Lucy ez da gure arbasorik zaharrena

1974an haren hezurrak Etiopian aurkitu zituztenetik, Lucy (argazkian) jo izan da gure arbasorik zaharrentzat. Australopithecus afarensis espezieko arrastoek 3,2 milioi urte dituzte. Hogei urte inguruko eta metro eskaseko emakumearen 52 hezur aurkitu zituzten, eskeletoaren %40, arrasto hain...

EkoLinguA: Eguneroko hizkuntza egoerei aurre egiten laguntzeko solas jokoa

Eguneroko jardueretan euskaraz egin nahi eta horretarako aukerarik ematen ez digutenean nola kudeatu egoerok? EkoLinguA mahai jokoak egoera linguistikoei aurre egiteko argudioak sendotzen lagundu nahi du.

IKAPP, euskaraz trebatu eta Araba ezagutzeko jolasak

Euskara eta Araba ardatz dituzten IKAPP aplikazioak sortu ditu Gasteizko IKA euskaltegiak, Iametza interaktiboa enpresarekin elkarlanean. Galdera-erantzunetan oinarritutako hiru jolas dira.

Izerdi egitean usain hobea ematen duen perfumea

Belfasteko Queen´s Unibertsitateko ikerlari talde batek lortu du perfume batek usaina komeni den momentuan askatzea. Hitz bitan esateko, perfumeak ur molekulak nabaritzen baditu usain gehiago askatzen du bestela baino. Izerdi egitean, izerdiarekin batera ura askatzen denez, perfumearen...

Txokolatea, gizakientzat ona baina alboko animalientzat ez

Azken urteotan artikulu ugari agertu da txokolatearen onurez. Txokolate beltzak, hau da, %70etik gora kakaoz osatuta dagoenak, potasioa, magnesioa, kaltzioa, B3 bitamina eta epikatetxina eta prozianidina antioxidatzaileak ditu, besteak beste. Antioxidatzaileek, hanturaren eta tronboen aurkako...

Ilargia eta energia

Udaberria etortzearekin batera Ilargia protagonista bihurtu zen, egun batzuetan bederen, geure bizitzetan. Eguzki eklipsea ez da egunero gertatzen, eta eklipsearekin batera ilargia Lurretik oso hurbil baldin badago gertaera meteorologiko garrantzitsuak izaten dira. Ordu batzuetako iluntasunari...

Ganimede sateliteak Lurrak baino ur gehiago eduki dezake

Ganimede, Jupiterren satelitea, eguzki sistemako handiena da. XVII. mendean Galileok aurkituz geroztik, urtez urte gero eta datu gehiago ditugu beraren osaketari buruz. Galileo zundak eta berriki Hubble teleskopioak lortutako datu eta irudietan oinarrituz, ia ziurtzat jotzen da Ganimedek ur gazia...

21 gramokoa al da azken hatsaren pisua?

Haverhill (Massachusetts, AEB), 1901. Duncan MacDougall medikuak arimaren pisua kalkulatzeko esperimentua egin zuen. Hiltzen garenean arimak gorputza uzten badu, arima pisatzea nahiko sinplea zen, doktorearen aburuz. Gorputza hil baino lehen eta hil eta berehala pisatu besterik ez zuen egin behar....

Elhuyar aldizkaria hiru hilean behin argitaratuko da aurrerantzean

Egoera ekonomikoak behartuta, Elhuyar aldizkariak maiztasuna murriztuko duela iragarri du. Hilabetekari izatetik hiru hilero argitaratzera pasatuko da.

Eguzki eklipsearen eragina gutxi sumatu da

Udaberrian sartu gara martxoaren 20 honetan, baina horrez gain eguzki eklipse partziala ere izan da, Iruñean esate batera, goizeko 9:09etatik 11:21era, bertako Planetarioak azaldu duen gisan.

Saharako hautsa Amazonian elikagai

Sahararen eta Amazoniaren artean milaka kilometro daudenez, ez dirudi bien artean harreman handirik egon daitekeenik. Baina Maryland-eko Unibertsitateko (AEB) ikerlari talde batek, NASAko satelite baten laguntzaz, erlazioa uste baino estuagoa dela frogatu du. Calipso sateliteak 2007 eta 2013...

Altxor karstikoa flyscharen itzalean

Badakigu Euskal Kostaldeko Geoparkeko flyscha munduan bakarra dela. Baina flyscharen ospeak ez gaitzala itsutu, Geoparkearen barnealde karstikoak merezi du eta. Duela milioika urteko korala kareharri bihurtu eta ura kareharri hori moldekatuz joan da, bailara itxiak, erliebe bitxiak, kobazuloak... sortuz. Gizakiak hori guztia baliatu du, eta paisaia eder honetan aztarna utzi. Goiz bakarrean 115 milioi urteko bidea egin dugu.

Partikula subatomikoak Fukushimako erregaia bilatzeko

Martxoaren 11n lau urte beteko dira Fukushimako zentral nuklearra lehertu zenetik. Ikerlariak bat datoz historiako istripu nuklearrik kutsagarriena izan dela, baina ez dira ados jartzen izango dituen ondorioez. Orain arteko ondorioak ebaluatzea, berriz, zaila da, erradiazioak ez diolako momentuz...

Haur literatura jostagai, Galtzagorriren aplikazio berriarekin

Anjel Lertxundi eta Antton Olariagaren Maria Goikoak batbirulau! liburua oinarri duen aplikazioa sortu du Galtzagorri elkarteak, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin.

Haurrentzat egokitutako aplikazioa aurkeztu du Youtubek

Youtubek haurrentzat bereziki egokitutako aplikazioa aurkeztu berri du: Youtube Kids. Doako aplikazio da momentuz eta Android sisteman dago erabilgarri, AEBn soilik.

Ez dizugu inkestarik egingo, telefono mugikorra bakarrik daukazu

Telefono bidezko inkestetan sakelako telefonoa baino ez dutenak baztertuz, populazioaren %20 eta %30 artean laginetik kanpo geratzen dela kalkulatu du Sara Pasadas del Amok Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikerlariak. Egin duen doktoretza tesiaren ondorio nagusia da, hain zuzen.

Alarma faltsua: iaz behatutakoa ez ziren grabitate-uhinak

2014ko maiatzean zenbait zientzialarik iragarri zuten unibertsoko lehen grabitate-uhinak izan zitezkeenak detektatu zituztela, Planck satelite europarrak jasotako datuetan oinarrituz (ikus Argia 2.410). Uhin horien presentzia ezinbestekoa da Big Bang teoria baieztatzeko. Haren arabera, leherketaren...

Metal super-hidrofugoa laster merkatuan?

Ura aldaratzen duen edozein materiali hidrofugo esaten zaio. Naturan badaude joera hidrofugoko landareak, baina gutxi dira. Halaber, industrian, eraikuntzan... erabiltzen ditugun material gehienak, guztiak ez esatearren, ez dira hidrofugoak. Material horiekin egindako makinek eta egiturek pixkanaka...

Smartphone eta tabletek haurren garapenean eragiten al dute?

Smartphone, iPad edo antzerako gailuekin gehiegi jolasten duten haurrek arriskua dute hainbat gaitasun ez garatzeko: enpatia, interakzio soziala eta arazoen ebazpena besteak beste,  Bostoneko unibertsitateko medikuntza eskolako ikerlari talde batek Pediatrics aldizkarian adierazi duenez.

Bihotz artifizialari esker bizirik

Urtarrilaren 2an bihotz artifiziala jarri dioten 68 urteko gaixo batek senda-agiria jaso zuen, Frantzian. Azken bi urteotan bihotz artifiziala ezarri dioten bigarren pertsona da. Lehenak 76 urteko zeuzkan eta 74 egun baino ez zuen iraun, gorputzeko beste atal batzuk oso kaltetuta baitzituen,...

Google Glass, aurrera ala akabo?

Azken bi urteotan behin baino gehiagotan irakurri ditugu Google Glassen inguruko berriak. Azkenetako batek zioen kirurgialari frantziar batek egindako ebakuntza on-line transmititu zela;  bazirudien Google Glassek gero eta erabilpen esparru zabalagoa izango zuela. Baina urtarrilaren 15ean...

‘Hans txikia’, haur psikoanalisiaren hastapenak

Bost urteko Hans txikia –benetako izena Herbert Graf zuen– izan zen Sigmund Freudek artatutako lehenengo haurra, 1908an. Hansek ez zuen etxetik irten nahi, beldur zen kalean zegoen zaldiak koska egingo ote zion. Gurasoak, Freuden ingurukoak izanik, laguntza eske joan...

Zer egin behar dut ordenagailuan WhatsApp erabiltzeko?

WhatsApp aplikazioa ordenagailuetan erabili ahal izateko aukera eskainiko duen web bertsioa jarri dute martxan.

Gizakion eraginpeko garai geologiko berria ireki zuen lehen eztanda nuklearrak?

Zientzialariak eztabaidatzen ari dira ea Antropozenoan ote gauden, hau da, gizakion eraginaren ondoriozko garai geologiko berrian. Hasiera data ere proposatu dute: lehen bonba nuklearrak lehertu zirenekoa.  

Natibo digitalak? Gazteak ez behintzat

Natibo digitalak teknologia digitalekin hazi diren gazteak eta Immigrante digitalak IKTen garapena ikusi duten helduak identifikatzeko erabiltzen diren metaforak dira.

Kitosanoa, jakiak estaltzeko material alternatiboa

Jakiak biltzeko erabiltzen diren plastikozko ontzi eta estalkiak ingurumen-arazo larria dira. Gainezka ditugu ibaiak eta itsasoak, eta arrain askorengan ere erruz aurki ditzakegu halako materialak. Petroliotik eratorritako plastikoek 100 eta 400 urte bitarteko epea behar dute guztiz degradatzeko;...

Elektrizitatea sendagai Antzinaroan

Grezia, K.a. VI. mendea. Miletoko Talesek ikusi zuen substantzia erretxinatsu horixka batek, zapi batez edo animalia larruz igurtzita, objektu arinak erakartzeko propietate bitxia lortzen zuela. Substantzia hura anbara zen, grekoz elektron. Antzinako greziarrek ez zeukaten fenomenoaren azalpenik,...

2015. urteak zer ekarriko digun

Hasi berri den urtea oparoa izango da zientziarekin eta teknologiarekin zerikusia duten albisteei dagokienez. Hona hemen adi jarraituko ditugun zenbait gai: Martxoan Fukushimako istripuaren urteurrena gogoratuko dugu; halaber, zentral nuklearraren inguruko berri interesgarrienak ekarriko ditugu...

Gehiengoak entzun nahi duena esaten al dugu sare sozialetan?

Elisabeth Noelle-Neumann alemaniarrak 1974an egindako tesian azaldu zuen jendeak  nekezago ematen duela bere iritzia gai polemikoen gainean, gehiengoaren iritziarekin bat egiten ez duenean. Horri isiltasunaren espirala deritzo. Teoria Facebook eta Twitter baino askoz lehenagokoa da, bina, balio ote du sare sozialetan ere?

Saturnoko eraztunen jatorriaz beste bi hipotesi

Ikerlariak aspalditik ari dira Saturnoko eraztun ederren jatorria ikertzen. Hipotesi bat baino gehiago eman da, baina ez-ezagutza gailendu da orain arte. Berriki, Nizako behategi bateko ikerlariek bi hipotesi plazaratu dituzte. Baten arabera, Neptunotik haratago zegoen objektu handi batek Saturnoko...
Multimedia

2015-02-02  |  Zientzia

Emakume zientzialarien ikusezintasuna

Emakume zientzialariak gizadiaren aztarnetatik izan dira, baina ez ditugu ezagutzen, zergatik? Zientziaren izaera androzentrikoak emakume zientzialariak itzalean mantendu ditu. Gaur egun, parekidetasuna al dago zientzia munduan? Horri buruz hitz egin dute IDEMtitateak saioan,  Marta Luxan...

2014-03-11  |  Zientzia

Multimedia komunikazioaz

2013ko urriaren 10eran EHUko Leioako Campusean Marijo Deograciasek eta Naiara Urangak emandako hitzaldia. MMLab proiektuaren nondik norakoak azalduko zituzten. Grabazioa eta edizioa: Jakobe Palazio

2014-02-10  |  Zientzia

Ahoan bilorik gabe: Rene Harxulet

«Ahoan bilorik gabe» Iparraldeko euskal hedabideek proposatzen duten hilabeteroko hitzordua da.Herria astekariak, Euskal Irratiak, Hitzak, Kazeta.infok eta Kanaldudek elkarlanean elkarrizketatu dute LKS kooperatibako teknika arduradun Rene Harluxet.

2014-01-27  |  Zientzia

Haririk gabeko datuak transmititzeko LED argiak

Zer gertatuko litzateke foku gori guztiek datuak igorriko balituzte? Harald Haas-ek erakusten du, lehenengo aldiz, hori egin dezaken gailu batek. LED arrunta batetik argia kliska egitean, gizakiaren begirako oso aldaketa azkarregia eta antzemanezina gertatzen da, gailuak telekomunikazio dorreak...

2013-12-19  |  Zientzia

Nanozientzia, txikiaren erronka

Miren Isasa zientzialariaren hitzaldia. Iturria: Udako Unibertsitate Bolibartarra

2013-12-18  |  Zientzia

iNozoak

Gure zoriontasuna behar ez ditugun gauzen menpe dago eta kontrolatzen ez ditugun entitateek kontrolatuta. Baina zer? Eseri eta piztu telebista! Egilea: Big Lazy Robot VFX Musika eta soinua: Full Basstards

2013-12-05  |  Zientzia

Teknologia berriak parte hartze prozesuetan

Gorka Julio, Beñat Birasuegi eta Unai Gorrotxategik Etxarri Aranazen emandako hitzaldia. Iturria: Etxarri Aranazko Udala

2013-11-27  |  Zientzia

Sarea bezalako kontrolpeko espazio batetik territorio propioak sortu

Gazteen artean euskal nortasunaren eraikuntza sare sozialetan nola ematen den aztertu du Koldo Diaz Bizkarguenagak bere tesian. Azterketa lan luzearen ostean, sarean muga geografikorik ez dagoen arren, bestelako mugak badirela ondorioztatu du eta elkarrizketa honetan ematen dizkigu xehetasunak.

2013-11-15  |  Zientzia

The Pirate Bay - Teklatutik urrun

The Pirate Bayko sortzaileei, Gottfrid Svartholm, Peter Sunde eta Fredrik Neij gazteei eginiko epaiketa azaltzen duen dokumentala. Egile eskubideak urratzeagaitik Hollywoodeko industriaren 13 miloi dolarreko kalte-ordainaren eskaerari aurre egin zioten. [2013 - 85 min] Jatorrizko izena:...

2013-11-11  |  Zientzia

Etorkizuneko jostailuak

Zach Kaplan-ek eta Keith Schacht-ek material berri eta harrigarri batzuk erakusten dizkigute. Hauen artean iman biguna, usainak detektatzen dituen tinta, likido "lehorra" eta 3 metroko makil harrigarri bat ditugu. Iturria: TED.com

2013-11-05  |  Zientzia

Itzali telebista eta erdu sarera

Argiako multimedia arduradun Axier Lopezek Euskarabildua jardunaldietan emandako hitzaldia XX. mendeko kultura porrotik handiena: telebista. Itzali eta erdu sarera" izenburupean

2013-10-09  |  Zientzia

Korrika transmedia

Korrikaren 18. edizioan transmedia proiektua berezi bat egin zuten Euskal Herriko Unibertsitateak, EITBk eta Tabakalerak batera. Proiektu horren baitan EHUko multimedia masterreko ikasleek egindakoari buruzko xehetasunak bildu ditugu. EuskaraBildua jardunaldietan proiektatzeko egindako...

2013-08-13  |  Zientzia

Seigarren zentzumena teknologiaz

Pranav Mistryren gidaritzapeko Pattie Maesen MITeko laborategiaren erakustaldi honek sekulako arrakasta izan zuen TEDen. Soinean eraman daitekeen tresna da, inguruan dugunarekin hartueman sakonean jardutea errazten duen proiektorea duena. Imajinatu "Minority Report", bada hori baino ere...

2013-06-14  |  Zientzia

Film hau lapurtu II

Steal This Film dokumentalaren bigarren zati honek ikus-entzunezko materialen trukeaz, Interneten izaeraz eta eduki libreen eta copyrightaren arteko borrokaz hitz egiten du. Euskarazko azpitituluak: Azpitituluak.com

2013-06-14  |  Zientzia

Javier Etxebeste

“Mister Yahoo!” izandako enpresari eta ekintzaile euskaldun eta kementsu ezagunak igerian darrai Interneteko negozioen itsaso zabalean. Orain “Mister Nestoria” dena negozioez, Interneten erronkez eta nazioarteko enpresa munduan euskalduna izatearen abantailez mintzatu...

2013-05-24  |  Zientzia

Film hau lapurtu I

Fitxategiak elkar-trukatzeko P2P sareei buruzko dokumentala. Komunikabide ofizialetan sistema hauei buruz ematen den ikuspegi okerra zuzentzeko asmoz, sare hauen egileak dira filmaren protagonista eta ekoizle. [2006 - 32 min] Jatorrizko izena: Steal this film I Azpitituluak: Xabier...

2013-03-08  |  Zientzia

Gainkontsumoa

Ekosistemaren jasangarritasunaren muga gainditzen duen baliabideen ustiaketari deitzen zaio gainkontsumoa. Kapitalismo mugagabearen ezaugarri honi buruzko irudi hauek Samsara filmeko pasarte batekoak dira. 5 urtetan eta 5 kontinenteetako 25 herrialdetan grabatu dituzte irudi gordin bezain...

2012-10-25  |  Zientzia

Osasunlingua (Esperientzia arrakastatsuak euskaraz)

Euskarabildua jardunaldietan euskaraz arrakastatsuak izan diren 3 esperientzia nabarmendu ziren. Osasunlingua aplikazioa da haietako bat.

2012-10-25  |  Zientzia

Arbel digitala (Esperientzia arrakastatsuak euskaraz)

Euskarabildua jardunaldietan euskaraz arrakastatsuak izan diren 3 esperientzia nabarmendu ziren. Arbel digitala da haietako bat.

2012-10-25  |  Zientzia

Tropela.net (Esperientzia arrakastatsuak euskaraz)

Euskarabildua jardunaldietan euskaraz arrakastatsuak izan diren 3 esperientzia nabarmendu ziren. Tropela.net webgunea da haietako bat.

2011-11-08  |  Zientzia

Iraultzaren irudiak

Ez zen posible izango Arabiar Udaberria bezala ezagun egin den fenomenoa, teknologia berririk gabe. Halere, teknologia berriek eurek bakarrik ez dute deustarako balio, atzean hauen potentzialtasuna baliatuko duen pertsonarik ez badago. Hori da Al Jazeerak egindako dokumental honek azpimarratzen...

2011-07-14  |  Zientzia

Euskara(z) modernizatu

Euskarazko astekaria da ARGIA. Bertako langileok euskaraz egiten dugu eguneroko lana, kazetarietatik hasi eta administrazioraino. Argi dugu Internetek haize berriak ekarri dituela hedabideontzat, eta honekin batera, baita euskararentzat ere. Unea egoki ez erabiltzen jakiteak ondorio larriak...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys