apoarentzat

2018-05-09

“Euskal Herrian oso gutxi izango dira ikastetxe barruan hezegunea egitea erabaki dutenak”, diote Irungo Plaiaundi Institutuko irakasleek. Hezegune bat ez, hiru egin dituzte bertan, ikasleek eurek: hiru putzu, hiru habitat; ikasgelako teoriatik praktikara salto egiteko laborategi naturala lortu dute batetik, eta inguru horretan bizi den eta mehatxupean dagoen apo lasterkariarentzako erreserba ezin hobea sortu dute bestetik.

Zain ditzagun trenbideak

2018-02-07

Polinizazioa garrantzitsua da landare gehienen bizimoduan. Espezie eta aldaera bakoitzaren etorkizuna eraikiko duen hazia sortzeko nahitaezkoa. Lorearen aieka arrak sortzen duen polen aleñoak aieka emearengana egingo duen bidaia da polinizazioa. Bidaia hori intsekturen baten soinean, buruan edo hanketan egin dezake, baina haizeak ere eraman dezake firi-firi kiribilka.

Polinizazioa derrigor garrantzitsua da fruitua edo hazia bildu nahi diogun landarearen hazkuntzan. Begira zein... [+]

Natura nola bizi eremu urbanoko ikastetxeetan

2017-06-20

Ados, baso eskolak eta naturaz inguratutako ikastetxeak abagune paregabea dira pedagogia berdearen onurez gozatzeko, baina Euskal Herrian asko dira hiri eta eremu urbanoetan kokatuta, asfaltoa lagun duten eskolak. Horiek ere, ordea, uste baino gertuago dute bioaniztasuna bertatik bertara lantzeko aukera. Horren lekuko, artikuluaren bukaeran aurkituko dituzun esperientziak.

Ezagutzen al dituzte umeek bertako animalia arruntenak?

2017-05-19

Cambridgeko Unibertsitateak 2002an egindako ikerketaren arabera, Erresuma Batuko Lehen Hezkuntzako ikasleek Pokemónen pertsonaia gehiago ezagutzen zituzten inguruko animaliak eta landareak baino. Urte berean, Suitzan, 6.000 gazteri egindako galdetegian, batez beste euren inguruko 6 animalia baino ez zituzten izendatu. Costa Rican, ikasleek gehiago ezagutzen dituzte kanpokoak diren landareak ingurukoak baino. Eta Euskal Herrian hiriburuetako ikasleek sabanako edo oihan tropikaleko animalia gehiago ezagutzen dituzte bertakoak baino.

Otsoa babestu...ala otsoarengandik?

2015-06-17

Norainoko prezioa ordaindu behar du jendarteak otsoa kontserbatzearen truke? Eta ez kontserbatzeak, zer kalte dakar? Nekazariek kontrol neurriak eskatzen dituzte, abeltzaintza estentsiboari euste aldera. Kontserbazioaren aldekoek, berriz, diote otsoa Euskal Herritik kanpo mantentzea huts handia dela biodibertsitatearen ikuspuntutik. Administrazioak lehenbizikoei egiten die kasu, momentuz.