Aztoratuta dabiltza, Bizkaiko eliteko ikastetxe kontzertatu batzuetako ehunka ikasle batzuk. Zergatik? Bada, selektibitateko euskara-azterketan zero biribila jaso dutelako.

Ulergarria da aztoramendua: aurten arte ez da horrelakorik gertatu. Bada marka gero! Mundu guztiak daki (baita oraingoan profilez ipini den Hezkuntza Sailak ere) A ereduak ez duela euskaraz ikasteko balio. Ez aurten, ezta eredu hori abian izan den 40 urteetan ere: hezkuntza-sistema Eusko Jaurlaritzaren ardura denetik, milaka eta milaka ikaslek amaitu ditu bere ikasketak EAEko hezkuntza-sisteman, euskaraz ikasi barik.

Zelan da posible, beraz, hamarkada joan, hamarkada etorri, A ereduko ikasleek selektibitateko euskara-azterketa normal-normal aprobatu izana? Bada, euskara-azterketa hori A ereduko ikasleen neurrira egiten delako… orain arte behintzat.

Ostruka Saila profilez ipini dela aipatu dut: normala da. Izan ere, Jaurlaritzak jarraitzen du, batetik, sare publikoan euskaraz ikasteko balio ez duen A eredua mantentzen eta, bestetik, euskaraz erakusten ez duten ikastetxe kontzertatuak diruz laguntzen. Selektibitateko zeroek agerian utzi duten errealitatea deseroso zaio, noski: sailak badaki gertatutakoa bere erantzukizuna dela, ez unibertsitatearena. Berari dagokio ikuskatzea, ea ikastetxe guztiek bermatzen dieten beren ikasleei euskaraz jakiteko eskubidea. 1982ko legean, honela dio 17. artikuluko 3. puntuak: "Jaurlaritzak, derrigorrezko ikastaldia bukatzerakoan ikasleek, aukera berdinetan, bi hizkuntza ofizialak benetan erabiltzeko adina menperatuko dituztela ziurtatzera bideratutako neurri guztiak hartuko ditu; (…)".

2023ko legean argiago, 67. artikuluko 3. puntuan, euskarazko B2 maila lortzeaz ari dela: "Hezkuntzaren arloko eskumena duen sailak eta ikastetxeek beharrezko diren neurriak ezarriko dituzte finkatutako mailak lortzen direla bermatzeko, kontuan hartuta ingurune bakoitzeko abiapuntua eta ezaugarri soziolinguistiko eta sozioekonomikoak, gehien behar duenari gehiago emateko".

Egin beharrekoa erraz azaltzen da: ikusi zein ikastetxek sistematikoki ez duen B2 maila bermatzen, denbora-tarte mugatu bat eman (eta ikastetxe barruan nahiz kanpoan beharrezkoak diren baliabideak), urtez urte aztertu ea egoerari buelta ematen ari zaien eta, azkenik, bermatu barik jarraitzen dutenei kontzertua kendu. Euskal gizarteari sexu-segregazioa egiten duten ikastetxeek balio ez dioten bezala, gure hizkuntza segregatzen duten ikastetxeek ere ez.

Kopeta behar da gero, batxilergoko ikasleek euskara-azterketa negargarria egin dutela eta unibertsitateari eskatzea kontuak, eta ez norberaren funtzionamenduari, ezta norberak diruz hornitzen dituen ikastetxeei ere.