Emakumeak borrokan

Ospakizunak

  • Ospakizun garaiak bizi ditugu. Efemeride loriatsuen bostehungarren, hirurehungarren  urteurrenak Espainiako historia ofizialean. Nafarroako erresuma Gaztelakoak konkistatuta (Espainiaren batasuna eta sorrera), Mundu Berria deskubrituta, lehenengo mundu bira eginda, Espainiako Indar Armatuei aintza eta loria eman zizkioten euskal marinel eta militar garrantzitsuen jaiotza... Testuinguru horretan parte hartu dute espainiar armadako buruek erakunde ofizial zein pribatuek antolatutako hitzaldi eta ekitaldi publikoetan.

Fernando Merino
2019ko maiatzaren 16a

Horren erakusgarri dira "San Martzial Guduaren V. Mendeurrenaren Fundazioa" delakoaren sorrera eta Donostian egingo den "Hitzaldiak Martxoa-Urria, 1719-2019" hamar hitzaldiko Programa, bertan egungo Albako Dukeak zuzenean parte hartuko duelarik.

Donostian programatutako hitzaldiek, behin 1714an borroka amaituta Habsburgo Etxearen eta Borboi Etxearen aldezleen arteko Ondorengotza Gerran izandako eztabaida familiarren oihartzunak ezagutaraztea dute xede. 1714ko hartan, gerrako harrapakin gisa parte hartu zuen Gipuzkoak, garai hartan gertatu zen Donostiako eta Hondarribiko gotorleku militarren aurkako setioa, Espainiako iparraldeko mugaren defentsan 67. zenbakiko "Tercio Viejo de Sicilia" erregimentuak parte hartu zuelarik.

Nazioarteko politika zioak tarteko, 1719an Gipuzkoa inbaditu zuen Berwick mariskal frantsesak. Abuztuaren 1ean eman zuen amore Donostiak. Berwickek foruak errespetatzea eskaini zuen Gaztelarekiko aduanak itsasertzera berriki lekualdatzeagatik euskal herritarren atsekabe orokorra baliaturik. Horretarako, negoziatzen hasi zen hiru euskal erakundeekin. 1719ko abuztuaren 7an Frantziako erregeari egingo zion men Gipuzkoak; hilak 18an Donostiak, eta 29an Arabak. Bizkaiak, jada hilak 11n, diputatu bat bidaltzeko gonbita jaso zuen. Gipuzkoa harremanetan jarri zen Berwickekin Gipuzkoa Espainiari itzultzekotan Ingalaterrak eta Frantziak Gipuzkoako foruak errespetatuko zituztela bermatzeko, eta horrenbestez, lehenengoz sartu zen Gipuzkoa nazioarteko diplomaziaren jokoan.

Aldi berean, Gipuzkoako probintziaren estatus juridiko berezia aztertuko dute, 1719an estatus hori defendatzeko xedean hartutako erabakiak eta XVIII. mendearen lehen erdialdeko Donostia ezaugarritzen zuten gizarte, ekonomia, kultura eta politika arloetakoak aztertuko dituzte, baita Historiaren beste hiru mendeei dagozkien izaera orokorreko beste arlo batzuk ere.

Programatutako azken hitzaldia espainiar indar armatuek atzerriko bake misioetan egiten dituzten lanak nabarmentzeko da; armada amerikar, ingeles eta frantsesek ez bezala, horiek bere herrialdeen interes ekonomikoen defentsan jarduten baitute, espainiarrek GKE baten modura jarduten dute Espainiaren herri altxorrari gastuak eraginez eta “ad maiorem dei et hispaniae gloriam”.

Bakearen helburua europar monarkien artean, espainiarra barne hartuta, lurraldeak banatzea zela, betiere mendekoak ahantzirik, nahiz eta mendeko horiek ziren guduetan borrokatzen zirenak eta gabeziaren eta krisialdi ekonomikoen ondorioak jasaten zituztenak

Izugarria da azken bostehun urte hauetako balantzea Espainiarentzat. Eguzkia inoiz ere sartzen ez zen Estatua izatetik, hain baitzen handia, gaur egun Ceuta eta Melillako hiriak eta Gibraltarreko arantza baizik ez ditu. Egoera tamalgarri horretara iristeko, Hitzaldien programan azalduko diren gudu handiez gain, Komuneroen gerra, bost Matxinada, Zamakolada bat, hiru karlistaldi eta hiru matxinada karlista, lazeria eta emigrazio aldiak, 36ko gerra zibila eta gerraostea jasan behar izan ditu herri xeheak, kontuan hartu gabe gizarte eta politika mailako liskarrek urte hauetan guztietan eragindako matxinada eta indarkeria egoerak.

XXI. mendean izaera kritikoz aztertu behar da historia, eta ez iraganeko pentsamoldearekin. Espainiako Historia ofizialaren eta Historia errealaren arteko aldea da arazo. Nozitzen ditugun ospakizunak Historiaren ikuspegi partzial, lerratu eta zurrunaren ondorio dira, eta ez du borroka loriatsuek eragindako giza kostua behar bezala balioesten, ez zuzenean gudularien artean izandakoa ez herritar zibilen artean eragindakoa, eta borroken amaieraren emaitza ere ez.

Ofizialki ez da aitortzen Aro Modernoan (XV. mende amaieratik XVIII. mende amaierara arte) eta Aro Garaikidearen zati handi batean zehar Europa suntsitu zuten gerrak Errege Etxeen arteko dinastia-ondare aldeek eta Estatuen arteko Tratatuak –familia artekoak ziren asko eta asko– ez betetzeak eragindako bat ez etortzeen ondorio izan zirela, Bakearen helburua europar monarkien artean, espainiarra barne hartuta, lurraldeak banatzea zela, betiere mendekoak ahantzirik, nahiz eta mendeko horiek ziren guduetan borrokatzen zirenak eta gabeziaren eta krisialdi ekonomikoen ondorioak jasaten zituztenak. Izan ere, Erregearen aberastasuna Estatuarena zen, eta horrexegatik hain zuzen ere Estatu-Errege guztiek nahi zuten beren ondare partikularra emendatu beharreko guduen bitartez lurraldeak anexionaturik.

Erregearen aberastasuna Estatuarena zen, eta horrexegatik hain zuzen ere Estatu-Errege guztiek nahi zuten beren ondare partikularra emendatu beharreko guduen bitartez lurraldeak anexionaturik

Europa osoan Aro Modernoko Absolutismo Monarkikoa islatzen du Luis XIV.aren "Neu naiz Estatua" esaldiak. 1789ko Iraultza Frantsesak eman zion amaiera, orduan emango zion hasiera Ilustrazioaren espiritua garatuko zuen Despotismo Ilustratuaren "Guztia herriarentzat baina Herririk gabe" esaldiak irudikatzen duen Aro Garaikideak.

Urte asko joango ziren Estatuaren jabari Publikoa eta Errege Etxearen jabari Partikularra bereizteko, erresuma erregearen negozio partikularra ez izateko, eta oraindik herrialde guztietan modu homogeneoan gainditu ez den gaia dela esan behar da. Ilustrazioan sakondu behar izan zen, Ogasun Publiko Modernoa eta Banku Zentralak garatu eta sortu behar izan ziren erregeen helburu ekonomiko aseezinak mugatzeko eta soluzio demokratikoetan aurrera egiteko.

Erantzukizunik gabeak hiltzen dira gerretan, eta etsaien legezkotasunik ezan oinarritutako aldearen legezkotasunik eza da agerian utzi beharrekoa. Gerra ostean beti izaten dira herritarrentzat ezin okerragoak diren ondorio politiko, ekonomiko eta sozialak. Behera gerrak eta gora demokrazia.

 

*Fernando Merino Historian doktorea da EHUtik.
Artikulu hau LUMAk itzuli du euskarara.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Iritzia  |  Historia  |  Nafarroaren Konkista  |  Donostia  |  Militarismoa

Iritzia kanaletik interesatuko zaizu...
2019-05-26 | Anuntxi Arana
Berriago eta handiago

Ez da nobedadea, Homo omen sapiens-ak gero eta gehiago ustiatzen duen mundu hau gero eta txikiago zaigu. Lau egun jai eta Eskandinaviaraino!, zergarik gabeko kerosenoari esker. Bestela, toki jator exotikoak aukeratuko ditu euskaldun jatorrak bere oporretarako. Aldizkari honetan, martxoan, “turismoa solidario-jasangarria” aipatu zuen Pello Zubiriak, eta ametsa dela ulertu nuen, lau orriko hirusta. Esakune zelebre batez oroitzekoa: turismogintzaren funtsa dela beren etxean hobekiago... [+]


2019-05-26 | Karmelo Landa
Paradoxa bilbotarra

Politologo adituen esanetan, nazio batek ezin dezake berezko nortasunik finkatu, harik eta nazio horren hiriburu edo metropoliak nazio nortasun propioari tinko eusten dion arte.

Gai honen harira, irakurri berri dut Jon Maya dantzari eta koreografo ezagunari egindako elkarrizketa mamitsua Gara-n, eta beste gauza interesgarri askoren artean, zera dio Jon Mayak, hemengo kultur proiektuen gabeziaz: “Herri bat artikulatzeaz ari bagara, kultur proiektuak ere mahai gainean jarri behar... [+]


2019-05-26 | Be˝at Sarasola
Gure parpaila hautsiak

Posmodernitatearen seme-alabak omen gara, baina, halere, sarri izaten dugu iragana brotxa lodiz epaitu eta orainaldia ezein pasatako denbora baino moralki aurreratuagoa dela aldarrikatzeko tentazioa. Biolentzia matxista dela eta, esaterako, egungo estatistika eskandaluzkoak jartzen dizkigutelarik begien aurrean, berehala egin ohi dugu azpimarra: kontua da lehen ez zirela kontabilizatzen, besterik gabe onartzen zen biolentzia domestikoa zen.

XIX. mendeko idazle espainiar handienetakoa dugu... [+]


2019-05-26 | Imanol Alvarez
Homomonument

Holandako LGBT mugimenduak bultzaturik, 1987an inauguratu zen Amsterdamen Homomonument izeneko oroigarria, nahiagotasun sexualagatik jazarpena jasan duten gay-trans-lesbianen omenez. Naziek kontzentrazio-esparruetan ustezko homosexualak markatzeko erabiltzen zuten hiruki arrosa du oinarri. Hiruki arrosa da gaur ere mundu osoko LGBT mugimenduaren ikurretako bat, ortzadarraren ikurrina baino borrokalariagoa ere badena, nolabait esatearren.

Harrez geroztik, munduko beste hainbat lekutan eraiki... [+]


Garapen iraunkorrean hizkuntzak tokirik ez!

Euskal Herriko zenbait eragile Hizkuntza Aniztasuna Garapen Iraunkorrerako Helburu modura kontuan hartzea sustatzen ari gara


Izuaz eta babesaz

Askotarikoak izan dira azken asteotan Euskal Herriko zein Espainiako estatuko prentsan ikusi ditugun titularrak (susmagarriki, hauteskunde kanpainaren bezperetan): “Durangoko emakumeak askeago egingo dituen botoia”, “nola saihestu eraso matxistak klik batekin”, “mehatxatuak sentitzen diren emakumeentzako botoia”... Bai, Durangoko udalaren azken iragarpenaz ari gara: Izuaren aurkako botoia deitu diotenaz.


2019-05-23 | Hainbat egile*
"Pixka bat es mucho". Hori ote HABEren C1 maila?

Hil zorian dugu EGA. Erail egin dute. Hil kanpaia jo eta hiletara deitu dute herri osoa, herriko plazan gaizkilerik gaiztoena urkamendira eraman ohi duten gisan deabrutu, herritarrekin etsaitu eta erretzeko prestatzen ari dira, jakina baita otso hilak ez duela ausiki egiten.


2019-05-22 | Maddi Alvarez
"Zer nahi duzu, belarritik tiraka eramatea?"

Joan den astean, Donostiako Udalaren Hizkuntza Politikaren inguruko mahai-ingurua antolatu zuen Bagera elkarteak eta EAJ, EH Bildu, Ahal Dugu-Podemos, Partido Popular eta PSOE-PSEko ordezkariak izan ziren mahaian. Entzuleen galderen txanda iritsi zenean, Donostia Kulturak urtero antolatzen dituen ikastaroei buruz galdetu nion Udal Gobernuko Euskara Zinegotzia den Miren Azkarateri (EAJ). Paperean, ikastaro hauek euskaraz edo gaztelaniaz egiteko aukera eskaintzen badigute ere, praktikan,... [+]


(In)justizia sistema patriarkalaren aurrean, Nekane, guk sinisten dizugu!

Orain arteko bidea ez da erreza izan Nekane Txapartegirentzat. 18/98 sumarioaren epaiketaren harira, 2007an, torturapean egindako testigantzetan oinarrituz 11 urteko espetxe zigorrera kondenatua izan zen. Gauzak horrela, Euskal Herritik alde egitera behartuta ikusi zuen bere burua; halere, euro aginduaren eta estradizio eskaeraren ondorioz, 2016an atxilotua izan zen.


2019-05-21 | Koldo Urrutia
Euskeraren jatorriaren ikerle historikoak eta deskolonizazioa

Azken hamarkadan euskeraren jatorriaren ikerketan inoiz baino emaitza gehiago ematen ari direlakoan gaude: artikuluak, liburuak, eztabaidak… Adibidez, Pariseko unibertsitate batek Hector Iglesiasen Iruña-Veleiari buruzko liburua argitaratu du. Edo L’Harmattan argitaletxe famatuak Eñaut Etxamendi, Dominique eta Fina Davant eta Roger Courtoisen L´Origine de la lengua basque liburua plazaratu du. Argitaletxe horrek liburu bat argitaratzea tesi bat egitea... [+]


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude