Bolivia

Historia errepikatu

2026-06-03

Mende hasierako argazkia izan zitekeen, Boliviako herri mugimenduen mobilizazio luze eta indartsuek Lozada eta Mesaren gobernu autoritarioak eraitsi zutenekoa. Ordutik asko aldatu da egoera. Tartean izan dira MASen azken urteotako gobernuaren ezina, estatu kolpea, ezkerreko alderdien gainbehera eta zatiketa gogorrak, eskuinak boterea berreskuratu du Trumpen babesarekin… Baina berriz ere, oraingo presidente Rodrigo Pazek ezarritako politika neoliberalen aurka matxinatu dira jatorrizko... [+]

Simon Bolivarrek ez zuen dena eman

2026-03-04

Santa Marta (Kolonbia), 1830eko abenduaren 17a. Simon Bolivar hil zen tuberkulosiak jota, 47 urte zituela. 2004an, Quiton (Ekuador) emandako hitzaldi batean, Venezuelako orduko presidente Hugo Chavezek, zera esan zuen Askatzailearen heriotzari buruz: “Bolivar aberatsa zen jaiotzez (…) eta, azkenean Santa Martan hil zen, eta gorpua janztean beste norbaiten alkandora jarri behar izan zioten, geratzen zitzaion alkandora itxuroso bakarra urratuta baitzegoen (…) Urratutako... [+]

Fotovoltaikoen zilar goseak hondoratuko du Cerro Rico

2025-12-04

Potosí hiri ondoan, Boliviako altiplanoan 4.800 metrotara altxatzen den Cerro Rico mendia kolapsatzeko zorian dago. Ehunka galeriak zulatzen dute, espainiarren –eta euskaldunen– garai kolonialetatik esplotaturiko munduko zilar meatze garrantzitsuena. Adimen artifizialak, elektrifikazioak eta, batez ere fotovoltaikoen ezarpen masiboak, zilar eskaria handitu du, eta 10.000 meatzari dabiltza gau eta egun, euren hilobia industen ari balira bezala ibili ere, aurretik beste milaka esklabok egin zuten gisan.

Rodrigo Paz eskuindarra izango da Boliviako presidente berria, bi hamarkadan ezkerrak gobernatu ostean

2025-10-20

MAS alderdiaren hogei urteko ezkerreko gobernu ostean, PCD Alderdi Kristau-Demokratak botoen %54,6a eskuratu ditu igandean egin diren bigarren itzuliko hauteskundetan, Hauteskunde-Auzitegi Gorenak erraztutako datuen arabera.

Sozialismorako Mugimenduak Bolivian agintzeari utziko dio 20 urteren ostean, eskuinari lekua utzita

2025-08-18

Igandean eginiko presidentetzarako hauteskundeetan berretsi da ezkerreko koalizioaren porrota eta eskuinaren gorakada: PDC Alderdi Kristau Demokratikoko Rodrigo Paz Pereira senatariak eta Jorge Quiroga presidente ohiak (2001-2002) lehiatuko dute presidentetza bigarren itzulian.

"Evo Moralesek ingurune toxikoa du, eta ezinbestekotzat jo du bere burua"

2025-07-30

Boliviako ezkerreko militante historikoa da Nila Heredia, bi aldiz Evo Moralesen Osasun ministro izandakoa. Abuztuan hauteskunde orokorrak izango dituzte, eta herrialdearen egoera politikoa aztertu du elkarrizketa honetan.

Boliviako laborari talde bat sustengatuko dute Xiberoatik

2025-02-21

Zubiak eraiki Xiberoa eta Boliviaren artean. Badu jadanik 16 urte Boliviaren aldeko elkartea sortu zela Xiberoan. Azken urteetan, La Paz hiriko El Alto auzoko eskola bat, emazteen etxe baten sortzea, dendarien dinamikak edota tokiko irrati bat sustengatu dituzte.

Boliviako ezkerra autosuntsiketaren bidean

2024-11-05

Estatu kolpea ematen saiatu da Bolivian komandante militar ohi bat, eta porrot egin du

2024-06-27

Luis Arce Boliviako presidenteak armadaren "mugimendu irregularrak" salatu ditu. Komandante ohi bat La Paz hiriburuan dagoen Quemado jauregia hartzen saiatu da hainbat ibilgailurekin, baina inork ez dio babesik eman eta azkenean atxilotu egin dute.

"Bizitzan dena ezin da gailurra izan"

2024-06-19

Maiatzean Elena Quispe Tincuta (El Alto, La Paz, Bolivia, 1998) eta Cecilia Llusco Alaña (El Alto, La Paz, Bolivia, 1985) txolita eskalatzaileak Hego Euskal Herriko hiriburuetan izan ziren Cholitas dokumentala aurkezten Alboan, Entreculturas eta Oxfam GKEen ekimenez. 2019an estreinatu zuten Aconcagua mendiko igoera kontatzen duen pelikula, baina pandemiarengatik aurkezpen bira atzeratu behar izan zuten. Emakume indigenen ahalduntzea, aimara kulturaren defentsa eta naturarekiko errespetua dira Boliviako txolitek zabaldu nahi dituzten mezu indartsuak, beren pollerak (gonak) eta aguayoak (oihalezko fardel koloretsuak) soinean dituztela mendian gora. Harro bezain apal.

Mascarades

2024-06-07

Bolibiako goi-zelaietan, Tomave herriko biztanleek kinoa haziak lantzen dituzte eta llamak hazten. Mozorrotzen dira, kantuz aritzen eta irri egiten, Amalurrari supanpak eta konfetiak botatzen euria eskatzeko. Baina laborantzako teknologia saltzaile diren ingeniari agronomo batzuk inguruka ibiltzen dira herritarren egiteko moldeak aldatzeko. Maskarada eder baten mentura...

Kanaldudek zabaldu du lana.

Zuzendaria eta gidoilaria: Claire Second
Irudiak: Claire Second, Pierre Arnau
Montajea:... [+]

“Denbora deskolonizatzea metatze kapitalistari uko egitea da”

2024-03-21

Adriana Guzmán Arroyo herri-hezitzaile aymara eta Boliviako feminismo komunitario antipatriarkaleko erreferentearekin batu eta kolonialismoa, arrazismoa, estraktibismoa, nahitaezko heterosexualitatea, familia, komunitatea, Estatua eta pribilegioak izan ditugu mintzagai, baita koloreak, hizkuntzak eta burua-altxatzen ikastea ere.

Deforestazioaren eraginez Amazoniak bizi duen egoera larriaz ohartarazi dute

2022-09-06

Berreskuratzeko gaitasuna galtzen ari da Amazonia, deforestazioak eta degradazioak larriki kaltetuta. Egungo egoeran, planetaren birika berdea deitu izan denaren zati handi batean karbono gehiago isurtzen da airera, xurgatzeko gai dena baino. Berehalako neurriak eskatu ditu ikerketa batek.

Boliviako presidente auto-izendatu zen Añezi hamar urteko espetxe zigorra, estatu kolpea ematea egotzita

2022-06-13

Asteburuan aurrekaria ezarri dute Bolivian estatu kolpea ematen saiatzen direnentzat, hamar urteko espetxe zigorra ezarriz Jeanine Añez senatari ohiaren, Williams Kaliman Indar Armatuetako komandante ohiaren eta Yuri Calderon Poliziako komandante ohiaren aurka.

Ketxua hizkuntza biziberritzeko plana osatzen ari dira Bolivian, Garabideren parte hartzearekin

2021-11-09

Bolivian izan dira Garabide elkarteko hiru kide, plan estrategikoa prestatzeko lehen saioetan, eta euskararen biziberritzearen gakoak azaldu dizkiete ketxua komunitateko kideei.

Bolivia, liskar-agertokia: hauteskunde azpinazionalen emaitzen irakurketa bat

2021-04-22

Añez Boliviako presidente ohia espetxean sartu dute estatu kolpeagatik

2021-03-15

Igandean eman du epaia Boliviako Regina Santa Cruz epaileak. Sei hilabetez prebentziozko espetxealdia bete beharko du presidente ohiak 2019ko estatu kolpean sedizio, terrorismo eta konspirazio delituak egotzita.

Evo Morales Bolivian da berriz ere, oinez sartu da herrialdera

2020-11-09

Astelehen arratsaldean Argentina eta Bolivia arteko muga oinez zeharkatu du, estatu kolpearen ondorioz herrialdetik ihes egin zuenetik lehenbiziko aldiz. Bolivian sartu aurretik ekitaldia egin dute Moralesek eta Argentinako presidente Alberto Fernándezek elkarrekin. “Aberri Handia”, Hego Amerikako herrien arteko batasuna aldarrikatu dute biek.

Bolivia: benetako erronkak

2020-10-28

Boliviako Estatu Plurinazionalean urriaren 18ko hauteskundeetan sektore herrikoiek egin zuten indar, antolaketa eta mobilizazio erakustaldiak eskuinaren balizko iruzurra eginezin bilakatu zuen. Izan ere, hori zen eskuinaren aukera bakarra: bigarren bueltara joatea MASen kontrako botoak hautagai bakar batean biltzeko. Baina MASek irabazi zuen, era argian gainera, erabateko gehiengoarekin (% 55a, MAS gobernura heldu zeneko 2005eko emaitzak berdinduz) eta diputatu zein senatu ganberetan gehiengoa lortuz.

Moralesen alderdiko Arcek irabazi bide ditu Boliviako hauteskundeak, kontaketa azkarraren arabera

2020-10-19

Boliviako Unitel telebistak egindako kontaketa azkarraren arabera, Evo Moralesen MAS alderdiko Luis Arcek irabazi izango lituzke hauteskundeak, botoen %52,4rekin. Bigarren geratutako Carlos Mesak %31,5 aterako lituzke. Datu hauek ez dira ofizialak, baina urtebetez presidente kargua bete duen Jeanine Áñez-ek ontzat eman ditu eta irabazleak zoriondu ditu sare sozialetan. Kontaketa ofiziala mantso doa: urriaren 18 gauerdian %5 zuten zenbatuta eta Hauteskundeetako Auzitegi Gorenak iragarri du emaitza osoak jakiteko egunak behar izan ditzaketela.

MAS alderdia igandeko hauteskundeak irabazteko faborito, "demokrazia berrezartzeko" dei egin du

2020-10-15

Animoak pil-pilean daude Bolivian, Evo Moralesen aurkako kolpetik urtebetera. Presidentetzarako hauteskundeak egingo dituzte igandean, urriak 18. Inkesten arabera, Moralesen MAS alderdiko Luis Arce Catacora hautagaia da faboritoa.

Bolivian Arce eta Choqueuhancaren alde bozkatu beharko da

2020-10-12

Bolivian sindikalisten eta herri mugimenduen aurkako jazarpena gogortzen ari dela salatu dute

2020-08-21

Gobernu kolpistaren fiskaltzak 33 lider sindikalen aurka prozesu penala abiatzeko eskaerak jaso dituela jakinarazi du. Aurreko astean dinamitaz eraso zieten La Pazen bi sindikaturen egoitzei. Urriaren 18rako daude aurreikusiak hauteskundeak Bolivian.

Bolivian protestak areagotu dira Añezen erregimenak negoziazioak bertan behera utzi ostean

2020-08-10

Evo Moralesen aurkako kolpea jo zuen Jeanine Añezen gobernuak elkarrizketak hasi ditu hauteskundeen data adosteko. Blokeo politikoak aurrera darrai ordea, inolako akordiorik gabe.

"Gu ez gaitu koronabirusak hilko, gu goseak hilko gaitu"

2020-05-08

Koronabirusak eragin duen krisiari askotariko erantzunak eman dizkiete gobernuek, baina gehienek etxean geratzera derrigortu dituzte herritarrak. Zenbait gobernuk erabili duten hizkera belikoari jarraiki, “etsaia” kanpoan dago, eta norbere burua babesteko erarik eraginkorrena da etxean geratzea, “babespean”. Baina, zer gertatzen da etsaia birusa baino gosea denean? Kasu horietan, zein da gotorlekua, etxea ala diru apurren bat lortzeko kaleko jarduna? El Salvador, Bolivia eta Ekuatore Gineako zenbait pertsonekin hitz egin eta haien bizipenak jaso ditugu.

Konfinamenduaren aurkako protestak piztu dira Boliviako auzorik pobreenetan

2020-04-06

Apirilaren 15era arte konfinatuta dago Hego Amerikako estatua, baina honen luzapena da litekeena. Herrialdeko biztanleriaren %57ak ez du uste konfinamendua pasatzeko beste diru izango duenik, apirilaren 15era arte bada ere.

Evo eta litioa edo nola Bolivia harrapatu duen auto elektrikoaren madarikazioak

2020-01-15

Berri agentziek oihukatu zuten 2019ko azaroaren 12an: “Nobel saria eman diete litio-ioizko baterien asmatzaileei, larrialdi klimatiko betean”. Bi egun lehenago, azaroaren 10ean, Evo Morales lehendakariak dimisioa eman eta ihes egin behar izan zuen, eskuinak kaleetako liskarrez hasi ostean, poliziak eta armadak borobildutako estatu kolpearen ondorioz. Litioak bakarrik ez zuen eragingo ezker indigenistaren porrota, baina hura gabe ere ezin da ulertu.

PODCAST #17 | Bolivia nola harrapatu duen auto elektrikoaren madarikazioak

2020-01-14

Berri agentziek oihukatu zuten 2019ko azaroaren 12an: “Nobel saria eman diete litio-ioizko baterien asmatzaileei, larrialdi klimatiko betean”. Bi egun lehenago, azaroaren 10ean, Evo Morales lehendakariak dimisioa eman eta ihes egin behar izan zuen, eskuinak kaleetako liskarrez hasi ostean poliziak eta armadak borobildutako estatu kolpearen ondorioz. Litioak bakarrik ez zuen eragingo ezker indigenistaren porrota, baina hura gabe ere ezin da ulertu.

Evo eta Litioa, edo nola Bolivia harrapatu duen auto elektrikoaren madarikazioak

2020-01-14

Evo Moralesek azaroaren 4an helikopteroan zihoala "huts egindako atentatua" jasan zuela salatu du

2019-11-26

Boliviako presidente ohiak aireko indarren komandante nagusiari egotzi dio atentatu saiakera. Helikopteroan zihoan orduko Boliviako presidentea, "ustegabeko akats mekanikoa" izan zutenera arte, eta larrialdizko lur hartzea egin behar izan zuten.

Estatu kolpea Bolivian

2019-11-25

Evo Moralesek presidente kargua hartu arte, indigenek eta gutxiengo etnikoek segregazio erregimen bat bizi zuten Bolivian. Ezkerreko gobernu berriak egoera hura deuseztatu zuen. Hegoafrikan ez bezala, Bolivian demokratizazioa arlo ekonomikora ere zabaldu zen, aberatsen eta pobreen –nekazal gune eta hiri guneen– arteko arrakalak gutxituz. Arlo sozioekonomikoari erreparatuta, Evoren Boliviak mikro eta makro adierazle ezin hobeak izan ditu, besteak beste, bere lehengaien gaineko... [+]

Boliviako Poliziak bost hildakoren hilkutxak zeramatzan martxako manifestariak erreprimitu ditu

2019-11-22

Gas negar-eragilearekin sakabanatu dituzte ostegunean El Altotik La Pazerako ibilbidea egin duten manifestariak.

Hainbat irakaspen Boliviatik

2019-11-20

Estatu kolpea gauzatuta eta honen osteko jazarpen eta erresistentzia testuinguruan murgilduta, ondorio batzuk atera ditzakegu Boliviako Estatu Plurinazionalean gertatutakoari buruz. Informazio, bideo eta sare sozialeko mezuez gain, gertatzen ari denaren atzean dauden eragile eta interesez jabetu behar gara. Era laburrean, eta beharrezko tartearekin, hauexek dira Estatu kolpearen egiaztapen batzuk.

Estatu kolpearen erraiak

2019-11-20

Hondurasko estatu kolpea eman zenetik 10 urte igaro dira eta laugarren aldiz, Pentagonoak garaipena aldarrikatu dezake pozez beterik. Zelaya (2009), Lugo (2012) eta Rousseffen (2016) ondotik Moralesen uzkailtzea lortu dute eta Amerika Latinan bukatu berria den Urri Gorria-ren oihartzunak eta norabidea mugatzea erdietsi dute –Ekuador eta Txileko herri matxinadak, baita Macriren porrota ere–.

Zuritasunaren festa

2019-11-20

Hasieran Espainiako Erresumaren aldia izan zen, eta denok ikusi genuen zer zegoen bosgarren mendeurrenaren kari antolaturiko ekitaldien atzean. Kulturen arteko topaketa gisa erakutsi ziguten hura genozidioaren ospakizuna zen, ez zegoen benetako gogoetarik ez bestelako begiradarik gertatuaz. Orain bozketa egun orori «demokraziaren festa» nola, «Hispanitatearen festa» deitu zitzaion 1992ko mozkorraldi patriotiko hari, eta guk (diferenteak, formatuak, kritikoak beti) atoan hartu genion usaina.

"Negoziazioak hastapenetan dira MAS eta kolpisten artean"

2019-11-18

Azken hamaika urteetan aritu da ministro lanetan. "Klandestinitatean" bizi da estatu kolpeaz geroztik, eta bere gordelekutik mintzo da ARGIArekin eta Hala Bedi-rekin –elkarrizketa azaroaren 15eko gauean grabatuta dago–. Bolivian ziurgabetasun handiko uneak bizi direla dio. Batetik, errepresio gordina da kalean. Bestetik, MASen eta kolpisten arteko negoziazio ”konplexuak” hasiberri dira. Bien bitartean, mugimendu indigenek eta herritarrek hartu dute protagonismoa kolpearen aurkako borrokan, eta alderdien gainetik egin dezakeen agenda propioa garatzen ari dira.

Bolivian ez dela estatu kolperik izan bozkatu du EAJk europarlamentuan, ultraeskuinarekin batera

2019-11-18

Azaroaren 13an heldu zen Boliviako egoerari buruzko eztabaida Europako Parlamentura. Presidente auto-izendatu Jeanine Añezi zilegitasuna eman eta Bolivian estatu kolperik ez dela izan berretsi du parlamentarien gehiengoak, EAJ, PP, Ciudadanos eta Vox alderdien babesarekin, besteak beste.

Boliviako estatu kolpea salatzeko mobilizazioak deitu dituzte

2019-11-15

Euskal Herriko hainbat hiri eta herritan elkarretaratzeak egingo dituzte ostiralean. Estatu kolpea salatzeaz gain, "Evo Moralesek hauteskundeak irabazi ondoren lortutako zilegitasun demokratikoa" berretsi nahi dute antolatzaileek.

Jeanine Añez opositoreak bere burua izendatu du Boliviako presidente, parlamentuaren herenaren babesarekin

2019-11-13

Evo Moralesen gobernuaren aurkako estatu kolpea eta gero, senatariak hartu du kargua asteazkenean. Kargu hartzeak aurkako sektoreen haserrea piztu du.

Evo Morales Mexikora bidean da, honek babes politikoa emanda

2019-11-12

Mexikoko gobernuak bidalitako hegazkina Chimore herrian hartuta, Boliviatik Mexikorako bidean doa airez Evo Morales lehendakari dimititu berria. Oposizioaren mobilizazioen eta polizia eta armada boliviarraren bortxaz kargua utzi ondorengo orduak nola pasatu dituen jakinarazi du lider indigenak eta Boliviara itzuliko dela agindu du.

Boliviako estatu kolpea salatzeko elkarretaratzea egingo dute asteartean Gasteizen

2019-11-11

Asteartean, azaroak 12, Andra Mari Zuriaren plazan, Boliviak bizi duen estatu kolpea salatuko dute 19:30etan burutuko den elkarretaratzean.

Evo Moralesek salatu du poliziak bere bila dabiltzala

2019-11-11

Boliviatik zabaltzen ari diren albiste nahasien artean, Evo Moralesek berak adierazi du poliziak dabiltzala hura atxilotu nahian eta bizileku duen etxeari eraso egin diotela. Igandean, lehendakari kargua utzi ostean, La Paz hiriburutik alde egin zuen Moralesek eta, antza denez, Chapare eskualdean babestu da.

Evo Moralesek dimisioa eman du

2019-11-11

Evo Morales Boliviako lehendakariak bere kargua utzi du igande arratsaldean, herritarrei adieraziz gizartea bakeratzeko asmoz egiten duela eta salatuz indar boteretsuak aritu direla estatu kolpea antolatzen.

Boliviako alkate bat lintxatu, ilea moztu eta pintura bota diote Evo Moralesen aurkakoek

2019-11-07

Vinto hiriko alkate Patricia Arce eraikin ofizialetik indarrez atera eta lurrean arrastaka eraman dute Evo Morales presidentearen aurkakoek. Udaletxeari su eman ostean, pintura gorria bota diote eta ilea moztu diote alkateari. "Nahi badute, hil nazatela, baina ez naute ixilduko", esan du kameren aurrean.

Evo Moralesek hauteskundeak irabazita, bigarren itzuli bat eskatu dute nazioarteko hainbat gobernu eskuindarrek

2019-10-25

Evo Moralesen garaipena hamar puntu baino gehiagoren aldearekin lortu duenez, araudiak ez du bigarren itzulirik agintzen. Europar Batasuna eta beste hainbat herrialde ez dira emaitzaz fio, eta bigarren itzulia egitea eskatu dute.

Evo Moralesek irabazi ditu hauteskundeak Bolivian, baina bigarren itzulira doa

2019-10-21

Emaitzen %89,34 dagoeneko kontatuta dagoenean, Evo Moralesek botoen %45,28 lortu du eta oposizioko hautagai nagusiak, Carlos Mesak %37,83. Moralesek irabazi du diputatuetan eta senatarietan.

Sutu Amazonia: Europak, Txinak eta Iparramerikak zur, mineral eta okela gehiago behar dute

2019-09-12

Mundua azken hamarkadotan ohituta zegoen uztailetik urrira –tropikoko lehor sasoian– Amazonian urtero pizten dituzten sute handiei ezikusia egitera. Baina aurtengoan abuztu amaierarako iazko kopuruak %77an ugarituak ziren Brasilen eta Boliviak ikusi du bere 730.000 hektarea kiskaltzen. Planetak klimaren egonkortasunak eta bertako indigenek biziraupena dauzkate jokoan... baina gaitz dirudi herrialde aberatsek azpi-kontratatutako suntsiketa gelditzea.

Hego eta Ertamerika disputan

2019-08-07

Aurreko mendeko ziklo neoliberala atzean utzita, Abya Yalako edo Hego eta Ertamerikako politikaren grabitate zentroa ezkerrean egon da 2000. urtetik. Mugimendu eta protesta herritar eraginkorrak, kontinente mailako aliantza berriak, gobernu ezkertiar edo aurrerakoiak herrialde gehienetan. Azken urteetan, ordea, eskuinak hainbat gobernu eta posizio ideologiko berreskuratu ditu, gorabidean dago. Zer lorpen eta gabezia agertu ditu ziklo aurrerakoiak? Zergatik ari da aurretik irabazitako hegemonia galtzen? Zer irakaspen atera daitezke?

Evo Morales, xuabe hasteko

2019-06-24

Boliviako gobernuak Cesare Battisti iheslari komunista estraditatu du Italiara

2019-01-15

2004. urtetik Brasilen bizi izan da Battisti Lularen gobernuaren oniritziari esker. Jair Bolsonaro ultraeskuindarra boterera iritsi izanak bultzaturik, duela hilabete Boliviara egin zuen ihes. Urtarrilaren 12an atxilotu zuten Santa Cruz (Bolivia) hirian eta astelehenetik, Sardiniako (Italia) Oristano espetxean dago.

Askapenaren Bolibiako brigadaren azken kronika: prozesuaren gorabeherak

2018-08-27

Boliviak 12 urte inguru daramatza herriak boterea eskuratu zuenetik MAS (Movimiento Al Socialismo) mugimenduaren bidez, Evo Morales Ayma buru dutelarik. Ordutik, asko dira estatu plurinazional bihurtu den honetan eman diren aurrerapausuak. Hautatutako bidea Bolivia indigena, sozial-komunitarioa eta burujabea lantzen duena da eta horri begira jarraitzen dute borrokan egun.

Bolibiako brigadaren bideo-kronika: Cochabambako mARTadero gune autogestionatua ezagutzen

2018-08-20

Pertsona hil zen eta mitoa jaio

2017-10-11

Urriaren 9an 50 urte bete dira Ernesto Guevara de la Serna Boliviako La Higuera mendialdeko herrixkan hil zuela Boliviako armadak, AEBetako CIAren laguntzaz. La Higueratik Vallegrandera eraman zuten gorpua.

'Evo Morales Ayma: eraldaketaren izena, izana edo ezina'

2017-08-25

Ez al da, bada, Evo gizonezkoa? Ez al da, bada, Evo ezinbestekoa? Hausnarketa hauek Euskal Herrira ekarriz emango diogu kronikari amaiera: Zer ezaugarri jartzen dizkiogu lider bati? Zein lider eredu sustatu dugu? Euskal Herriak nahi al du liderrik? Behar al du? Nolakoa beharko luke izan? Edo nolakoak beharko lukete izan?

Boliviako prozesu eraldatzailearen nondik norakoak

2017-08-10

2005ean Evo Morales eta Movimiento al Socialismo (MAS) herriak Gobernuan jarri zituenetik, Boliviako herriak izandako onurak bistakoak dira. Datu batzuk ematearren, muturreko pobrezia %36,7tik %16,8ra jaitsi da eta aberatsen eta pobreen arteko aldea nabarmen txikitu da. Bestalde, gutxieneko soldata bost aldiz igo da, 440 bolivianotik (62 euro) 2000 bl-ra (285 euro). Inbertsio publikoa ere hamar aldiz handitu da.

"Hauteskundeetatik edo bide autonomotik jo, eztabaida antzutzailea da hori"

2017-03-29

Umetan, Latinoamerikako hainbat iraultzari buruzko kantuak eta kontuak entzun zituen Raquel Gutiérrezek. 20 urte eskas zituela, unibertsitatean ezagutu zituen matxinada haietako seme-alabak, eta berehala egin zuen hegoalderantz, bertatik bertara bizitzeko askapen-borroken kimu berriak. El Salvador, Bolivia; ekintza, kartzela. Gero, hausnarketa: berriro ekiteko, hobeto ekiteko. Donostiako Kaxilda eta Iruñeko Katakrak liburu-dendetan izan zen hilaren hasieran, liburu-aurkezten.

Boliviako hezkuntza deskolonizatuz

2017-03-09

Askapenako 2016ko brigadistek Bolivian ikusi eta ezagutu zutenaren inguruko bideoa.

Espainiarren eta euskaldunen arteko gerra

2017-01-23

Potosi (egungo Bolivia), 1622ko ekainaren 8a. Garai hartan Peruko Erregeorderriaren parte zen hirian, Juan Urbieta euskalduna hil zuten, eta bikuinen eta euskaldunen arteko gerra piztu zen. Bikuinak espainiarrak ziren, nagusiki gaztelarrak, andaluziarrak eta extremadurarrak; animalia horren ilez egindako txanoak eraman ohi zituztelako esaten zieten horrela.

"Paralisiak jota daude Latinoamerikako ezkerreko gobernuak"

2016-05-12

Latinoamerikako herri mugimenduak ikertu eta bizi izan ditu barrutik Raul Zibechi uruguaitarrak (Montevideo, 1952). Hainbat herrialdetan azken urteotan agintean izan diren ezkerreko gobernuen zikloa amaitu dela argi du. Lorpenak gorabehera, gobernu horien ezintasunak agerian utzi ditu berriki gurean, Komite Internazionalistek antolatutako hitzaldian.

“Kudeaketa ez da sexia, erakargarriago zaigu erresistentziaren kultura”

2016-03-02

2009tik 2014ra La Pazen bizi izan da eta lan anitzak egin ditu Boliviako Gobernuan. Urte batez Mexikon egon ondotik, erreferendum kanpainarako laguntza ekartzera itzuli da Evo Moralesen Gobernura. Idatzi berri duen Escenarios y horizontes del cambio de época en América Latina liburua argitaratuko du Hiru argitaletxeak laster. Hainbat hedabidetan, gainera, analista politiko lanetan aritzen da.

Euskara jendeak Andeetan, Kurdistanen eta Serbian

2016-02-25

Ez dago nahi gabe idazten duenik, nahiz eta harrabotsik gabe heldu zaigun irakurleoi Jon Sarasuaren Bost truke (Pamiela, 2015). Hizkuntza kooperazioa helburu, hara eta hona egindako bidaiak eta, are, han-hemen ezagututako hizkuntza-jendeak gogoeta iturri zaizkio. Munduaz pentsatzeko modu hoberik ez.

Ezezkoa Evo Moralesi: porrotaren zenbait gako

2016-02-23

Boliviako erreferendumaren kontaketak aurrera jarraitzen du eta badirudi Evo Moralesek ez duela konstituzioa aldatzeko babesik lortuko. Oraingoz, ezezkoa da nagusi, bozen %54,3. Bide hori jarraitzekotan 2019ko hautagaien zerrendatik at legoke Boliviako presidentea.

Evo Moralesek Bolivia Zero Zaborrera hurbildu du Hondakinen Legearekin

2015-10-30

Evo Moralesen gidaritzapean Bolivian landu nahi duten “Buen Vivir” garapen eredu berriaren aplikazioa iritsi da hondakinetaraino: La Pazeko gobernuak hondakinen legea plazaratu du, kutsatzea debekatu, birziklatzea derrigortu eta legea hausten dutenentzako zigorrak ezarriz.

Jatorrizko hizkuntzetako bat behintzat ikasi beharko dute Boliviako funtzionarioek

2015-08-12

Hizkuntza natiboen egiaztagiria lortu dute Boliviako milaka funtzionariok. Konstituzioan biltzen denez, estatuko langileek gazteleraz gain gutxienez Boliviako 36 hizkuntza ofizialetako bat ikasi beharko dute postua mantendu edota gora egiteko.

Aita Santuak barkamena eskatu du “jainkoaren izenean” Amerikan egindako sarraskiengatik

2015-07-10

Frantzisko Aita Santuak Boliviako Santa Kruz hirira ostegunean egindako bisitan esan du “xumeki” barkamena eskatzen duela Amerikan herri indigenen aurka egindako suntsiketengatik.

Nola konbentzitu gurasoak eskolako hizkuntzak kitxua behar duela izan

2014-11-27

Munduko Hizkuntza Ondarearen UNESCO Katedrak gonbidaturik, Gasteizen izan zen iragan urriaren hondarrean Utta von Gleich hizkuntzalari alemana Kultura arteko hezkuntza elebiduna Perun eta Bolivian mintegian. Von Gleich doktorea anitz urtez aritu da hizkuntza-kooperazioari loturiko gaiak ikertzen, eta kitxua-gaztelania eskolatze elebidunari dagozkionak berebat.

Katalanak Boliviako udalei laguntzen ari zaizkie Atez Atekoa ezartzen

2014-09-02

Katalunian Atez Ateko bilketan ari direnek osatutako Associació de Municipis Catalans per a la Recollida Porta a Porta (AMCRPP) udal elkargoa laguntzen ari zaio Boliviako Valle Altoko mankomunitateari hondakinen kudeaketa berria ezartzen.

Emakumeak lurraren defentsan

2014-07-18

Zenbait herrialdetan egindako bidaiei esker, elikaduraren burujabetza, ingurumena eta lurraldea defendatzeko esperientziak bildu ditu Mundu Bat elkarteak. Nikaragua, Bolivia, Kolonbia eta Euskal Herriko emakumeek beste elikadura eredu bat ezarri nahi dute, eta eredu iraunkorrean nekazari izateko eskubidea dutela aldarrikatzen dute.

[35 min, 2012]
Zuzendaria: Unai Aranzadi
Testuak: Joseba Gotzon Martin
Ekoizpen exekutiboa: Independents Docs
Edizioa: Riex Garcia de Bikuña

G77-ko herriak alternatibak eraiki nahi eta ezinean

2014-06-25

G77+Txina etiketapean bildu dira joan den asteburuan Bolivian munduko 133 herrialde, gehienak txiroak, batzuk indarrean datozen “emergenteak” eta bakarren bat aberatsa. Denen artean Evo Morales ahalegindu da biziberritzen duela mende erdi, herrialde ez-lerrokatuen mugimendua izan zenaren antzekoa Vivir bien goiburuaren inguruan.

Latinoamerikako pelikula onenen zerrenda

2014-04-29

Urte hasieran, IMDb-ko lan-taldeak Latinoamerikako herrialde bakoitzeko film onenen zerrenda zein den erabakitzeko botazioa jarri zuen abian. Zerrenda osatzen duten film gehienek Latinoamerikako gizarteek sufritzen duten biolentzia erakusten dute era gordinean.

Uyuniko gatzezko desertuan barrena

2013-12-06

Bolivia hego-mendebaldean, Potosi eskualdeko Uyuni hiriburutik gertu dago Uyuniko Gatzaga, munduko gatz deserturik handiena. 10.582 metro karratu ditu eta Txileko mugaraino iristen da. Antzina lakuak zeuden bertan, baina urte lehor eta beroen ostean, ura lurrundu eta gatzezko paisaia ikusgarria geratu zen.

Argazkiak: Egoitz Arruti Uria eta Jon Busto Itxaso

Euskal Herria: Ezkutuko zorra

2012-10-26

Gaur egun, kontsumitzen ditugun material gehienak oso urrutitik ekartzen dira. Iparraldean kontsumitu eta ekoizten dugun produktu ugarik, Hegoaldeko herrialde txirotuetan dute jatorria, bertan kutsatzea edo langileak baldintza prekarioetan kontratatzea errazagoa eta merkeagoa baita. Gure jarduera ekonomikoak zein kontsumoak Hegoaldeko herrialdeetan kalte ekologiko eta sozialak eragiten dute, haiekiko zor bat sortuz; zor ekologikoa, alegia.

Zuzendaria eta muntaia: Edu Gonzalez
Gidoia eta... [+]

Hego Amerika motoz, Cheren bidetik

2011-11-04

Angel Cuerdok eta Fabiola Jubinek lau hilabetetan lurralde hauetan barrena motorrez egindako bidaia kontatzen dute, Che Guevarak orain dela mende erdi egindako ibilbidea oinarritzat hartuta.

Iturria: eitb.tv

Gure Boliviarekiko zor ekologikoa

2011-01-01

Iparraldeko herriok, herri kontsumitzaile amorratuak, Hegoaldeko herrietatik baliabide ugari behar dugu. Hauen ustiapenaren eragina, gizarte eta ingurumenean guk eurekiko dugun zor ekologikoaren parte bat osatzen du. Euskal Herrian erregaien menpekotasun handia dugu. Ekologistak Martxaneko ekitzaile talde bat Boliviara abiatu zen Repsol YPF bezalako trasnazionalaren eraginak eta han sortutako zor ekologikoa ezagutu asmoz. Repsol YPF Latinoamerika osoan zehar hedatu da akzio erosketa, aktiboen... [+]

Jatorrizko ametsak

2008-11-03

Mondragon Unibertsitateak Hego Amerikako hainbat komunitatetako ordezkariak gonbidatu ditu euskalgintzaren esperientzia bertatik bertara ezagutu dezaten. Urriaren 13az geroztik Euskal Herriko bazter batetik bestera ibili dira eta asteazkenenean ARGIAren Lasarte-Oriako egoitzan izan ziren. ARGIAren esperientziaren berri jaso zuten Xabier Letona zuzendariaren eta Pello Zubiria zuzendariaren albokoaren eskutik. Mondragon Unibertsitateak Garabide Elkartearen bidez, garapen bidean dauden... [+]

Bolivia Qollasuyura bidean

2007-01-24

Tupac Katari indigena buruak, bi hitzekin hartu omen zuen azken arnasa: “itzuliko naiz, eta milioika izango gara.” Eta badira milioika, milioika emakume eta milioika gizonezko, milioika ume, lurraren koloreko azala dutenak. Eta ez da azal hutsa, Bolivia barrutik ari da aldatzen. Ez da Bolivia ere, Qollasuyu da, Tawantinsuyuko erregioa, behinola aimarena eta ketxuena zen herri hura. Hala zen atzo, eta hala izango da, bihar, edo etzi.

Gernika bat Bolivian

2007-01-24

Picasso hila zegoen 2003ko urrian. Baina herri xehea are gehiago xehatzen segitzen zuten tankeek eta helikopteroek. Ez ziren alemanak, are gutxiago gorriak, Gonzalo Sanchez De Lozada “Goni” Boliviako presidenteak bidalitakoak ziren. Eta ez zituen bidali txiletarren aurka, are gutxiago perutarren aurka. Presidentea bere herriaren aurka ari zen gerran. Herritarrek ez baitzuten nahi beraien gasa kanpora saltzerik. El Alto osoa zutitu zen militarren aurrean, baina hirurogei lurrean etzanda... [+]

Ucureñako lurrean idatziak

2007-01-17

Kristobal Kolonen karabelek itsasoa ebakitzen zuten, eta Francisco Pizarroren ezpatek lurra. Baina itsasoko arrastoa berez itotzen da; lurraren zauriari odola dario. Eta odolak ere izkiriatzen bai baitaki, ebaki eta ebaki, LATIFUNDIO egon da idatzia Bolivian laurehun urtez. 1953a zen, berrogeita hamahirua. Laborari indigenek goldea atera zuten Ucureñan, eta hizki zaharrak lur azpira kondenatu zituzten, haien lekuan, hitz berriak ernez: NEKAZAL ERREFORMA. Berrogeita hamahiru urte geroago, Evo... [+]

Ale, sar zaitezte barrura

2007-01-02

Uste dut ez genuela biderik errazena aukeratu kartzelan sartzeko. Ministerioz ministerio ibili ginen, bati galdetu, besteari erantzun, paper borrokan. Baina azkenean, iritsi zen hainbeste esperotako faxa, eta erregimen penitentziarioak baimena eman zigun La Pazeko San Pedro kartzela barrura sartzeko. Gerturatu ginen ate handira, eta burdin artetik jarri ginen begira, isilik, han barruko munduari. Koronelak zabaldu zigun atea: “ale, sar zaitezte barrura!”.

Begi batek kontatua

2007-01-01

Hamabi apostolu ziren Jesukristorenak, baina Oteizak hamahiru egin zituen. Txomin Txuekak, Oteizaren jarraitzaile itsua denez, Jorgek bezala egin du. Boliviako istorioa josteko, hamabi pertsonaiaren lekuan, hamahiru sartu ditu. Hogeita sei begi. Hogeita sei egi. Eta denak, begi batek kontatuak.

Evorekin hitz jolasean

2006-09-18

Evorekin ari zarenean solasean, iruditzen zaizu, bizitza ari zaizula hitz egiten. Entzuten jartzen zara adi, eta gogorra da bizitza, bizitza iluna da, sufritzea da bizitza. Baina bizitzak badaki jolas egiten ere, bizitzari, tartean-tartean, irribarre bat ateratzen zaio. Evori ere bai.

Boliviako zapata garbitzaileak

2006-09-10

Badira batzuk, bizitzak hala beharturik, oinez ibiltzen hasi baino lehen korrika egiten ikasten dutenak. Eta badira beste batzuk, halabeharrez, oinetan zapatarik jantzi baino lehen, zapatak garbitzen ikasten dutenak. Halakoz josia dago La Paz, eta edozein kale kantoitan aurkituko dituzu, zure zain, txanpon baten truke, zapatari distira emateko.