1789ko Frantziako Iraultza https://www.argia.eus eu ARGIA 1789ko Frantziako Iraultza kanaleko albisteak Wed, 10 Jun 2026 20:20:26 +0200 Wed, 10 Jun 2026 20:20:26 +0200 1789ko Frantziako Iraultza https://www.argia.eus/template/images/argia-gardena.png https://www.argia.eus <![CDATA[Pastelak jan ditzatela?]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2777/pastelak-jan-ditzatela 2022-05-03 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2777/pastelak-jan-ditzatela Frantziar Iraultzan Luis XVI.a gillotinatik Maria Antonieta baino lehenago pasa arren, austriar artxidukesaren lepoa eskatzen lehenago hasi ziren. Zergatik ordea?

]]> <![CDATA[Haiti, iraultza eta mendekua]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2747/esklabotza 2021-09-20 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2747/esklabotza 1791ko abuztuan mundua astindu zuen iraultza batek. Eta ez zen Europan gertatu. Esklabotzan oinarrituriko sistema ekonomiko kolonial atlantiarra hankaz gora jarri zuten milaka beltzek Saint-Domingue uhartean: hainbat urtetako borrokaren ostean Haiti herrialde librea sortu zuten. Lehen aldia eta bakarra izan zen esklaboek euren kabuz arrakastaz kateak hausten zituztena, metropoliaren uztarria askatu zuen hemisferio horretako lehen kolonia ere izan zen, eta Amerika osoko lehen mugimendu iraultzailea. Orduan, zergatik dakigu hain gutxi historia horren inguruan? “Errepublika beltza” beste lurraldeetako esklabisten –tartean euskaldun ugari– amesgaizto bihurtu zelako, eta batez ere, azken 230 urteetan Haitik agerian utzi duelako Mendebaldea deitzen diogun horrek esplotaturiko herrialdeekiko duen zorra.

]]> <![CDATA[Napoleon ez zen sekula Waterloon egon]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2734/napoleon-ez-zen-sekula-waterloon-egon 2021-05-28 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2734/napoleon-ez-zen-sekula-waterloon-egon 1815eko ekainean, Napoleonek azken eta behin betiko porrot militarra izan zuen Waterlooko guduan. Baina Napoleonek ez zituen sekula udalerri hartako lurrak zapaldu.

]]> <![CDATA['Retour des cendres', Napoleonen hileta luzea]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2734/retour-des-cendres-napoleonen-hileta-luzea 2021-05-28 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2734/retour-des-cendres-napoleonen-hileta-luzea Longwood, Santa Helena uhartea, 1821eko apirilaren 16an. Erbestealdian zela eta hil baino bizpahiru aste lehenago, Napoleon Bonapartek azken nahia erantsi zion bere testamentuari: Parisen ehortzi zezaten nahi zuen, “Sena ibaiaren ertzean, hainbeste maitatu dudan frantziar herriaren erdian”.

]]> <![CDATA[Argien (eta ilunen) polizia]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2705/argien-eta-ilunen-polizia 2020-10-20 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2705/argien-eta-ilunen-polizia Paris, 1667. Luis XIV.aren erregeldian, Colbertek hiriburuko polizia lotinantaren postua sortzeko agindua eman zuen.

]]> <![CDATA[Biba Errepublika]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2564/biba-errepublika 2017-08-30 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2564/biba-errepublika 1789ko uztailaren 14an Parisko Bastille kartzela erori zen iraultzaileen kolpeen ondorioz. Hori da behintzat kontatzen den historia. Luis XVI erregeak egun hartan, bere egunkarian ezer ez zela gertatu idatzi zuen. Euskal Herriko pentsalari eta arduradun politikoak mugimenduaren alde agertu ziren lehen urteetan, baina laster, apez eta jauntxoen eraginez, jendalde gehiena Iraultzaren aurka altxatuko zen.

]]> <![CDATA[Domingotarrei esaten zieten jakobino]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2556/domingotarrei-esaten-zieten-jakobino 2017-05-29 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2556/domingotarrei-esaten-zieten-jakobino XIII. mendean domingotarrek komentu bat fundatu zuten Parisko Saint Jacques elizaren alboan, izen bereko kalean. Ordena erlijiosoak hirian zuen lehen egoitza zen eta, hala, pixkanaka, fraile domingotarrei jakobino esaten hasi ziren.

]]> <![CDATA[Itsasontzien eta zaldien arteko gudua]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2540/itsasontzien-eta-zaldien-arteko-gudua 2017-01-31 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2540/itsasontzien-eta-zaldien-arteko-gudua 1795eko negu gogorrean, frantziarrak Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren aurkako gerran ari ziren, Iraultzako ideiak Europan zabaltzeko asmoz. Holandar ontziteria Marspied itsasartean harrapatu zuen ekaitzak eta aingurak Texel uhartearen babesean bota zituzten. Baina itsasoko urak izoztu eta ontziak harrapatuta geratu ziren.

]]> <![CDATA[Ezkerra eta eskuina bereizi zituen I-11]]> https://www.argia.eus/argia-astekaria/2474/ezkerra-eta-eskuina-bereizi-zituen-i-11 2015-09-09 https://www.argia.eus/argia-astekaria/2474/ezkerra-eta-eskuina-bereizi-zituen-i-11 Versailles, 1789ko irailaren 11. Batzar Nazional Konstituziogileko ia 1.200 kideak, jauregiko Menus-Plaisirs areto itzelean bilduta, Konstituzioaren artikulu bat eztabaidatzen hasi ziren: parlamentuak onartutako legeei betoa jartzeko eskubidea al zuen erregeak?

Bizpahiru hilabete lehenago, ekainaren 17an, Batzar Nazionala eratu zen eta handik gutxira, uztailaren 9an, legeria berriaren premia ikusita, Batzar Nazional Konstituziogilea. Eta horretantxe ari ziren iraileko egun hartan,... [+]

]]>