Aktualitatearen Gakoak 2023

Argazkia nork egiten duen

2023-08-05

“Ibaiak haien ibilguetan gero eta sakonago hondoratzen ari dira”

2023-08-04

Euskal Herria zeharkatzen dutenen artean ibairik handiena da Ebro. Haren ertzean mintzatu gara, Ollero bizi den Zaragozako sarreran, lertxunaren ibili geldoa, txorien kanta zoroa eta ibaiaren emari barea lagun, udaberria 33 gradura lehertu den arratsaldean, zorionez arbolen gerizpean. Ebroren aditu handienetakoa da. Tesia hari buruz egin zuen 1990eko hamarraldiaren hasieran. Mito ugari daude Ibaien bueltan, batez ere haien ur-goraldiak tarteko: elkarrizketan xehe-xehe txikitu ditu. Ebro aztertu dugu nagusiki, baina oro har, haren urak egungo ibaien ispilu dira.

Pedro Ruiz de Egino hil da -'Nerium Oleander'-

2023-08-04

Hala Pedro Ruiz de Eginoren hilketa nola hemen agertzen diren beste lekukotza batzuk dokumentuetan jasotako gertaera historikoak dira. Izen bat bera ere ez da asmatua.

Ikus-entzutea merezi duten sei lan

2023-08-03

ARGIAko erredakzioko kideok podcast, film, serie eta dokumental hauek gomendatzen dizkizuegu.

Nola ibili mundua desorekatu gabe?

2023-08-03

Klima larrialdiarekin eta energia krisiarekin gure bizi ohiturei buruzko galderak sortu zaizkigu: Zenbat bidaiatu eta nola? Josu Iztueta bidaiari ezagunak kontraesanen ispiluaren aurrean jartzera gonbidatu gaitu, tonu goxoan eta irribarre xamur batekin: “Ikusi beharra dago zer izan garen eta non ibili garen. Orain iritziak eman ditzakegu, baina sententziarik ez”.

Txikiok handia uler dezakegu, asmoz eta jakitez

2023-08-03

Zehazten gaitza den 2023ko egunen batean gogora ekarri beharrekoa izango litzateke; baina, itxura guztien arabera, oharkabean geratuko da. Baina gogoan izanda edo izan gabe, aurtengo urriaren 1ean 74 urte beteko ditu Txinako Alderdi Komunistak Herri Errepublikaren erabateko agintean, herrialde (ia-ia) osoan; eta ezbairik gabe gaindituko ditu hartara Sobiet Batasuneko Alderdi Komunistak, luzeen jota ere, gobernuan eman zituen urteak. Bide batez, agintean urte gehien egin dituen alderdi komunistaren marka onduko du.

2023an entzuteko hiru disko

2023-08-02

ARGIAko lantaldearen eskutik, hiru disko proposatzen ditugu uda honetarako.

"Gaztelania eta frantsesa armen bidez inposatu zituzten Euskal Herrian"

2023-08-02

Euskarafobia legalaren historia legez lege eta arauez arau aztertu du Iñigo Urrutiak (1966, Jatabe-Maruri), Xabier Irujorekin batera. Horren emaitza da Historia Jurídica de la Lengua Vasca (1789-2023) liburu mardula. Irujo atzerrian zegoenez, Urrutiarekin mintzatu gara. Mugaren bi aldeetako euskaldunoi, gure hizkuntzaren aldeko urrats txikienarekin euskara inposatzen ari garela esaten digutenoi, erantzun argia ematen digu lan honek: hemen inposatu direnak, sufrimendu izugarriarekin eta oinarrizko giza eskubideak urratuz gainera, frantsesa eta gaztelania izan dira. Historia ezagutu besterik ez dago, hori hala dela jabetzeko.

Maitasun-harremanen piramidea hankaz gora jartzeko beharra

2023-08-02

Norberaren barne-barnetik agerturiko sentimendu sakon eta sanoa omen da maitasunarena. Esfera pribatuan eta intimoan zokoratu ohi ditugu maitasun-harremanak. Ordena hori aztertzeko, galdekatzeko, bestelakotzeko eta iraultzeko saiakeretan dabiltza aspaldian feminismotik. Sistemak modelaturiko pentsamendua ere badelako maitasunarena, gurean erromantizatuta eta heteroaraututa duguna.

Alkohola, oharkabean pasatzen den droga

2023-08-01

Zer da droga eta zer ez? Zer-nolako eragina dauka drogak inguruan? Horren bueltan mintzatu dira Oihana Arana (Eskoriatza, Gipuzkoa, 2001), Maialen Alvarez (Ermua, Bizkaia, 1994) eta Ander Sagardoi (Iruñea, 1994). Drogarik kontsumitu ez arren, drogak inguratzen ditu; batez ere alkoholak. Salatu dute alkoholaren erabilera “oso zabalduta” eta “normalizatuta” dagoela; hala nola familian, herri mugimenduan eta aisialdian. Beste alternatibak sortzeko beharra adierazi dute.

Sasien gainetik

2023-08-01

Ozaze: Bide huts, etxe huts

2023-08-01

Ekainaren 3an Euskal Liburu eta Disko Azoka egin zen Ziburun. 2020ko hauteskundeetan aldaketa handia izan zen Lapurdiko kostaldeko herrian: abertzaleak nagusi dituen Ziburu Bizi zerrenda irekiak hogei urteetako gehiengoa irauli zuen. “Erakutsi behar dugu gai garela herriko etxe bat kudeatzeko, ideiak baditugula eta egingarriak direla”, zioen Leire Larrasa hautetsiak Ipar Euskal Herriko Hitzak egindako elkarrizketan: “Batez ere, hirigintza mailan arazo handi bat baita gure herrian, etxeen %42 bigarren etxebizitzak baitira. Erakutsi nahi dugu nahikeria hor bada gauzak egiten ahal direla”.

Beloki: Han goitik hautsa ikusten da

2023-08-01

Zumarragan badugu eraikin-multzo bat herriguneak besteko zabalera duena ia, Arcelor Mittal-en fabrika zaharra, industriak gurean izan duen garrantzia geroz eta urriagoaren erakusgarri. Hura itxi eta gutxira, 2021eko urrian, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburu Arantxa Tapiak adierazi zuen lursail horretan –Sprilur sozietateak erosia– hamabost enpresa eraikitzeko aukera egon zitekeela. Pasa dira bi urte, eta mahai-gainean den proiektu bakarra “plastikoaren ekonomia zirkularraren berrikuntza poloa” da, Udalean nagusi den PSE-EEren hitzetan.

Erdiz: Baztango bazkaleku onenean, magnesita gose

2023-08-01

Erdiz edo Erdizaga. Bertara eramaten dute azienda abeltzainek, Baztango bazkaleku hoberenak baitira hango larreak. 476 hektareako bazkalekua. Erregerena mendigunearen baitan kokatua, Baztan eta Esteribar haranen mugan. Herri lurrak dira, baztandar guztiek erabiltzen ahal dituztenak. Larre berdeez gain, baina, badu bestelako bitxi preziaturik: Magna (Magnesitas Navarra) multinazionalak proiektua du abian, Erdizen egiteko magnesita ateratzeko meategia.

Dena eta gehiago jan (edo hartu atseden)

2023-08-01

Iraingarria al da istorio bateko pertsonaia “lodia” dela esatea?

2023-08-01

2023an plazerez irakurtzeko sei liburu

2023-08-01

Jarraian ARGIAko erredakzioko kideok gomendatzen dizkizugun zenbait liburu.

Kulturismoa

2023-08-01

A la conquista del cuerpo equivocado

2023-08-01

Garun-paralisidun bi ikasleren borroka

2023-08-01

Premia bereziak izan arren, behar izan duten laguntzarik ez dute jaso artikulu honetako bi protagonistek. Biek garun-paralisia dute eta borrokan eman dute pasa den ikasturtea, euren eskubideen alde borrokan. ARGIAn kontatu ditugu bi kasuak.

Botagurea

2023-08-01

Oderitz: Aralarko lurpean ur natural egarriz

2023-08-01

Aralarko goi mendietako paisaia zoragarrietan paseatzea maite dutenek –udaran larre eta neguan elur– edo mendizerrako basoak zaintzen dituzten abeltzain eta herritarrek, orban zarpail bat ikusiko diote hemendik ez gutxira, Nedgia Navarra SA enpresak gasbide bat eraikitzeko bere egitasmoarekin aurrera jarraitzen badu.

Urtze Aroa

2023-08-01

Alfons Rodríguezek hogei urte daramatza mundu osoan klima larrialdiaren ondorioak argazkitan jasotzen, The Melting Age (Urtze Aroa) proiektuaren barruan. Zuri beltzeko irudiokin, zerbait egin beharraz ohartarazi nahi du argazkilariak.

Azazeta: haizea lagun Arabako mendietan

2023-08-01

Arabako toki ezezagun bezain ederrean kokaturik, Azazeta errepideko bortu baten izena delako etorriko zaio askori burura, irratian neguan kateak behar direlako bakarrik entzuten dugun toki bakarti horietakoa. Baina Azazeta hori baino gehiago da. Eta orain ezagun egin zaigu makro-zentral eoliko bat eraiki nahi dutelako mendikatean.

Badator 2023ko 'Gakoak' aldizkaria

2023-07-27

Urtero bezala abuztuan patxadaz irakurtzeko 'Gakoak' aldizkaria kaleratu du ARGIAk. Alkoholaren kulturari eman zaio aurtengo azala. Paula Estévez marrazkilariak ilustratua. Festa garaiotan egoki datorrenik ezin uka. Hortik aurrera erreskadan datoz gai denak: erreportaje, iritzi-artikulu edo elkarrizketa modura, nazioartekoak bezala etxekoak, aktualitateari lotuagoak edo atenporalagoak. Euskara, ingurumena, feminismoa, nazioartea, bidaiak... Aurtengo berrikuntzetan koka genitzake,... [+]

Haria galdu gabe deskonektatu

2023-07-21

Patxadaz irakurtzeko abuztuan etxean jasoko duzun liburuxkaren prozesua ez da hain patxadatsua izaten. C’est la vie, bizitzaren paradoxak. Zein zaila den, ezinezkoa ez esatearren, erritmoa jaistea, erlojuari begira aritu behar dugunean. Martxa bat –edo bi– gutxitu, ibilgailuan lehena sartu, abiadura makaldu, ttor-ttor, eta agorrileko egun beroak gozoago pasatzeko gako batzuk eskaintzea tokatzen zait gaur, irakurle. Bere lana du datorren astean jasoko duzun orri-sortak, baina merezi du hilabeteko deskantsua hartuko duen erredakzioak irakurlea ezer gabe ez uzteko aurretik egindakoak; mamitsua atera da aurtengo Gakoak ere.