Eusko Legebiltzarrean izapidetzen ari den lege-proposamen batek udalen ahotsa murrizten du: zergatik kezkatzen du "sinplifikazio administratiboak"?

Eusko Jaurlaritza lege bat izapidetzen ari da, proiektu ekonomikoak "arindu eta sinplifikatzeko". Paperean ondo dirudi, baina praktikan, euren lurraldean zer gertatzen den erabakitzeko benetako erabakitzeko ahalmenik gabe utziko dituzte udalak. Horrek zuzenean eragiten die Aiaraldeko zenbait udalerriri.

Legeak "sinplifikazio faltsua" planteatzen du, eta hiru arazo nagusi sortzen ditu:

1. Herriari eragiten dioten proiektuen gaineko udal-kontrol txikiagoa. Arauak aukera ematen du Eusko Jaurlaritzaren hasierako baimen batek udal kontrol teknikoa ordezkatzea hirigintza, ingurumena, etab. bezalako gai sentikorretan sailkatutako jarduerak, osasun publikoa edo obra-lizentziak barne. Baina bizkortu arren tramiteak, proiektuek udal arauak bete behar dituzte. Baldin eta ez badituzte urrats horiek betetzen, sortzen dena ez da arintasuna, baizik eta segurtasun juridikorik eza eta etengabeko gatazkak.

2. Gobernuak proiektu pribatuak "interesgarri publikokoak" balira bezala inposatu ditzake. Legeak aukera ematen du ia edozein proiektu –baita pribatua ere– "interes publiko gorentzat" jotzeko. Etiketa horrekin lurrak desjabetu eta iskin egin ahal die demokratikoki onartutako lurralde- eta hirigintza-planei. Justiziak esan du azterketa tekniko serioekin eta aldez aurreko plangintzarekin baino ezin dela erabili eredu hori, izapidetzen ari diren legeak eskatzen ez duen zerbait.

3. Herritarrek gutxiago parte hartzea eta tokiko erabakiak hartzeko gaitasun gutxiago izatea. Epeak murriztean eta erabakiak Eusko Jaurlaritzan metatzean, udalek eta herritarrek alegatzeko, eztabaidatzeko eta erabakitzeko gaitasuna galtzen dute. Horrek parte hartzeko oinarrizko printzipioen kontra egiten du, Aarhus hitzarmenean bezalako nazioarteko arauetan jasota daudenak.

Zer egin dezakete udalek? Udal-autonomia Konstituzioak babestuta dago. Lege batek tokiko eskumenak urratzen baditu, edozein udalek zuzenean Konstituzio Auzitegira jotzea. Legezko tresna bat da lurraldea eta hari buruz erabakitzeko ahalmena defendatzea.