Manuel Hernáez Muxikako (Bizkaia) frontean hil zenean, 1937ko apirilaren 20an, alabak hamasei hilabete besterik ez zituen. Astebete geroago, apirilaren 27an, Cosme Ayala Elorrioko (Bizkaia) frontean erori zen, bi neska txiki ere atzean utzita. Haietako inork ez zuen aita berriro ikusi. Hamarkada hauetan guztietan, familiek ez zekiten non lurperatu zituzten.

Igandean, ia 90 urte geroago, bi historiek amaiera aurkitu dute azkenean: Manuelen eta Cosmeren gorpuzkiak Bilboko Gogora Institutuan jaso zituzten beren familiek, alabek emandako DNA laginei esker identifikatu ondoren.

Bi milizianoak gerran desagertuen zerrendan zeuden. Hernáez Matutekoa zen (Errioxa) eta Bilbon bizi zen; jornalari gisa lan egiten zuen eta Izquierda Republicanari lotutako Zabalbide batailoian borrokatu zuen. Ayala, berriz, Nafarroan jaio eta Erandion bizi zen, eta hura ere jornalaria zen; Meabe 1 edo "Largo Caballero" batailoian sartu zen gerran, Gazte Sozialista Bateratuak (Juventudes Socialistas Unificadas) erakundeari atxikia.

Gorpuzkiak 2025eko uztailean aurkitu zituzten, Zornotzako (Bizkaia) hilerriko hobi berean. Gerran lurperatutako dozenaka gudariren ondoan agertu ziren. Senideek aurkeztutako laginetan oinarrituta egindako analisi genetikoari esker identifikatu ahal izan dira. Ayalaren kasuan, bere alabetako batek duela gutxi eman zuen lagin bat. Hernáezen kasuan, bere alaba bakarraren DNA 2023tik zen banku genetikoaren parte, eta aitaren gorpuzkiak noiz agertuko zain zegoen.

Txilibitua estu heltzen

Eguneko unerik hunkigarrienetako bat Manuel Hernáezen alabak, bere eskuz idatzitako gutun bat irakurri duenean etorri da. Amaren –eta bere– bizitza osoa markatu zuen hutsunea gogoratu zuen: "Aita gabe geratu nintzen 16 hilabete besterik ez nituenean. Gauza asko dakizkit berari buruz, baina amak kontatu zizkidalako". azaldu die bertaratuei. 

Hernáezek Begoñako Etxebarria fabrikan egiten zuen lan, eta frontera joan zen kausa errepublikanoa defendatzera: "Amak ez joateko erregutu zion, baina ez zion jaramonik egin, eta, zoritxarrez, ez zuen berriro ikusi ", esan du. Amak bizitza osoan izan zuen mina ere ekarri du gogora jadanik oso adinekoa den alabak. "Sekula ez zuen bizitza berregin, ezin zuen ahaztu. Maitasun handiz hitz egin zidan beti berari buruz".

Gorpuzkiak emateko ekitaldian erakutsi dituzten objektuen artean, txilibitu txiki bat dago, Cosme Ayala lurpetik ateratzeko lanetan aurkitutakoa. Alabak estu eutsi dio zeremonian; eguneko sinbolorik hunkigarrienetako bat bihurtu da.

Azken kapitulua: etxekoekin atsedena

Historia honek azken kapitulu bat izan du egun bat geroago: astelehenean Cosme Ayalaren gorpuzkiak emaztearen ondoan lurperatu dituzte, Getxoko (Bizkaia) udal hilerriko familiaren panteoian; agurra intimitatean egin da, hurbileneko senitartekoek bakarrik lagunduta. Frontean hil eta ia 90 urtera, Cosme behin betiko itzuli da etxekoen artera. Manuel Hernáezen gorpuzkiak, berriz, Plentziako (Bizkaia) hilerrira eraman dituzte, eta senitartekoekin batera hartuko dute atseden hauek ere.

Hamarkada askotan, Manuel Hernáez eta Cosme Ayala bi izen izan dira 1936ko Gerrako desagertuen artean, bi gehiago besterik ez. Igandean, baina, bere alaba eta familien irmotasunari esker, eta Aranzadi Zientzia Elkarteak zein Euskal Prospekzio Taldeak haiek lurpetik ateratzeko egindako lan sakonaren ondorioz, baita EHUko Biomics laborategiak egindako analisi genetikoa dela-eta , azkenean etxera itzuli dira biak.