Zer da YPJ eta noiz sortu zen?

Ofizialki 2013an sortu zen, Rojavako Iraultzarekin batera, baino lehenago, Siriako gudaren testuinguruan, hasi ginen prestatzen beste izen batekin. Ordutik, YPJ gure gizartearen defentsaren parte bilakatu da. Hasieran hiruzpalau emakume ginen; egun, ehunka eta ehunka emakumek osatzen dugu, eta lehen aldiz, emakumeen armada bat gai da indar inbaditzaile bati aurre egiteko. YPJ garrantzitsua da indar armatu gisa, eredu gisa, eta gizartean duen eraginaren zentzuan. Izan ere, zer da emakumeek mundu osoan duten oinarrizko premiarik handiena? Autodefentsa. YPJ sortu zenean, ideia eta kontzeptu horren bueltan sortu zen, ez armen inguruan. Helburu gisa autodefentsa aukeratu genuen, emakume gisa ditugun ezagutza eta gaitasunetan oinarrituta.

YPJren existentzia Rojavan, Siriako ipar ekialdean, aire freskoa da XXI. mende honetan sufritzen ari diren emakume guztientzat. Ez soilik emakume kurduentzat, ez soilik eskualdean bizi diren emakumeentzat, baizik eta denentzat. Oso denbora gutxian, gure eredua, gure armada eta gure ideiak atzerriko herrialdeetan zabaldu dira eta jende askok du gure berri. Oso pozgarria da. 

Kontatuko duzu sorrera garai haietatik oroitzen duzun gertaeraren bat?

Bai, hainbatetan kontatzen dudan bat. Emakumeen akademia ireki genuen Afrinen. Guk nahi genuen emakumeek beren burua defendatzen ikastea edozein egoeratan. Programan, adibidez, argi uzten genuen emakume guztiek beren burua prestatu behar dutela mentalki eta fisikoki. Hasteko, formazio politikoa eta ideologikoa ematen genien eta ondoren beren eskuetan amaituko zuen teknologia erabiltzen ikasi behar zuten. Ez zaigu sekula bururatu prozesua armen formaziotik ematen hastea. Armak hartu aurretik, emakumeek politikaz, ideologiaz eta filosofiaz ulertu behar dute gurean. 

Kontua da 30-35 emakumeko talde bat bildu zela. Beren artean bazen 50 urtetik gorako ama bat. Inguruko herri batekoa zen. Hasieran gure artean hitz egin genuen ea akademiak prestatutako ekintza guztietan parte hartu ahalko zuen. Berekin hitz egin genuen eta esan genion agian taldetik kanpo utzi beharko genuela, programa zaila baitzen, akademiako baldintzak gogorrak, eta kezkatuta geunden beretzat gehiegi ez ote zen. Berak, orduan, lezio bat irakatsi zigun eta esan zigun: "Nor arraio zarete zuek ni hemendik kanporatzeko? Nire burua defendatzen ikasteko eskubidea daukat". 

Filosofiak erakutsi digu lehenik eta behin geure buruak ezagutu behar ditugula. Ama horrek, borrokan ikasi nahi zuela zioenak, bazekien nor zen. Esan zuen ez zela akademiatik joango bere arma erabiltzen ikasi arte, eta determinazio horrekin, ikasturtea burutzea lortu zuen. YPJ gisa, gure indarra eta antolaketarako gaitasuna emakume hori bezalakoetatik datorkigu.

Nola definituko zenuke bizitzen ari zareten guda?

Bereziki gogorra, zalantzarik gabe. Gudak ere lege batzuk izan ohi ditu, baina etsaiak ez du halakorik errespetatzen eta batere moralik gabeko krimenak eta sarraskiak egiten ditu, gorpuak mutilatuta, buruak moztuta edo emakumeak bortxatuta. Herri honen milaka urteko historian guda asko ezagutu dugu, hori guretzat ez da berria. Kontua da jende horrek ez duela balio etikorik ez ezer. Kobane eskualdean bazen neska bat, adibidez, hiru egunez eduki zutena bahitua eta gero askatu egin zuten. Zenbait egunen ostean, bere buruaz beste egin zuen, ezin izan zuelako jasan egin zioten guztia. Jendeari gizatasuna kentzen diote, suntsitu egiten dute. Guda hau gizartearen, jendearen autodeterminazioaren, iraultzaren lorpenen, gizatasunaren, eta bereziki, emakumeen aurkako guda da.

Zer harreman izan duzue Siriako Gobernuarekin, al-Assad erori zenetik?

2024ko amaieran erregimena erori zenean, eta islamista erradikalen armada etorri zenean, geure buruari galdetu genion: zein izango da YPJ-ren etorkizuna? Eta ez soilik YPJ-rena, baizik eta Siria ipar ekialdeko guztiona, gure sistema autonomoarena. Nola biziko gara beren menpe? Sirian aurrez aurre kokatu dira bi sistema oso ezberdin. Bata latza da, sistema fundamentalista. Eta bestea, gure administrazioa, herritarren nahian oinarritutako sistema. 

Erregimena erori eta bi hilabetera gobernu berriarekin bildu ginen lehen aldiz Damaskon. Zenbait bileraren ostean, iazko martxoaren 10ean adostasun batera heldu ginen. Akordio horrek su-etena ekarri zuen urte amaiera arte eta indarrean egon da urtarril honetan guda hasi diguten arte. Inplementatzekotan geratu ginen akordio hori, baina ez genuen biribildu, laburrean esateko, bi aldeetan desadostasunak geneuzkalako. Horrek ondorio gogorrak utzi ditu eta akordioa indarrean sartu ez izanaren akatsa ez dugu errepikatu nahi. 

2015etik aurrera, estatuarekiko autonomia praktikan jarri duzue Rojavan. Gobernu berriak, ordea, Siriako Estatuan integratu behar zaretela dio. Nola doaz negoziazioak?

Kokatzeko: trantsizio gobernuak ez du ezkutatzen zer zen iraganean. Hasteko Estatu Islamikoa, gero Al-Qaeda, Al Nusra, gero HTS, eta HTS bihurtu zen gobernu, estatu. Hori aldaketa handia da eta ezin da soilik kosmetikoa izan. Munduaren aurrean zilegitasuna nahi badute, gizartearen osagai guztien eskubideen aitortza egin behar dute.

Hamahiru urtez, borrokan murgilduta egon gara. Askok eman du bizia. Esan dezakegu aldaketa egon dela, sistema zaharra suntsitu dugu, baina hori ez da nahikoa. Prest gaude Siria bateratu batean bizitzeko, baina Siria demokratiko bat izan behar da. Siria demokratiko horrek babestu behar ditu bertan bizi diren herri guztiak –kurduak, arabiarrak, siriakoak, musulmanak, kristauak, drusoak...–. Eta horien babeserako berme nagusia konstituzioan horixe jasotzea da. Integrazioa hor hasten da. 

Siriako Gobernuak integrazioa aipatzen duenean, guk erantzuten diogu: “Ados, nola egin dezakegu elkarrekin bizitzeko?”. Guk ez dugu ezer entregatzeko asmorik gizarte eta indar militar gisa, eta argi dugu ez garela modu indibidualean integratuko Siriako armadan, beraiek eskatzen ziguten bezala. Negoziazioetan hori da gure posizioa, izan ere, guk oraindik geure burua babestu behar dugu. Integrazioarekin suposatzen da lau batailoi izango ditugula: bana Kobanen, Qamishlon, Heseken eta Deriken. Antolakuntza hori gure indar armatuek prestatu dute, herria babesten jarraitzeko. Baina hori gauza berria da, Siriako Estatuarekiko integrazioan emandako urratsa. Negoziazioetan, hala ere, ez dago dena argi, gauza asko airean dago oraindik. 

Zein dira korapilo nagusiak?

Ahula da gure konfiantza beraiekiko. Eta akordioari begira jarrita, inplementatu beharreko gure gauzak jada eginda daude. Adibidez, militarrak hirietatik ateratzea adostu genuen eta hori egina dago; beren segurtasun indarrak Qamishlo hirira eraman nahi zituzten, eta hori ere egina dago. Korapiloetako bat Kobaneren egoera da, egoera ez da aldatu eta kezkatuta gaude. Elkarrizketen bidez gainditu nahi genuke. Su-etena hor dago, baina gure arteko akordioa ez doa oso ongi. Esfortzu handia egiten ari gara, datozen asteetan behintzat, bi aldeen artean ea aurrera egitea lortzen dugun.

Zein dira zuen marra gorriak?

Batetik, esan bezala, kurduen eta gizarteko beste gutxiengoen eskubideak jasotzea Siriako konstituzioan. Bigarrenik, emakumeenak ere bai. Hirugarrenik, kurduen lurra babestu behar dugu eta laugarrenik, parlamentuan lekua izan behar dugu. Funtsean, Siriako Estatuarekiko integrazioa prozesu demokratiko bat izatea nahi dugu. 

Eta zein da YPJ-ren etorkizuna?

Ez dago argi. Damaskon gai hori mahaiaren gainean dago eta argitu beharra dago.Hala ere, esan nahi dut, gure iraultza maila batera heldu dela. Gauza asko alda litezke biharko egunean, beste izen edo beste sistema baten pean existi liteke. Gure helburuak ez dira aldatuko, baina orain arte existitu diren zenbait gauzak oso bestelako itxura har dezakete. Prozesu hau, garai hau, mende hau, aldaketarena delako. Baina garrantzitsuena da gu ez garela urrunduko ibiltzen ari garen bidetik, demokraziaren, pluralismoaren eta gure balore guztien aldeko bidetik. 

Estatu Islamikoa garaitu zenuten bere garaian. Horrek mundu mailako proiekzioa eman zizuen.

Horretarako sakrifizio handiak egin behar izan ditugu herri gisa, baina jendeak badaki guk ez bagenu Daesh geratu izan, orain mundu osoa arrisku handiagoan egongo litzatekeela. Gure kideak Municheko Segurtasun Konferentzian izan dira berriki. Han, galdera asko egin dizkigute ea zer gertatuko den Rojavan egiten ari garen iraultzarekin. Hori guztia da Estatu Islamikoaren aurka borrokatu genuelako, hankak geratzea lortu genuelako eta hori mundu osoaren alde izan zelako. Aitortza hori egiten digute behintzat. Guk zenbait espetxetan milaka yihadista eta beren familiak eduki ditugu, ez daitezen hortik ibili beren ideologia zabaltzen. Orain, jende guzti hori Alepora (Siria) eta Irakera eramaten ari dira eta ez dakigu nolako zaintza egingo dieten. 

Urtarrilaren 29an su-etena sinatu arren, egoera ez da baretu eta gizartea tentsioan mantentzen duzue.

Akordio horretan gauza askori buruz hitz egin genuen, baina guri ez zizkiguten bermeak eman. Asko kezkatzen gaitu horrek, noski. Nahiz eta su-etena indarrean egon, ezin gara erlaxatu eta gure gizartea kontziente izatea nahi dugu balitekeela beste guda bat hastea laster, aurrekoa baino okerragoa. Akordioa eduki arren gobernuarekin, arriskuak handiak dira oraindik. Rojava babesten ari den SDF osatzen dugun koalizioko beste indarrekin eta parlamentuko eragile ugarirekin elkarrizketetan ari gara, hori guztia aurrera ateratzeko. Baina betikoa, bermeak behar ditugu ziurtatzeko hori orain gertatuko dela. 

Kobane eta Afrin zuei xantaia egiteko erabiltzen ari dira?

Batetik, Kobane setiatuta eta inguratuta dago, itxita. Ez badute beraiek irekitzen, guk irekiko dugu. Bestetik, bada zortzi urte Afrin utzi genuela, Turkiako Estatuak okupatu zuelako. Bertatik ihes joandako jendeak urteotan lauzpabost aldiz aldatu behar izan du bizilekua. Zenbait pertsona beren kabuz itzuliko dira Afrinera, baina gurekin lan egiten duen jendea ezin da itzuli. Kontatuko dizut gai honi buruz gobernuarekin izan dugun elkarrizketa: Afrinek Turkiarekin egiten du muga eta azken horrek ez du onartuko indar militar oso bat eremuan. Baina Siriako Administrazioak segurtasun bilera batean esan zuen bertara joango zirela, guk haiekin joan ahal izango genuela, eta horrela lortuko genuela gure jendea itzuli ahal izatea, adibidez, atxilotuak izan gabe. Gauza praktiko batzuk falta dira zehazteko, gure helburua baita jendea seguru egotea hara itzultzean.

Urtarrilean galdutako Rojavako lurraldeak galdutzat ematen dituzue?

Siriako Gobernuaren aldeko milizien armadek urtarrilean gure aurkako erasoak hasi zituztenean, guda zibila ekidin nahi izan genuen batez ere. Horretarako, atzera egin behar genuela ikusi genuen. Hiri askotatik –Raqqa, Tabqah eta Heseketik, adibidez– pena handiz joan ginen, elkarrekin bizi izan garelako urteetan, eta proiektu komun bat genuelako Siria Ipar Ekialdeko Administrazio Autonomoan, ez soilik kurduon lurraldean. Hala ere, esan behar dut proiektu politiko hori ez dela amaitu eta gure borrokak jarraitzen duela. Herriotan zenbait tribu arabiar altxa ziren gobernu trantsizionalarekin eta eraso egin ziguten ezustean. Hala ere, esan denaren kontrara, ez zuen eremu horietako jende guztiak nahi gu joatea. Egun kritiko horietan, komunikazio asko egon zen gehiengo arabiarreko herriotako jendearekin, eta guri deitzen, laguntzen, berriak ematen eta abar aritu ziren asko.

Zein da emakumeen egoera gaur egun Sirian?

Gaur egun, Siria osoan emakumeak arrisku handian daude. Ez daude aitortuak ez parlamentuan, ezta konstituzioan, ezta indar militarretan ere. Ez dago estatuko egitura bakar bat ere Sirian emakumeei lekua egiten dienik. Guk negoziazioetan, ez soilik emakume kurduen eskubideak, baizik eta Siria osokoak errespetatzea jarri dugu mahai gainean.

Zein da emakumeek osatutako YPJ eta gizonek osatutako YPG-ren artean duzuen harremana?

Autonomoak gara eta hori garrantzitsua da emakume gisa. Batzuetan elkarrekin goaz, eta beste batzuetan bakoitza bere aldetik. Guk gure formazioak egiten ditugu, baina guda dagoenean elkarrekin gaude. Estrategiak finkatzean edo esatean zein talde joango den lekuren batera edo bestera, geuk erabakitzen dugu. Hori da gure ezberdintasuna emakumeak onartzen dituzten beste armadekin. Guk emakume gisa gizonekin lan nola egingo dugun erabakitzen dugu gure balio, ezagutza eta esperientziaren arabera. Gure gudarik handiena Estatu Islamikoaren aurka izan zen eta komandante orokorra askotan emakumea zen. 

Badaude defentsa indarren artean sexismo arazoak? 

Non ez? Gizonak eta emakumeak elkarrekin dauden lekuetan, munduan, sexismoa dago. Ezin dugu esan hori ez denik existitzen gure artean. Eta borrokan jarraituko dugu hori ere amaitu arte, hori da gure esentzia. Eraldaketa guretzat oinarrizkoa da. Hortik gatoz. Gure defentsa indarretan arazo hori ez dago desagertuta, eta horrek behartzen gaitu gure lana aberastera. Gure artean, badago gizonezkoen armadarako bereziki prestatutako formazioa, mentalitatea alda dezaten. Berengana joaten gara, gaiaz lanketa egiten dugu eta bidea egiten goaz. Onartzen dute eta ikusten dute beharrezkoa dela. Hori gabe, ezinezkoa litzateke.

Gudan daramatzazue hamabost urte eta horrek halabeharrez gizartearen militarizazioa eragiten du. Arriskurik ikusten diozue?

Ez genuke, noski, beti guda egoeran bizi edota mentalitate hori zabaldu nahi. Gure sistema politikoa ez da gudan oinarritzen, nahiz eta guda egiten ari diren gure administrazio autonomoaren aurka. Bertan parte hartzen duten eragileek –eta gu hor gaude– eta jendeak babesten dute gizartea. Gure indargune nagusia gure jendea da eta ez, ez dugu ikusten gizarte kurdua militarizatuta dagoenik. Hori bai, gure etsaiaren beldurrik handiena jendea antolatzea dela ikusten dugu zalantzarik gabe, eta gure garaipenik handiena, berriz, horixe bera dela: antolatuta gaudela. 

Nola antolatzen zarete YPJ barnean?

Egitura militarrak hierarkiarik gabe ez du funtzionatzen, baina gurea ez da aginte despotiko bat. Ni YPJko komandantea naiz eta SDFko Komandantzia Orokorreko kidea. Nik aginduak ematen ditut, jakina. Baina jakin behar da YPJ barruan soldaduak direla beren gaineko postuetan dauden arduradunak aukeratzen dituztenak. Hitzaldiak antolatzen dira eta barne-hauteskunde sistema dugu komandanteak aukeratzeko. Jendeak bere burua aurkez dezake ardura karguetarako, eta denon artean demokratikoki aukeratzen ditugu. Indar militar bat gara, beraz, aginduak goitik behera datoz bertikalean, baina aldi berean antolaketa horizontala dugu.

Eta azken galdera, zein da zuen morala oraintxe?

Zuri zer iruditzen zaizu? [barreak]. Morala altua da, aurrera goaz. Morala amaituko zaigun egunean, akabo gure iraultza. Motxila bizkarrean hartu eta ez dugu etsiko.