Gakoak 2025 https://www.argia.eus eu ARGIA Gakoak 2025 kanaleko albisteak Wed, 19 Aug 2026 05:13:59 +0200 Wed, 19 Aug 2026 05:13:59 +0200 Gakoak 2025 https://www.argia.eus/template/images/argia-gardena.png https://www.argia.eus <![CDATA[Musika zuzenean Eider Iturriagaren begietan]]> https://blogak.argia.eus/begi-bistan/2025/08/01/musika-zuzenean-eider-iturriagaren-begietan/ 2025-08-29 https://blogak.argia.eus/begi-bistan/2025/08/01/musika-zuzenean-eider-iturriagaren-begietan/ Zuzeneko musika gustatuz gero, ziur azken hamarkadan Eider Iturriagak egindako argazkiren bat ikusi duzula. Bere bi grinak uztartu ditu bermeotarrak: musika eta argazkilaritza. Eszenatoki batean hain azkar pasatzen den une hori harrapatzeko abilezia du, ikuslearen begietan jarrita beti. Argiak, pertsonak eta indarra, kontzertuaz gozatzen ari denaren ikuspegitik.

]]> <![CDATA[Oporrak ere gaixotasun?]]> https://www.argia.eus/albistea/oporrak-ere-gaixotasun 2025-08-22 https://www.argia.eus/albistea/oporrak-ere-gaixotasun Abuztua heldu zaigu, irakurle. Oporretan zaude eta zuretzako denbora gehiago daukazu? Edo agian ez daukazu denborarik, oporrak planez bete dituzulako? Edozein modutan, kontuz! Egungo bizimoduaren psikologizazioak edonon sailkatzen ditu sindrome berriak, eta oporraldiak ez daude salbu. Horiek ere kolonizatu behar dira gaixotasunen merkatuan!

Izan ere, eguneroko erritmo frenetikoa gelditu izanak “aisialdiaren gaixotasuna” ekar dezake. Horra hor denbora librearen ondoeza,... [+]

]]> <![CDATA[KOMIKIA | Xamurtasunaren diktadura]]> https://www.argia.eus/albistea/komikia-xamurtasunaren-diktadura 2025-08-22 https://www.argia.eus/albistea/komikia-xamurtasunaren-diktadura

]]> <![CDATA[“Ikusi behar dugu zenbateraino komeni zaigun sententzia judizialen akzio-erreakzio jokoan sartzea”]]> https://www.argia.eus/albistea/ikusi-behar-dugu-zenbateraino-komeni-zaigun-sententzia-judizialen-akzio-erreakzio-jokoan-sartzea 2025-08-21 https://www.argia.eus/albistea/ikusi-behar-dugu-zenbateraino-komeni-zaigun-sententzia-judizialen-akzio-erreakzio-jokoan-sartzea Euskararen biziberritzeari buruz asko hitz egiten ari azken urteetan eta horren inguruan ari da lanean Euskaltzaindiko talde bat. Talde horretan dago Jon Sarasua ere eta galdetu diogu zeregina zertan den. Galdetu diogu, halaber, udaberrian idatzi zuen Puprilusoko artikulu sozio-ekonomikoaren gainean. Besteak beste, euskal munduaren ahots publikoaz –hedabideak, bertsolaritza...– dezepzionatuta dagoela diosku.

 

]]> <![CDATA[Hedabide erdaldunen zakua, gero eta gizenago]]> https://www.argia.eus/albistea/hedabide-erdaldunen-zakua-gero-eta-gizenago 2025-08-20 https://www.argia.eus/albistea/hedabide-erdaldunen-zakua-gero-eta-gizenago Hedabideen artean erakunde publikoek urtero publizitatearen bidez banatzen duten diru-zakua milioika eurotan zenbatu daiteke. Baina sistema garden eta justu baten faltan, medio batzuk argi eta garbi irabazten irteten dira banaketa horretan, eta Eusko Jaurlaritzaren publizitatearekin ere hala gertatzen da.

Aurreko urteetan bezala, Jaime Gómez-Obregon ekintzaileak Jaurlaritzaren memorien barrenak hustu ditu eta datuak agerian jarri ditu Gobiernovasco.marketing webgunean. Emaitza betikoa:... [+]

]]> <![CDATA[Txantrea: konfliktiboa, eta zer!]]> https://www.argia.eus/albistea/txantrea-konfliktiboa-eta-zer 2025-08-19 https://www.argia.eus/albistea/txantrea-konfliktiboa-eta-zer Euskal Herrian auzo borrokalaririk bada, hori Txantrea da zalantzarik gabe. Herritarrek euren eskuz eraikia (literalki), auzoa defendatzen ikasi dute kalez kale, izan poliziarengandik, izan agintarien utzikeriatik, izan ugazaben diru-gosetik. Baina auzoa hori baino gehiago da, ausartu zaitez aurreiritzien gainetik ezagutzera.

1) Lehen harria 

75 urte bete ditu aurten Txantreak. 1950eko martxoaren 19an jarri zuten lehen harria, orain Berrioplano kalea dagoen horretan. Francisco... [+]

]]> <![CDATA[El Salvadorko gerrillaren arma ezkutua]]> https://www.argia.eus/albistea/el-salvadorko-gerrillaren-arma-ezkutua 2025-08-18 https://www.argia.eus/albistea/el-salvadorko-gerrillaren-arma-ezkutua Kontatzen ez dena ez da existitzen. Oso barneratuta daukagu lelo hori, baita informazioa boterea dela eta eragiteko gaitasun handia duela ere. Are gehiago gerra edo gatazketan, batik bat oraindik tresna digitalak asko garatu gabe zeudenean, informazioa ez baitzegoen hain eskura. Kasu hori izan zen El Salvadorko gerrarena (1980-1992), eta FMLN Nazio Askapenerako Farabundo Marti Frontea oso jakitun zen informazioa arma bat gehiago zela, eta eurak izan behar zirela frontearen ideiak eta informazioa herrira zabaldu behar zituztenak. El Salvadorko armadaren eskuetan salvadortarrak jasaten ari ziren sarraskia nazioartera zabaltzeko, Salpress berri agentzia sortu zuten, baina aitortu gabe gerrillarena zela. Zer eta noiz ezkutatzen den ere estrategikoa baita beti.

]]> <![CDATA[Atzoko eta gaurko borrokak gogoan]]> https://www.argia.eus/albistea/atzoko-eta-gaurko-borrokak-gogoan 2025-08-14 https://www.argia.eus/albistea/atzoko-eta-gaurko-borrokak-gogoan Ezagutu dezakezu Euskal Herria gure txoko eder eta famatuenak bisitatuta, Instagramerako edo postal baterako argazkiak aterata zure buruari, kostaldeko paisaietan edo monumentu bisitatuenetan irri eginez. Baina ez duzu Euskal Herria guztiz ezagutuko. Horretarako, hobe zenuke gida-liburuetan agertzen ez diren toki horietara hurbiltzea, jende xumeek gastaturiko espaloiak zapaltzea. Bost hiriburutako bost auzotan barrena ibiltzeko proposamena duzu honakoa. Horkotarrei ez die inork ezer oparitu, periferiako ezlekuak zirenak, auzolanean, borrokaz eta duintasunez egin dituzte euren bizileku. Segidan duzue serie honetako lehena, Bilboko Errekalde auzoa.

]]> <![CDATA[Ibaiak begirada itzuli zigunekoa]]> https://www.argia.eus/albistea/ibaiak-begirada-itzuli-zigunekoa 2025-08-13 https://www.argia.eus/albistea/ibaiak-begirada-itzuli-zigunekoa Munduko hainbat txoko zeharkartzen dituzten ibaiek, bizirik dauden heinean, euren begirada propioa dute mundua bera ikusteko. Gizakiaren garapenaren testigu isilak dira: hirigintza, gerra, kutsadura, uholdeak... dituzte ikusmiran, baita euren bazterretan etengabe ernetzen diren natura eta eguzki-izpiak ere. Birziklatutako ontzi soil batzuez egindako kamerekin, hori guztia jaso dezakegu urazaletik, eta hausnarketarako bide ematen duten argazkietan islatu. 

]]> <![CDATA[TuristiFIKaZIOrik ez!]]> https://www.argia.eus/albistea/turistifikaziorik-ez 2025-08-13 https://www.argia.eus/albistea/turistifikaziorik-ez <![CDATA[“Zorte asko ukan dugu, eta bizitza interesgarria”]]> https://www.argia.eus/albistea/zorte-asko-ukan-dugu-eta-bizitza-interesgarria 2025-08-12 https://www.argia.eus/albistea/zorte-asko-ukan-dugu-eta-bizitza-interesgarria Marijo Louis paristarra da sortzez, 1977an heldu zen Miarritzera Euskal Herriko borrokek erakarrita. Josetxo Otegi zizurkildarrak 1983an pasa zuen muga Gipuzkoatik Lapurdira, Poliziatik ihesi. AEK-ko irakasle eta ikasle zirela ezagutu zuten elkar. 1986an, GALen atentatuen, Frantziako Gobernuaren entregen eta torturaren beldurrez, ezkutatzea erabaki zuen Josetxok. Hamabi urte eman zituen Marijoren etxean gordeta. Tarte horretan, beste hamaika iheslariren aterpe izan zen bizilekua, baita 1990ean jaio zen Oihana alabarena ere. 1998an irten zen Josetxo berriz ere Miarritzeko kaleetara, eta 2006an zeharkatu zuen Hendaia eta Irun arteko muga, 23 urte lehenago zeharkatu zuen kontrako norabidean.

]]> <![CDATA[GOMENDIOAK | Hiru disko fresko, gozatzeko]]> https://www.argia.eus/albistea/gomendioak-hiru-disko-uda-honetarako 2025-08-12 https://www.argia.eus/albistea/gomendioak-hiru-disko-uda-honetarako

Goizegi Hiltzeko 
Ødei
Autoekoizpena, 2025
53 min.

Ulertzen nauten herrian ez da musika hau entzuten. Rap musikak akaso urte okerragoak izan ditu Euskal Herrian, baina oraindik ez da beste batzuen altuerara heldua. Denentzat ditu koplak Odei Barroso urruñarrak: etxegabetzeentzat, Palestinako genozidioarentzat, musika industriarentzat, politika arrazistentzat, Justiziarentzat, Poliziarentzat. Dohain berezia du Barrosok errimentzat, igaro dituen proiektu orotan bistaratu... [+]

]]> <![CDATA[Emakumeak gizonenak ziren lekuak hartzen]]> https://www.argia.eus/albistea/emakumeak-gizonenak-ziren-lekuak-hartzen 2025-08-11 https://www.argia.eus/albistea/emakumeak-gizonenak-ziren-lekuak-hartzen Bizikleta hartu eta errepidera ateratzeko gogoa. Olatu gainean surf egiteak zein sentsazio eragiten duen probatzeko irrika. Mendirik mendi ibiltzearen plazera sentitzea. Mendian, hainbestean, baina emakumeak ez du erraza izan gizonenak izan diren kirol eremuetan sartzea. Bizikletako, mendiko eta surfeko esperientziak jaso ditugu erreportaje honetan. Emakumeak ahalduntzeko egitasmoen beharra azpimarratu dute. Helduenek taktika sinpleagoak irakatsi dizkigute: 
ez egin kasurik gizonen (eta emakumeen) aurreiritzi eta esamesei.

]]> <![CDATA[Hartu edo utzi]]> https://www.argia.eus/albistea/hartu-edo-utzi 2025-08-11 https://www.argia.eus/albistea/hartu-edo-utzi Okindegiko ilaran, bi emakume. Itxuraz erdi-ezagunak, hitz egiteko duten moduagatik. Pareko egunkaria hartzeko keinua egin du bietan zaharrena dirudienak, eta zera esan dio besteari: “Dauden albisteekin, agian gaur nahiago izango dut animalien dokumental bat ipini”. Eta esan orduko, eskua aldendu du egunkaritik. Bekainak igo eta buruarekin baietz egin dio besteak. Hasperen txikia egin dute. Horrela heldu zaie ogia eskatzeko txanda.

Iranek Israelera hainbat misil jaurti ditu... [+]

]]> <![CDATA[Feminista izango da, edo ez da izango]]> https://www.argia.eus/albistea/feminista-izango-da-edo-ez-da-izango 2025-08-08 https://www.argia.eus/albistea/feminista-izango-da-edo-ez-da-izango Sorkuntzarako, gozamenerako eta aldarrikapenerako espazio moduan dute oholtza musikari askok, baina bere ingurumarietan katramilatzen dira sarri, eta espazio "bortitz" bihurtzen da hegemonikoak ez diren gorputz askorentzat. Presio estetikoa, egiteko modu deserosoak, gauaren bortizkeria eta esku-hartzearen premia aipatu dituzte elkarrizketatuek. Eta kuoten garrantzia azpimarratu badute ere, argi dute: "Kuotekin ez da nahikoa".

]]> <![CDATA[GOMENDIOAK | Sei liburu uda honetarako]]> https://www.argia.eus/albistea/gomendioak-sei-liburu-uda-honetarako 2025-08-08 https://www.argia.eus/albistea/gomendioak-sei-liburu-uda-honetarako

Lautadako mamua
Xabier Montoia
Elkar, 2024
112 orrialde

Eleberri labur honetan egileak XIX. mendeko Euskal Herrira garamatza, sekulako sona hartu zuen Juan Diaz de Garaio hiltzailea duela protagonista. Arabako landa guneko jendarte tradizional eta giro hotzean barneratzen gaitu, baina garai hartan hasita zeuden aldaketen lehen printzak ere sumatuko ditugu liburuan zehar. Dokumentazio lan eskerga orrialde gutxitan zimurtzeko. Montoiak pertsona arrunt baten atzean dagoen psikopata erakutsiko... [+]

]]> <![CDATA["Zalantza askorekin idatzitako liburua da, baina zalantzek bultzatzen gaituzte aurrera"]]> https://www.argia.eus/albistea/zalantza-askorekin-idatzitako-liburua-da-baina-zalantzek-bultzatzen-gaituzte-aurrera 2025-08-07 https://www.argia.eus/albistea/zalantza-askorekin-idatzitako-liburua-da-baina-zalantzek-bultzatzen-gaituzte-aurrera Apirilean argitaratu zuen Amorante frantsesa (Susa) Miren Agur Meabek (Lekeitio, 1962). Thriller ukitua du poemen bidez idatzitako nobela deigarriak eta, istorioa fikziozkoa den arren, badu idazlearen aurreko lanak markatu dituen kutsu autobiografikoaren arrastorik. Hortaz, zentzuzkoa da Lekeition elkartu izana harekin, txikitako jolastoki izandako Dendari kale inguruan hasi, eta tarteka lantoki bilakatzen duen Uribarren hoteleko kafetegiraino ibilbidea egiteko. Bertan eseri gara, eta liburuaren abiapuntutik poemen atzeko jolas eta gai sozialetara eraman gaitu elkarrizketak, fikzioaren eta errealitatearen arteko mugan sartu-irtenka.

]]> <![CDATA[Heriotza txikiak]]> https://www.argia.eus/albistea/heriotza-txikiak 2025-08-07 https://www.argia.eus/albistea/heriotza-txikiak Urtebetetzeek eta urte aldaketek pilaketa bidezko eragina dute: alegia, banaka, gertatzen direnean, nik ez dut ezer sumatzen. Urtebetetzeetan, ondo xamar egin badut segundo batzuez olgatzen naiz (nire baitarako), nire garunaren zati batek ezin dio utzi zoriontzen dutenean harritzeari, eta urte aldaketetan hamabi mahats jaten ditut, keinuak gizartean homologatzeko gai izaten jarraitzeak biziraupena bermatzen dizulako askotan. Ikasturte amaierak bai, ikasturte amaierak nabaritzen dira, ezin zaie... [+]

]]> <![CDATA[Hedabide erdaldunen zakua, gero eta gizenago]]> https://www.argia.eus/albistea/hedabide-erdaldunen-zakua-gero-eta-gizenago 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/hedabide-erdaldunen-zakua-gero-eta-gizenago Hedabideen artean erakunde publikoek urtero publizitatearen bidez banatzen duten diru-zakua milioika eurotan zenbatu daiteke. Baina sistema garden eta justu baten faltan, medio batzuk argi eta garbi irabazten irteten dira banaketa horretan, eta Eusko Jaurlaritzaren publizitatearekin ere hala gertatzen da. Aurreko urteetan bezala, Jaime
Gómez-Obregon ekintzaileak Jaurlaritzaren memorien barrenak hustu ditu eta datuak agerian jarri ditu Gobiernovasco.marketing webgunean. Emaitza betikoa:... [+]]]> <![CDATA[Baiona Ttipia: babes eta arnasgune]]> https://www.argia.eus/albistea/baiona-ttipia-babes-eta-arnasgune 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/baiona-ttipia-babes-eta-arnasgune Ibilbideen serie honetako ezberdinena dirudike Baiona Ttipiak, bere antzinako eraikinei beha jarriz gero: ez blokerik, ez adreilurik, ez maldarik.... herrixkatxo lasai bat da. Aitzitik, Errobi ondoko auzo honen historian barrena eginez gero, konturatuko gara borroka politiko anitz ezkutatzen dituztela kaleok, oraindik ere.

1) Euskal Museoa 

“Burgu berria” deitzen zitzaion aitzinean Baiona Ttipiari. Ofiziale, langile eta etorkinen auzotegi –Toti Martinez Lezeak... [+]

]]> <![CDATA[Adurtza: adreiluzko itsasoa]]> https://www.argia.eus/albistea/adurtza-adreiluzko-itsasoa 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/adurtza-adreiluzko-itsasoa Kostako zaizu Adurtza baino auzo zaharragorik aurkitzea Euskal Herrian: aurten 1.000 urte bete ditu, Donemiliagako Goldea dokumentuan ageri denez (ikusi Gakoak honetan Josu Narbartek idatzitako erreportajea horri buruz), eta merezi bezala ospatu dute bertan bizi direnek. Baina egiari zor, Adurtzaren bigarren bizitza 1950eko hamarkadan hasi zen, fabriken eta adreiluzko etxeen itzalean.

1) Fournierreko emakume kartagileak 

Erdi Aroan Adurzaha izenarekin herri gisa agertzen bazaigu ere,... [+]

]]> <![CDATA[Egia: aldapa alai bat]]> https://www.argia.eus/albistea/egia-aldapa-alai-bat 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/egia-aldapa-alai-bat Donostiako hirigunetik Urumeak banandua, nekazaritza eremu zabala zen Egia: Nabarrizene, Txurkoene, Mikelaene, Polloene...  70 baserri baino gehiago zeudela uste da. Trenbidearen etorrerak beste destino petral bat ekarri zien lur horiei, ordea: zerbitzuetarako eta industriarako espazio bat izatea. Eta horrela bihurtu zen langile klasearentzako auzo periferiko bat. 

1) Trenbidearen pasabideak

Txirritak Norteko ferrokarrila deiturikoaren geltokia 1864an inauguratu zuten eta... [+]

]]> <![CDATA[Duela 40 urte...]]> https://www.argia.eus/albistea/duela-40-urte 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/duela-40-urte 1985. NATOn mantentzearen kontrako manifestazioak egin ziren Hego Euskal Herriko hiriburuetan azaroaren 10ean, tartean Donostian. Milaka lagun irten ziren kalera Koordinadora Antimilitaristaren deiari erantzunez, orduko agintariak karikaturizatzen zituzten mozorroekin. Kanpaina handi baten hasiera izan zen. 

Hurrengo urtean, 1986ko martxoaren 12an, erakunde militar horretako kide izaten jarraitzeari buruzko erreferenduma egin zen Espainiako Estatuan, eta Hego Euskal Herrian ezezko... [+]

]]> <![CDATA[Mila urte 'Gipuzkoa' izenaren idatzizko lehen aipamenetik]]> https://www.argia.eus/albistea/mila-urte-gipuzkoa-izenaren-idatzizko-lehen-aipamenetik 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/mila-urte-gipuzkoa-izenaren-idatzizko-lehen-aipamenetik Urtemugak hausnarketarako parada izaten dira. Atzera begira jarri, egindako bideari begiratu eta, oraina ulertuta, geroa pentsatzeko. 2025 honetan, urtemuga biribila bete dugu: Gipuzkoa izenaren idatzizko lehen aipamenetik mila urte bete dira, eta aukera ezin hobea iruditu zaigu Erdi Aroko gizarteaz dakiguna eta ez dakiguna berrikusteko. Garai hartan, izan ere, hartu baitzuten forma egungo lurraldearen eta identitatearen elementu nagusiek.

]]> <![CDATA[Bidaia bat hartzaren atzetik]]> https://www.argia.eus/albistea/bidaia-bat-hartzaren-atzetik 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/bidaia-bat-hartzaren-atzetik Ekainak bost ditu gaur; udara atarian gaude eta giroak badaki. 15:00ak dira, sorbeltz saldoa aztoratuta dabil, udara beteko zeruan, kirrinka batean, eltxoak ehizatzen. Azpitik Ibaik erreparatu die sorbeltzei, eta tartean dauden enara azpizuriei; gorde ditu basozain arropak, aparkatu du kotxea eta agurtu ditu lankideak: “Astelehenera arte!”. Arrasate (Gipuzkoa) aldera abiatu da, hitzordua baitugu bertan, 15:30ean. Nik ere utzi dut todoterrenoa, itzali ordenagailua, igogailuan behera... [+]

]]> <![CDATA[GOMENDIOAK | Ikus-entzuteko sei aukera on]]> https://www.argia.eus/albistea/gomendioak-ikus-entzuteko-sei-aukera-on 2025-08-01 https://www.argia.eus/albistea/gomendioak-ikus-entzuteko-sei-aukera-on

Lurraren ahotsak
Zer: Telesail-dokumentala
Non: Euskal Herria
Ikusi: Primeran
A. Etxebarria, P. Vidal, 2023 
6 kapitulu X 40 min.

Hego Sudanetik Brasilgo Amazoniara bidaia. Hamabi pertsonaia ezagutuko ditugu bidean; hamabi kultura, hamabi eredu jasangarri. Kultura eta geografia diferenteetan bizi arren, naturarekiko duten harremanak batuko ditu protagonistak. Telesail-dokumental honen atal bakoitzean antzinako tradizioak mantentzen diharduten bi pertsonaia erakutsiko dizkigute. Erritmo... [+]

]]> <![CDATA[Gakoak eskaintzeko prestaketak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2922/gakoak-eskaintzeko-prestaketak 2025-06-20 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2922/gakoak-eskaintzeko-prestaketak