Objektuak ez dira inoiz objektu hutsak. Barruan dakarte bizimodu bat, ordutegi bat, gorputza erabiltzeko modu bat. Mugikorrak erakusten digu nola bizi: urduri, eguneratuta, konektatuta. Autoak oinez hurbil geneukana ere joan-etorri bihurtzen du. Etxeko gauzek ere antolatzen gaituzte gu: agendak, motxilak, tupperrak.

Horregatik galdetzen dut: objektua guk aukeratu beharrean, ez ote gaitu objektuak aukeratzen gu? Nork aukeratu du zure mugikorra, alkandora edo hortzetako zepiloa? Zuk aukeratu duzu azkeneko limoizko jogurta eta koilara txiki hori? Zuk aukeratu duzu goizetako kafe-kikara hori edo berak aukeratu zaitu zu?

Haurrak ekartzea ere guk aukeratu dugu edo berak aukeratu du guregana jaiotzea? Eta pentsatzen jarriko balitz lau hilabete egin orduko haur-eskolara eramango dugula? Zertarako jaioko da, gurekin pasatuko dituen orduak luze egingo bazaizkigu askotan, eskolako jangelan utziko badugu aste osoan, eskolaz kanpoko ekintzekin beteko badizkiogu arratsaldeak. Zertarako jaio, haientzat erositako objektu guztiak umearen beharretarako baino gehiago gure lasaitasunerako badira.

Akaso ez da umerik ez dugula jaiotzen. Akaso da ez dutela umeek guregana jaio nahi. 

Espazioaren ikerketari loturiko teknologia guztia bueltan datorrela diote adituek, baita ere lehena izateak, azpiegiturak izateak, baliabideak ustiatzeak posizio menderatzailean jartzen dituela gutxi batzuk.

Eta herritar soilok buruan disonantzia kognitiboarekin bizi behar, lilura eta etsipenaren artean, egunero. Gelditzeko arriskuarekin, gure gaitasun txikiek ezertarako balio ez dutela pentsatzeko arriskuarekin. Munduko aberats gutxiengoak uzten dituen baliabide apurrak gure artean borrokatzeko arriskuarekin.

Bada, buruko disonantzia horri atsedena ekarri dion pelikula ikusi dut, Le Havbre, Aki Kaurismakirena. Gizatasuna, gehienetan, txikitasunean eta gertutasunean aurkitzen dela gogoratu dit. 

Opor isolatuak, hotelekoak, turismo frenetikoan murgildutakoak, luxu bihurtu diren kanpinetako egonaldiak, naturan galduta ibiltzekoak, (gertukoak topatzeko) urrutirako bidaiak... Ahal dugunera jotzen dugu ahal dugunok, pisua ordaindu eta berogailua pizteko nahiko diru dugunok, oporrak izateko eskubidea dugunok. Lanketa pertsonal eta kolektiboak egin arren, lan edota militantzia erritmoek gainditzen gaituztelako, oro har.

Kooperatiba bateko jabe-kide-langile izanda ere, enpresa bertikal baten lan eginda ere, piramidearen gainean edota azpian egonda ere, (auto)esplotazioa eta antsietate maila oso altuak ohikoak bihurtzen dira. Lan osasunetik begiratuta, osasun komunitarioari begiratuta, arduratzekoa. Ziur aski honetan ere zikloak errepikatzen dira, eta beharbada hotel handi hauek eraiki ziren garaian bezalatsu gaude langileok, erritmo frenetikotik ihes egiteko espazio bila. Baina, akaso, ezberdintasun handi bat egon liteke ordukoarekiko: ehun komunitario, autoeraketa, babes sare eta antolakuntza soziopolitiko falta. 

1200 – 1768: Maorien hainbat iwi (tribu) gaur egungo Aotearoan (Zeelanda Berria) kokatzen hasten dira.

1814: Maorien lehen harremanak merkatari europarrekin. Maoriera Aotearoako hizkuntza nagusia da, baita europarrekin hitz egitean ere.

1839: Lehen kolonoak iritsi dira Aotearoara, momentu oso garrantzitsua maorien galbiderako.

1840: Te Tiriti o Waitangi (Waitangiko Akordioa) sinatu da. Berez, maorien eta kolonoen arteko bizikidetza eta maorien eskubideak bermatzen dituen ituna da. Dena dela, kolonoek itun honen esanahia manipulatzen dute eta maorien aurkako arpilatzea hasten da.

1850: Pākeha edo kolono txurien kopurua maoriena baino altuagoa da lehenengo aldiz, maoriera hizkuntza gutxitua bilakatzen da Aotearoan.

1896: Maori populazioa, errolda ofizialaren arabera, bere punturik baxuenera iristen da (42.113 maori, Aotearoako %5,7).

1928: Hezkuntza sistemak eduki eta metodologia berdinak inposatzen dizkie maoriei.

1940: Maoriak hirietara migratzen hasten dira, beraien kolonizazio eta deserrotze prozesuarentzako beste mugarri garrantzitsu bat.

1975: Lehen Te Wiki o Te Reo Māori ospatu da, Maorieraren Astea.

1978: Aotearoako lehen eskola elebiduna zabaldu da Rūātokin.

1982: Lehen Te kōhanga reo delakoa zabaldu da, murgiltze ereduko lehen haur-eskola.

1985: Lehen Kura Kaupapa Māori ikastetxea zabaldu da, haur-eskoletako haurrei jarraipena ematen dien murgiltze ereduko eskola.

1987: Māori Hizkuntza Legea onartzen da Parlamentuan eta te reo māori (maori hizkuntza) hizkuntza ofizial izendatzen da herrialdean. Horrekin batera, Te Taura Whiri i te Reo Māori erakundea osatzen da, maorieraren hizkuntza politika burutuko duen erakundea.

1992: Hezkuntza Ministerioak Te Marautanga o Aotearoa jarri du martxan, Māori bizitza-ikuspegian oinarritutako Bigarren Hezkuntzarako curriculuma.

1994: Zeelanda Berriko pasaporteek maoriera txertatu dute barruko orrialdeetan (2009tik aurrera azalean agertuko da maoriera).

2004: Maori Telebista emititzen hasten da, batik bat maorierazko edukia eskaintzen duen katea.

2017: Te Mātāwai erakundearen sorrera, hizkuntza politika iwi-en gidaritzapean abian jartzen duen erakundea.

Euskarafoboa: euskara entzute hutsak hotzikarak eta jarrera erasokorrak eragiten dizkion pertsona. Korrikan parte hartzeko ezintasunaz sufritzen du. Azaleko azkura eta begietako gorritasuna agertzen zaizkio euskara eskakizunei buruz hitz egiten entzute hutsarekin; nahasmena eragiten dio eta apartheid, intolerantzia, ghetto, jazarpena edo bazterkeria hitzak kontra zentzuan frenetikoki erabiltzen hasten da.

Basque washing: euskararekiko alegiazko maitasun praktika, aldeko neurri eraginkorrak irmoki saihestuta. Etorkizun oparo baten promesa etengabe baliatuz, orainaldiko larrialdiari bizkarra emateko joera.

Euskaragorra: entzumen selektiboaz sufritzen duen euskal herritarra. Keinu nabarmenen laguntzaz errandako “bi kafe plazer baduzu” esaldi xumeari “je ne comprends pas” edo “no entiendo vasco” erantzuten diona. Nazioartekotu lezake gaitza “can i help you?” esanez, ulermenetik at euskara bera saihesteko bidea normalizatuta.

Euskaritsua: hautuzko ezjakintasunak bultzaturik, euskal ekimenez batere jakitun ez dena, izan hizkuntza nola kultura. Euskaritsuak, bera mundutarra denez, euskaldunak itxiak eta lokalak direla uste du.

Xuri ona: euskarafobia aktibo-pasiboa praktikatzen duten egituretan euskara kupoa betetzen duen domestikatua. Bere irudi publikoa zaintzen du anitz (salbatzailetzat jotzen du haren burua). Haren eginkizuna: frogatzea, euskalduna izan arren, ez dela besteak bezalako euskalduna, besteak bezain beltza. Ez du sistemaren beraren oinarria zalantzan jartzen. Bere erosotasun ekonomikoa euskararen zapalkuntzaren aliatu isila bihurtu da.

Zibilizatu berria: baztertua izatetik, xurien artean leku bat izatera pasatu dena; ilunpetik igo eta zibilizazioaren argitan itsutu dena. Euskaldun izateaz sufritu du bere garaian. Sistemaren nondik norakoa ulertu duen harroa. Etxekoek ez dute preziatzen, eta frantses edo espainiar burgesia kulturalak errotik gutxiesten du.

Euskaralferra: administrazioko, irakaskuntzako edo kulturako langileak etengabeko umiliazioari aurre egiteko garatu duen nortasuna. Jarrera kutsakorra du: nagikeria erresistentziarako joera bezala ulertu badaiteke, kantitate homeopatiatik ateraz gero, euskalgintza ito lezake inertziaren lokatzean.

Euskara-checkzalea: minimoetara jotzeko joera duen euskal herritar arrunta. Ihauteriak, Olentzero, sagardotegia...: bere urteko "to do" zerrendako galdu ezinezkoak “check” batekin betetzen dituena.

Euskañola: ustez euskaraz mintzo den, baina esaldiak etengabe gaztelaniaz amaitzen dituen hego euskal herritar akulturatua. Film, liburu, edo egunerokotasuneko erreferentzia guztiak gaztelaniazkoak dituena.

Gatobasque(a): Iparraldeko akulturatua. Aviron Bayonnais, gateau basque, eta Ezpeletako biperra euskal erreferentziatzat dituena. Herri Urrats, Korrika, San Fermin edo Nafarroaren Egunetik pasatu liteke mozkorraldi galanta biltzeko bada.

Euskarakuota: administrazio publikoan hizkuntza gaitasun titulua izatea frogatzeagatik lanpostua lortu duena. Bere ardura eta erabakietan euskararen presentzia eta berme minimoetara lerratzeko gaitasuna garatzen ditu.

Hautuzko ezjakintasuna: mespretxuzko joera arrunta. Euskal Herrian, Bordelen edo Burgosen bezala bizitzeko joera.

Supremazista/esentzialista: burgesia kulturalean errotutako euskal herritarra. Harentzat, euskal kulturaren arazo nagusia formakuntza eskasia da. Haren ustez, kalitate apaleko ekoizpenak egiten dira frantses edo espainiar kulturarekin konparatzen denean. Ezker nahiz eskuinekoa izan liteke.

Baskismoa: euskararik gabeko patriotismoa. Bizitokiari edo odolari lotzen zaion nortasuna. Lurralde honetan bizi edo bertako jatorri urruna duen edonori "euskal" adjektiboa eransteko joera (euskal zinema, euskal futbolaria, euskal musika...).

Bilinguista: "Egun on-bonjour" edo "hola-kaixo" bezalako esamoldeekin mintzo dena. Itzulpen automatiko eta sistematikoak berdintasuna dakarrela sinetsita, berezko bazterkeri linguistikoa gutxiesten du. Euskararen salbuespen egoera betikotzen du, haren iritziz itzuli behar den hizkuntza bakarra euskara baita.

Oro baztertua: bere egunerokoa euskaldun gisa zintzoki eta kontzienteki bizitzen saiatzen dena. 

Euskarezkorra: egoera ezin okerragoan gaudela pentsatzen duena.

Euskarabaikorra: aurkakoa pentsatzen duena, egoera askoz okerragoa izan litekeelako.

Hiztegi hau ez da lehena, ezta azkena ere. Bakoitzak hobetu, zuzendu edo erantsi beza nahi beste.

"Gaizki adieraztea, munduko zorigaitzekin bat egitea da. Ez izendatzea, aldiz, gure gizatasunari uko egitea", Albert Camus. 

Eta nago gaurgero joan zaigun martxo euskal herritarra, aurtengoa, badenetan loriatsu eta poetikoenetakoa izan dela, osotoro udaberri, lirika purua. Akaso, urtaro berria hastear zen egun horretantxe, kukua aditu izanak izanen du zerikusia nire euforia honetan. (Kukua aditu irakurri ahala sakeletako sosekin akordatu zaretenontzako parentesia eta erantzuna: poltsikoan mokanes bat baizik ez nuen, eta nola bertzela, hain zuzen ere, mendira horrexegatik joaten bagara; debaldekoa eta merkatuaren nahikeria guztien antagonikoa delako, diru etekinik gabekoa, adimen natural huts).

Tira, baliteke nire gar primaderati honek zerikusia izatea neronek ere, Mercè Marçalek bezalaxe, menturari hiru dohain zor dizkiodalako, eta emaztea, langile klasekoa eta herrialde eta hizkuntza zapaldukoa izateak hiru aldiz errebelde izateko axul uher bat, gorputz bat eta bizimin bat ere eman dizkidalako. Hartaz, izanen da nire entusiasmo hau, akaso, M8an, bertze mundu bat feminismotik eraikitzeko jorran aritu garelako hamarnaka mila batzuk. Eta, M17an, protesta bat egitera atera garelako, mailu burdinak, klarion kaierak, mantal lanbasak botaz, hantxe bertan bazterrera, eta hemen erabaki nahi dugula oihukatu dugulako ehun milatik goiti arimak. Eta, M19tik aitzin, mundu bat jendek, 11 egun bere 10 gauekin pasa ditugulako gure herriko mapa klera potoloz marrazten lurraren beraren gainean 1:1eko eskala ezinezkoan, bere errebuelta eta zuzenetan, jira, malda eta ordokietan euskara garela ildokatuz. Eta, M28an, Euskal Herria Batera (eta bestera) aritu garelako estatu-nazio-herriminez, eta minberaz.

Eta, izanen da ere, konturatu orduko Aberri Eguna itzuli delako bere udaberri berriarekin, bere opor eta erramuekin, eta gogoen eta grinen eltzean sartuta ditugulako gaurgero M8koak, M17koak, Atharratzetik Bilboraino kurri zapaldutako zentimetroetako bakoitza, eta M28koak, baita ere. Eta atera zaigulako bueltan poema baten gisako amets teilakatu bat, lorategi tupitua den herri solidario bat, bertso koloretsu gotorra eta euskara gorpuztu bat.

Izan ere, aurtengo martxoa gutxitan bezalako pankartatsua gelditu zaigu. Aldarrikatzailea Urlia ia-ia aspertzeraino, eta pentsatzeraino “erranen dute(la) bada, pankarta bertzerik ez dugula egiten hemengo gu hauexek”. Eta Berendiak ihardesteraino “hobe dugu(la), bai, pankartak egitea eta fuerte oihukatzen irakastea, mundua aski itsusi geratzen ari baitzaigu”. Eta Sandia ohartzeraino zeinen polit, politiko, autopoietiko, hezitzaile eta su piztaile geratu den martxoa gurean, Divisatarako axul hezigaitz bat, gorputz kolektibo bat eta bizimin auzotar bat dugunon herrian. Bizitzaren denborak Korriketan, Gazte Topagunetan, greba orokor sektorial feministetan, manifa nazionaletan, auzolan batetik bertzerako tarteetan, asanbladatan eta txosna-edo-dena-delakoaren txandatan neurtzen ditugunon herri honetan.

Joxe Azurmendi bazen poetara itzulita, gure poesia zelaiak badira, txondorren lurruna, sagastiak, gure bideak haritz artean, idiek astiro goldatzen dituzten soroetan baldin badago euskal poesia, izan dadila eta doala gure poesiaren lur landura joan den martxo ez-neutral zoragarri hori eta, harekin, bere herri poeta praktikantea ere, ixtante.  

Urte hauetan guztietan Korrikak askorako eman du eta eman dit. Gogoratzen dut txikia nintzenean aitak lekukoa eraman zuela gau batez. Txikia nintzenez, ez zidaten utzi joaten, baina argazkiak atera zituzten eta harriduraz begiratzen nien argazki horiei. Aita lekukoarekin agertzen da, baina atzean jendea biluzik dago. Aurten jakin dut, urte horretan, Korrika, Mallabiko herritik pasa beharrean, Trabakuko mendatetik pasatzen zela, astegun batez, gauez. Hori dela eta, Mallabiko eta Ermuko herritar batzuek, inolako helbururik gabe, giroa sortze aldera soilik, erabaki zuten kilometroa biluzik egitea.

Zertxobait nagusiago nintzenean, baina oraindik ere LH sasoian genbiltzanean, Korrika ez zen herritik pasatu eta urte horretan ere, astegunez eta gauez pasatu zen. Kuadrillako gurasoak elkartu ziren eta goiz lokartu gintuzten, ondoren, goizaldean esnatu eta Korrikara eramateko. Mendatea zen eta ezin genuen askorik egin, baina tarte ezberdinak egiteko antolatu ziren. Imajinatu hurrengo egunetan izan genuen emozioa. Beste urte batez, lehengusuarekin batera eraman nuen lekukoa, eta aurreko Korrikan, bakarrik. Guztiak ere emozioz beteriko momentuak izan ziren.

Hala eta guztiz ere, badaude gustuko ez ditudan momentu batzuk. Korrikan hasi orduko, bizi guztian D ereduan ikasi, euskaraz jakin, abizen euskaldunak izan eta Korrika datorren bitartean erdaraz dabilen kuadrilla entzutea; Korrikan zoazela aldamenekoa “qué quiere decir tipi-tapa?” galdetzen entzutea; kaleak zeharkatuz zoazela lagun talde batzuk erdaraz entzutea; euskarari balio gutxi ematen dioten eta ia euskaraz jarduten ez duten politikoak lekukoa eramaten ikustea…

Korrikak sortzen duena ederra bezain zirraragarria da, nahi duen orok parte hartu dezake, baina kontuan izan nora eta zertara zoazen. Korrika euskararen aldeko ekimen erraldoia da. Euskararen aldeko kontzientzia suspertzea eta euskaltegien eguneroko lana indartzeko dirua biltzea helburu dituena.

Gu euskara gara, eta zu? 

Hori azaltzen duten arrazoi argiak daude. Katolizismoak askoz ere botere instituzional handiagoa du hemen, Europako historia kolonialari estuki lotuta joan da eta patriarkatuaren inposizioaren bektore nagusia izan da hemen. Era berean, Europan islama arrazializazio eta diskriminazio faktore bilakatu da eta musulman gehienak pobreak dira. Beraz, islamak hemen ez du katolizismoak duen botere posiziorik eta, zentzu horretan, ulergarria da begirada zorrotzagoa izatea bigarrenarekiko.

Hala ere, ezin dugu ahaztu islamak, beste erlijio abrahamikoek bezala, erro patriarkala duela. Eta musulmanak diren herrialdeetan funtzio kolonial eta diziplinatzaileak bete izan dituela. Hori horrela izanda, uste dut islama kritikoki irakurtzeko zailtasunak baduela kutsu koloniala gure partetik. Hau da, katolizismoa erraz kritikatzen dugu, “gurea” delako, “hemengo” erlijioa delako, eta nolabait gure burua zilegi ikusten dugu kritika horretan.

Islamaren kasuan, ordea, uste dugu kritika hori intromisio kolonial moduko bat dela, islama erlijio exotiko, atzerritar, bezala ikusten jarraitzen dugulako. Euskal Herriak mundu musulmanetik kanpo jarraituko balu bezala. Baina islama dagoeneko Euskal Herriko erlijio bat da. Euskal jendarte eta kulturaren parte da eta izaten jarraituko du. Horregatik, badagokigu islamaren gainean irakurketa kritikoa eraikitzen joatea. Erlijio askatasuna ozen aldarrikatuz eta euskal neba-arreba musulmanak besarkatuz. Islama bere aniztasunean eta konplexutasunean ulertuz. Baina kontziente izanez islamaren barruan, katolizismoan bezala, izaera atzerakoi eta faxista duten adierazpenak daudela, salafismoa, arriskutsuenetakoa. Momenturen batean horiek borrokatzea tokatuko zaigu. 

Eta araua haratago eraman zuten. Beste animalia espezieetako eme guztiei ere debekatu zitzaien han sartzea; edo ia guztiei behintzat. Behirik, ardirik, behorrik… ez zen sartuko, baina katemeekin eta oiloekin salbuespena egin zuten, nonbait monjeak ez zeudelako prest arrautzik gabe eta arratoiz inguratuta bizitzeko.

Handik bi mende eta erdira,  beste elementu bat gehituko zioten debeku zerrendari: katalanak. XIV. mendearen hasieran, Roger de Flor eta bere agindupean zegoen mertzenario armada katalana mehatxua bihurtu ziren bizantziarrentzat, nahiz eta Andoniko II.a enperadoreak aurrez kontratatuak zituen turkiarren kontrako ahaleginean. 1305ean, Adrianopolisen, bizantziarrek enboskada bat prestatu zuten Roger de Floren eta bere armadako beste buruzagi batzuen kontra, ospakizun bankete baten aitzakian. Roger de Flor eta bertaratutako gainerako katalanak sarraskitu zituzten, baina bizirik geratu ziren mertzenarioek mendekuari ekin zioten orduan. “Mendeku katalana” esan zitzaion horri.

Ez zuten soilik bizantziar ejertzitoa jomuga izan, eta inperioko hainbat lurralde eraso eta harpilatu zituzten. Athos mendia pagotxa izan zen haientzat; hondasunez beteta zegoen eta monjeek ez zuten erresistentziarako ahalmenik. Harrapaketa sistematikoa eta bortitza izan zen, liburutegiak erre zituzten, monjeak sarraskitu… Monasterioak Aragoiko Koroaren menpean ere egon ziren aldi batez.

Katalanak handik joan zirenean, Athos mendiko monjeen erantzuna ere irmoa izan zen: mertzenarioak eskumikatu zituzten eta katalan guztiei sarrera galarazi zieten. Debekuak ez zuen iraungitze datarik eta indarrean egon zen zazpi mendez.

XX. mendearen amaieran, Grezia Europar Batasunean sartuta, Athos Mendiko Errepublika Monastikoak autonomiari eutsi zion, baina zenbait arau anakroniko bertan behera uzteko gomendioa luzatu zieten ordena ortodoxoei. Gainera, Kataluniako Generalitateak erreparazio keinu bat ere egin zuen: 700 urte lehenago harpilatutako ondarearen zati baten zaharberritze lanak ordaindu zituen. Eta, hala, 2005ean katalanek berriro Athos Mendian sartzeko eskubidea lortu zuten. Zehazki, gizonezko katalanek. Emakume guztiek (katalanek barne) oraindik ere sarrera debekatua baitute.  

Berez, mosaikoa 1860an aurkitu zuten; Lehen Mundu Gerran suntsitu arren, Jean Charles Loriquet arkeologoaren erreprodukzio fidagarriei esker gorde da mosaikoaren edukia. Baina ikerlariek venatrixa pertsonaia satirikotzat jo izan dute. Orain, irudia xeheago aztertu, iturri idatziekin alderatu eta, batez ere, begirada aldatuta, venatrixak benetan existitu zirela baieztatu dute.  

--------------------

Mendebalak bultzatuta hostoak atarietara nola, hala heldu zitzaigun Mikel Ibargurenen (Zestoa, Gipuzkoa, 1967) azken lana esku artera larrazkenean. Bere ibilbideko seigarren poema-bilduma da Haize begitik  eta azalean ageri den Lapurdiko kostaldeko itsasargiak bezalaxe, bere talaia eskaintzen digu poetak, bertatik begira dezagun, irakurleoi. 

Itsasoak eta zeruak urdindutako paisaian kokatutako begiratokia da orriotakoa, Biriatu, Ziburu, Zokoa, eta Baionako rue, kale, auzo eta quartier askotarikoetan tokitutakoa eta Aturri, Errobi eta muga den Bidasoa ibaiek zeharkatutakoa. Nire talaiatik poemak adierazten du, liburuaren hasieratik bertatik, nondik idazten duen poetak: “Hemen naizelarik / hangoa naiz, / han nagoelarik / hemengoa”. Leku eta denboretan zatikatutako ni poetikoa kausi genezake bilduma honetan, bere buruarekiko arroztu ere egiten dena; kanpoan diren ekaitzei eta barrenak hartzen dituzten egonezinei erreparatzen diena aldi berean. 

Astegunek izendatutako lau ataletan antolatuta datoz 50 olerkiak: Ilen, Ebiakoitz, Eguen eta Igande. Egunerokoak, bada, garrantzi nabarmena du bilduman, kutsu narratibo zein deskriptiboa duten olerkiek iratzartzeak, lanegunak, opor egun udatiarrak, albiste garrantzitsurik gabekoak zein irudimenezko egunak baitakarzkigute: “Bizitza berez dator / xalo eta arin / ez inork, ez ezerk / ez du behartzen izatera”. Xalotasun horren oihartzuna harrapatu nahi izan du zestoarrak orriotan, bere esangura eta hauskortasuna azpimarratuta, adibidez, telefono dei batek eragin dezakeen lurrikara zein ohiko elkarrizketa batek lekarkeena hizpide izaki. 

Bestalde, azpimarratzekoa da migrazioa, lanarekiko mendekotasuna eta nagusien doilorkeria, erretreta, turistifikazioa, etxebizitzaren arazoa eta bestelako gai politiko-sozialek bilduman duten lekua. Erkaketa poetikoekin egindako iradokizun batzuk eztabaidagarriak diren arren, oro har, agerikoa da letron engaiamendu nahia. 

Nolabait esatearren, sinboloek ohi dakarten eite hanpatutik edo abstrakziotik aldendu, eta bizitza bera idatzita, poesia ukigarriagoan kokatu du poetak bere haize begia. 

---------------------------------

Munduko leku guztietan trebetasun handiko bakarlariak eta interpretazio distiratsuak eskaintzen dituzten piano izarrak ditugun une honetan, Grigory Sokolov entzutea, abeslari ospetsu batek zioen bezala, "esperientzia erlijiosoa" da. Eta hori horrela da Sokolovek eskaintzen duenak piano-kabriolaren azalkeriatik ihes egiten duelako, efektismo merketik ihes egiten duelako.

Sokolovek konpositore bakoitzaren mundu partikularrean murgiltzen zaitu, garai batera eramaten zaitu, beste artista batzuen eskuetan entzuten ez diren ñabardurak eta testurak transmititzen ditu. Bestalde, Sokolovek musikaz gozarazten du entzulea, ez trebetasunaz.

Piano-jole hau, 1980ko hamarkadara arte Sobietar Batasunetik kanpo ia ezagutzen ez bagenuen ere, badira hamarkada batzuk entzuten diogun guztiak harritzen gaituela. Ez da elkarrizketen laguna, ezta estudioko grabazioena ere. Une magikoak eskaintzen ditu eszenatokian esertzen denean bere pianoarekin. Eta bere musika entzuteko aukera dugunok badakigu pribilegio bat dugula.

Pribilegio hori izan genuen, hain zuzen ere, joan den otsailaren 21ean Baluarte Auditorioan. Sokolovek programa intentsoa eskaini zuen, sakona. Ez txalo eroa eragingo duten erraz horietakoa. 

Beethovenen sonata batekin hasi zen, baina ez da gehien entzuten dena: Laugarren Sonata mi bemol maiorrean hain zuzen ere. Zalantzarik gabe, beste bertsio batzuetan oharkabean pasatzen diren soinu-motiboak entzun ahal izan genituen. Allegro molto e con brio kementsu hartatik azken Rondoraino, Largo dotore eta oso adierazkorretik pasatuta, Sokolovek maisuki bidaiatu zuen sonataren lau mugimenduetatik. 

Eta pianistak goxotasunen bidetik jarraitu zuen. Beethovenen Sei Bagatela, op. 126 ere eskaini zizkigun. Izenburuak gazteleraz iradokitzen dituen "huskerien" (bagatela, gazteleraz, huskeria baita) ordez, bagatela hauek bederatzigarren sinfoniaren garai berekoak dira. Kontzentratuak eta leherkorrak, Schoenbergen konposizioak bezain trinkoak eta itxuraz modernoak dira zalantzarik gabe. Sei piezetako bakoitzak izan zuen behar beste ñabardura, fintasun edo suminaldi. Perfekzio hutsa.

Errezitaldiaren bigarren zatian errepertorioko pianorako sonata handienetako bat entzun ahal izan genuen: Franz Schuberten Si bemol maiorreko pianorako Sonata, D 960: Sokoloven eskuetan, lan monumentala. Bertsio sakon eta zehatza eskaini zuen, teknika ezin hobearekin eta fraseatze magistralarekin. 

Sokoloven ezaugarrietako bat bisak eskaintzeko duen eskuzabaltasuna da. Sei propina oparitu zizkigun artistak, zein baino zein ederrago: Chopinen bi mazurka eta preludio bat, Brahmsen balada bat eta rapsodia bat, eta Scriabinen preludio bat. Eskerrik asko, Sokolov jauna.