Dudarik gabe, "profesionaltasun" zalantzagarriaren ondorioz, klase politikoaren narriadura eta izen onaren galera, halako muga batzuetara iritsi dira, non nekez saihestu daitekeen galdera erabakigarri bat: nor ordezkatzen dute, norentzat egiten dute lan?

Horregatik, arbitrariotasuna, bidegabekeria, errepresioa, burokrazia edo ustelkeria salatzeko orduan, "estatuaren boterea" aipatzen denean, administrazioarena, poliziarena, armadarena, finantza-taldeena dela ulertzen da, eta hori hain lausoa eta kirasduna izanik, estatuaren "aparatua" deitu ohi zaio.

Hala ere, botere politikoa itxuraz berarekin ezer komunik ez duten erakunde kopuru jakin baten bitartez ere gauzatzen da, eta erakunde horiek independente gisa agertzen dira, nahiz eta berez independenteak ez izan. Izan ere, botere politikoa askok uste dutena baino askoz sakonago infiltratzen da.

Botereak hainbat zentro eta laguntza-puntu "ikusezinak" eta gutxi ezagutzen direnak ditu, eta, beraz, benetako sendotasuna eta erresistentzia norberak gutxien pentsatzen duen lekuan aurki daitezke. Ez da nahikoa gobernuaren, estatu-aparatuaren atzean klase menderatzailea dagoela esatea, beharrezkoa da jarduera-puntuak kokatzea; hau da, menderakuntza hori gauzatzeko erabiltzen diren lekuak eta moduak zehaztea.

Menderatze hori ez da ustiapen ekonomikoaren adierazpen politikoa soilik, baizik eta horren tresna da –horrek egiten du posible–, eta lehenengoa ezabatu nahi badugu, bestea erabat ahulduz baino ezingo dugu egin. Ez dago beste biderik.

Hortik aurrera, "eragileek" esku hartzen dute sisteman, beharrezko eragileak baitira. Horiek gabe, aurretik azaldutako menderatze politikoak ez luke eraginik izango, eta ondorioz, ekonomikoa hagitz ahulduko litzateke.

Aberastasunik sortzen ez dutela egia bada ere, ezin da ukatu espekulazioan maisu direla eta, biziraupenaren zailtasunera ohituta, boterea kudeatzera iristen direnean ez dela erraza izaten hortik kentzea; izan ere, nahikoa balioaniztasun erakusten dute, beren proiektu eta "ideologiak" ukitu gabe mantenduta, izateari utzi gabe ez izatea lortzeko, eta horrek aurrera egitea ahalbidetzen die.

Izan ere, zintzotasuna zailtasun askorekin lehiatzen da euskal politikan.

Euskal Herriko Hegoaldeko esparru ekonomiko, sozial, kultural eta politikoan beren jarduerarekin eragina duten alderdi politikoez ari naiz. Esan nahi baita hezkuntza-sistemari oro har eta unibertsitateari bereziki gehituta, eta hamarkadak igaro arren, sistemaren zerbitzurako "iturburu" intelektuala osatzen dutenak.

Horietatik guztietatik, Aitor Esteban jauna da zaharrenetako eta ospetsuenetako bat. Eta sistemaren zerbitzura dagoela baieztatzen dut; izan ere, egun, azken mende erdian bezala, bera buru duen alderdiak jardun politikoko ildo bati eutsi dio, hain aspalditik kudeatzen dituzten erakundeetan espainiar nazionalismoaren estatu-estrategia zalantzan jar dezaketen erabakiak hartzea saihesten eta ekiditen duena.

Horrela, berrogeita hamar urteko kudeaketa instituzionalaren ondoren, EAJk XVI. mendean merkataritzarako erabilitako "galeoi handi eta motelen" antz handia du gaur egun. Egia esan, bere belaontzia "gaizki dabil azkenaldian", baina egitura trinkoa izaten jarraitzen dute, baliabideak, eragina eta pribilegioak kontrolatu eta banatzeko. Horregatik, ez gaitu harritu behar alderdi barruan borroka gogorrak eta latzak egoteak (batzuk ez hainbeste), bere "taldearen" eta inguruko botere-espazioen kide izateagatik.

Izan ere, egungo alderdi politikoetan, sistemara egokitzeko nahiak –ez demokrazian sakontzearen alde, bertan enkistatzeko baizik– galdu egin du hasierako formulazio ideologikoaren hein handi bat. Egun, abokatuekin, soziologoekin eta ekonomialariekin ordezkatu dituzte ideologoak, eta horiek markatzen dituzte tempoa eta jarraitu beharreko ildoak.

Gaur EAJ alderdia gidatzen duen Esteban jauna izan zen, sistemako agente aktibo gisa bere jardunean bete-betean ari zela –ez hain aspaldian–, Kongresuko bere bozeramailearekin batera, "politika maiuskulaz" egiten den tokian erakutsi zuena, bera buru duen alderdiarentzat dena dela baztergarria, boterea izan ezik.

Bai Gasteizen, bai Madrilen, "profesionaltasun" maila hain altuari eustea –haizea eta mareak gorabehera– errazagoa da olatuen alde arraun egitera ohituta daudenentzat, itsaso zabalean branka egiten dutenentzat baino. Euskaldunok Kantauri itsasoari begira bizi gara, eta hori horrela, jakin badakigu ez dela erraza norabidea mantentzea eta olatuaren gainean denbora luzez "zamalkatzea".

Bost hamarkada baino gehiago igaro dira, eta urte luze hauetan Frantziako eta Espainiako espetxeak bete ditugunok arrantzale pobreen antza izaten jarraitzen dugu, oso "beita" gutxirekin itsasora atera eta upeltegia erdi hutsik zutela lehorrera itzultzen zirenena.

Horrekin esan nahi dut belaunaldi baten eta bestearen lana aitortzea garrantzitsua dela, baina ez da nahikoa sakrifikatzea, sufritzea eta jarraitzea. Gaur EAJ "aurkeztu" behar dugu euskal gizartearen aurrean. Argi eta garbi erakutsi behar dugu bere estrategia, zertarako, zergatik eta norentzat lan egiten duen.

Batzuek besteek baino gehiago, baina denok aztertu dugu egoera, desadostasuna –beti bezala– ondorioetan dago, eta horrek urrundu egiten du ekintza-batasuna irtenbideetan.

Ahaleginen ekonomia hutsagatik eta metatutako eskarmentuagatik –baita orain dela gutxi arte halakorik ez zutenengatik ere–, uste dut gaur egun EAJ interesen bateratze batera erakartzeko ildoan lan egitea ez dela errentagarria. Argiago esateko, estrategia zaharkitua eta okerra iruditzen zait, eta ez oso argia.

Indar politikoek –beren zuzendaritzetatik– "ereiten" dituzten mezuei erreparatzen badiegu, ziklo bati amaiera emateko gertu gaudela esan daiteke, nahiz eta –aurreikusita zegoen bezala– beste batzuk diren ontzia arpilatzen ari direnak.

Lanaren goiburuak erdiz erdi asmatu du, dirudienaren eta ez denaren artean itxurazkoa baitago. Horra patologia larri bat.

Kontuz bizkarrezurreko gaixotasunekin, errehabilitazio handia behar dute.

Josu Iraeta, idazlea