Baratzea/Ortua

4x07: GARO EDO IRATZEAREN KULTURA... Etorkizunean ere erabilgarri | Iñaki Sanz Azkue

2026-02-11

Iratzea edo garoa ongarri ezinbestekoa izan da baserri bizimoduan. Ez zegoen nahi beste, horrek gatazkak ekarri zituen eta udalek esku hartu behar izan zuten. Horregatik, herri lurrekin harreman estua du iratzeak eta eragin handia izan du paisaiaren bilakaeran. "Iñistorketan" liburuan jaso ditu historia eta istorio horiek Iñaki Sanz Azkuek, eta berarekin jarri gara XVIII. mendetik hasita etorkizuneraino begira, eta gaur egun eta etorkizunean izan ditzakeen... [+]

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako behi guztiei dermatosi nodularren aurkako txertoa jarri nahi die Jaurlaritzak

2025-12-29

Espainiako Gobernuko Albaitaritzako Alerta Sanitarioaren Sarearekin izango duen bileran proposatuko du neurria Jaurlaritzak. Pasa den astetik debekatuta daude abere azokak, otsailera bitarte; prebentzio neurri gisa.

Nola bihurtu lurzoruak klimaren laguntzaile?

2025-01-08

Muturreko lehorte eta euriteak normaltasun berria bilakatu zaizkigu. Areagotzen dituzten kalte ekonomiko eta ekosistemikoen artean, laborantzak pairaturikoak ez dira txikienak. Bereziki, lehorte garaietan zaluegi idortzen diren edota eurite handietan ur guzia xurgatu ezin duten lurzoruak dira arazoaren parte. Nola bihurtu konponbidearen parte?

Baratze kolektiboa Maulen, harreman sozialak ereiteko

2024-12-16

Herritarrak elkarren artean saretzea eta bizitza sozialerako espazioak bultzatzea da Xiberoko Kolektiboa elkartearen lan ildoetako bat. Bide horretan, baratze kolektiboa sortzeko aukera suertatu zitzaien 2020an Maulen, eta zalantzarik gabe, proiektuari ekitea erabaki zuten. “Herritar batzuk izan ziren hutsik gelditu zen Mauleko lurralde batean baratze kolektiboa egitea proposatu zigutenak, eta pixkanaka proiektua lantzen hasi ginen”, azaldu du Miren Juzan egitasmoko kideak. Zazpi herritarren artean egiten dute baratzea gaur egun, elkarlanean, eta elkartearen laguntzarekin.

Landareei eta piztiei buruzko hitzaldia, ilustrazioak eta bertsoak Tolosan irailaren 26an

2024-09-23

Jakoba Errekondok Ilargia eta landareak 2025eko agenda eskutan, ilargiaren arabera baratzeko lanak nola antolatu azalduko du eta entzuleen galderak zuzenean erantzungo ditu. Antton Olariagak argitalpen horretarako egin dituen hamabi piztiren ilustrazioak erakutsiko ditu eta azalpen zirikalariak emango. Unai Agirrek ingurumenari buruzko bertso zaharrak kantatuko ditu. Irailaren 26an izango da, ostegunarekin, 19:00etan Tolosako Topic-en.

"Eskolan ortu xume bat lantzeak testuingurua ematen digu planetan ditugun arazoez aritzeko"

2024-04-10

Gasteizko Haur eta Lehen Hezkuntzako ikastetxeetako baratzeak ikertu ditu Iratz Pou EHUko ikasleak. Zenbat eskolek dute ortua? Nolako erabilera ematen diote, zein helburu eta asmorekin? Probetxu pedagogiko eta didaktikoa ateratzen al diote baratzeari? Pourekin eta Igone Palacios ikerketaren zuzendari eta EHUko irakaslearekin aritu gara: “Irakasle gisa baratzean gure burua ziur ikusteko, ereduak behar ditugu”. Elkarrizketa honen bukaeran, Errekabarri eta Zabalgana ikastetxeetako esperientziak jaso ditugu.

"Amama harro legoke, nahiko luke landareetan izan genuen aberastasun horretara iristea egun gure lurra"

2024-03-14

Onintza Enbeita bertsolaria da, kazetaria, parlamentari ohia... eta baratzezaina ere bada. Hiru ahizpek dituzte unibertsitateko ikasketak, eta duela dozena bat urte erabaki zuten etxean beti ezagutu duten baratzeari eta azokan saltzeari berriz ekitea. Mattin Jauregik Egonarria saioan elkarrizketatu du, bizipozez mintzo da egunero egiten duten lanaz zein lan antolaketaz, eta ikuspegi kritikoz aztertzen ditu azoken errealitatea, nekazaritza eredua... Bere aitaren umearoko baserrirantz itzultzen ari dira, garai hartan landareetan zegoen aberastasuna eta emaria berreskuratu asmoz.

4. Baratzea

2023-05-10

Aste honetan Jakoba Errekondo izan da gurean eta baratzegintzaz harago, dibulgazio lanaz, mendiaz, hezkuntzaz eta beste hainbat kontuz aritu dira berarekin Eli Pagola eta Mattin Jauregi. Esperientziaren atalean, berriz, Uxue Artolak Aralar.eko Moxal Haragia proiektuaren berri eman digu, baita dastatzeko okela ekarri ere.

Jan eta bizi

2022-04-20

Nahitaezkoa beharko luke hiri hondakinetan organikoa bereizi, luartu eta lurrari bueltatzea; hil ala bizikoa.

Libidoa euskaraz akuilatzeko

2021-09-09

Hamabi sendabelar eta hamaika jakintza gure tradizioan

2021-09-03

Iraultza Txikien Akanpada egin dute Artean abuztuaren 25etik 29ra bitartean. Bertan izandako hainbat hitzaldiren artean, sendabelarren sekretuak partekatu ditu entzuleekin Garbiñe Larreak.

Jakintza eta jario harrigarria erakutsiz, “bide bazterretan” aurkitu daitezkeen hamabi sendabelarren hamaikana propietate aletu ditu: asuna, azeri buztana, plantilla belarra, txikoria, pasmo belarra, berbena... Zertarako diren egokiak (edo arriskutsuak), nola, zenbat denboran eta zein... [+]

Tipula kordan Euskal Herria alderik alde

2021-09-01

"Mina da mina, ez da piparra; gonak dauzka eta ez da andrea; bizarrak dauzka eta ez da gizona”. Kandido Izagirre fraideak jasotako asmakizun bat da. Erantzuna berak dioen bezala: kipulia. Tipula edo uinua, Allium cepa, oraintxe ari da makurtzen. Lur azalean erdia lurpean eta erdia bixtan hazi den buruaren gainean hosto motots tentea du tipulak, eta hazkundea gelditzen denean motots hori etzan egiten da edo tontortu; tontortu edo garatu, zakildu, zildu, loretu, lilitu, ernamuindu,... [+]

"Baratzean ere, kontroletik ihes egiten duena interesgarria da"

2021-05-06

Zirimiri pixka bat dabil, orain bai, orain ez, baina tenperatura atsegina dago eta kanpoan egin dugu elkarrizketa. Aulkiak igo ditugu etxe ataritik goiko zelaiko mahaira. Argik ere gurekin egon nahi izan du. Bukatu dugunerako ez du euririk izpirik ari. Zakurrak aldamenean darrai. Baina nire ingurura begiratzeko, sailkatzeko eta ulertzeko moduan zerbait aldatu da. Etorri naizen bideko landareak ez dira bueltan naraman bideko berberak.

Baratze bat

2020-11-18

Hiri handitik ezin ateratzeak ernatu du nigan berde behar bitxi bat, orain artean sekula ezagutu gabea. Ados, beti izan zait atsegingarri berdetasuna begiestea mendian, basoan, golf zelaian, baina oraingo hau da, seguru obligazioak behartua, ia-ia bitala, arnasten dugun airea bezain, eta kutsadura maila gorabehera –etxealdia hasi zenetik behera egin omen du–. Noski, hor zehar ezin, eta, otu zait, balkoian berean abiatzea nire berde zatia, nire jardina, jardintxoa, xumea, txikia,... [+]

Aldude, Banka, Urepeleko baratzez baratze

2020-10-30

Aldude, Banka, Urepeleko herritar multzo batek gogoeta egin du lekuan lekuko janaria ekoizteari buruz, barazkiez batez ere. Ideia hau gogoan, Pantxo Hirigaray gidari, hiru herrietako bost etxe-baratzeen bisita egin du Kanaldudek.

AEBetan ia ez dago baserritar beltzik, baina ez da soroak maite ez dituztelako

2020-09-21

AEBetako hiri baratzeei buruzko erreportajeetan jende beltzik ikusi baduzu seguru izan dela bazterketa sozialari aurre egiteko edo ezintasunen bat duten pertsonak bergizarteratzeko programaren baten baitan. Baina beltz bat abeltzain edo gari soro baten jabe? Aldiz, historian ez daude hain urrun esklabo izandako iparramerikarren erdiak baserrietan bizi ziren garaiak. Nekez eskuratu zituzten lurrak eta errukirik gabe ebatsi zizkieten berriro.

AEB-etan ia ez dago baserritar beltzik, baina ez da beltzek soroak maite ez dituztelako

2020-09-18

Europar Batasuneko pestizida kontsumitzaile handiena da Espainiako Estatua

2020-07-14

Emaitza oso kezkagarriak jasotzen ditu Ekologistak Martxanek aurkezturiko txostenak. Espainiako Estatuan komertzializatutako 2.711 elikagai aztertu dituzte eta %34ak plagiziden arrastoak ditu, tartean debekatutako substantziak. Frutak eta barazkiak bakarrik hartzen baditugu kontuan, %41,39ak ditu agrotoxikoak.

Euskal Herriko baserrietan ekoitzitako lupulu ekologikoa

2020-06-25

Lagunarteko hizketaldi batean dauka jatorria Euskal Lupuloa proiektuak: duela zazpi bat urte garagardoa egiten zuen lagun batek bertako garagardoa benetan bertakoa izatea ezinezko zela esan zion, Euskal Herrian lupulurik ekoizten ez zelako. “Ni baserritarra naiz eta baserri munduan egin dut lan beti. Nire kabuz ikertzen hasi nintzen”. Gorka Iruretagoiena Mujika proiektuaren sortzaileak eman dizkigu azalpenak.

Euskal produktu ez hain gureen historia

2020-05-15

Euskal Herrian bertakotzat dugun baratzegintza eredua produktu historiko modernoa da guztiz. Oraintxe landatuak izango dituzten Ezpeletako, Ibarrako eta Gernikako piperrak; Tolosako babarrunak; Arabako patata; edo Duzunaritzeko arto gorria; guztiak dira 1492tik Amerikako jatorrizko herriak arpilatzearen emaitza, globalizazioaren lehen ondorioa agian.

Hau izan da Jakoba Errekondoren zuzeneko kontsultategia apirilaren 30ean

2020-04-30

Ostegunero bezala, 18:00etatik aurrera zuzeneko kontsultategia egingo du Jakoba Errekondok. Hemen ikusi ahalko da zuzenean. Landareei edo orokorrean baratzeari buruzko galderarik baduzu, bidali landarekontsultategia@bizibaratzea.eus helbidera.

MANIFESTUA | Baratze oro baita urre, nor izan nahi badugu

2020-04-24

Hauxe izan da Jakoba Errekondoren zuzeneko kontsultategia apirilaren 23an

2020-04-23

Hainbat gai jorratu ditu gaurkoa, ikusleen galderei erantzunaz: landatzeko garai aproposena apirilaren 28tik aurrera izango da, nola egin artoa-babarruna-kuia, ilar kontuak... Hurrengo ostegunean ere 18:00etatik aurrera ikusgai egongo da Jakoba Errekondoren zuzeneko kontsultategia, Bizi Baratzearen Facebookeko orrian eta ARGIAren webgunean. Galderak lehenago bidaltzeko: landarekontsultategia@bizibaratzea.eus helbidera idatzi.

Hauxe izan da Jakoba Errekondoren zuzeneko kontsultategia

2020-04-23

Gerrari buru egiteko baratzea sortu

2020-04-23

Datorrena datorrela, hel diezaiogun baratzeari. Gero gerokoak. Baina geroa beroagoa izango da baratzedunarentzat, samurragoa.

Nafarroan baratze guztiak landu ahal izatea eskatuz kanpaina abiatu dute

2020-04-23

Nafarroako hamabi elkartek sinadura bilketa abiatu dute, Nafarroako Gobernu Ordezkariari eskatzeko "berariaz eta interpretazio posiblerik gabe, utzi ditzala autokontsumorako elikagaiak ekoiztera bideratutako baratzeetan egiten diren jarduera guztiak". Salatu dutenez, erkidego bakoitzean Gobernuaren ordezkaritza interpretazio ezberdina egiten ari da 463/2020 Errrege Dekretuari buruz, eta Gobernuak Nafarroan duen ordezkaria egiten ari den interpretazioa "murriztailea eta beste erkidego batzuetan egiten den interpretaziotik desberdina" da.

Espainiako Barne sailak debekatu du "bizirauteko ezinbesteko" ez den kasuetan baratzea lantzea

2020-04-23

Hau da baratzea landu ahal izateko salbuespena: "Interesatuaren egoera ekonomikoaren arabera, bertako produktuak kontsumitzea ezinbesteko bada biziraupenerako". Nafarroako Gobernu ordezkaritzak murrizketa hauen berri emanaz oharra igorri du: ondoko herrian dagoen baratzeetara soilik joan ahalko dela dio, eta astean bi bider soilik joan ahalko dela baratzera.

MANIFESTUA | Baratze oro baita urre, nor izan nahi badugu

2020-04-17

Gure amonari eta bere baratzeari ohore.

Oraindik baratze guztiak landu ahal izateko eskubidea falta da

2020-04-17

Apirilaren 17an, ostegunez, Hernanikoa bezalako azoketan, bezero ilararik handiena landareen postuetan sortu da. Izan ere bezperan jakinarazi du Jaurlaritzak baratzeak landu ahalko direla. Herritarrak baratzera joateko duen distantziak arazo izaten jarraitzen du, ordea. Baratzeak lantzeko herritarren presioa ari da pixkanaka bidea zabaltzen.

Jarraitu hemen Jakoba Errekondoren zuzeneko kontsultategia

2020-04-16

Ostegunero 18:00etan zuzeneko emankizunean erantzuten ditu baratzezaleen galderak. Bidali zure galderak landarekontsultategia@gmail.com helbidera. Hemen jarraitu dezakezu zuzenean emanaldia.

Jende zakurra, baratzera joatea galarazi diguna

2020-04-02

Baratzera joateko aukera kendu digute orain. Osasunaren aitzakia gorenarekin galarazten digute gure jakiak eta edakiak sortzeko aukera.

'Bis Sextum', egutegia doitzeko

2020-02-25

Erroma, K.a. 46. Julio Zesarren aginduz, egutegi berria jarri zuten indarrean Erromatar Errepublikan. Berez, juliotar egutegia hurrengo urtean ezarriko zuten eta 46a trantsizio urtea izan zen, aurrez pilatutako desfase guztiak berdintzeko erabili zutena. Hala, urteak 445 egun izan zituen eta “juliotar urtea” edo “urte nahasia” esaten zaio.

Koronabirusak eragindako larrialdiaren hitz gakoak

2020-02-07

Wuhanen (Txinan) hasi eta dagoeneko nazioartean zabaldu den koronabirus-infekzioak, galdera ugari ez ezik, informazio-uholde bat ere sortu du. Kalitatezko komunikazioarekin batera, nahasteak, gaizki-ulertuak eta albiste faltsuak ere zabaldu dira, ordea. Horregatik, komeni da zenbait kontzeptu argi izatea:

Uzta eta lana aurreikusi, eta bilakatu

2020-01-24

Datorren uztailean izango al dugu lanik? Izango al dugu labore uzta biltzeko lanik? Gure aldean, etorkizuna planifikatzeko eta antolatzeko gaitasun handia dute landareek; ia landare guztiek. Bere zikloa biziko den tokian gertatuko diren gorabeheretara egokitua izango da. Bizimodua horrelaxe antolatuko du. Inguruko lurraren eta klimaren baldintzekin uztartuko duen eman-hartua hain da estua, eze garatuko duen haiekiko mendekotasuna zeharo meharra izango baita. Horrela landarea toki bakoitzera... [+]

Babarrunak irakurri

2019-11-29

Omiasainduz fruitu guztiak sartuak” dio esaerak. Mandio bete sagar, kuia eta kiwi da geurean (Malus domestica, Cucurbita maxima eta Actinidia chinensis). Beste asko bete arto (Zea mays) izango dira; edo bete babarrun (Phaseolus vulgaris); patata (Solanum tuberosum), tipula (Allium cepa) edota abar.

Babarrunaren bildu ondorengo lanetara kateatu ginen aurreko batean Landaberri irratsaioko kontsulta saioan. Lekak bildu eta eguzkitan egun pare batez eduki ondoren, etxe gehienetan aletu... [+]

Landare ekoizpena baratza agroekologikoan

2019-10-18

Ehne Bizkaia eta Mundubatek ekoiztutako formaziorako bideo honetan Zeberioko Iñigo eta Imanol Larizgoitia anaiekin ortu agroekologikoetan norbere landareak ekoiztearen garrantziaz hitz egiten dute.

Murririk bai?

2019-09-05

Baratzerik ba al duzu? Umetan etxean ezagutu ditudan bi baratzeek murria zuten, horma, alegia. Batek buelta osoan, alde bakarrean besteak. Murriak ondo erabilita, baratzeak mesede galanta izango du. Babesgunea sortuko du: komeni den tokian itzala egiteko jarriko da, edo haize bortitzetatik edota ekaitzetatik gerizatzeko. Helduleku ona da baita igokari, fruitu arbol eta abarrentzako ere. Baratzean aparteko bazterra sortzen du murriak, loreak landatu, luartokia jarri, makilak eta pardak jaso eta... [+]

Aste honetako baratzeko lanak

2019-09-02

Bendeja masiboa astelehenero Getxon: "Ez gara delinkuenteak, gure barazkiekin osasuna eman eta gosea asetzen dugu"

2019-08-22

Getxoko Itzulbaltzetan abuztuaren 12an udaltzainek baserritar bati barazkiak errekisatu izana salatzeko egin dute protesta Uribeko Kostako Agroasanbladak deituta.

Barraskiloen eta bareen ilargia

2019-07-08

Bart ilunabarrean bare eta barraskilo ehizera atera nintzen, aspaldiko partez. Egun argi ederraren ondoren zerua oskarbi zen, eta itxura guztien arabera ihintza polita zetorren. Hezetasun horren itxaropenarekin, gure parea, barraskiloa eta barea, paseatzera aterako zelako susmoa hartu nion.

Hartu banion, hartu nion. Ilunbista ordurako azaldu ziren, batean eta bestean. Nabarmena zen non ezkutatuta igaro zuten egun argiaren beroaldia. Gehienak harri pila eta egurketetatik agertzen ziren; egur... [+]

Arratzalde honetatik

2019-06-27

Arratsalde honek ematen didan oihartzuna baliatu nahi dut esan eta irakurlea jakinaren gainean jartzeko: urteko egun luzeenak joan dira eta gaua luzatzen eta egun argia laburtzen hasi da. Honek ondorio latzak izango ditu landareengan, eta sahieska guregan.
Hasi berria dugun eta begi gorabehera batean joango den uda hau konturatzerako azkendu eta udazkenduko da. Orduan uztak bildu eta etxea bete mozkin izango dugu. Udazkena bera, eta negua eta udaberria luzeak dira jangai horietatik tiraka... [+]

Piperminaren tristura

2019-06-24

Landagailuarekin zuloa egin eta landarea sartu. Aurtengo udara berotuko duen minaren piperminak (Capsicum annuum) landatuta daude. Pentsatze hutsarekin hortzak izerditan jarri zaizkit.

Gure herrian Oria ibaia errio bihurtzen da, eta bere alde batera zein besterako erriberetako jendearengan piperminari buruzko izugarrizko jakintza eta kultura bizi da. Piperminaren langintza ez da zaharra, baina azken urte hauetan ikaragarri hedatu da. Jendeak gero eta gehiago eskatzen du eta sail handiak... [+]

Latinez zorrotz

2019-04-08

Gorritik ekiten dio sasoi berriari laharrak, Rubus fruticosus eta Rubus ulmifolius. Zurtoin gorrian kimu eta hosto berriak gorri-gorriak dira, laster berdetuko badira ere. Udazkenean, hotzak azala erretzen dionean ere, hostoak gorritu egingo dira. Gurienean gorri, eta zahar zakartzean ere gorri. Batzuek diote generoaren Rubus izena hortik ote datorkion, latineko “ruber” gorritik, alegia. Beste batzuek latin bereko “rŭbus” duela iturri, lahar edo sasi esateko hitza... [+]

Asteko lanak baratzan, Jakoba Errekondoren eskutik

2019-01-29

Ez utzi ongarri organikoa emateko lanak gerorako. Negua badoa eta zenbat eta lehenago zabaldu hobe. Simaurra, luarra edo konposta, txitxare-lurra eta abar orain eman fruitu arboladian, baratzean, soroan, belazean... Neguak desegin eta lurrera sar dezan.

Hazia hazi eta ez jaki

2018-12-19

Uzta gehienak burutu dira. Landareen zikloaren amaiera hazia da, beste landare berri baten zikloari hasiera emango diona, alegia. Uzta ganbararatzen dugunean fruituak edo haziak jaso ohi ditugu, eta bietatik jango dugu negua berotzeko. Landareak ikaragarrizko indarrak bideratu ditu fruitua eta hazia osatzera eta biek energia asko dute. Fruituan pilatutako energia hori, elikagai izango da haziak hara-hona hedatu behar dituzten animalientzat. Haziak berak energia meta bat dira. Hazia ernamuin edo... [+]

Baratxuriaren mamia

2018-10-29

Baratxuria, Allium sativum, sekula ez da falta gure sukaldean. Lehortutako buru-sorta zintzilik urte osoan, eta berria lehen sei hilabeteetan. Etxetik baratzerako bidea hartzen ari dira orain baratxuri buruak eta aleak, ereintza sasoia. Gero ere, ereintza garaitik kanpora, makina bat bider joan beharko du baratxuriak baratzera. Baratzeko beste landareen gaitzei eta izurriteei aurre egiteko oso ona da baratxuria.

Gutako asko bezala, baratxuriaren usainak landareetan kalteak sortzen dituzten... [+]

Baratxuriak itsasoa du maite

2018-10-22

Baratxuriaren sasoia hemen da. Baratxuria ereiteko sasoia. Bere uztarena geroago izango da, eta hura buruan ekin behar lanari. Burua buruan, baratxuriarena zeurean. Baina denok ez dugu baratxuriaren burua helburu. Gero eta maizago ikusten da baratzeetan berdetarako ereindako baratxuria. Baratzeetan eta lorontzietan ere bai. Baratzegintzari ekiteko landare errazenetakoa da baratxuria. Terrazan, balkoian, leiho-koskan ontzi ttiki bat nahikoa da; baratxuri burua oso osorik hartu eta lurpean sartu,... [+]

Ux, ux, gaitz eta izurrite

2018-07-16

Landareen intsektuek sortutako izurriteak akabatu nahi ditugunean xaboia laguntzaile ona dela esan eta esan gabiltza. Intsektuek ez dute guk bezala gorputzari eusteko barruko eskeletorik. Barrunbeak eta erraiak soilik dituzte soinaren barruko aldean eta kanpoko azal gogorra da beren eskeletoa; “exoeskeletoa” deitzen zaio. Azal hori da intsektuen babes nagusia, eta funtzio ugari du: giharrei eustea, arnasketa egitea, hidratazioa kontrolatzea eta abar.

Xaboiarekin bustitakoan... [+]

Baratxuri giroa

2018-07-07

Gorrin sasoian gaude. Gorrina, mildiua, gorriena, gorria, elgorria, herdoila, ugerra, suherreta, izen ugari jaso dugu oinordetzan, baina zikulu saltsa ederra dugu gaitzak behar bezala izen jakinekin lotzen.

Hala ere, gorrin sasoian gaude. Aurtengo lehen ia sei hilabeteetako eurite amaigabeak puska baterako hezetasun gorena lotuta utzi du. Eta okerrena orain dator: beroa. Bat-batean giro fresko samar batetik urteko bero handienetara igaroko gara, inolako egokitze tarterik gabe. Izan ere,... [+]

Porruaren eulia

2018-05-07

Porruaren eulia (Phytomyza gymnostoma) Euskal Herrira bisitan etorria dela aipatu nizuen aurrekoan. Izurrite berria. Presta gaitezen. Porruaren euliak urtean bi belaunaldi izaten ditu. Lehena negua pupa gisa igaro dutenetatik sortzen da. Euliak, grisak eta 3 milimetrokoak, arrak eta emeak etorriko dira; ibiliko dira eta emeak porruen hosto puntetan jan eta errun, jan eta errun egingo du. Koskadizoak nabarmenak dira, hostoaren hertzean, elkarren segidan. Arrautzak ere hostoetan jarriko ditu... [+]

Porru ederra sartu digute

2018-04-27

Berri txar batekin natorrela iruditzen zait. Berri oso txarra. Txarrenetan txarrena, ezin txarragoa. Txarrena da berria konturatzerako zaharra izango dela, eta gu ohitu egingo garela.

1858an Poloniako Poznan eskualdean aurkitu zuten euli berezi bat, sekula katalogatu gabea, Phytomyza gymnostoma deitu zuten. Gero Napozoma gymnostoma ere deitu izan zaio, baina egun atzera lehengo izenez ezagutzen da. Etxe-eulia, ezpara eta eltxoa bezala, Dipteroen familiakoa da.

Phytomyza gymnostoma horren... [+]

Hizkuntza lurretik

2018-03-01

Nekazaritza ekologikotik harago doazen beste bide batzuk ere badira. Ekologikoak, gure gaurko egun hauetan, araudi jakin bat betetzen dutela besterik ez du esan nahi. Ohiko nekazaritza industriala edo kapitalistarekin alderatuta ikaragarrizko aurrerapausoa da, ez ordea helmuga, zenbaitentzat behintzat. Agroekologia, nekazaritza biodinamikoa, nekazaritza birsortzailea, iraute nekazaritza, nekazaritza hiritarra... Hizkuntza aberasten ari da alorrez alor gure lur sailetan. Eskerrak.

Adibidez,... [+]

Zerutik, Miss Moztare

2018-02-23

Nekazaritzaren zientzien munduan erredukzionismoa izan da nagusi, ikuspegi motza, motzarena, alegia. Erredukzionismo hitz itsusiak zera adierazi nahi du: sistema edo izakera konplexu bat, bera osatzen duten zatien bidez adieraz daitekeena. Adibidez, landarea pattal badago, ongarri jakin batzuk eman, eta suspertuko da; edo, izurrite bat bada, botika eman eta akabatuko dugu. Ar eta eme, agronomoen artean Miss Moztare diploma banatzeko zailtasun handirik ez litzateke izango.

Nekazaritza... [+]

Iruñeko Txantrean, Arrotxapean, Sanduzelai eta Mendabalean hiri-baratzeak egonen dira 2018an

2018-02-19

10.000 euroko inbertsioa eginen du Iruñeko Udalak baratze bakoitzean, lehen urtean, lurra egokitzeko eta materiala erosteko. Horrez gianera, datozen urtetarako, gehienez ere 500 euroko aurrekontua izanen dute.

Zenbat Euskal Herri?

2018-02-16

Beldurkundea ez, baina begirune eta lotsa arteko zerbaiten punttu batekin erantzuten dut, gero eta maizago, landareetan ia edozer galdetzen didanari. Eta punttu hori gero eta handiagoa da.

Berdantza-bart galdetu zidan batek ea tomatea (Solanum lycopersicum) noiz erein behar duen. Ni ohiko erretolikari bidea emateko pronto, baina orain etengabe bueltaka dudan zalantzari zirrikitua ireki nion, eta bere galderari beste galdera batekin erantzun: non biziko dira tomate horiek? Bizitoki izango... [+]

Sagardoa eta garagardotarako lupulua nahasten direnean...

2018-01-16

Garagardoa egiteko erabiltzen den lupulua eta sagardoa nahastean ateratzen den edaria berezia da. Zaporea, freskotasuna eta nortasuna; hiruak omen ditu. Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan arrakasta handia du, eta Galizian ere atera dute halakorik, bertako sagarra eta kanpoko lupuluarekin egina. Euskal Herrian, ordea, sagardo lupuluduna edari arrotza da. Oraingoz.

Irakurleak galdezka

2017-12-19

Kaixo Jakoba, permakultura erara jarria dugu baratzea, eta azkenaldian barazki artean perretxiko batzuk ari zaizkigu ateratzen. Zer esan nahi du horrek? Eta desorekaren baten adierazle balitz, zer egin genezake zuzentzeko?

Bego Tapia (Altzo)

Kafea ongarri

2017-11-28

Kafezalea naiz, ezin uka. Dozena erdiren bat inguru hartuko dut egunero. Nire gustuko kafetxoa, kikaratxoan erditik beherako ttikia motxa gustatzen zait, egiteak hondakin mordoxka sortzen du egunero. Sortzen dut. Eta zer egin kafe hondar horiekin? Berrerabilera ekologikoa, ekonomikoa eta praktikoa beharrezkotzat dut. Etxekoena zuzenean luartzen ari den simaur pilara doa.

Tomatea gordinik, noiztik?

2017-10-23

XVI. mendean odolez ureztatu zituzten Ameriketako lurrak Espainiako erregearen eta jaungoiko baten izenean mundu haiek konkistatzera joandakoek. Gorriz ureztatu eta ordainetan tomateak bildu (Solanum lycopersicum).

Irakurleak galdezka

2017-09-26

Kaixo Jakoba. Hur zuhaitz bat dugu eta urtero ale mordoa izaten ditu, baina heldu ahala guztiak erortzen dira zulo txiki batekin, “hutsik”, ustelduta... Zer izan daiteke? Sagarrondo eta aranen alboan dago.

Ana Zarandona (Etxebarria)

Bero eta heze haserreak

2017-06-19

Urteko egun luzeenetan gaude. Eguzkia ateratzetik sartzera ia hamabost ordu eta erdi. Bero zakarrak eta ekaitzen hezetasuna. Onddo eta perretxiko sasoia; ederki gozatu ditut dagoeneko urteko lehenak.

Lehen urtea ospatu dute Egia auzoko baratzean

2017-06-07

Baratzean hasi berri diren gazte askoren antzera, nola oso ongi jakin gabe baina zer edo zer egiteko gogotik sortu zen duela urte eta erdi inguru Donostiako Egia auzoko baratzea. “Auzoko hainbat gazte gogotsu geunden baratzaren kontuarekin. Urumea ondoan bazeuden beste alor batzuk lehenagotik okupatuak, eta bertan tokia bazegoela ikusita, sartzea eta pixkanaka lurra lantzen hastea erabaki genuen”. Ainhoa Gutierrez del Pozo kideak kontatu dizkigu proiektu txiki horren ingurukoak... [+]

Kare pittin batez bapo

2017-04-06

Negua da lurrari eta landareei karea emateko garaia. Ehundaka urtetako ohitura da karetzearena. Kareharria karobian karetu, erre, eta kare horrekin karetu soro, baratze, belaze eta sagasti. Etxeak eta arbolak berak ere karetzen ziren, azala karesnez edo latsun-urez edo kisu-gesalez margotuz. Horrek gaitzak eta izurriteak uxatzen zituen ukuilutik eta etxetik, baita etxeari eusten zioten sagastietatik ere. Desinfektatzaile bizkorra da karea, kisua, gatzina edo latsuna.
... [+]

Non dituzu tipulak?

2017-03-28

Dagoeneko landatuta beharko luke tipulak (Allium cepa), baldin eta udako egun luzeenetara burua ederki osatuta iristea nahi bada. Otsaileko ilbeheran dela onena dio Oiartzungo Artamugarriko Felixek. Hala ere, bere buruari nasaitasun polita ematen dio, esaerak, nonbait, honela omen dio eta: “San Josetarako (martxoak 19) tipulak landatuta behar du” bestela ez omen da-eta behar bezala osatzen. Oraindik ez baduzu landatu, esnatu eta bizkor ibili.

Azak makilakadaka

2017-02-21

Nondik norako oporrak antolatzeko garaian, landareak aitzakia izan ohi dituenik bada: goi-mendietako baso, oihan tropikal, jardin botaniko, lorategiren bat, gereziondoen loraldia... Egia esan, nonahi dago landaretik eta joaten zaren tokira eramaten zaituztela, berdin dio, zer ikasia izango duzu. Hala ere, aurtengo oporraldiarekin zalantzetan eta nola moldatu ezinik bazabiltza, Atlantikoa proposatu nahi dizut: Anglo-normandiar uharteak.

Konfuzioren azak

2017-02-15

Aurtengo hau aza jendearen urtea izendatu dutela baliatuz, azapologia egiten jarraituko dut. Europako kostalde osoan, mediterranear eremuan eta Asian topa daitezke aza jendearen arbaso basak. Milaka urte daramatzagu aza horietatik jaten. Jan aurretik, agidanean, botika gisa erabiltzen ziren, gorreria, beherakoa eta buruko mina osatzeko. Jateko etxekotu, landu eta hobetutako aldaeren artean, mota askotako azatarrak bereizi ditugu, kultura askotan garrantzi handikoak, baratze eta soroetan etengabeko aukeraketa eginez.

Irakurleak galdezka

2017-02-07

Kaixo Jakoba. Iaz indaba gorri hazia hirutan erein behar izan nuen. Lehenengo bietan urtez urte izandako indabaz baliatu izan nintzen, eta kale. Azkenik, hazi berria erostea erabaki nuen, eta primeran. Indaba haziek denborarekin indarra galtzen dute?

Juan de Atxirika (Murueta)

Aza jendearen urtea

2017-02-07

Aza jan eta aza jan. Aurtengo neguan sekula baino aza gehiago jaten ari gara etxean. Gero eta gehiago gustatzen zait niri. Garai batean, umetan, egosi-egosi eginda ateratzen ziguten aza mahaira. Horrela denean zabaltzen duen kiratsak berak atzera eragiten zidan, zenbaitetan baita goragalea ere. Horri gehitzen badiogu aitonaren esaera: “Aza? Kamionkak jan ditut nik”, ez genuen oso gustuko etxean.

Getozka

2017-01-18

Ikasi berria dut bere izena. Azkue Euskaltzaindiko lehen lehendakaria izan zenak egindako ohar batzuetan aipatzen dituen eta Londresen omen dauden Bonaparte printze eta euskal hizkuntzalari frantsesaren paper batzuetan azaltzen da izen hori. Getozka izeneko landareaz ari naiz, Portulaca oleracea. Ez nuen ezaguna. Jakin-mina galgalka, “ketozkia” eta “ketorkia” ere deitzen dela irakurri dut. Larramendik bere 1745eko hiztegian “ketozkia” izena jasoa du. Bizkaiko flora-katalogo batean “ketorkia” izena ere aipatzen da. Beraz, ez da bart arratsean Mediterraneoa gabarra batean zeharkatu duen etorri berria...

Garagardotarako lupulua Euskal Herrian: Iragana edo etorkizuna?

2017-01-11

Lupulua ez da edozein landare. Lupulua landare berezia da eta baditu ondo gorderiko sekretu txikiak. Izan ere, lupuluaren lore emean, barnean, ezkutatuta dago garagardo onena egiteko sekretua: lupulina. II. Mundu Gerraren ostean, Euskal Herriko baratzeetan lupuluak inguratutako zortzi metroko makila luzeak azaldu zirenean inork gutxik zekien zer zen lupulua. Inork gutxik zer zen lupulina. Egun, garagardo artisaua indarra hartzen ari den honetan, gutxi dira lupulua ezagutzen ez dutenak, baina asko Euskal Herrian lupulua landatu zela ez dakitenak.

Irakurleak galdezka

2016-11-28

Kaixo Jakoba. Baratzea txomin-belarrak irentsia daukat, hamaika aldiz jarri naiz balde batera landare honek sortzen dituen bulboak botatzen baina alferrik. Landare altuei arazo handirik ez die sortzen baina barazki baxuenei ez die hazten uzten. Zer egin nezake?

Asier Alcedo (Ortuella)

Irakurleak galdezka

2016-11-08

Kaixo. Kotxinilla zuriaren izurriterako tabakoarekin tratamendua egitea aholkatzen duzu. Zigarro edo puruekin egin daiteke, edo belarra behar du izan? Zer proportziotan? Eta bukatzeko: amona mantangorrien larbak erosi ditut, entzun baitut kotxinilla eta zomorro txikiak jaten dituztela. Tabako belarraren tratamendua martxan jartzen badut egokia da mantangorriak zabaltzea? Mila esker.

Karlos Larrañegi (Zarautz)

Kaixo Karlos. Nikotina da tratamendurako erabiliko duguna. Beraz,... [+]

Ezpeldoiren kasua

2016-11-08

Amaia Ezpeldoi nola hilko dugun barrundatzen dugun artean, ea ezpelak (Buxus sempervirens) nola salbatu asmatzen dugun. Txinatik Alemaniara ekarri eta handik Europa osora hedatu dugun harrak (Cydalima perspectalis) mendietako eta etxeetako ezpel guztiak garbituko dituen itxura guztia du, izurrite petral alaena! Gauez baino ibiltzen ez den sits zurizta da, eta umetan har berde-beltz handi samarra, 3-4 zentimetrokoa, erraz ikusteko modukoa.

Urtero eltzekarien urtea

2016-10-19

Lekaleak edo lekaziak sukaldean sartu eta egoskari edo eltzekari bihurtzen ditugu; adibidez, babarruna (Phaseolus vulgaris). Lan ugari du babarrun ale batek sukalderainoko bidea osatzeko: aurreko urteko aleetatik gustuko duguna hautatu eta bereizi –guk “apartatu” esaten diogu–, toki egokian jaso, soroa landu eta pronto jarri, soroan erein, jorratu, arbatu, jorratu, lurreztatu, bildu, zabal-zabal jarri eta ondo lehortu, zakuan sartu eta astindu eder bat eman lekak askatzeko, irakurri edo aletu, ontzitik ontzira haizetan isuri lausoak eta xakarrak garbitzeko, eta beratzeko prest.

Alez lekale, txitxiriodia

2016-10-12

Neguaren amaiera urrunean izerdi berria bor-bor hasi zen hartatik joan berria den ilbehera arte, ugaldu nahi genituen landareen aldaxkak itsasteko, lekaleen hormonak erabili ditugu barra-barra. Lekale jende hori oso egokia da langintza horretarako: dilista (Lens culinaris), txitxirioa (Cicer arietinum), babarruna (Phaseolus vulgaris)...

Sendi zabala da, ordea, alea leka barruan ematen dutenen hori: baba (Vicia faba), ilarra (Pisum sativum), hirusta zuria (Trifolium repens), hirusta gorria... [+]

Susterrak (Emakumea eta baserria)

2016-07-22

Durangaldeko hainbat emakumek baserriaren inguruan bizi izandakoa bildu dute lan honetan.

"Altza Porru" baratzea marrazteko

2016-07-13

Jakoba Errekondok baratzea bizitzeko era berri bat aurkeztu du "Altza Porru" komiki-liburuan. Horretarako, zortzi komikilariren laguntza izan du: Asisko, Antton Olariaga, Unai Iturriaga, Zaldieroa, Mattin, Unai Gaztelumendi, Ainara Azpiazu eta Joseba Larratxe. Hitzaurreaz Maialen Lujanbio arduratu da. Errekondo, Azpiazu eta Larratxerekin izan gara. Liburua www.bizibaratzea.eus webgunean eskuratu daiteke.

Erresistentziak ereiten

2016-07-06

Getxoko (Bizkaia) Andra Mari auzoan kokatutako landaren izena da Tosu, berez. Azken urteetan, ordea, zentzu zabalagoa hartu du tokiaren izenak: “Tosu alde batetik proiektu komunitarioa da: lurra lantzen dugu bertan, elikadura burujabetzaren linean eta agroekologia ardatz hartuta. Baina, aldi berean, lurraren defentsarako proiektu bat ere bada”, azaldu digu Jon Gomez kideak.

2012ko urtarrilean okupatu zuten landa, baina urte dezente lehenagotik Getxon eta Andra Mari auzoan... [+]

Patata zomorroaren gerra

2016-06-22

Patata zomorroa Europako ehun izurrite txarrenen artean dugu. Gerra ederra ematen du. Oligofagoa da, hau da, jaki gutxi batzuk besterik ez ditu jaten: patatak (Solanum tuberosum), baina bere senide diren alberjiniari (Solanum melongena) eta tomateari (Solanum lycopersicum) ere erasotzen die. Belarjalea da eta, harra denean bezala heldutan, koskaka-koskaka, di-da batean, landarea goitik behera soildu dezake; hostoa, lorea, zurtoina, den-dena jaten du.

Patata zomorroa edo patata kokoa AEBetako... [+]

Hirutasuna

2016-06-15

Hiru elkar hartuta. Gure kultura atlantikoko lurretako hirutasun nagusia badator. Artoa-babarruna-kuia. Oraintxe sortzen ari dira, hiru bat eginda. Soroari, kulturaren alorrari etekin hobea ateratzeko elkartasuna. Babarrunak lurrari nitrogenoa ekarriko dio, sustraietan apopilo hartuko dituen bakterio nitrofiloen bidez. Nitrogeno hori ederki baliatuko dute artoak eta kuiak. Artoak lastoa edo zuztarra eskainiko dio babarrunari luzatzeko eta lurreko hezetasunari ihes egiteko. Artoaren hostoak,... [+]

Udaberriko irrika

2016-06-08

Udaberriroko eztabaida: zer da goxoena, ilarra (Pisum sativum) edo baba handia (Vicia faba)? Nik zalantzarik ez dut: baba handia. Tipulin batekin olio pittin batean erdi erreta, a zer luxua! Felix lagunak patatekin (Solanum tuberosum) jaten omen du. Ni ere patatazalea banintz, halaxe jango nuke. Oraintxe loratzen ari dira patatak, eta seinalea da lorea: lurpean tuberkuluak osatzen ari dira. Hartu horzbikoa eta harrotu patata ipurdi batzuk. Hor azalduko zaizkizu patata berriak, azal eta guzti... [+]