Gaurko lanari hasiera eman nahian, Thomas Hobbes XVIII. mendeko filosofo ingelesak, El Leviatán (1651) lanean erabilitako esaldia, “homo homini lupus”, ekarri nahi dut. Horrekin esan nahi zuen gizakiaren egoera naturalak, lagun hurkoaren aurkako etengabeko borrokara bultzatzen duela.

Esaldia, berez, metafora bat da, gizakiak barruan daraman animalia basatia –batzuetan besteetan baino garatuago– bere espezieko elementuen aurka izugarrikeria handienak egiteko gai dela adierazten duena.

Duela denbora batetik hona -ezin uka daiteke- Jamaikako ospitale batean jaiotako monarka yankiak oparitzen digun gaurkotasunak, kontinente ezberdinetan dituen praktika nazkagarriekin, Thomas Hobbesen esaldiaren egokitasuna erakusten digu.

Hainbeste da irakurtzen dena, entzuten dena, baita "irakasten" digutena ere, non ondorio honetara heltzen baikara: ez dela beharrezkoa iturri fidagarriak izatea zer-nolakoak diren aztertzeko, egiazkoa izan daitekeenetik hurbilago edo urrunago dagoena, egun batean bai eta bestean ere bai komunikabideak aberastu baino egiten ez dituen horretatik guztitik.

Hain da miseria handia munduan zehar dabilena –horretara ohitzen ari gara–, ezen gutxik erabiltzen baitugu eskaintzen dituzten "basakeria" desberdinen artean bereizteko behar dugun denbora –edozein formatutik–, ergelak ez garela ondorioztatzera eramango gaituen iritzi bat sortzeko gai izateko.

Egia esan, gaur egun mundua harritzen ari den ezer ez da berria, baina gure eskuetara iristen diren editorialak aura batez bustita daude, eta "badirudi" gutxi batzuk baino ez direla gai aura hori aletzeko eta txori-alpiste gisa beren irakurle irrikatsuei eskaintzeko, hau da, guri.

Egoera nahasiak bizi ditugu, askotariko gatazka "iraunkor" baten ondorioz. Sustatzaileek batzuen eta besteen arteko liskarra bilatzen dute, emaitza haien aldekoa izan dadin.

Izan ere, eskuin muturrak aurrera egiten duenean, eskuarki errakuntzen eta zintzotasun eskasaren ondorio eta arrazoi izaten da, herritarren konfiantza eta indarra lortu eta beren konfiantza traizionatzen dutenen aldetik.

Horren ondorioz –adibidez–, inor edo inor gutxi dago unibertsitate-irakaskuntzaren kudeaketari eta finantzaketari dagokionez, azken urteetan aurrez aurre egon diren "sektore" desberdinetako nortzuk egiten duten tiro jaurtigairik gabeko armekin edo benetako su-armarekin seriotasunez aztertzeko moduan. Egoera honek osasun publikoaren gatazka "iraunkorra" gogorarazten dit.

Halarik ere, denbora asko daramagu entzuten eta irakurtzen historiako belaunaldi kultuenak eta prestakuntza –teoriko eta tekniko– handiena dutenak ditugula.

Ez dakit egungo belaunaldiek onartuko duten, baina "bonbatxo-galtzak" janzten genituenok ere, joan den mendeko berrogeita hamarreko hamarkadan, antzeko esaldiak entzuten genituen.

Apika oker nago, baliteke, baina ez dirudi gaur egungo belaunaldien interesekoa denik guganaino ekarri duen historia ezagutzea, bizi dugun gatazka larria.

Bitartean, ez al dago inor Daniel Ortegaren gobernuaren lehen legealdia amaituta Nikaraguan gertatu zenaren berri duenik?

Ez al du inork esaldi hau entzun edo irakurri? Managuan Coca Cola sartu zenean, Sandinismoa joan zen.

Inork ez al zuen inoiz ikusi Managua inguruko aireportuetan nola yanki gazte talde mozkor batzuk, "Kontrarako mertzenarioak", garagardoak bi eskutara edaten zituzten?

Ez al dago erredaktore bakar bat ere haien finantzaketaren berri eman dezakeenik?

Ezin da ukatu historia behin eta berriz errepikatzen dela. Egia da garai bakoitzeko interpreteek beren trebetasunak erakusten dituztela, baina ez dago barietate handirik.

Hara, 1870eko hamarkadaren eta Lehen Mundu Gerraren artean, planetaren zatirik handiena –Europatik eta kontinente amerikarretik kanpokoa– formalki "zatitua" izan zen, gobernu "formalaren" menpe edo Mendebaldeko Europako Estatuen, Japoniaren eta Estatu Batuen mende geratu ziren lurraldeetan.

Gainerako munduari begiratzen badiogu, Afrikako kontinenteko herrialdeen menderatzea irudika dezakegu, non beren aberastasun mineralak erauzteko eta lapurtzeko ez zen oztopo izan bertako biztanleak sarraskitzea.

Hilabete hauetan inor gutxik gogoratu du, buruzagi yanki handiosak Venezuelan burutu balentrien ondoren, erabilitako metodoa zaharra dela –baina ez zaharkitua–, eta hagitz ezaguna, eta ez Nikaraguan eta Panaman bakarrik.

Izan ere, historia, yanki monarkak bezala, basakeria interpretatu duten gizabanakoek osatzen dute, giza arrazoinamendutik urrun. Dagoeneko beste yanki batzuk "erosi" zituzten aurretik: Texas, Mexiko Berria, Kalifornia, Nevada; Utah, Arizona...

Monarka yankiak iragarri du Gazan erabili nahi duen eskema berarekin gobernatuko duela Caracasen, baina narkotrafikoaren aitzakiak ez du balio. Venezuela ez da agertzen herrialde ekoizle gisa, ezta droga desberdinentzako "igarobide" esanguratsu gisa ere.

Inork ez du inoiz loturarik azaldu Maduroren gobernuaren eta "Araguako trena" deiturikoaren artean, ezta beste kartel ezagun batzuekin ere.

Bene-benetan, ez dut uste monarka yankiak plazaratzen dituen helburuak beteko dituztenik. Hala ere, egia da Latinoamerikako eta Euskadiko hainbat hiritan Maduroren bahiketa ospatu zela, Chavismoaren erorketak, askorentzat, bere estatus legala galtzea ekar dezakeela ohartu gabe.

Izan daiteke gogor samarra, baina lan honetan, handik eta hemendik agertzen diren ustelkeriari, lerroburua ongi datorkiola uste dut.

Amaiera gisa sinets iezadazue, harridura gutxi bai, baina pertsonalki penagarria egin zitzaidan, gipuzkoar batek, –gidoitik kanpo gainera– monarka yankiarekin hain "kidetasun distiratsua” erakustea. Pena.

Josu Iraeta, idazlea