Indianapolis: Haragi-azoka modernoaren epizentroa

Negua amaitu aurretik, Indianapoliseko Lucas Oil estadioa "haragi-azoka" (cattle show) erraldoia bilakatzen da. NFL Scouting Combine deiturikoan, unibertsitateko 300 gazte onenek haien dohain fisikoak saltzen dizkiote munduari. Eszenaratzea gupidagabea da: mutil gazteak galtza eta mauka motzetan, zenbakiekin markatuta, ehunka begirada hotzen aurrean. Bertan daude 32 taldeetako jabeak, entrenatzaileak eta, batez ere, datu-analistak.

Historikoki, giharra izan da moneta bakarra. 40 yardako esprinta da ekitaldi izarra: nork korri egin dezake azkarrago? Horrez gain, bertikaleko jauzia, pisu-altxatzeak eta trebetasun probak daude. Historian zehar, "gorputz perfektuaren" bilaketa obsesiboa izan da NFLren iparra. Zenbat pisatzen du jokalari gazte horrek? Zein luzera du bere besakadak? Zenbat indar du bere bular-pektoralak? Primitibismo teknologiko baten aurrean gaude: giza gorputza neurtzen da, ganadu ferietan abere onenaren hortzak edo hankak begiratzen diren bezala.

Hala ere, 40 yardako esprint batean lortutako marka on batek milioika dolarreko kontratua bermatu dezakeen arren, NFL-ko taldeek ikasi dute muskuluak ez duela bermatzen garaipena. Giharrak ez du jokatzen; burmuinak jokatzen du.

Muskulutik IQ-ra: FBI-aren pareko ikerketa itzaletan

Azken hamarkadan, profesionalizazioak eta datu-analisiak (big data) paradigma aldatu dute. Kamerentzat geratzen dira esprintak eta jauzi ikusgarriak, baina benetako hautaketa prozesua kamerak itzaltzen direnean hasten da, hoteleko geletan eta bulego itxietan. Gaur egun, NFL-ko taldeek ez dute soilik atleta bat nahi; profil psikologiko perfektua nahi dute.

Hemen sartzen dira jokoan IQ testak (Wonderlic klasikoa edo S2 berria) eta elkarrizketa psikologiko sakonak. Jokalariak presio itzelaren pean jartzen dituzte: galdera deserosoak luzatzen zaizkie, egoera hipotetikoak planteatu eta erreakzio-denbora neurtzeko proba neurozientifikoak egin. Talde baten inbertsioa (milioika dolar eta urteetako plangintza) jokalari bakarraren esku geratzen denean, taldeek ez dute ezustekorik nahi.

Horregatik, jokalari baten inguruko ikerketa "FBI" estiloan egiten da. Scout-ek (behatzaileek) hilabeteak pasatzen dituzte jokalariaren unibertsitatean, baina baita bere haurtzaroko auzoan edo institutuan ere. Nor da mutil hau? Zer egiten du gauetan? Zein da bere familia-ingurua? Polizia-txostenak, irakasleen iritziak eta sare sozialetako mezu zaharrenak ere arakatzen dituzte. Eredu diren jokabideak bilatzen dituzte: Gatazkarako joera du? Liderra da? Presiopean nola erreakzionatzen du? Show-aren atzean dagoena ez da kirola, inteligentzia zerbitzu baten pareko operazioa baizik.

Draft-a: Euforia kolektiboa eta "Ticket" magikoa

Prozesu hotz eta analitiko hori guztia euforia kolektibo bihurtzen da Draft-aren gauean. Mundua gelditu egiten da zaleentzat. AEBetako hiririk garrantzitsuenetako bat (urtero aldatzen dena) milaka zalez betetzen da, talde bakoitzaren elastikoekin. Momentu horretan, itxaropena da nagusi. Urteetan gaizki ibili den talde baten zalearentzat, Draft-eko "ticket" edo hautua bere taldearen norabidea aldatuko duen miraria da.

Hau da NFLren eta Europako kirol-ereduaren arteko talkarik handiena. Europako futbolean, adibidez, aberatsenek beti irabazten dute; sistema kapitalista purua da, non goikoek beti duten gehiago erosteko aukera. NFL, paradoxikoki, sozialismo moduko bat da merkatu kapitalistaren barruan. Draft-ak paritatea bermatzen du: ligan azkena izan denak du unibertsitateko talentu onena aukeratzeko eskubidea. Horri esker, hiru urtez ligan "txarrena" izan den talde batek, hautaketa prozesuan asmatuz gero, Super Bowl-a irabaz dezake hurrengo urteetan. "Behetik gora" egiteko aukera hori da NFLren arrakastaren giltza: beti dago itxaropenerako tartea.

Baina itxaropen horrek pisu itzela du. Draft-eko lehen postuetan aukeratua izatea bedeinkapena eta madarikazioa da aldi berean. Mundu guztiak begiratzen zaitu, eta akats txikienak ere porrot mediatiko itzela dakar.

Bitxikeria: Abizen euskalduna eliterako bidean

Aurtengo edizioak badu guretzat pisu bereziko datu bat, bitxikeria hutsetik haratago doana. Duela 45 urte, Dallas Mavericks taldeak NBAko Draft-ean Mark Aguirre 1. postuan hautatu zuenetik, hau izango da AEBetako liga handi batean hautatutako lehenengo jokalariak abizen euskalduna izango duen bigarren aldia. Fernando Mendozaz ari gara. Ez da datu makala. Horrek erakusten du euskal diasporaren oihartzuna eta gure herentziaren indarra kirol-makineriarik gupidagabeenean ere presente dagoela.

Aguirreren kasuak bidea markatu zuen saskibaloian, eta orain, ia mende erdi geroago, futbol amerikarrak hartu du lekukoa. Guretzat, NFL euskeraz taldearentzat, harrotasun puntu bat da horrelako loturak aurkitzea, kirol global hau gure nortasunarekin konektatzeko balio baitute. Abizen horrek gogorarazten digu, xake-taula honetan, gure historiak ere baduela lekua.

Jostailu hautsiak: distiraren alde iluna

Hemen agertzen da "jostailu hautsi" bihurtzen diren jokalarien tragedia. Unibertsitatean heroi zirenak, euren herrietan eta fakultateetan jainko txiki gisa tratatuak izan direnak, bat-batean presio-eltze batean sartzen dira. Milioika dolarreko kontratuak sinatzen dituzte 21 urterekin, baina askok ez dute heldutasun emozionalik horri aurre egiteko.

Zenbat aldiz ikusi dugu 1. lekuan hautatutako jokalari bat (Ryan Leaf edo JaMarcus Russell bezalako kasu historikoak) hiru urteren buruan ligan lekurik gabe geratzen? Askotan, "FBI estiloko" ikerketek ere huts egiten dute. Ezinezkoa da jakitea gazte batek nola erreakzionatuko duen milioidun bihurtzen denean eta mundu guztiaren itxaropena bere bizkar gainean sentitzen duenean. Porrot egiten dutenean, sistemak mastekatu eta kanporatu egiten ditu. Distiratik ahanzturara segundo gutxian pasatzen dira, "jostailu hautsi" gisa etiketatuta, askotan laguntza psikologikorik gabe eta gizartearen aurrean "porrot" mediatiko gisa markatuta.

Amets beteak: nazioarteko talentua eta "meloi itxiak"

Draftak badu bere alde magikoa ere: ezinezko ametsak egia bihurtzen diren lekua. Gaur egun, NFL mugetatik haratago begiratzen ari da, futbol amerikarrean inoiz jokatu ez duten "meloi itxiak" (unopened melons) deskubrituz; hau da, potentzial mugagabeko atletak. Philadelphia Eaglesek aurten hautatutako jokalari nigeriarra da adibiderik onena: kaskorik jantzi gabe, bere indarrak eta ikasteko gogoak talde boteretsu baten arreta piztu dute. Jordan Mailatak erakutsitako bidetik, jokalari hauek apustu hutsak dira, baina baita lanaren eta meritokraziaren ikur ere. Amets hauek ematen diote Draft-ari bere izaera epikoa.

Diseinatutako oreka

NFL Draft-a, azken finean, AEBetako gizartearen isla fidelena da: ikuskizun hutsaren gainean eraikitako meritokrazia gupidagabea, baina baita aukera-berdintasunaren promesa bermatua ere. Indianapolis-eko haragi-azokatik Draft-eko xake-taulara, frankizia bakoitzak ez du jokalari bat bakarrik hautatzen; bere etorkizuneko identitatea diseinatzen du. Estrategia zientifikoa, espioitza modernoaren zorroztasunarekin, jokalari gazteen amets sakonekin eta zaleen euforia kontrolatuarekin nahasten da koktel leherkor eta, aldi berean, orekatu batean.

Prozesu hau begirada kritiko eta hurbilez aztertzeak erakusten du kirol honen konplexutasun osoa. Jokoa maite izan arren, ezin da alde batera utzi sistemaren krudeltasuna, ezta bere indar eraldatzaile harrigarria ere. Azken finean, ezin dugu ukatu: "Draft txartel" horrek duen indarrak, itxaropenak eta sistemaren oreka bilatzeko gaitasun ia magikoak egiten duela NFL munduko ligarik zirraragarriena. Gurpilak ez du etenik: gaurko galtzailea biharko txapeldun bihurtzeko bidea zabalik dago beti, baldin eta giharrek ez, burmuinak eta estrategiak norabidea zuzen markatzen badute, eta amets berriek —Nigeria zein Euskal Herriko sustraietatik datozenek— zelaiak talentuz eta istorioz betetzen jarraitzen badute.