Dekolonitatea https://www.argia.eus eu ARGIA Dekolonitatea kanaleko albisteak Fri, 17 Jul 2026 01:01:22 +0200 Fri, 17 Jul 2026 01:01:22 +0200 Dekolonitatea https://www.argia.eus/template/images/argia-gardena.png https://www.argia.eus <![CDATA[“Zibilizazio krisi betean gauden garaiotan, ezinbestekoa da gure buruan bira dekoloniala egitea”]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2963/ramon-grosfoguel 2026-05-13 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2963/ramon-grosfoguel Ramón Grosfoguel soziologo puertorricarra da, Kaliforniako Unibertsitateko (AEB) irakasle emeritua Berkeleyn. Baina, batez ere, pentsalari dekolonial eta aktibista antiarrazista ezaguna da, maila akademikoan zein herri mugimenduekin elkarlanean. Donostiako Amara Berri eskola publikoan Arrazakeriaren aurkako Amak elkarteak antolatu dituen jardunaldi dekolonialetan hartu du parte.

]]> <![CDATA[Donostian egingo diren II. eskola dekolonialen izen ematea irekita dago]]> https://www.argia.eus/albistea/donostian-egingo-diren-ii-eskola-dekolonialen-izen-ematea-irekita-dago 2026-03-05 https://www.argia.eus/albistea/donostian-egingo-diren-ii-eskola-dekolonialen-izen-ematea-irekita-dago II. eskola dekolonialak, Amara berriko eskolako aretoan (Donostian) egingo dira martxoaren 14an. Izen-ematea irekita dago. Bertan, Katya Colmenaresen eta Ramon Grosfoguelen hitzaldiak entzuteko aukera egongo da.

]]> <![CDATA[Txiki eta Che]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2934/txiki-eta-che 2025-10-08 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2934/txiki-eta-che Txikitan, Txiki eta Che Guevara nahasten nituen. Umetako lainoarte baten moduan gogoratzen dut, baina gerora ulertu dut: Txikik Che miresten zuen. Horregatik, haren aurpegi mitikodun kamisetarekin agertzen da bere argazki gogoangarrian, eta Askatasun haizea poema euskarara ekarri zuen eta bere heriotzaren oroigarri bihurtu.

Hamarkada haietan Abya Yala osoan izan ziren mugimendu armatuak, marxismoaren inguruan (ñabardurak ñabardura) lerratuak gehienak, AEBek finantzatutako eta... [+]

]]> <![CDATA[Battitta Boloki: «Kanakian deskolonizazio prozesu bat abiatu dute, eta bidean da»]]> https://www.argia.eus/albistea/battitta-boloki-kanakian-deskolonizazio-prozesu-bat-abiatu-dute-eta-bidean-da 2025-07-23 https://www.argia.eus/albistea/battitta-boloki-kanakian-deskolonizazio-prozesu-bat-abiatu-dute-eta-bidean-da Joan den astelehenean, Paris inguruko Bougival herrian izenpetu zen "oinarrizko akordioa", Kanakiaren etorkizun politikoari buruzko dokumentu garrantzitsua. Testuinguru honetan, Kanakiako Nazio Askapenerako Fronte Sozialistak bere lehen adierazpen ofiziala plazaratu du.

Akordio honek Kanakiaren etorkizunean izan ditzakeen ondorioak eta eraginak aztertzeko, gurekin Battitta Boloki izango dugu, Kanakian bizi izan dena eta bertako egoera hurbiletik jarraitu duena.

]]> <![CDATA[Diskurtso militaristaren aurrean, eskoletan gerraz modu kritikoan gogoetatzeko materiala kaleratu dute]]> https://www.argia.eus/albistea/diskurtso-militaristaren-aurrean-eskoletan-gerraz-modu-kritikoan-gogoetatzeko-materiala-kaleratu-dute 2025-04-09 https://www.argia.eus/albistea/diskurtso-militaristaren-aurrean-eskoletan-gerraz-modu-kritikoan-gogoetatzeko-materiala-kaleratu-dute “Ba al zenekiten testuliburu gehienetan ia ez dela aipatzen armen industriak egungo gatazketan duen rola? Edo oso gutxitan jartzen dela zalantzan gerra ezinbestean gertatu behar dela esaten duen narratiba?”, dio Gerrarik Ez Araba elkarteak. Bestelako narratibak, eztabaidak eta hausnarketak piztu asmoz, unitate didaktikoa kaleratu du DBHtik aurrerako ikasleentzat.

]]> <![CDATA[Eguzki beltza]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/eguzki-beltza 2025-03-19 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2910/eguzki-beltza Joan den urte hondarrean atera da L'affaire Ange Soleil, le dépeceur d'Aubervilliers (Ange Soleil afera, Aubervilliers-ko puskatzailea) eleberria, Christelle Lozère-k idatzia. Lozère da artearen historiako irakasle bakarra Antilletako Unibertsitatean, zehazkiago, Martinikan. Bere amaren aldetik erro euskaldunak ditu, eta aita Guadalupeko independentziaren aldeko militantea zen. Lozère berezitua da margolaritzaren azterketan, eta bereziki arte kolonialean... [+]

]]> <![CDATA[Espainiar eta britainiar kolonialismoaren arrastoak ezabatzen hasi da Trinidad eta Tobago]]> https://www.argia.eus/albistea/espainiako-kolonialismoaren-iruditeria-ezabatzen-hasi-da-trinidad-eta-tobago 2024-08-30 https://www.argia.eus/albistea/espainiako-kolonialismoaren-iruditeria-ezabatzen-hasi-da-trinidad-eta-tobago Karibeko bi irletan kolonialismoaren loriarako dauden monumentu, iker eta izendapenak ezbaian jartzen hasi dira herritarrak eta gobernua. Lehen pausua eman dute agintariek eta erabaki dute herrialdearen armarritik Cristobal Colonen lehen espedizioaren hiru karabelak kentzea.

]]> <![CDATA[Lapurdiko kosta: Bois Caïmaneko erresonantziak]]> https://www.argia.eus/albistea/lapurdiko-kosta-bois-caimaneko-erresonantziak 2024-08-19 https://www.argia.eus/albistea/lapurdiko-kosta-bois-caimaneko-erresonantziak ]]> <![CDATA[Amaia Bessouet: «Afrikar gazteek ez dute gehiago Frantziaren mespretsua onartzen» ]]> https://www.argia.eus/albistea/amaia-bessouet-afrikar-gazteek-ez-dute-gehiago-frantziaren-mespretsua-onartzen 2024-03-13 https://www.argia.eus/albistea/amaia-bessouet-afrikar-gazteek-ez-dute-gehiago-frantziaren-mespretsua-onartzen Malin, Burkina Fason eta Nigerren Frantzia haizatua da. Mendebaldeko potentziek haien eragina galtzen ari dira Afrikako kolonia zaharretan. Afrika frankofonoko populazioa bereziki gaztea da, eta ez du frantses kolonialismoa zuzenki ezagutu. 35 urtez peko gazteek populazioaren %70 osatzen dute. Horien artean, eragin azkarrak dute sare sozialek eta frantses buruzagiek zabaldu dituzten hitz mespretxagarriek oihartzun ezkorra eragin dute. Amaia Bessouet bidarraitarra Malin bizi da eta egoera horren lekuko da: «Macronek Maliko gobernu berriaz edota Ruandako presidenteari errandakoak izugarri gaizki hartuak izan dira afrikarren artean». Gainera, migrazio politikaren eta ikasketa bisatuen etetearen ondorioz «frantses kulturari irekienak ziren gazteak baztertu ditu Frantziak». Egoera horrek bestelako potentzien eragina azkartu du, hala nola, Errusia, Txina, India, Turkia eta, berriki ere, Iran zein Marokorena.

]]> <![CDATA[Deskolonizatu EH]]> https://www.argia.eus/albistea/dekolonizatu-eh 2024-03-11 https://www.argia.eus/albistea/dekolonizatu-eh ]]> <![CDATA[Deskolonizazioa eta Gobernuz Kanpoko Erakundeak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2855/deskolonizazioa-eta-gobernuz-kanpoko-erakundeak 2024-01-17 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2855/deskolonizazioa-eta-gobernuz-kanpoko-erakundeak II. Mundu Gerra amaitu ostean, Afrika eta Asia aldeko herrialdeen deskolonizazio prozesua abiatu zen. Izan ere, herrialde horietako soldaduek parte hartu zuten Alemania eta beronen aliatu faxistak garaitzen eta “esker on gisa”, menpeko herrialde horiei “askatasuna” onetsi behar zitzaien. Halere, gutxitan aitortzen da ohiko sistema koloniala garestiegia bilakatzen ari zitzaiela estatu menperatzaileei eta esplotazio formula berriak asmatu behar zituztela.

Deskolonizazio... [+]

]]> <![CDATA["Gauzak esploratzea gustatzen zait, nora helduko naizen jakin gabe"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2850/leo-bueriberi-guztizalea 2023-12-06 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2850/leo-bueriberi-guztizalea Bere burua aurkezteko eskatu diodanean, ipurterrea dela esan dit Leo Bueriberik, eta aulkian jesartzeko moduan ere nabaritzen zaio nekez egoten dela geldirik. Hiru ordu-laurdenean hamaika gai jorratu ditugu –irratigintza, musika, aktibismoa...–, eta zenbat gehiago geratuko ziren kanpoan!

]]> <![CDATA[Kubako esklabista arabarraren historia ikusgai Gasteizen]]> https://www.argia.eus/albistea/alava-ko-azukre-beltz-esklaboa 2023-11-20 https://www.argia.eus/albistea/alava-ko-azukre-beltz-esklaboa Julián de Zulueta y Amondo esklabista arabarra eta bere negozioak ardatz hartuta Azukre Beltza erakusketa “murgiltzailea” sortu du Irati Antía Zuaznabar gasteiztarrak, eta asteazkenean inauguratuko du hiriburuko LABE espazioan. Zulueta XIX. mendeko Kubako esklabista nagusiena izan zen, eta mundu mailako garrantzitsuenetarikoa. Irlan zituen bost azukre findegietako handienari Alava izena jarri zion, eta 800 esklabo izatera heldu zen bertan. “Gure historiari begiratu nahi izan diot modu kritikoan, ze pribilegio ditugun eta nondik datozen hausnartzeko”, adierazi dio Antiak ARGIAri.

]]> <![CDATA[Bolbora, hanburgesak eta Coca Colaren jaunak]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2844/bolbora-hanburgesak-eta-coca-colaren-jaunak 2023-10-25 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2844/bolbora-hanburgesak-eta-coca-colaren-jaunak Iruñeko Katu tabernan oihuka kantatzen zen, Malincheren madarikazio kantu famatua: "Y en ese error, entregamos la grandeza del pasado, y en ese error nos quedamos trescientos años esclavos".

Hego Amerikan –bereziki Kolonbian– jaioa izatea ez da batere erosoa, tamalez. Oinak babaz josiak eta zapata estuak jantzita ibiltzea bezalako zerbait dela esango nuke. Batez ere, hemengo abizenak izan ezean, adibidez: Gabiria, Ospina, Mendieta, Etxandia, Garai,... [+]

]]> <![CDATA[4. Afrika: egungo gatazken sustrai kolonialak]]> https://www.argia.eus/multimedia/larrun/4-afrika-egungo-gatazken-sustrai-kolonialak 2023-10-02 https://www.argia.eus/multimedia/larrun/4-afrika-egungo-gatazken-sustrai-kolonialak Hain zabala baina europar zurientzako hain ezezaguna den Afrikak lerroburuak hartu ditu azken bolada honetan. Liskarrak, hildakoak, Polizia, agintariak, herritarrak, gazteak... egun gutxi batzuetan fokua hara bideratzen da, baina notiziak iritsi bezala badoaz, eta ahazten dira Afrikako herrialdeak. Ahazten zaigu kolonialismoaren harrak lur, aire eta ozeanoak hustu dizkiela. Erreportaje honetan kontinenteko egoera ezegonkorraren jatorri batzuk azaltzen dituzte Leire Artola eta Maria Ortega... [+]

]]> <![CDATA["Errelato historikoek begirada koloniala dutela kontziente izateak ez du esan nahi gaur egun arrazakeria gutxiago dagoenik"]]> https://www.argia.eus/albistea/errelato-historikoek-begirada-koloniala-dutela-kontziente-izateak-ez-du-esan-nahi-gaur-egun-arrazakeria-gutxiago-dagoenik 2023-02-23 https://www.argia.eus/albistea/errelato-historikoek-begirada-koloniala-dutela-kontziente-izateak-ez-du-esan-nahi-gaur-egun-arrazakeria-gutxiago-dagoenik Geu Afrikarrok erakusketa ikusgai da otsailean Gasteizko Montehermoso kulturunean, eta hainbat ekimen antolatu dituzte horren bueltan. Ostiral honetan egingo duten "Begirada kolonialak, ikus-entzunezko baliabideak eta estereotipoak" solasaldiko parte-hartzaileetako batekin hitz egin du ARGIAk, “kolonizatua exotiko, arraro, atzeratu, beldurgarri, biolento… gisa aurkezten dituzten pelikulak” hizpide, besteak beste.

]]> <![CDATA[Donostia dekolonialaren aldeko aldarria]]> https://www.argia.eus/albistea/donostia-dekolonialaren-aldeko-aldarria 2022-10-12 https://www.argia.eus/albistea/donostia-dekolonialaren-aldeko-aldarria Urriaren 12a baliatu dute, ibilbide komentatu baten bidez, Donostiaren iragan eta orain koloniala agerian jartzeko. Lau geldialditan lekuarekin loturiko datu eta irakurketak egin dituzte: Plaza Berrian, Santa Maria Elizaren aurrean, Trinitate enparantzan eta Okendo plazan. Amaieran Donostia dekolonialaren aldeko manifestua irakurri eta ildo honetan lanean jarraitzeko borondatea adierazi dute.

]]> <![CDATA[Cristobal Colonen omenezko leku batzuk Euskal Herrian]]> https://blogak.argia.eus/begizta/2022/10/12/cristobal-colonen-omenezko-leku-batzuk-euskal-herrian/ 2022-10-12 https://blogak.argia.eus/begizta/2022/10/12/cristobal-colonen-omenezko-leku-batzuk-euskal-herrian/ ]]> <![CDATA[Urriaren 12an, ARGIAn ez dugu ezer ospatzeko]]> https://blogak.argia.eus/argia/2022/10/12/urriaren-12an-argian-ez-dugu-ezer-ospatzeko/ 2022-10-12 https://blogak.argia.eus/argia/2022/10/12/urriaren-12an-argian-ez-dugu-ezer-ospatzeko/ Amerikako jatorrizko herrien genozidioaren hasiera ospatzen da urriaren 12an, eta, ARGIAn ez dugu bat egiten jai egun horren atzean dagoen ideiekin, ez dituelako gure balioak ordezkatzen. Horregatik, asteazken honetan lan egingo dugu. Lasarteko-Oriako egoitza zabalik egongo da beti bezala eta webgunea ere normaltasunez elikatuko dugu.

]]> <![CDATA['Dekolonialismoa. Begiradak' hitzaldia Bilbon, 'Gure heroiak' liburuaren bueltan]]> https://www.argia.eus/albistea/dekolonialismoa-begiradak-hitzaldia-bilbon-gure-heroiak-liburuaren-bueltan 2022-10-12 https://www.argia.eus/albistea/dekolonialismoa-begiradak-hitzaldia-bilbon-gure-heroiak-liburuaren-bueltan Ostegunean, hilak 13, Gure heroiak liburuaren harira hitzaldia emango dute ARGIAko kazetari Axier Lopezek eta Euskal Herriko emakume migratu eta arrazializatuen sareko kide Luciana Alfarok, Alternatibaren Bilboko egoitzan 19.00etan.

]]> <![CDATA[Donostia dekoloniala aldarrikatuko dute ibilbide komentatu baten bidez]]> https://www.argia.eus/albistea/donostia-dekoloniala-aldarrikatuko-dute-ibilbide-komentatu-baten-bidez 2022-10-11 https://www.argia.eus/albistea/donostia-dekoloniala-aldarrikatuko-dute-ibilbide-komentatu-baten-bidez Urriaren 12a, hispanitatearen eguna baliatuko du herritar talde batek dekolonialitatea lantzen hasteko Gipuzkoako hiriburuan.

]]> <![CDATA[Independência ou morte?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2794/independencia-ou-morte 2022-09-29 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2794/independencia-ou-morte São Paulo, 1822ko irailaren 7a. Hiriaren kanpoaldean, Ipiranga ibaiaren ertzean, Petri Bragançakoa Portugalgo printzeak Brasilen independentzia aldarrikatu zuen, “Independência ou morte” oihukatuz.

]]> <![CDATA[“Kolonizazioaren biktimak ohoratzen ditugu, ez heroi irabazlea”]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2793/rio-parana-kuir-artista-antikolonialak 2022-09-22 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2793/rio-parana-kuir-artista-antikolonialak Katalina/Antonio Erausoren ahotsa eta aurpegia ezagutzen ditugu, baina ez dakigu ezer bera moduko kolonoek sarraskitutako eta esklabo bihurtutako genero-disidenteei buruz. Lapurtutako memoria eta duintasuna berreskuratzeko artxibo historikoetan murgiltzea da Rio Paraná-ren lanaren ardatza, Duen Sacchi eta Mag de Santo artista bisual, performer, idazle eta ikertzaile trans argentinarrek osatutako taldea.

]]> <![CDATA[Erauso, gure buruaren ispilu]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2793/erauso-gure-buruaren-ispilu 2022-09-22 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2793/erauso-gure-buruaren-ispilu Mercedes Azpilicueta jatorri euskalduneko artista argentinarrak Londresen aurkeztu zuen joan den urtean Bondage of Passions erakusketa. Katalina/Antonio Erausoren historiatik tiraka, kolonialismoaren eta generoaren performatibitatea landu zituen han oihalgintzaren bidez.

]]> <![CDATA[Moja Alferezaren ikonoa, eztabaida trans eta antikolonialerako akuilu]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2793/moja-alferezaren-ikonoa-eztabaida-trans-eta-antikolonialerako-akuilu 2022-09-22 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2793/moja-alferezaren-ikonoa-eztabaida-trans-eta-antikolonialerako-akuilu Erauso, Katalina (Moja alfereza deitua). Gipuzkoar abenturazalea”. 1603. urtean, nerabe izanda, komentutik alde egin eta, geroztik, gizonezko jantziekin bizi izan zela kontatzen digu Lur Entziklopediak. Ameriketan gizon zuriekin izan zituen liskarrak eta horiek eragin zizkioten zigorrak aipatzen ditu entziklopediak, ez ordea indigenen kontrako sarraskietan parte hartu izanagatik lortu zituen pribilegioak.

]]> <![CDATA[Presentismoaz eta ideologiaz gogoeta pare bat, Amatiñoren liburu kritikari tiraka]]> https://blogak.argia.eus/begizta/2022/09/16/presentismoaz-eta-ideologiaz-gogoeta-pare-bat-amatinoren-liburu-kritikari-tiraka/ 2022-09-16 https://blogak.argia.eus/begizta/2022/09/16/presentismoaz-eta-ideologiaz-gogoeta-pare-bat-amatinoren-liburu-kritikari-tiraka/ ]]> <![CDATA["Monumentuak ez dira historia, boteretsuen bertsio interesatua dira, publizitatea besterik ez"]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2792/monumentuak-ez-dira-historia-boteretsuen-bertsio-interesatua-dira-publizitatea-besterik-ez 2022-09-13 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2792/monumentuak-ez-dira-historia-boteretsuen-bertsio-interesatua-dira-publizitatea-besterik-ez Peio H. Riaño (1975, Madril) arte historialaria eta kazetaria da. Hainbat egunkari eta aldizkaritan egin du lan, besteak beste Público-ko kultura erredaktore buru izan da. Gaur egun, bere sinadura aurkituko duzu elDiario.es webgunean. Hainbat liburu ere idatzi du eta horietako baten harira elkartu gara berarekin: Decapitados. George Floyden hilketaren ostean, erakunde publikoen arrazakeria salatzeko protestek eraginda argitaratu zuen lan hori 2021ean. Garaian garaiko botereak espazio publikoan, estatua gisa, inposatzen dituen mito eta heroiei buruz Espainiako Estatuan idatzitako lan urrietako bat da.

]]> <![CDATA[Sarea josten: Euskal Herriko emakume arrazializatu eta migratuen sareko memoria dekolonialak]]> https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/sarea-josten-euskal-herriko-emakume-arrazializatu-eta-migratuen-sareko-memoria-dekolonialak 2022-09-06 https://www.argia.eus/multimedia/dokumentalak/sarea-josten-euskal-herriko-emakume-arrazializatu-eta-migratuen-sareko-memoria-dekolonialak Euskal Herriko Emakume Migratu eta Arrazializatuen Sarearen esperientzia biltzen du lanak, kideen ahotsetatik kontatuta.
2020ko ekaineko lana da, Mabel M. Valenzuela eta Vanessa Osunderen eskutik.

]]>