Haiti

Lapurdiko kosta: Bois Caïmaneko erresonantziak

2024-08-19

Normaltasuna

2024-05-27

Haiti Mad Max

2024-03-19

Toussaint Louverture Haitiren askatzailea hil zela 220 urte igarota, bere borrokak bizirik dirau Bordelen

2023-04-12

Pasa den ostiralean bete ziren 220 urte Toussaint Louverture hil zela, Haitiko 1791ko esklaboen iraultzaren buruzagia. Askorentzat, garai hartako politikari garrantzitsuena izan zen Louverture, ez bakarrik Napoleon Bonaparteren gudarostea garaitu eta Amerikako lehen herrialde librea sortzen lagundu zuelako, baita esklabotza abolitzen egindako lanagatik ere. Munduan iraultzarik izan bada, Haitikoa da.

Amerikako herrialderik pobreenean haurren erdiak larrialdiko laguntza behar du

2023-02-08

Haitiko egoera 2010etik okerrena da, 2,6 milioi haurrek laguntza behar baitute: 4,7 milioi biztanle daude gosez. Ezegonkortasun politikoak eta koleraren hedapenak eragin dute herrialdearen muturreko egoera.

Solitude ez dago bakarrik

2023-01-23

Guadalupe (Karibe itsasoa), 1772 inguruan. Solitude izeneko esklabo mulatoa jaio zen Capesterre-Belle-Eau herrian. 1794an, Haitiko iraultza betean eta Antilletako egoera pil-pilean zela, Solitudek errebelde talde batekin egin zuen bat, Desfoneaux general frantziarraren erasoari aurre egiteko prest.

Haiti, autodeterminazioaren alde

2022-10-25

Independentziaren zorra: Haitiren miseriaren jatorria

2021-09-21

Haitiren egungo miseria egoerak badu bere azalpena herrialdearen iragan iraultzailean: mendekuaren ondorio da. 1825ean Frantziak Haiti derrigortu zuen kolono-ohiei 150 milioi urrezko frankorekin konpentsatzera, lurretan eta esklabotan izandako galerengatik.

Baiona esklabo trafikoaren sareetan

2021-09-21

Lapurdiko hiriburuko ontzingintzak garapen handia izan zuen esklabotzari esker, Nantes eta Bordeleko tratularientzako ere eraikitzen baitzituzten barkuak. Euskaldun, biarnotar eta gaskoiek bete-betean hartu zuten parte Saint-Domingueren kolonizazioan, eta iturri batzuen arabera, Baionara 4.500 esklabo deportatu zituzten XVIII. mende amaiera arte.

Haiti, iraultza eta mendekua

2021-09-20

1791ko abuztuan mundua astindu zuen iraultza batek. Eta ez zen Europan gertatu. Esklabotzan oinarrituriko sistema ekonomiko kolonial atlantiarra hankaz gora jarri zuten milaka beltzek Saint-Domingue uhartean: hainbat urtetako borrokaren ostean Haiti herrialde librea sortu zuten. Lehen aldia eta bakarra izan zen esklaboek euren kabuz arrakastaz kateak hausten zituztena, metropoliaren uztarria askatu zuen hemisferio horretako lehen kolonia ere izan zen, eta Amerika osoko lehen mugimendu iraultzailea. Orduan, zergatik dakigu hain gutxi historia horren inguruan? “Errepublika beltza” beste lurraldeetako esklabisten –tartean euskaldun ugari– amesgaizto bihurtu zelako, eta batez ere, azken 230 urteetan Haitik agerian utzi duelako Mendebaldea deitzen diogun horrek esplotaturiko herrialdeekiko duen zorra.

1.400 hildako baino gehiago eragin ditu Haitin larunbatean egondako lurrikarak

2021-08-17

7,2 magnitudeko lurrikarak herrialdea suntsitu du. Erreskate taldeak hondakinen azpian harrapatutako biztanleak ateratzen ari dira oraindik. Ospitaleak kolapsatuta daude, eta ur eta janari eskasia dago. Datozen orduetarako laguntza lanak zailduko dituen eurite gogorrak aurreikusi dira gainera.

Ariel Henry izendatu dute Haitiko presidente

2021-07-22

Claude Joseph lehen ministro ohiak hartu zuen agintea uztailaren 7an, Jovenel Moïse presidentearen hilketaren ondotik. Asteartean aurkeztu du dimisioa Josephek.

Atzeko patioa

2021-07-18

Zer dago Haitiko protesten atzean?

2021-07-15

2021eko uztailaren 7an Jovenel Moïse Haitiko presidentearen etxera sartu eta tiroz hil zuen talde armatu batek. Lehendik piztuta zauden protestak indartu egin zituen gertaera honek, baina mobilizazioak eta haserrea nagusi ziren aurretik ere Haitin. 2018tik ari ziren herritarrak Moïse presidentearen dimisioa eskatzen.

Haitin gertatzen ari denaren testuingurua hobeto ulertu nahian AJ+ hedabidearen bideo hau euskaratu dugu ARGIAn.

Haitiko presidentearen hilketaren ustezko “egile intelektuala” atxilotu du Poliziak

2021-07-12

AEBetan bizi den Christian Emmanuel Sanon medikua da, ustez, Jovenel Moïse presidentea hiltzeko operazioa agindu zuena. Hilketa antolatu zuten beste bi pertsonaren bila ari da Polizia. Momentuz, 20 atxilotu baino gehiago daude.

Lau pertsona hil eta bi atxilotu dituzte Haitiko presidentearen hilketa egotzita

2021-07-08

Ekainaren 7ko gauerdian, Jovenel Moïse presidentea tiroz hil zuten bere etxebizitzan. Egun bat geroago, Polizia Nazionalak ustezko hiltzaile batzuk hartu ditu preso; eta guztira, guztira susmagarri inguru daude.

Poliziaren fakzio biolento batek hamabost pertsona hil ditu Haitin egindako tiroketetan

2021-07-01

Fantom 509 taldeari egotzi dizkio asteazkenean Puerto Príncipe hiriburuan egindako tiroketak. Hildako hamabost zibilen artean kazetari bat eta oposizioko aktibista bat daude.

Haitik ez du COVID-19aren aurkako txerto bakar bat ere jaso bere 11 milioi biztanleentzat

2021-04-07

Osasun publikoko agentzia ugari ahotsa altxatzen ari dira COVID-19aren aurkako txertorik ez duelako jaso Haiti herrialdeak. Lehen kargamentua maiatzan jasotzekoak dira, baina atzerapen gehiagoren beldur dira.

16.000 haitiar Txiletik kanporatuak izateko arriskuan, "baliabide faltagatik" dokumentazioa heltzen ez delako

2019-07-17

Txilen bizi diren haitiarrek haien migrazio-egoera erregularizatzeko azken eguna dute uztailaren 22a. Haitiko Gobernuak ez die bidali oraindik horretarako beharrezkoa duten dokumentazioa, eta onartu du “aurrekontu faltagatik” dela.

Gobernuaren eta presidentearen ustelkeria salatzeko protestek jarraitzen dute Haitin

2019-03-22

Uztailean hasi ziren Haitiko protestek, bederatzi hilabete bete eta jarraitu egiten dute. Milaka manifestarik kalera ateratzen jarraitzen dute Jovenel Moïse presidentearen dimisioa eskatuz, gobernuaren ustelkeria kasuak gain hartzear direla. Moïsek presidenteari arazo berri bat lehertu zaio eskuetan: AEBetako bost mertzenario atxilotu zituzten otsailean Port de Prince hiriburuan Haitiko banku zentralaren inguruan eta ikerketa batek erakutsi du presidenteak diru publikoa lapurtu nahi zuela.

Haiti ez da Venezuela

2019-02-26

Bizimoduaren etengabeko garestitzea, krisi ekonomiko eta soziala, denetariko eskasia, herritarren erdia gosearen mugan, egiturazko ustelkeria. Haitiarrek, enegarren aldiz, aski dela esan dute eta kalera atera dira.

Dimititu egin du Haitiko lehen ministroak austeritate neurrien aurkako protesten ondorioz

2018-07-17

Jack Guy Lafontant Haitiko lehen ministroak dimititu egin du Nazioarteko Diru Funtsak behartutako austeritate neurriek protesta handiak eragin ostean herrialdean. Zehazki, gasolinaren prezioa igotzen saiatu ziren joan den astean, eta honek haserre handia eragin zuen.

Protesta gogorrek atzera bota dute Haitin erregaiaren prezioa igotzeko gobernuaren asmoa

2018-07-10

Haitiko hiriburu Port-au-Prince protesta handien lekuko izaten ari da, herrialdeko Komertzio eta Ekonomia ministerioak ostiral gauean iragarri ostean erregaiaren prezioaren igoera nabarmena, Nazioarteko Diru Funtsak inposatutako austeritate neurrien parte gisa.

Haitiko egoera larriaz ohartarazi du Mugarik Gabeko Medikuak GKEak

2016-10-25

Matthew Urakana Haititik igaro eta bi astera 1,4 milioi biztanle inguru daude laguntza beharrean, Mugarik Gabeko Medikuak erakundeak azaldu duenez. Elikagai arazo larriak direla eta, kolera agerraldi berri bati buruz ari dira medikuak. Malaria, dengea, pneumonia eta halako gaixotasunak hedatzeko arriskua dago.

Kolera eta gosetea zabaltzen doaz Haitin urakanetik astebetera

2016-10-12

Urriaren 4an Matthew Urakanak Haitiko hainbat herri astindu zituen. 473 hildako eta 339 zauritu eragin zituen, Herri Babeseko Erakundeak egindako azken txostenak azaltzen duenez. 900 inguru izango lirateke hildakoak, aldiz, Gobernuz Kanpoko Erakundeen datuen arabera.

Sandy Urakana: New York, New York, New York... eta Haiti?

2012-10-31

Sandy urakana mundu osoko hedabideek nola jorratu duten kritikatu du Daniel Schneidermann kazetari frantziarrak Rue 89 gunean. Modu berezian kontatu du Haitin 52 hildako eragin dituen ekaitzari buruz informatu ordez, kazetariak New Yorken gertatuko zenari begira jarri direla, Karibeko irlako egoera erabat ahaztuz. Artikulua euskaraz irakur dezakezu segidan.

Haiti 2010-2012: ez laguntzarik, ez esperantzarik

2012-01-15

Haitin 2010eko urtarrilaren 12ko lurrikara hain hilgarri suertatzea hango hazkunde ereduak eragin zuen: berrehun mila hildako (edo gutxiago, edo 300.000... oraindik datu argirik ez da) eta herrialde osoa txirtxilaturik. Baina potentzia handiek laguntza hazkunde eredu oker berarekin antolatu dutenez, Haitik okerragorako bidean darrai.

Haiti: Lurrikararen irudi gogorretatik harago, bizirik

2010-05-11

Kainabera GKE-ak antolatuta, Haitiri buruzko hitzaldia eskaini zuten hilaren 6an Elorrion Xabier Madariaga EITBko kazetariak eta Irune Martinez eta Ainhoa Oceja Haiti Plataformako kideek. Beste lurrikara batzuekin alderatuta Haitikoak eragin bortitzagoak zergatik izan dituen eta lurrikara haren berri komunikabideek nola eman zuten azaldu zuten hizlariek. Jarraian irakurri dezakezuen kronika Kainaberako kideek bidali digute.

Regis Debray, Villepin eta Haitiren 21.000 milioiak

2010-03-14

Claude Ribbe idazle frantsesak azaldu berri du Frantziak lagundu ziela AEBei 2004an Haitin gehiengo zabalak hautaturik agintean zegoen Jean-Bertrand Aristide eraisten. Dominique de Villepin lehen ministro frantsesaren arrebak eta Regis Debray famatuak burutu omen zuten operazioa.

Ayiti-Haiti, globalizazioaren arragoa 1492tik

2010-01-24

Azkentzea izan da Haitirentzako urtarrilaren 12ko lurrikara, errematea. Ekonomian, kulturan, egitura sozialetan, ekologian... hirugarren munduko herritar eta nazio askok bizi duten erabateko hondamendiaren adibide muturrekoa zen Haiti aspalditik. Hala jarraituko du, ezustekorik ezean.

Haiti eta Lula da Silva izango dira La Citako protagonistak

2004-09-16

Irailaren 27tik urriaren 3ra bitartean egingo da Miarritzeko La Cita Latinoamerikako zinemaren jaialdia. Hamahirugarren edizioak Haiti eta Lula da Silva izango ditu protagonista. Sail ofizialean hamar film luze lehiatuko dira Urrezko Eguzkia eskuratzeko. Film laburren atalean berriz, sei lan lehiatuko dira.