Euskararen etorkizuna hiztunen esku bakarrik?

  • Bosgarren aldiz egin dira Inkesta Soziolinguistikoa eta Kale Neurketa eta hauen emaitzekin gaur egungo euskararen erabilera maila ezagutu da. Euskararen jakintza goraka doan heinean erabilera ez igotzea euskaldunen erantzukizuna al da?

Joxemari Muxika Arrieta
2017ko abuztuaren 21a
Antzuolako Elay enpresa Debagoienan UEMAn dauden lau udalerrietan dena euskaraz ari den enpresa bakarra da. Argazkia: Dani Blanco.

1.-Etorkizuna norbanakoen gain jartzea ez da egokiena

Hainbat azterketa fin egin dira, Garikoitz Goikoetxerena adibidez, baina hauetatik eratorritako ondorio eta diskurtsoetan euskararen etorkizuna hiztunen baitan jartzen da. Ez al da hau hipotesi okerra? Benetan norbanakoen esku ote dago etorkizun hau? Sistemaz gaztelaniaz funtzionatzen duen gizartean nola bizi euskaraz? Egiturak edo erakundeek erdaraz funtzionatzeak ez al du inpakturik? Hipotesi hau ez al da euskaldunen alienazioaren eragina?

Euskararen erabilera garatu bada, euskaltzaleei esker izan da, baina lan honen haziak fruitua emateko aukerak mugatuak izan dira. Erein eta gero askotan ingurua elkorra izan da, maneiatu gabea, inguru osoaren funtzionamendua erdarazkoa izan baita. Egoera honetan oso zaila da fruitua garatu edo emaitzak lortzea.

Askori atzerriren baten zehar ibili eta hizkuntza berriak ikasteko motibazioa sortuko zitzaion, baina beharrezkoa izan ez duen bitartean ikasi al du?  Erakundeek jartzen dute beharra.

"Euskaldunen erabilera da gakoa" esaten da, baina ez da hain ziurra, izan ere erakundeen funtzionamenduak hizkuntzen erabilera baldintzatzen baitu. Euskaldunek erabiltzea gakoa izango da, baina gizartean txertatzekotan beharrezkoa da erakundeek euskaraz funtzionatzea, bestela euskarak periferian jarraituko du.

Salbuespen bakan batzuetan ezik erakundeek ez dute euskaraz funtzionatzeko konpromisorik hartzen.

2.-Ekosistemaren eragina. Zein da lan-hizkuntza?

Zein aukera dago euskara erabili ahal izateko? Izan ere hiztunak euskara erabiltzeko aukerarik ez badu, hau ezinezkoa da. Auzi hau dakar gogora Belen Urangaren artikuluan erabili ahal izateko hiru baldintza bete behar direla irakurtzeak: jakitea, aukera izatea eta motibazioa. Bernadette O’Rouke irlandar hizkuntzalariak gaelieraren inguruan Berrian dioen bezala, “Hiztunek borondate handia eduki dezakete hizkuntza erabiltzeko, baina ingurua ez bada mesedegarria, ezingo dute. Horregatik, hiztunek aukerak eduki ditzaten, espazioak sortu behar dira”.

Lehen euskara elkartearen (AED) sorreratik bertatik argi izan zuten hiztunek euskara erabili ahal izateko “aukerak” behar zituztela. Elkarteak sortzetik euskara hartu zuen jarduera hizkuntza moduan eta berehala hasi zen aisia, kirola, kultura, tokiko hedabideak (AP, ATB) eta hauen iragarkiak euskaraz edukitzeko antolatzen eta eskaintzen.

"Arraroa egin zait 'Berria'n irakurritako hamabost bat artikuluetatik gehienetan lan-hizkuntza zein den aipatzea ahaztea. Zein da zure lan-hizkuntza?"

Inkesta hauetan ez da egin analisirik erabilera aukeraren inguruan eta Berrian agertutako hainbat artikulutan ez da aipatzen gai honen muina. Iritzi emaileei ziurrenik bururatuko bazitzaien ere, ez du inork adierazi. Zer da agertzen ez dena? Adibidez, lan-hizkuntza euskara izatea arnasgune ederra izango litzatekeela, baina erakundeetan lan-hizkuntza moduan euskara erabiltzeko aukera gabezia ez da aipatzen.

Jasone Mendizabalek dioen moduan, zaila da “ekosistema erdaldun” batean euskarak lekua izatea. Honetaz gain gaur egun euskara erdararekin parekatzeko beste leku egitea ez dela posible erantsi daiteke.

Nabarmena da ekosistema erdalduna dela, lantokiez gain (lan-hizkuntzaz, ez lankide arteko erabilera informalean) beste inguru hauetan bizimodua egiten dutenentzako ere: herri eta hiri handiak, hainbat kirol federazio, aisialdiko eremuak, telebista kateak, smartphoneekin, eliza, irakaskuntza maila gehienetan, justizia administrazioa, notariotza, Osakidetza, Ertzaintza, zinema, musika kontzertu edo antzerkiak... erakunde guzti hauetan gaztelera gailentzen da.

Zergatik, euskararen ezagutza igotzen eta euskararen ingurunea zabaltzen ari denean, kalean gutxiago egiten da? Ba al duzu erantzunik? Gustatuko litzaidake erantzuna duzun horrek hitz egingo bazenit...” dio Eneritz Urkola-k  2017ko uztaileko 723. Atarian.

Galdera honen harira, kontuan izanik urte batean pertsona batek loaz kanpo (3.000 ordu) bizitzaren ia erdia lan ingurunean pasatzen duela (2.500 ordu), arraroa egin zait Berrian irakurritako hamabost bat artikuluetatik gehienetan lan-hizkuntza zein den aipatzea ahaztea. Zein da zure lan-hizkuntza? Lan-hizkuntzak zuzenean hartzen duen denboraz gain, ekosistema horrek pertsonaren bizitzan zentralitate handia du eta erdarei prestigio motibagarria ematen die.

Honetaz ikerketarik balego, emaitza jakiteko eta aztertzeko modukoa litzateke. Halakorik ez badago, hau beharrezkoa litzateke Etxepare institutuko Garbiñe Iztuetak 723. Atarian dioen bezala “erabilerak behera egiteko hainbat faktore daude ... aztertu beharrak daude neurriak hartzeko” edo Miren Dobaran-ek 2017-06-23 Berrian "Erabilera da orain kezka: zelan jarriko ditugun euskaraz lan egiten" azaltzen duen moduan, lantokiez hari dela interpretatzera emanez.

3.-Arnasguneen adibidea

Debagoienan lau udalerri daude UEMA elkartean: Antzuola, Aramaio, Bergara eta Oñati. Zer sartzen da arnasgunean? Arnasguneen arazoa etxebizitza berrietara datozenak omen dira, batez ere herri txikietan. Baina lau udalerri horietan dauden lantokietatik, lau udalez aparte, euskara lan-hizkuntza duen enpresa bakarra da ezaguna, Elay. Bakar batzuetan euskalduntzeko egitasmoak garatzen ari ei dira, baina funtzionamendu orokorra gaztelaniaz da. Hau ikusita zer ulertu beharko genuke arnasgune moduan?

"Bada garaia erakundeek euskaraz funtziona dezaten eta hauen lan-hizkuntza euskara izan dadin eskatzeko ahaleginari ekiteko"

Beraz arnasgune izendatzen ditugun herri hauetan, bertan diharduten erakundeen erdalduntze eragina dago, gehienek gazteleraz funtzionatzen baitute.

Ikerketa baten bidez herri bakoitzeko erakundeetan lan-hizkuntza zein den  zehazki jakitekoa litzateke, zein neurritan ote den euskara lan edo jarduera hizkuntza.

4.-Ondorioa

Euskara erabilera garatzen ari bada, euskaltzaleei eta batez ere euskara hiztunei esker da. Hiztunek jada nahiko ardura dute eta hauen gaineko presioa areagotu beharrean statu quoaren baitan diharduten erakundeak bere lekuan jartzen hasteko unea da. Bada garaia erakundeek euskaraz funtziona dezaten eta hauen lan-hizkuntza euskara izan dadin eskatzeko ahaleginari ekiteko.

Argi eduki behar da euskararen erabilera garatzeko traba handiena kapitalismoaren inperio kulturala dela, honek gaztelania (edo frantsesa) ezarri baitu estatu mailan eta honenbestez euskarak traba egiten die, hangoei eta hemengoei.

Euskara hiztunen bazterketa erakundeak euskaraz funtzionatuz eta euskaldunek euskara erabiliz zuzenduko da. Honetarako lehen pausoa erakundeetan lan-hizkuntzaren azterketa egitea litzateke.

Joxemari Muxika Arrieta, AEDko eta Topaguneako lehendakari ohia.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Iritzia  |  Soziolinguistika  |  Arrasate

Iritzia kanaletik interesatuko zaizu...
2019-02-18 | Aman Komunak
Afrika askatu kolonialismoa suntsituz

Oinez abiatzen dira euren sorterria eta laztanak atzean utziko dituztenak. Oinez , zailtasunak, bortxaketak, lapurretak, bahiketak, eragozpen burokratikoak eta baita ere lagunak eta irribarreak aurkituko dituzte.  Oinez zeharkatuko dituzte mugak, herriak, hiriak, basamortuak, errekak eta mendiak euren kontinentea utzi baino lehen. Oinez iritsiko dira gaindiezina irudituko zaien ur hesira. Oinutsik  itoko dira, haietako asko, itsasertzean. Beste batzuk, zorionekoak, hondartzaratuko... [+]


2019-02-17 | Adur Larrea
Ez hanka ez buru
Bikoizketaz haratago

2019-02-17 | Eneko Olasagasti
Zer ospatu handirik ez

Azken hilabetean hainbat agerkari digital eta paperezkotan honako lerro-burua irakurri ahal izan dugu: Onartua Artistaren Estatutua. Eta hitzezko ospakizunak zetozen atzetik. Baina ez da egia. Eta ez dakit oso ongi zer pentsatu, zer dagoen gezur horren atzean. Edo ezjakintasunaz idatzi dute edo asmo txarrez. Artistaren Estatutua Espainiako Diputatuen Kongresuko azpi batzorde batek idatzitako aholku txosten bat baizik ez baita. Gobernuari dagokio horko edukiak lege bihurtzea. Eta oraingoz joan... [+]


2019-02-17 | Edu Zelaieta Anta
Eskatologiaren argitan

Amari zor diot pasartea. Gaztelaniaz. Gasteiz erdialdeko familia batean gertatua omen zen; zehazkiago, ama baten eta alaba baten artean. Kontua da, halako batean, ama hura etxeko komun batean sartu zela eta bertako tapa altxatzean kaka arrasto nabarmena aurkitu zuela. Hogeitaka urteko alaba sartua omen zen komunean minutu batzuk lehenago eta, beraz, harena omen zen obra. Nolatan ez zuen garbitu galdetu zion amak alabari, eta gazteak erantzun omen zuen ea zertarako kontratatua zuten garbitzaile... [+]


2019-02-17 | Aingeru Epaltza
Madrilen

Euskal Herrian emakumearen berdintasunaren alde bertze leku batzuetan baino urrats bat aitzinago gabiltzala behin berriz bistaratu zen urtarrilaren 30ean, San Mamesen. Gau zinez zakur batean, Katedral-eko harmailetan 48.000 lagun metatu ziren neskek osaturiko bi futbol talderen arteko demaren lekuko izateko. Inoiz ikusi gabea, Europa osoan eta kasik munduan. Euskal futbolzaleek goi-goian paratu zituzten bai kirol femeninoa bai herri honen izena. Madrilgo prentsa gehienaren miresmena. Nahiz eta,... [+]


2019-02-17 | Santi LeonÚ
GAIZKI ERRANKA
Ardi beldurtiak

“Independentismo katalanak faxismoa itzarri du”. Esaldi bakarrarekin, nola zuritzen diren jarrera batzuk, nola banatzen diren ardurak: faxismoa indar naturala da, lo arina duen dragoi bat, Katalunia aldeko aldarrikapen neurrigabeek zirikatu dutena. Gauzak nola kontatzen diren.


2019-02-17 | Juan Mari Arregi
Kolpisten xantaia ekonomikoak

Zuzenean ari gara jarraitzen sistema politiko kapitalista eta kolpista baten saiakera, Venezuela ekonomikoki geldiarazi eta miseria, gosea eta konfrontazio zibila sortzeko, modu horretan haien esklabo bat boterean jartzea justifikatzeko.


Otsailaren 22an euskal langileria Tolosara!

Duela hilabete, Tolosaldeako Autodefensa Sareak (TAS) Tolosako Orixeko Institutuan ikasleen intereseko ebaluazio irizpideen aldeko borroka abiarazi zuen; historia zein euskarako irakasgaien ebaluazio metodologiari dagozkion zenbait irizpide aldatzea helburu duena. Denbora honetan zehar ordea, zuzendaritza zein irakasleen partetik mehatxu, zigor eta oztopoak jasan behar izan dituzte bertako ikasleek, dinamika hau martxan jartzearen ondorioz.


Otsailak 13: torturaren aurkako eguna

Otsailaren 13an 38 urte betetzen dira Joxe Arregi Carabanchelgo kartzelan hil zenetik Espainiako Poliziak, atxiloketa epeak iraun zuen denboran zehar, egindako torturek eragindako zaurien ondorioz. Ordutik, data honek torturaren aurkako borrokan erreferentzialtasun nagusia izan du Euskal Herrian.


Nik esandakoa negoziatuko da

Alfonso Guerra edo Felipe González bezalako PSOEko politikari historikoek kataluniar independentistekin negoziatzeko Pedro Sanchezen Gobernuaren asmoa malguegi iruditzea lortu dute. Zer esan ba oposizio eskuindarrari buruz, zeinek negoziazioa bera Estatuak aldez aurretik ezarritako lerro gorriaz bestalde dagoen kataluniar herriaren nahietara etsitzea bezalaxe aurkeztu duen?

 


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude