20 bat urte egin zenituen Osakidetzan, pediatrian. Zerk eraman zintuen zure bide propioa egitera?
Beti egin dut bide propioa, egia esan. Ospitalean lan egiten nuenean, ama kanguruen praktiketan-eta interesatu nintzen. Badakizu, behar baino lehen jaiotakoekin azala azalaren kontra mantendu behar dela eta halakoak. Madrilen egin nuen lan bolada batez eta han horrela zen. Hemen ez zen horrelakorik pentsatu ere egiten, eta nire ondokoak esaten zidan txori asko nituela buruan. Niretzat, ordea, oinarrizko gauzak ziren. Suedian ere egon nintzen ospitale baten, eta han ere ama umearekin egotea defendatzen zen. Donostiara etorri nintzenean atzerakuntza izugarria iruditzen zitzaidan halakorik ez egotea.

Lehen arretan hasi nintzenean, ohikoak ez ziren tratamenduetara jotzen nuen askotan. Nire gurasoek homeopatiarekin tratatu izan naute ni, eta horrek ikuspuntu desberdina eman dit ohiko medikuntzarekiko. Formakuntzak egin nituen homeopatian eta anbulatorioan erabili egiten nuen. Gero, esate baterako, ni ospitalean nengoen lanean, denek ezagutzen ninduten, han ibiliko ziren bueltaka eta argi neukan neu ez nintzela han erdituko. Guztiek ezagutzen ninduten eta aukera asko nituen gauzak gaizki ateratzeko. Etxean erditu nintzen. Bularra luzaro eman nion umeari. Hori zen nire profila. 

Estigmatizatuta zeundela uste duzu?
Estigma ere ez, baina lankide askorentzat desberdina nintzen. Gero, familiak pozik etortzen zitzaizkidan. Baziren familiak beste medikuntza mota batzuk erabiltzen zituztenak, eta beste mediku batzuei esatera ausartzen ez zirena kontatzen zidaten niri. Harreman polita sortu izan dut familiekin. Kezka eragiten zidaten ohiko tratamenduek: batetik motx gelditu nintekeen, eta bestetik ondorioak sortu. Errespetagarria izate aldera, umeen organismoarekiko hain inbasiboa ez izateko beste bide batzuk jorratu nahi nituen. Sintomatologia fisikoaren atzean beste gauza batzuk ikusten saiatzen nintzen, eta azkenean, ibilian perfilatu nuen nik benetan egin nahi nuena. Eskola edo gizarte zerbitzuak martxan jarri beharra tokatu zitzaidan inoiz anbulatorioan nengoela, eta nik hartzen nuen ardura. Medikuntzak baino gehiago betetzen ninduen laguntza integral horrek, baina lankideentzat, hori dena zen… Barrutik mugitu zaizkidan gauzei jarraitu diet. Homeopatia eta gero, osteopatia sakrokraniala ikasi nuen. 

Esango zenuke gaur egun ospitale batean sartzen zarenean zaila dela ohikoak ez diren metodoekin lan egitea?
Hemen bai, eta berdin da sistema pribatua zein publikoa. Frantzian, adibidez, homeopatia erabiltzen dute ospitaletan. Hemen badirudi sorginkeria erabiltzen ari zarela. 

Umeen kasuan, badirudi, eztabaida bakarra txertoen inguruan dagoela. 
Txertoez aparte, pentsatu behar duguna da nola laguntzen diegun umeei beren barne indarretik indarra sortzen. Medikuntzan ahaztu egin zaigu gorputzak oreka bilatzeko joera daukala. Bizitzeko indarra sendotzen baduzu umeak gauza batzuk senda ditzake. Gaixotasun guztiak ez, jakina, baina ohikoenak agian bai. Guk artatzen ditugu umeak gorputzak bere kasa ezer egin ezingo balu bezala eta uste dut ahuldu egiten ditugula indartu beharrean.

Esan duzu saiatzen zarela tratamenduetan errespetagarria izaten. Hor kokatuko zenituzke txertoak? Inbasiboak dira umeentzat?
Inbasiboa baino gehiago, adin zaurgarrian ematen dira. Iruditzen zait babesten ari garelakoan umeak ahuldu egiten ditugula. Sistema immunea hiperreaktibitatera behartzen dugu eta hori tokiz kanpo dago. Gainera, aldi berean txerto bakarra eman beharrean, 8 eta 9 ematen dira. Indibidualizatuagoa izan daiteke erabakia. Hepatitis B, esate baterako: zein jaioberrik beharko luke? Hepatitisdun ama daukanak. Bada, ume horri jarri, baina ez guztiei, ze arriskurik ez dago. Odol bitartez edo harreman sexualen bidez transmititzen da. Denentzat berdin egiten da ordea, eta berdin du zein den bakoitzaren egoera. Sistema immune horiek erantzutera derrigortzen ditugu, estres batean sartzen ditugu eta ez dago beharrik. 

Egungo medikuntzan ez dago pazientea erdian?
Anbulatorioan geneukan erritmoa izugarria zen: hiru minutuero familia bat hartzera iritsi ginen. Azkarra izatera derrigortuta zaude. Egia da pediatrian ahalegin handia egiten dela umea erdian jartzeko, baina beti ez da lortzen. Denbora eskaintzen diozunean umeari, eskolan edo etxean daukan egoera azter dezakezunean, ze haurdunaldi mota izan den dakizunean, ze erditze jasan duen… beste ondorio batzuk atera ditzakezu. Baina ez dago denborarik. Sintometara mugatzen gara. Ahaztu egiten zaigu emozioak ere jokoan daudela eta umea lehen bost urteetan emozionala dela. Ez badiogu hor laguntzen, ezin badugu hor zentratu, sintoma fisikoak agertuko dira. Beraz, zentratzen gara umearengan bai, baina oso fisikotik. 

Formazioa asko zabaldu duzu, eta kanpoan ere ibili zara. Zer ekarriko zenuke hemengo funtzionatzeko modura?
Lan egiteko modua bera aldatuko nuke. Familiekin lan egitea gustatuko litzaidake. Haurdun dauden emakumeekin egiten den moduan. Taldekako saioak egingo nituzke familiekin. Hazkuntza espazioak faltan botatzen ditut.

Osasun sistema publikoak ondo zaintzen gaitu erditu arte, baina behin erdituta…
Bukatu da dena, kito. Duela urte batzuk Julene Armendarizek eta biok martxan jarri genuen hazkuntzako espazio bat Zarautzen. Orain Estitxu Fernandezek eta Julenek jarraitzen dute proiektuarekin Donostian. Hor sortzen dira benetako egoerak, eta ohartzen zara familiek entzunak izan behar dutela, laguntza behar dutela. Haiekin bazaude, umeak hobeto egotea lor daiteke.

Anbulatorioan halako espazioen falta sumatzen dut. Badaude pauta batzuk taldeka landu daitezkeenak: sukarra daukanean zer egin, bronkiolitisa… Banaka hartu beharrean familiak, guztiei errepikatzen zaizkien egoeretan egin beharrekoak lantzeko osasun eskola bat egin daiteke, eta horrek anbulatorioen lana erraztuko luke. Gurasoek haien gurasotasunean ahalduntzeko laguntza behar dute. Bestela sukarra dauka umeak, mukiak dauzka eta zuzenean anbulatoriora doa, eta agian badago guk egin dezakegun zerbait. Dena ez da farmakologia. 

Guraso asko ikusten dituzu galduta? 
Beldurra izaten dute, eta normala da. Rolak ere aldatuta daudela uste dut. Zaintzak suposatzen duen guztia galduta dago. Dauzkagun lanengatik, bizitza motagatik, ez dago denborarik akonpainatzeko. Hazkuntzan igartzen dudana da rolak inbertituta daudela. Adibidez, izan nuen jaten ez zuen ume bat. Ama lan eta lan ari zen, eta aita zen zaintzaren arduraduna. Ez daukat ezer aitaren kontra, baina gizonek oso modu dogmatikoan egiten dute zaintza, ez goxotasunetik. Umeak presio handia zeukan, eta janarekin adierazten zuen bere ezinegona. Edo otitis asko dituzten umeak. Fusioan dauden hilabeteetan izandako apurketen ondorioa da askotan. Umearen lehenengo bederatzi hilabeteak dira fusiokoak; hau da, umeak pentsatzen du ama eta bera bat direla oraindik. Hilabete horietan amak lanera joan behar duenean, apurketak izaten dira eta umeak gaixotzen hasten dira edo lotarako arazoak sortzen dira.

Aitatasuna garrantzitsua da ama eta umea zaintzeko eta aitari baja eman behar zaio, baina ez zait buruan kabitzen amari lau hilabeteren buruan lanera joan behar duela esatea. Aitari eman, baina amari luzatu. Lehen bederatzi hilabeteetan batez ere. Nik ikusten dut pentsatzen dugula umeak egokitu behar duela dagoenera. Haurreskoletan lan handia egiten dute, baina ume asko daude hezitzaile gutxirentzat eta bularra ematea ere eten egiten dugu lanera joan behar dugulako. Badago zaintzen ez den zerbait. Instituzioek hori landu egin behar lukete, ze ume horiek gutxiago gaixotuko lirateke eta garapen hobea izango lukete hori dena zainduko balitz. Nerabe asko daude hankaz gora, oinarria ez zaielako errespetatu.

Beldurrak eramaten gaitu medikuei edo ospitaletan ezer ez eztabaidatzera?
Instintua frenatu egiten dugu eta fidatu egiten gara medikuez, edo sistemaz. Boterea delegatu dugu medikuarengan edo irakaslearengan. 

Umearen oinarria ez errespetatzeak arazoak sor ditzakeela esan duzu. Zertan nabaritu duzu hori?
Ume horiek euren egoera erregulatzeko zailtasuna izaten dute. 0-4 urte bitartean umearentzat aita eta ama dira eguneroko egoerak erregulatzeko figurak. Behin hori lortuta, oinarri sendoa dagoenean, umeak bere kabuz lortzen du egoerak orekatzea. Hori ez bada ondo egin, egoera zailak eta frustrazioak daudenean umeak depresioa, antsietatea… izan ditzake.

Harremanetarako zailtasunak izaten dira, esate baterako: txiki sentitzen dira umeak eta taldera lerratzen dira, edo botere harremanetan sartzen dira. 0-4 urteen artean errespetatua izan den umea, bere nia zein den badakiena, oinarria ondo markatuta duena, errespetutik abiatzen da kanpo harremanetara. Hori horrela izan ez denean, bestea mehatxutzat hartzen du umeak, edo ulertzen du lagunek besteak nahiago dituztela eta besteen gainetik jartzen saiatzen da. DBHn izugarria da hau dena. 

Zer egin dezakete gurasoek halako kasuetan?
Lehenengo eta behin errekonozimendua behar du nerabeak. Denok nahi dugu sentitu norbait garela, baina ez zerbait demostratu dugulako, geure horretan baizik. Norbait garela sentitu behar dugu guztiok eta gugandik kanpoko munduan badugula eragin bat. Nerabeek sentitu behar dute egiten dutena gizartean islatzen dela.

Asko aldatu da nerabezaroa zeharkatzeko modua?
Gizarteari lotuta dago erabat. Lehenago akonpainamendua eta presentzia zeuden. Horrek umeari orekatzen laguntzen zion. Orain ez dago umeari izaten uzten dion presentziarik. Orain eskolan eta eskolaz kanpokoekin exijentzia handia dago. Ez dago begiradarik umea den horrekiko, bere tenporalidadea eta korporalidadea ez dira errespetatzen. Hiperaktibitatea, adibidez, hor irakurtzen dut nik.

Hau dena medikazioarekin konpontzen saiatzen dira normalean. 
Bai, baina umeak behar duena beste zerbait da: loturak, natura, jolas librea… eta eskola obedientzia espazio bihurtu da. Umeak lehen bost urteetan mugimendua behar du eta guk eseri nahi ditugu aulki batean. Gero Lehen Hezkuntzan jolasa bukatu egiten da bat-batean. Bai, umeak behar du kontzentrazioa irakurtzen eta idazten ikasteko, baina oraindik jolasa ere bai. Hor badago bere denborekiko arreta falta eta gauzak zaildu egin dira. Familian ere bai. Lehen klana zegoen umea sostengatzeko, orain ez. Sistema horretara guztira egokitzea falta da. Beraz, medikazioa ondo dago umeak trabarik egin ez diezagun, baina oinarria ez dugu konponduko.

Gaur egun, zure kontsulta propioa daukazu. Zeintzuk dira zure lanerako moduak? Zertan aldatu dira anbulatorioak?
Osakidetza utzi nuenetik nire ibilbidea egin dut familiak zentzuz artatzeko. Eskaini diezaiekedan desberdintasun nagusia denbora da. Lehen bisitan ordu eta erdi egoten naiz familiarekin eta gero ordubete. Begirada ere desberdina da: ez nago sintomei begira bakarrik. Saiatzen naiz umea eta familia zer bizitzen ari diren ulertzen. Akonpainatu egiten ditut, eta tratamendu gehienak homeopatia edo naturopatia bidezkoak izaten dira.

Pediatria zerbitzu on batek zein ezaugarri behar lituzke zure ustez?
Denbora eta umeei entzutea. Umearen ahotik jakiten saiatu behar dugu zer den bizi duena. Gurasoei galdetu egin behar zaie, baina umeari ere bai. Gero gurasoentzat zerbitzuak falta dira, beste espazio mota batzuk bizitzen ari direna erregulatzeko ohiko medikuntzatik harago. Psikomotrizitatea edo arteterapia, esate baterako. Umeari bizitzen ari dena igarotzen lagunduko dioten gauzak. Gaur egun dakigun guztiarekin osasun sistemak ez du erdia ere kontenplatzen.

Baldintza idealik balego, bueltatuko zinateke Osakidetzara?
Jakina! Niretzat osasun sistema publikoa garrantzitsua da eta hori izan da nire dolurik handiena. Hau dena ahalko banu Osakidetzan egin, itzuli egingo nintzateke.

Beste bide bat markatzen ari zara, baina lagundu nahi diozun jende guztiari ezin diozu hemendik lagundu. Askok ezingo dute ordaindu sistema publikoaz kanpoko kontsultarik.
Horretaz oso kontziente naiz, eta balantzan jarri nuen hori ere. Momentuz, ordea, hau da modu honetan lan egiteko dudan alternatiba bakarra.

Zure burua eginez joan zara hainbat terapiatan espezializatuta. Zein kezka nagusi dituzu medikuntzarekin orokorrean? Norantz jo nahiko zenuke?
Diziplina anitzeko sistema behar dugu. Suitzak osasun sistema publikoan sartu ditu terapia alternatiboak. Gustatuko litzaidake halako zerbait izatea hemen. Terapia alternatiboak deitzen zaie, baina zuk nahiko zenuke horiek ere ofizialak izatea. Berez tradizio gehiago dute oraingo farmakologiak baino. Ofizialean ez dira sartzen, baina tradizionalagoak dira. 

Zeragatik uste duzu medikuntzaren barruan dagoela hainbeste traba alternatibentzat?
Ez nuke jakingo esaten. Nik beti horrela ezagutu dut eta niretzat Kuba izan da eredu. Hara joan nintzenean ikusi nuen baliabide faltak landareak erabiltzera eraman zituela hango medikuak. Interes ekonomikoak eta boterea hor daude, jakina. Farmakologiak diru asko ematen du, txertoek zer esanik ez… eta horrek indar handia du. Gero osasun sistema osoa horrek baldintzatzea pena da. Interes politikoek eta ekonomikoek medikuntza gidatzea beldurgarria da.