“Goi mailako jendeak asko baloratzen du pribatutasuna, ezagutzen duzun norbaitek kontatu ezin diren sekretuak baldin baditu, jendea isildu ohi da”.

Robert Couturier, Ghislaine Maxwell-en laguna

Jeffrey Epsteinek zuzentzen zuen adin txikikoen sexu esplotazio sarean 1.200 biktima baino gehiago identifikatu dituzte, AEBetako fiskal nagusiaren albokoaren, Todd Blanche-ren, arabera. 2019ra atzera egitea bezala da, urte hartan Epstein akusatu baitzuten adin txikikoen sexu trafikoagatik eta, bi urte geroago, Ghislaine Maxwell, 20 urteko espetxe zigorrera kondenatua. Egunotan, tartean dauden pertsonen izenak eta izenak ikus daitezke, mundua nahieran gobernatzen duten elite ekonomikoen izenak. Posta elektronikoak, elkarrizketak, argazkiak, bideoak, dena da inolako ordenarik gabeko informazio itsaso bat, egunaren amaierarako zorabiatu egiten gaituena. Baina argitasuna eman beharko luke, gaur egun patriarkatuaren funtzionamenduaren paradigmatikoa deritzogun kasu batean: neskatoak, nerabeak eta emakume pobreak sexualki esplotatzen dituzten gizon aberatsak, erakundeek, kasurik onenean, beste aldera begiratzen duten bitartean.

Ezinezkoa eta arduragabea litzateke Epsteinek hainbat hamarkadatan sortutako botere amaraunaren barruan –gobernuen, enpresarien, komunikabideen, eliteko unibertsitateetako langileen eta finantza sistemen sare bat, pertsonen trafiko sare bati eusten ziona eta, aldi berean, sare horretatik elikatzen zena– sexu indarkeria jasan zuten neskato eta nerabeen jatorri sozioekonomikoa orokortzea. Hala ere, argi eta garbi esan daiteke abusu sistematikoak gertatzeko aukeraren baldintzetako bat dela erasotzaileen botere ekonomikoaren kontzentrazio neurrigabea, biktimen prekaritatearen eta zaurgarritasunaren aurrean. Beti izan da hala, Ciudad Juárez-etik gaur egunera arte.

Izan ere, titularrek 2019ra garamatzaten arren, gorputzaren memoria luzeagoa da eta sexu terrorearen ondorioak gordetzen ditu. Mexikon 80ko eta 90eko hamarkadetan nerabe izan ginenon kasuan, sexu diziplinamendurako istorioak Juárez mugako hirian izandako emakumeen hilketenak ziren. Patroia beti bera zen: emakume pobreak, arrazializatuak, maquilako langileak, gauaren erdian desagertzen zirenak. Oraindik buruz errezitatu ditzaket desagertutakoen ezaugarri fisikoak: gazteak, beltzaranak, argalak, ile beltza, garaiera txikikoak; Mexikoko langile klaseko emakumeen batez besteko deskribapena. Sexu terroreak eta adierazpen indarkeriak diziplinatutako belaunaldiak gara; Rita Segato-k dioen bezala, sexu terrorea eta adierazpen indarkeria Ciudad Juárezen eraildako emakumeen gorputzetan idazten ziren.

Juárezeko feminizidioei buruzko azalpen sentsazionalista eta morbosoak egiten zituzten: lotzen zituzten erritu satanikoekin, pornografia snuff-arekin eta chupacabra-k bezalako animalia fantastikoen erasoekin. Baina azalpen horietatik harago, apurka-apurka analisi feminista agertzen hasi zen, tokiko oligarkiak agintariekin eta krimen antolatuko taldeekin lotzen zituena. Horri deitzen dio Emanuela Borzacchiello-k “botere amarauna”: politikaren, ekonomiaren eta narkotrafikoaren arteko aliantza estrategikoa, gobernagarritasun berria sortzen duena, non gorputz feminizatuen aurkako indarkeria maila oso altuetara iristen den. Kontzeptu horixe da, hain justu, ondoen azal dezakeena Laura Arroyo kazetariak “Epstein metodoa” bezala izendatu duena: kapitalaren, botere sinbolikoaren eta botere politikoaren artikulazioa, erabateko inpunitatea bermatzeko; edo Rebecca Solnit idazleak duela sei urte “isilarazteko makina” deitu zuena, eliteei delituak zigorgabetasunez egitea ahalbidetzen dien botere sistema sorta.

Epsteinen aurkako lehen salaketa, Maria Farmer-ena 1996an

Jeffrey Epstein: Filthy Rich (Jeffrey Epstein: Aberats zikina) (2020) dokumental-seriean parte hartu zuten bizirik atera ziren hainbat pertsonak. Bertan kontatzen da langile klaseko nerabeak “masajista” gisa “kontratatu” zituztela eta hainbat urtetan sexu indarkeria sistematikoa jasan zutela. Nazioarteko egunkarietako artikulu askotan agertzen diren testigantza berberak dira, Stand With Epstein Survivors (Epsteinengandik bizirik atera direnekin elkartasuna) bezalako estatu kanpainetan, eta Virginia Roberts Guiffe biktimetako baten memoria-liburuan agertzen direnak. Patroia berbera da ia testigantza guztietan: 200 dolar 45 minutuko masaje baten truke, berehala bihurtzen zena sexu ekintza; ondoren, diru gehiago eskaintzen zitzaien nerabe gehiago ekartzearen truke, eta azpimarratzen zitzaien oso gazteak izan behar zutela (18 urte baino gutxiagokoak) edo, gutxienez, itxura hori izan behar zutela. Dozenaka neskek zeharkatu zuten, urte luzez, West Palm Beach eta Palm Beach uharte esklusiboa bereizten dituen zubia, Floridan. Baina, halaber, ehunka ziren New Yorkeko etxerik garestienetako batean haritzezko ate erraldoi batetik sartzen ari ziren neska gazteak ere, Manhattango Upper East Side eremu esklusiboan, Ekialdeko 71 kaleko 9 zenbakian. Askori unibertsitateko hezkuntza, artearen eta modaren munduko kontaktuak edo leku exotikoetara bidaiak egiteko aukera ere eskaintzen zieten.

90eko urteetan hasi zuen Maria Farmerrek ibilbidea artista gisa. Orduan eraman zuten Epsteinen Mexiko Berriko landetxera, eta arte bildumagile eta galeristekin laguntza eta kontaktua eskaini zizkioten. Bere ahizpa Annie Farmerri ere, 16 urtekoa, ikasketak ordaintzea eskaini zioten. 1996an, Farmer lehena izan zen Epsteinen aurkako salaketa penala jartzen eta FBIrentzat lekukotasuna ematen, haurren aurkako sexu abusuen irudiak izan zitezkeenak zabaltzeagatik. Hala ere, ez zen legezko neurririk hartu handikiaren aurka.

Virginia Roberts Giuffe-k, biziraun zuenetako beste batek, 2009an Epstein salatu zuen, eta 2021ean, Andrew Mountbatten-Windsor Yorkeko dukea. Bere memoria-liburuan, Nobody’s Girl: A Memoir of Surviving Abuse and Fighting for Justice (Inoren neska: Abusutik bizirautearen eta justiziaren alde borrokatzearen memoriak), kontatu zuen neska abusatu gehienak pobreak, umezurtzak edo familia loturarik gabeak zirela. Langile klaseko nerabeak langile klaseko beste nerabe batzuk errekrutatzen, elite ekonomikoek sexualki esplotatu zitzaten, eta “zahartzen zirenean” baztertu zitzaten. Bizitza baztergarriak, neska trukagarriak. Michelle Licata-k, bizirik atera zen beste batek, kontatzen du gustura esango ziola aurpegira Epsteini: “Ez zara nitaz gogoratzen, ni bezalako milaka zeudelako, baina ni zutaz gogoratuko naiz bizitza osoan”. Jena-Lisa Jones-ek behin eta berriz azpimarratu du sarearen finantza hertsadura giroa, eta biktimen zaurgarritasuna nola ustiatzen zen: “Manipulazio-gai handia da 14 urte dituzunean eta porrot eginda zaudenean”.

Klase auzia ezin da sexu indarkeriatik bereizi, indarkeria ez baita ezerezean gertatzen, desberdintasun egituretan oinarritzen da eta, era berean, klase kontrolerako mekanismoa da; inolako ondoriorik gabe abusatu, esplotatu eta erabili daitezkeen gorputzak diziplinatzen dituzte. Klasea generotik bereizi ezin den marka da, Maria Lugones filosofoak azaldu duen bezala. Horrela, klasea eta generoa indarkeria espezifikoetan sartzen eta gorpuzten dira. Veronica Gago-ren ustez, indarkeria ekonomikoa da balioa ateratzeko erregimen bat, bizitzari eragiten diona, eta hor esperientzia eta gorputza daude. Lugonesen pentsamendua eta Gagorena gurutzatzen baditugu, sexu indarkeria ulertzen dugu lurralde baten esplotazio gisa: gorputza da lurralde hori.

Biktimen eta biktima-eragileen arteko desberdintasun ekonomiko ikaragarria, aldi berean, isiltasunaren bermea zen. “Egia da boteretsuek hala izatea nahi dutena”, idatzi zuen Rebecca Solnit kazetariak Patriarkatuan inork ez zaitu oihuka entzungo artikuluan. Annie Farmerrek 2019an egindako elkarrizketa batean zera esan zuen: “Erasotzaileek botere postuak betetzen dituzten kasu askotan, errepresalien beldur nabarmena eta sarritan justifikatua ere badago, eta horrek eragin dezake gehiegizkoa iruditzea demanda jartzeko arriskua hartzea”. Elizabeth Stein-ek, Epsteinek eta Maxwellek hiru urtez jazarri zutenak, kontatzen du nola saiatu zen haiengandik ihes egiten, telefono zenbakia eta helbidea aldatuta, eta nola beti aurkitzen zuten: “Beldur handia nuen eta haiek munduko pertsona boteretsuenekin konektatuta zeuden, banekien, norbaiti kontatuz gero, nire bizitza arriskuan zegoela”. Izututa zeuden Epsteinek haien kontra abiaraz zezakeen botere makineriagatik.

Ghislaine Maxwellen epaiketan, biktimen testigantzei eraso egin zieten, errudun jo zituzten eta sinesgarritasuna kentzen saiatu ziren, gobernuaren erreparazio funtsetik jaso zuten ordain ekonomikoa zela eta. Epstein hil ondoren sortu zuen gobernuak funts hori: sexu trafikatzailearen ondaretik –600 milioitan baloratua– bideratutako 121 milioi dolar. Bizirik atera ziren 150 pertsonari ordain ekonomikoa eman zieten, nahiz eta 290ek eskatu zuten konpentsazioa.

Ezinezkoa da Jeffrey Epsteinen kasua ulertzea klasea kontuan hartu gabe, ez bakarrik berarena eta bere konplizeena, baizik eta emakumeena ere, biktimena eta bizirik atera direnena. “Epstein metodoa” ez da sistemaren errorea. Ez da, ezta ere, sistemak emakumeoi huts egiten digula erakusten duen froga; izan ere, Epsteinek sortutako botere amarauna sistema da! Oso ondo koipeztatua dagoena milioika dolarrez, mesede pertsonalez, tratu komertzialez eta kanpaina politikoetarako laguntza ekonomikoz. Epstein ez da kasu isolatu bat, are gutxiago salbuespen bat, nahiz eta hedabideek “historiako harrapari sexualik handiena” deitu. Bortxatzaileak eta erasotzaileak babesten dituen botere egiturak zehazki erakusten du botereak eta eliteek nola tratatzen dituzten emakumeak, nerabeak eta neskatoak: merkantzia gisa.

Virginia Roberts Giuffek, 2025eko apirilean bere buruaz beste egin zuenak, eta testu hau berari eskaintzen diodanak, honela dio bere memorietan: “Ez zaitzatela engainatu Epsteinen zirkulukoek, zer egiten zuen ez zekitela dioten horiek guztiek. Epsteinek ez zuen ezkutatzen, are gehiago, besteek ikustearekin gozatzen zuen (…) Eta besteek ikusi zuten, eta ez zitzaien axola izan”.

Duela pare bat hilabete, Gessamí Forner kazetariak zioen erasotzaileek ez dutela erasotzen boterea dutelako, baizik eta boterearen maila gorenetara iristen direla, hain zuzen, erasotzaileak direlako. Gogoeta horretan sakontzea komeni da.