Burgostik Pasaiara itzainen atzetik

Burgos, Errioxa, Araba, Nafarroa eta Gipuzkoan barrena heldu dira Pasai San Pedrora bike eta alkitran upelez betetako hiru gurdiak. Desagertzeko zorian dauden idi eta mendi-behiek (200 ale baino ez dira geratzen) tiratuta osatu dute ibilbidea, duela zenbait mende egiten zen bezala. Aurretik itzainak eta atzean hamaika lagun zutela sartu ziren hilaren 19an Albaolaren eraikinera. Han eraikitzen ari diren XVI. mendeko San Juan baleontziaren erreplika zuten zain.

'Oroimenaren txangoa', Argia Egunean

Ondarroatik Saturraranera joan-etorrian, lehen eskutik ezagutuko ditugu 1936ko Gerrako hainbat pasarte harrigarriren agertokiak, Ondarroako Historia Zaleak elkarteko kideen laguntzarekin.

36ko Gerran hildako Sagardia Goņi sendiaren hezurrak aurkitu dituzte Legarreako leizean

Juana Josefa Goñi eta haren sei seme-alabaren hezurrak aurkitu ditu Aranzadik Malerrekako bailarako putzu batean, Nafarroan. Gazteluko etxetik ihes egin eta mendian ezkutatuta zen Goñi (haurdun) seme-alabekin, 1936ko abuztuan, hil eta lurperatu zituzten arte.

Molaren eta Sanjurjoren aldeko altxamendua

Burua altxatuko balute, Emilio Molak eta Jose Sanjurjok pozik egoteko arrazoiak edukiko lituzkete, XXI. mendean, 2016 urtean jasotzen ari diren sostengua ikusita. 1936ko altxamendu faxistaren bi buruon gorpuzkiak Eroritakoen Monumentuko kriptatik aterako dituela iragarri du Iruñeko Udalak. Eta iragarpenak bi militar frankiston aldeko hainbat erreakzio eragin ditu. Molaren eta Sanjurjoren aldeko altxamendua.

Mola eta Sanjurjoren gorpuzkiak aterako dituzte Iruņeko Eroritakoen monumentuko kriptatik

Paco Etxeberria forentseak zuzenduko du zortzi hobiren irekiera, Mola eta Sanjurjo kolpistenak barne, Iruñeko Udalaren ekimenez. Gorpuzkiak senideen esku utziko dituzte.

[Grafikoa] Hobi komunak eta auzo lotsa

Derrigortuta desagertutakoen Nazioarteko Eguna den honetan, beste behin gogorarazi behar dugu auzo lotsa ematen duen datu bat: Espainia da, Kanbodiaren ondoren, induskatu gabeko hobi komun gehien dituen estatua. Eta hezurrez betetako lurrean ezin da egia eta justiziarentzako zimendurik jarri.

14 urterekin bortxatua, eraila eta zakurretara jaurtia

Larraga, 1936ko abuztuaren 15a. Guardia zibilak Vicente Lambertoren etxean agertu dira (UGTko militantea Errepublikan). Udaletxera eraman nahi dute, galdekatzeko. Lambertoren 14 urteko alabak, Maravillasek, esan du aitarekin joango dela.

Valcalderako 52 fusilatuak omendu dituzte Iruņean

Amadeo Urla fusilatuaren biloba Ana Aranguren Amerikako Estatu Batuetatik Nafarroara etorri da, omenaldian parte hartzeko.

Oinetakoak, ibiltzeko

Martxoko argazki bat: etxeko zapatila bat, feltrozkoa, negurakoa. Orbel artean ahaztua. Geldi-geldian lokartua. Goroldioa itsatsi zaio orpoan, berde-berdea hori, pistatxo-kolorekoa. Ederki nabarmentzen da oinetakoa astigar izoztuaren hosto zaharren gainean. Lekukotasun moduko bat ematen du:...

Pedro Uriguen gudari zornotzarraren gorpuzkiak bere senideei eman dizkiete

Aranzadiko kideek eta Eusko Jaurlaritzak Pedro Uriguenen gorpuzkiak senideei eman dizkiete igandean Mendatan. Hantxe atera zituzten, baserri baten ondoan. 1937ko apirilaren 29an hil zuten faxistek, eta inguruko baserritarrek lurperatu zuten bertan.

Irunen Errepublikak bazekien bertsotan

Joxe Mari Lopetegi bertsolari errepublikanoak Irunen errekonozimendu nahikorik ez duela-eta, haren omenezko ekitaldiak antolatzen hasi da apirilean hiriko bertsozale talde bat. Omenaldi horrekin batera, Joxan Elosegik Lopetegiren hamar bertso-sorta berri aurkitu ditu. Aitzakia paregabea XX. mende hasierako bertsolaria merezi duen lekuan jartzeko.

Frankismoko testigantzak jasotzeko bulegoa, zabalik Iruņean

Testigantzak jasoko ditu. Frankismo garaiko biktimena, errepresioa jasan zutenena eta egunerokoan kalteak pairatu zituztenena.

Emakume errepresaliatu eta erresistenteak: eguneroko lubakiak

Elgetan omendu dituzte eguneroko lubakiak defendatu zituzten emakumeak. Emakume errepublikarrek 1936ko gerran zigor bikoitza jaso zutela esan ohi da: faxismoari aurre egiteagatik eta emakume izateagatik.

Frankismoaren krimenen kontrako kereila aurkeztuko du Arabak

Erantzule "zuzen eta zeharkakoak" auziperatzeko eskatu dute Arabako Batzar Nagusiek.

"Erresistentzian aritu ginen ahizpak gara, isilpeko ahotsak"

Eskuetan kolore ugaritako banderak eusten zituzten emakumeak ikusi genituen igandean Elgetan, gerra garaia bizi izan zuten begirada sakoneko aurpegi zimurtu ederrak. Baita gerra zuzenean bizi izan gabe, osteko frankismoaren urterik gogorrenak bizi izan zituztenak. Urduri zeuden asko, hainbeste jenderen aurrean agertzeagatik kezkatuta. Ohitura falta. Antolatzaileek kontatzen dute omenduengana gerturatu zirenean nola batek baino gehiagok zioen, "Ni? Baina ez dut ezer egin eta!!". Beste batzuk ordea, harroago, ukabilak estututa, euren edo senideen izenak entzundakoan altxatuko zituztenak.

Askatasun plazatik Rodezno kondearen plaka kendu dute

Apirilaren 14arekin, Askatasun plazatik kendu dute Rodezno kondearen plaka, Joseba Asiron alkatea, udal talde guztietako ordezkariak eta memoriaren alorrean lan egiten duten hainbat elkartetako kideak han zirela.

Frankismoko errepresioa agerian uzten duen erakusketa ikertzeko eskatu du Nafarroako PPk

Erlijio katolikoari eta monarkiari "iseka" egitea dela iritzi dio alderdi popularrak eta erakusketa kentzeko eskatuko du.

Jendeok iratzartzen bagara, iratzarriko da Euskal Herria

Nuestro pueblo despertará / David Jaime y la República vasconavarra liburua argazkiez eta paradoxez ilustratuta dago, bikain egina. Jose Mari Esparzaren idatz molde ziztagarriak akuilatuko zaitu alaiki. Gure historiaren pasarte gogorrak ere ederki gozatzen baitaki luma zorrozdunak. David Jaime herrikidearen espiritua anaikidea du Jose Mari Esparzak.

Adiskidetzea eta bakea erantzukizun barik

Herri bat bonbaz eta metrailaz txikitzean herritar guztien kontrako hilketa burutzen da. Asmoa ez da emakumeak bereiztea, edo umeak, edo gorriak, edo sinestunak. Ez, asmoa nahinor hiltzea da, eta ahalik eta gehien. Horrela, izua sortu nahi du indartsuak, ikaragarrizko beldurra herritar guztien barru-barruraino sartuz.

"Gertatu zena objektiboki azaleratu nahi dugu, testigantza askorekin gizarteratu"

32 urte bete dira Pasaiako segada gertatu zenetik. Francoren heriotzaz geroztik, poliziak egin duen estatu krimenik odoltsuena izan zen Pasaiakoa. Lehen tiroketan, Jose Mari Izpura eta Pedro Mari Isart hil zituzten, ondroren, Rafael Delas eta Dionisio Aizpuru atxilotu eta fusilatu zituzten toki...

Galtzaileen duintasuna

Inaxio Larrañagak ondo gogoan du erreketeak nola joan ohi ziren edozein momentutan etxera, eta ama gogor hartu eta gazki tratatzen zutela: “Inoiz ez nituen ikusi ama jotzen, eta inoiz ez nintzen galdetzera ausartu”. Rosario Olaizolak ere gogoan ditu amak emakume gudaria...

Egia, ahanzturaren antonimoa

Bost hildako, ehundik gora zauritu eta 40 urtez sendatu barik dagoen zauria eragin zituen Espainiako Gobernuak 1976ko martxoaren hiruan. Urteen joan-etorriak, ordea, ez du aitortza, erreparazioa eta egiaren aldeko nahia ito. Milaka lagun batu dira aurtengo urteurreneko ekitaldietan Gasteizen, triskantza egin eta baimendu zutenak behingoz justiziaren aurrean kontuak eman ditzaten; orduko hiltzaileen egungo oinordeko ideologikoek nahi ez badute ere.

“Historiako jipoi handiena ematen lagundu dugu”

1976ko martxoaren 3an poliziak irrati bidez esandakoak oraindik min egiten dute belarri-zuloetan. 40 urte igaro dira Gasteizko sarraskitik, baina biktimek jarraitzen dute egia, justizia eta ordaina eskatzen. Gertaera horiek gogoratzeko, Zaramagako San Frantzisko elizaren atarian amaituko den manifestazioa antolatu dute gaur.

Gerra Zibileko gorpu baten bila ari dira Aranzadiko kideak Lasaon

Astearte goizean hasi dira Gerra Zibileko gorpu baten bila Aranzadi Zientzia Elkarteko kideak, Lasaon (Gipuzkoa), Uresaundi baserriaren ondoan. Gerra Zibilekoak diren gurutze bat eta txapa bat aurkitu zituzten baserri inguruan. Baserritarraren testigatzen arabera Gerra Zibileko gudari edo soldadu batena izan daitezke txapa nahiz gurutzea.

Gune belikoak memoria eta elkarbizitzarako gune bilakatuko ditu Nafarroako Gobernuak

Memoria eta elkarbizitzarako gune bilakatu nahi dituzte Nafarroako eskenatoki belikoak. Horretarako abian jarriko du Gobernuak MEMSITE 1936-2016 proiektua Europako zenbait herrialderekin batera.

Martxoaren 3aren memoria sozial eta politikoaren alde

Oroitzapenei hautsa kentzen, egun batzuk barru 40. urtemugan gogoratuko dugun borroka baten ametsak biziberritzen: 1976ko martxoaren 3a.

"Gerra hementxe dago, bestela ez nukeen idatziko"

Ziklo bat itxi berri du Miguel Sanchez-Ostiz idazleak (Iruñea, 1950). El Escarmiento, La sombra del Escarmiento eta El Botín argitaratuta, bukatutzat eman du 36ko Gerrak Nafarroan eragin zuen txikizioaren kontaketa. Baztertuak zituen hamaika proiektu berriz hartzeko moduan izango da hemendik aurrera.

"Emakumearen borroka gerra denboran erresistentzia totala izan da"

Iragan abenduaren 10ean, Giza Eskubideen Nazioarteko Egunean, ekitaldia Gasteizko lehendakaritzaren egoitzan René Cassin sariaren karietara. Frankismoaren krimenen kontrako kereilaren Euskal Plataforma da saridun. Lau lagun igoarazi dituzte oholtzara. Tartean da Julia Monge Sarabia.

Sinadura bilketa abiatu dute, Pasaiako segadaren kasua berrirekitzeko

Egia, justizia eta oroitzapena taldeak sinadura bilketa abiatu du Pasaiako segadaren kasua berrirekitzea eskatzeko. Komando Autonomo Antikapitalistetako kideen aurkako erasoa otsailaren 3an artxibatu zuen Donostiako 2. Instrukzio Auzitegiak. 1984ko martxoaren 2an eginiko segada hartan, Pedro Mari Izar, Rafael Delas, Jose Maria Izura eta Dionisio Aizpuru hil zituen Espainiako Poliziak.

Zubi hau ez da gehiago Espainiako printzearena

639 proposamen jaso ditu Bilboko Udalak hiriko kale, bide publiko eta plazak izendatzeko.
Multimedia

2016-09-30  |  Oroimen historikoa

Hirugarren Reicharen euskal esklaboak

III. Reichak izan zituen sarraski esparruetako esklaboen artean euskaldunak egon ziren. Alemaniako Parlamentuak kalte-ordainak onartu zituen, egoera hori sufritu zutenen mesedetan. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan akatsa ematen du, arazorik izanez gero...

2016-09-23  |  Oroimen historikoa

Maitia nun zira?

Euskal kultur erakundea eta Mondragon Unibertsitatearen arteko partaidetzari esker, Aretxabaletako Ikus-entzun komunikazioko Elena Canas eta Ainara Menoyo ikasleek, Lehen Mundu Gerra garaiko Alemaniako esparruetako euskal presoen grabaketak ikertu dituzte. Audio grabazioen historia eta testuingurua...

2016-07-22  |  Oroimen historikoa

Gerra zibila Otxandion

Lan honek Otxandion 1936ko gerrak izan zituen ondorioak jasotzen ditu. Otxandio errepublikazaleen kontrolpean mantendu zen tartea zein matxinoen eskuetan geratzean gertaturikoak lantzen dira. Arreta berezia jarri zaio herriak 1936ko uztailaren 22an sufritu zuen bonbardaketari, hildako otxandioarrak...

2016-04-29  |  Oroimen historikoa

Plus Ultra, frankismoaren arrastoak

Dokumentalak parez pare jartzen dizkigu arkitektura historikoa eta artistikoa eta ohorea, eskubideak eta errespetua. Bilboko Plaza Biribilean Espainiako Ogasunak duen eraikineko armarria hartu dute oinarri frankismo garaiko ikurrez hitz egiteko. Zuzendaritza: Oihane Garcia Errealizazioa eta...

2016-03-04  |  Oroimen historikoa

Amaren izenean

1937tik 1944ra bitartean Saturraraneko balnearioan emakumeen kartzela izan zen, bertan, 4.000 emakume izan ziren preso. 4.000 horietatik, 56 ume eta 116 emakume zendu ziren, tartean Margaritaren ama. Magarita Garcia kartzelan izan zela ez du gogoratzen, baina bere ama hil arte hor egon zen. Baina,...

2016-02-23  |  Oroimen historikoa

Barruko arrastuak

Frankismo garaitik gaur egunera arte atxilotu dituzten herritarren tortura testigantzak batu ditu Oñatiko Euskal Memoria taldeak, Barruko Arrastuak dokumentalean. Garai ezberdinetan eta indar polizial ezberdinen eskutik bizitakoak biltzen ditu lanak. Lehen pertsonan, torturak barruan utzi...

2016-01-29  |  Oroimen historikoa

Gerrako garrak Oņatin

Egia, justizia eta nolabaiteko kalte-ordaina bilatu nahian, behar baino denbora gehiago isilpean gorde behar izan direnak plazaratuz, eta jende askoren laguntzari eta adierazpenei esker, dokumental hau argitaratu dute. Horrelakorik berriz gerta ez dadin, urratsa izango delakoan.

2016-01-22  |  Oroimen historikoa

Malko Gorriak - Gerra Zibila Aretxabaletan

Bigarren Errepublikatik 1936ko gerra bukaera arteko tartean, hainbat gai landu dute: Errepublikaren sorrera , 1934ko urriko iraultza, gerra hasiera eta Defentsa taldearen sorrera, 1936ko irailaren 24an okupazioa Aretxabaletan, frankisten erasoaldia, frankisten errepresioa...

2016-01-15  |  Oroimen historikoa

Bergara 1936, gerra eta errepresioa

Euskal Herriak jasan zuen errepresioaren benetako dimentsioa inpunitatean oinarritutako eredu politiko batek ezeztatu duela ikusirik, egiaren eta justiziaren alde egindako lana da hau.

2015-10-02  |  Oroimen historikoa

Egia, itzaletik argira

Jose Benito Mujika Xenki-ren eta Mikel Martinez de Murgia Murgi-ren hilketaren egia «itzaletik argira» ekarri nahi izan du Egiari Zor Fundazioak Lekeition antolatutako hitzaldian.  

2015-10-02  |  Oroimen historikoa

40/24 Txiki eta Otaegiren ondarea

Frankismoaren azken fusilatuen inguruko lana: Zarauzko Juan Paredes 'Txiki' eta Angel Otaegi nuarbearra. Haien hilketaren 40. urteurrenaren harira, Xabier Madariagak gidatutako eta Ander Iriartek zuzendutako lana da. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan...

2015-07-24  |  Oroimen historikoa

Ezkutuko amandrea

Lekeition eta Euskal Herrian ezkutuan izan diren amandreak argitara ateratzeko asmoz egindako lana. 26 emakumeren bizipenetan oinarrituta, XX.mendean emakumearen bizimodua zer nolakoa zen azaltzen dute.

2014-01-10  |  Oroimen historikoa

Herrialde berdea

Jon Andoni Aranguren Iharra tiroz hil zuen Guardia Zibilak, 1972an; Jabier Goitia Kabi, berriz, lehergailu batek eztanda eginda hil zen, 1991n. ETAko militanteak ziren biak, bi belaunalditakoak, eta Herrialde berdea lanak haien ibilbideak batu ditu, istorio bakar bat osatuz. [2011 - 64...

2013-11-08  |  Oroimen historikoa

Irailaren batean

1979ko irailaren batean poliziaren bala batek Iñaki Quijera gaztea hil zuen, manifestazio batean zegoela. Geroztik urtero-urtero elkartzen da jende multzo txiki bat bere oroimenez. Senideak, lagunak eta Donostiako Antigua auzkoko hainbat jende izan ohi dira. Urte hauetan guzietan inolako...

2013-10-25  |  Oroimen historikoa

Nabarra Boua eta Matxitxakoko guda

Eusko Itsas Gudarostearen bouari buruz 2007an egindako dokumentala. Egilea: Itesa Gidoia eta errealizazioa: Joseba A. Butron eta Iñigo Artetxe Muntaia: Iñigo Artetxe Ekoizlea: Sabino Arana Kultur Elkargoa Babesleak: Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru...

2013-09-26  |  Oroimen historikoa

Bide Ertzean, 77 diskoa

77 du izena Bide Ertzean taldearen disko berriak. Karlos Aranzegi eta Ima eta Joni Ubedak trantsizio garaiari begira egindako hausnarketak bildu dituzte 9. disko honetan. Ubeda anaien osaba Sebasen erailketatik abiatu dira.

2013-07-12  |  Oroimen historikoa

Udazkena oraindik

1936ko Hernaniko fusilamenduak gogora ekartzen dituen dokumentala, 2006an egindakoa. Zuzendaritza eta gidoia: Sabin Egilior Produkzio exekutiboa: Carlos Juárez Argazki zuzendaria: Jon D. Domínguez Muntaketa: Haritz Zubillaga Dokumentazioa: Jimi Jimenez Zuzeneko...

2012-06-12  |  Oroimen historikoa

Oroimena bihotzean: Larrabetzu 1937-2012

Oroimena bihotzean Larrabetzun Burdinezko heziaren inguruan auzolanean grabatutako dokumental laburra da. Larrabetzuko herritarrek 1937ko gerra eta ondorioak gogoratu eta oroimenean gordetzeko egindako lana. Sabin Oñarte-Etxebarria gudari protagonistaren bitartez, memoria ariketa bat...

2012-06-08  |  Oroimen historikoa

Euskal memoria

"Oroimenik gabe ez gara ezer, eta Herri bezala, oroimenik gabe ez gara inor. Herri libre guztiek borrokatzen dute aurrera begira, geroa baita askabiderako helmuga. Baina atzera begiratu gabe zaila da identifikatzea azken geltokia. Euskal memoria ekimenak errealitate bilakatu nahi du geure...

2012-04-27  |  Oroimen historikoa

Gernika, bonbardaketa

1937ko apirilaren 26an, Gernikako bonbardaketan gertatutakoa kontatzen da dokumental honetan. Horretarako bonbardaketaren lekukoen hitzak eta historiako eta arlo militarreko adituen iritziak jaso dira. Iturria: eitb.tv

2012-04-13  |  Oroimen historikoa

Debekatuta dago oroitzea

1937 eta 1944 urte bitartean faszistek Saturraran hondartzako (Mutriku) bainuetxea emakume-kartzela bihurtu zuten. Espainiako toki guztietatik ekarritako lau mila errepulikar emakume baino gehiago izan zituzten giltzapean, haietatik 108 hil ziren (bere 48 seme-alabekin batera) gartzela kudeatzen...

2012-02-10  |  Oroimen historikoa

Isiltzen ez den isiltasuna

"Oiartzuarren lekukotasunak josatzeaz gainera, Euskal Herrian ikus-entzunezko formatuan estreinakoz bildu den gertaera bat erakusten digu erreportaje honek: bost fusilatuen gorpuzkinak zituen hobi komun baten bilatze eta hobitik ateratze prozesua zuzen-zuzenean eta irudi zirraragarriz...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


AmetzagaiÃąa Argia Antza iametza Adur Luditoys