Faktore argirik gabe behin eta berriz krisi epileptikoak eragiten dituen gaixotasuna da epilepsia. Krisi epileptikoak garunean kontrolik gabe gertatzen den deskarga elektrikoen agerpenak dira. 11 urte inguru zituenean jaso zuen epilepsiaren diagnostikoa Natalia del Campo Martinek. Hala ere, lehenengo susmoak 8 urterekin agertu ziren. “Ez nuen jaunartzea egin nahi oso ateoa nintzelako eta ez nuelako arreta neureganatu nahi", kontatu du: "Jaunartzean denak niri begira egongo zirela jakiteak, familia osoa etortzeak, behin eta berriz jolasten egoteak eta eguneko emozio guztiek eztandarazi ninduten. Etxera heldu nintzenean krisi bat izan nuen. Medikuak esan zidan epilepsia izanen zela ziurrenik. Urte batzuetara beste krisi bat eduki eta lurrera erori nintzen. Orduan, eman zidaten diagnostikoa”.

Krisiak mota askotarikoak izan daitezke, eta pertsonaren arabera asko aldatzen dira. Krisi partzialak ematen direnean, epilepsia fokua garuneko eremu jakin batean dago. Bi mota daude: sinpleak eta konplexuak. Sinpleak kontzientziari eta oroimenari eragiten ez diotenak dira. Konplexuek aldiz, krisiaren aurreko, bitarteko eta ondorengo kontzientzia edo oroitzapenei eragiten diete. Sintoma ohikoenak dira: muskulu-uzkurdura anormala, absentzia-aldiak edota begiak alde batetik bestera mugitzea. Ohiz kanpoko sentsazioak dira, adibidez, sorgortzea, inurritzea eta azkura-sentsazioa, haluzinazioak, sabeleko mina, goragalea, izerdia, aurpegia gorritzea, begi-nini dilatatuak eta pultsu maiztasun azkarra. Gipuzkoako Epilepsia Elkartearen gidaren arabera,  krisi partzial baten aurrean, ingurukoei zer gertatu den azaldu, pazienteari astiro hitz egin, eta arretaz erreparatu behar da informazioa biltzeko eta medikuari esateko. Horrez gain, ez da krisia duen pertsona eutsi behar, ezta suspertzen saiatu ere, eta ez zaio botikarik eman behar. 

Krisi jeneralizatuak aldiz, garun-azal osoan agertzen dira. Gehienetan konbultsioak izaten dira eta bat-bateko mugimendu azkarrak egiten ditu gorputzak. Gidaren arabera, konbultsio fasean, pertsona bakar batek zuzendu behar du egoera, lasai egon behar du berak, eta ingurukoak lasaitu behar ditu. Konbultsioaren fase aktiboa pasa arte, ezin da lekuz aldatu krisia izan duen pertsona, eta hurbileko objektuak kendu behar dira minik hartu ez dezan. Burua babesteko objektu bigun bat jarri behar da buru azpian. Ahal bada pertsona albo batera jarri behar da listua eta mukiak ateratzeko. Azkenik, krisiak iraun bitartean pertsona behatu behar da ikusteko zenbat iraun duen eta zein sintoma izan dituen, ostean, medikuari azaltzeko. Del Campok zer egin behar ez den gaineratu du: “Ez da deus sartu behar ahoan, adibidez, hatza sartzen baduzu, egiten dugun indarrarekin hatza apurtzera iritsi gaitezke. Asko uzkurtzen garenez masailezurra ere apur dezakegu. Kolperik hartzen ez dugula behatu, eta krisia pasatzen utzi behar da. Krisi batek ez gaitu hilko”.

Nekea, krisiaren ondorio

Del Campok batez ere gauean izaten ditu krisiak, eta ama izaten du bidelagun: “Krisi baten ostean oso nekatuta nago uzkurdurarengatik. Batez ere, besoetan eta hanketan sentitzen dut nekea. Orduan, askotan ez dut jan nahi, eta ohean geratu nahi dut eguna pasa arte”. Hori dela eta, egun horietan laguntza behar dutela sentitzen duen arren, gainerako egunetan autonomoa dela dio: “Egun txarra krisiarena da”. Krisiak bat-batekoak direnez, edozein testuingurutan izan dezake epilepsia, eta horren gainean ohartarazten ditu ingurukoak, zainduago egoteko: “Nahiago dut aldez aurretik abisatu gauzak errazten dizkidalako. Zentzu horretan oso ausarta naiz. Pertsona batzuei beldurra ematen die lanean epilepsiaren berri emateak”. Arrazoi nagusia, lanetik botatzea edo ez kontratatzea izaten da. 

Gaineratu du epilepsia ikusarazteko “lan handia” geratzen dela oraindik, oso ikusezina eta ezezaguna delako. Kolpe batez sumatzen ez denez, sentitzen du kosta egiten dela ulertzea: “Gutaz ahazten dira, eta atzean geratzen ari gara”. Horrez gain, lanerako ezintasuna edota desgaitasun ziurtagiria lortzeko zailtasun handiak daudela dio: “Balorazioa egitera etortzen direnean, galdetzen digute ea oinetakoak janzteko gai garen. Noski, baina krisia ematen digun egunean ez. Dependentzia eta horrelakoak aztertzeko galdetegia egiten digutenean denei gauza bera galdetzen digute, ezin dute galdera berdinekin baloratu autismoa, alzheimerra edota epilepsia”. 

Epilepsia duten pertsonei eta euren senideei laguntzeko sortu zen Gipuzkoako Epilepsia Elkartea, eta del Campo, kidea da. Elkarteak sentsibilizazioan egindako lana eskertu du. Horrez gain, jendea ezagutzeko lagungarria dela dio. Izan ere, jarduera asko egin daitezke, esate baterako, musikoterapia: “Oso lagungarria da. Lehen oso lotsatia eta isila nintzen. Ia ez nuen hitz egiten, eta beti  barnera begira nengoen. Musikoterapiari esker asko ireki naiz”.