Nafarroa Beherearen bilakaera demografikoa

Mixel Bergouignan
0000ko ren 00a

Euskal Herriko Garapen Kontseilua erakundeak egina du diagnosi territorial edo geografiko bat, Nafarroa Beherearen eta Iparraldeko barnealdearen (Nafarroa Beherea eta Zuberoa) argazki bat ateratzeko, eta azterketa horixe baliatu nahi dugu gaurkoan.

Euskal Herriko barnealdean, oraindik ere murrizten ari da demografia. Egitate nabari-nabaria da, ondoko aldagai hauek ongi erakusten duten moduan: 60 urtetik gorako gero eta biztanle gehiago, biztanle aktibo gero eta zaharragoak eta 20 urtetik beherako gero eta biztanle gutxiago.

Nabarmentzekoa da, gainera, kanpotik etorriek ere indartu egiten dutela fenomeno hori, zeren gehientsuenak 60 urtez goitiko pertsonak baitira. Alde horretatik, Iparraldean errenta-iturri handiagoa dira erretiratuak industria eta laborantza baino (biak metatuta).

Bestalde, azpimarratu behar da aktiboen multzoa biztanleak baino motelago gutxitu dela. Horrela, hainbat estereotiporen kontrara, galga batean iraun du Iparraldeko barnealdeko jarduera ekonomikoak. Alabaina, bilakaera kontuan izanik, bistakoa da aktiboen zahartzea eta erregresio ekonomikoaren arriskua.

Nafarroa Beherean, eskulangintzako, merkataritzako eta laborantzako enpresa txikiak dira jarduera ekonomikoaren oinarri. Orain, enpresaburu ugari ari da lanetik gelditzen, eta gauza anitz dago jokoan. Azken batean, horixe da garapen lokalaren giltzarria eta bizimodu sozial eta kulturalaren bermea.

Segidan, 1900 eta 1999 bitartean enpleguak sektoreka zer bilakaera izan duen azalduko dugu, horrexek adierazten baitu aski zehatz Nafarroa Behereko ekonomiaren egoera.

Enpleguaren sektorekako bilakaera. Aldia: 1990-1999 urteak. Nafarroa Beherea: Iholdi, Garazi, Baigorri eta Donapaleu kantonamenduak.

Azken hamar urte hauetan, eboluzio nabarmena gertatu da. Laborantzan, adibidez, urritu egin dira lanpostuak, baina, nolanahi ere, askoz gehiago ugaldu dira hirugarren sektorean (merkataritza, garraioak, hezkuntzako eta osasuneko zerbitzuak eta administrazioa).

Laborantza da, dena dela, Nafarroa Behereko produkzioko sektore nagusia, eta analisi sakonagoa du eskakizun.
Hamar urteren buruan, %18 gutxitu dira ustialekuak, eta antzeko murriztea gertatu da laborantzako lanpostu ordainduetan. Aldi berean, ordea, handitu edo hazi egin dira ustialekuak (bikoiztu egin dira 30 hektareaz goitiko ustialekuak) eta hobetu egin da produktibitatea.

Alde batera edo bestera, berritzen ari den sektorea ematen du, eta egoera aski onean dagoena.

Ustialekuak

Azken 20 urte hauetan, barnealdean -hots, Nafarroa Beherean eta Zuberoan-, esnetako ardiak ugaldu dira bereziki, abeltzaintzari dagokionez. Bi probintzia horiek departamentuko %63 egiten dute ardi-aziendetan; Euskal Herriko totalean, berriz, hiru laurden. Izan ere, %30 ugaldu zaie ardi-azienda, hogei urteren buruan.

Produkzioaren hazte horren kariaz, gaztagintzako industria garatu da, eta, ondorioz, ustialeku askok iraun dute langintzaren transformazioari esker.

Aldaketa horrek, hau da, produkzioan ardi-esnea edo, zehatzago esanda, ardi-gazta leheneste hori dela kausa, posible izango da laborantzak irautea, zeren aski jende gaztea baitago.

Nafarroa Beherean, oro har, labelen eta ziurtagirien peko produkzio kontrolatuak, zein balio erantsiko ekoizpena baita, ahalbidetuko du ustialeku txikien iraupena. Are gehiago, kontuan izanik, urte gutxi barru, Europako Batasunean Ekialdeko herrialdeak sartzeak harantz desplazatuko duela lehengaien eta elikagai ezinbestekoen produkzio guztia.

Nafarroa Behereko enpleguan, %10etik behera dago industriakoa (%17 Pirinio Atlantikoetan), baina, dena den, zertxobait goratzen ari da, laborantzako elikagaien industriako lanpostuei esker.

Nahiz eta enpleguak urritu (-%6), eraikuntzako sektorea industriakoaren parean dago, eta aktibitate handia erakusten du (departamentuko batez bestekoa: %6,5), eta bizkortasun horrek etxebizitzen ugaltzearekin du ikuskizun (Iparralde osoan, %15eko igoera gertatu da). Behe Nafarroako eskulangileek parte hartze handia daukate itsasaldean, non lanpostu dezente galdu baitira eraikuntzan (-947 hamar urtean).


Hirugarren sektorea

Sektore hori indartzen ari da Nafarroa Beherean, baina, dena dela, hiri nagusietan sortzen dira arlo horretako enpleguak, hau da, Donibanen eta Donapaleun. Fenomeno hori oso nabaria da merkataritzan, hezkuntzan, osasunean eta jarduera sozialean, eta ez horrenbeste enpresa partikularrentzako zerbitzuetan.

Enpleguak hiri nagusietan metatze horrek sortzen du nolabaiteko desoreka Nafarroa Behereko barnealdean. Berez, laborantzan, eskulangintzan eta hiri nagusietatik urrundu samarreko herrietan ari dira gehien murrizten lanpostuak. Ondorioz, jardueren eta bizimodu sozialaren gutxitzea ari da gertatzen, eta, jakina, azken batean horretatik desertifikatzeko arriskuan segitzen da beti.
Nahiz eta egia izan erregresio demografikoa eta biztanleriaren zahartzea, egia da, halaber, jarduerak iraun egiten duela. Hala eta guztiz, sektore produktiboaren pisua erlatibizatzea komeni da, zeren, gaur egun, erretiratuen errentak ia-ia industriako eta laborantzako errentak halako bi baitira.

Izan ere, honako hauxe da zalantza. Etorkizunari begira, ez ote da arriskutsuegia ekonomiak erretiroko sistemaren inguruko zerbitzuetan oinarriturik funtzionatzea? Baina, horrez gainera, beste hauxe da galdera funtsezkoa: eboluzio demografikoa kontuan izanik, nola aktiba eta gara daiteke Nafarroa Behereko jarduera produktiboa, erretiratuen eta turismoaren mende gera ez dadin?

Badaezpada, noraezekoa da probintzia horrek beste politika bati ekitea, hots, jarduerak sortzeko, beste instalazio batzuk jartzeko eta enpresak berrindartzeko planifikazioari heltzea.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Nafarroa Beherea  |  Demografia

Nafarroa Beherea kanaletik interesatuko zaizu...
2018-10-16 | Bertsozale.eus
Ostatu Batuak eta Otsoaren 7 umeak nagusi ligaxkako lehen bi saioetan

Urriaren 12an eta 13an Gameren eta Altzumartan jokatu dira Taldekako Xilaba Xapelketako ligaxken lehen bi saioak.


2018-10-09
Taldekako lehen Xilaba urriaren 12an hasiko da
11 saiotako ligaxkarekin hasiko da asteburu honetan: urriaren 12an Gameren eta 13an Altzumartan jokatuko dira lehen saioak. Aldiro bi talde ariko dira kantuan, eta hirugarren talde bat entzuleen artean, animatzen direnekin epaile lanetan. Sailkatzen diren 4 taldeekin 2 finalerdi jokatuko dira azaroaren 23an eta 24an, eta finala abenduaren 1ean Baigorrin izango da. 44 bertsolarik hartuko dute parte 11 taldetan.

2018-09-21 | ARGIA
Bi egun, beste bi langile hilda: kamioi gidaria Galdakaon eta basomutila Gamarten

Uda honetan Euskal Herrian hildako langileen zerrenda luzeari beste bi gehitu zaizkio aste honetan. Gamarten, Donibane-Garazi ondoan, basomutilari adarra jauzi zitzaion asteazkenean. Ostegun goizean berriz, kamioi gidari bati bihotzekoak eman dio lanean ari zela autobidean, Galdakao parean.


Manex Fuchs
"Zailtasunean, bortxaz gauza onak sortzen dira jendeen artean"

Manex Fuchs (Larzabale, Baxenabarre, 1975) euskal aktorea da. Le Petit Théâtre de Pain antzerki taldean luzaz egon ondoren, Ximun anaiarekin batera (aktore-taula zuzendari), bi erronka berri dituzte orain jomugan: antzezlanak euskaraz sortzea eta euskal zinema lau haizetara hedatzea.


2018-08-09 | Zabalik elkartea
Eusklabo alaiak
MULTIMEDIA - solasaldia

Asisko Urmenetak sortu duen azken komikia parodia satirikoa da. Intzura Handia uhartean kokatu du istorioa, Euskal Herriaren erdigunean dagoen Bidasoa ibaiaren bokalean. Bertan bizi dira Defoeren pertsonaiak. Robinson Crusoe nagusituko da irlaz eta birbataiatu egingo du Faisan(e)s Island gisa. Haren aurkezpena egin zuen Donapaleu uztailean.


2018-08-02 | Kanaldude.tv
Mendibeko zaharrak lekuko
MULTIMEDIA - erreportajea

Bi urteetarik antolatua den Hergarai bizi ekimenaren barruan, ondarea batzordearekin landurik, Kanaldudek Mendibeko lau zaharren lekukotasunak bildu ditu haur denboraz, lan bideaz eta Mendibeko segeriaz. Martta Eyherart, Beñat Urruty, Jean Baptiste Dutrey eta Kaiet Lakoren oroitzapenak entzungai hogei minutako dokumental honetan.


2018-06-25 | Euskal Irratiak
"EHZ festibal berezia behar zen, transizio urtea dela azpimarratzeko"

Arrosa, Idauze-Mendi, Heleta eta Lekornetik pasatu ostean, aurtengo EHZ Nomada izanen da.


2018-05-17 | Kanaldude.tv
Hizkuntz eskubideek zer hizkuntza politika behar dute?
MULTIMEDIA - solasaldia

Kontseiluan hizkuntz-eskubideen protokoloaren arduradun Haizpea Abrisketa eta Argitxu Etxandi zuzenbide ikerlearen mintzaldia Donapaleun. Zein dira gaur egun euskara sustatzeko hartzen ari diren neurriak? Hizkuntz-eskubideak nola errespetatuak izan daitezke?


2018-05-08 | Euskal Irratiak
68ko maiatzaren eragina Euskal Herrian

50 urte egiten du aurten, maiatzan izan zirela manifestaldiak, grebak eta beste gertakari franko. Emazteen mugimendu azkarra izan zen ere, elkarteak sortu ziren, planning pfamilial delakoa eta ere haurzaindegiak.


Donibane Garaziko emakumearen hilketa gaitzetsi dute hainbat herritarrek Azkoitian

Azkoitiko Sostenipe Talde Feministak deituta, dozena bat lagun bildu dira asteazken arratsaldeko elkarretaratzean, Donibane Garazin apirilaren 28an izandako erailketa matxista gaitzesteko.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude