Amaiera oneko Anne Frank

Amsterdam, 1942ko uztailaren 9a. Anne Frank eta bere familia etxe baten atzeko aldean ezkutatu ziren naziengandik. Ordurako, Rotterdamen Carry Ulreich ere ezkutuan bizi zen familiarekin. Guztira 30.000 judutik gora ezkutatu ziren Herbehereetan alemaniarren okupazioak iraun artean, eta gehienak, 25.000 inguru, onik atera ziren beren ezkutalekuetatik. Carry Ulreichek, Anne Frankek bezala, egunkari batean idatzi zituen hiru urtez ezkutuan bizitakoak. Eta berriki egunkaria lehenengoz argitaratu da ‘s Nachts droom ik van vrede (Gauez bakea amesten dut) izenburupean.  

Frantziar Erresistentzia ez hain frantziarra

Bigarren Mundu Gerraren ondoren Frantzian eraiki zen diskurtsoaren arabera, herrialdea Erresistentziak askatu zuen, frantziar ia guztien babes heroikoari esker. Berriki, Oxfordeko Unibertsitateko Robert Gildea historialariak, Fighters in the shadows liburuan, bertsio horren pitzaduretan sakondu du. Haren esanetan, erresistentzia ez zen hain frantziarra izan, atzerritarrek pisu handia izan zuten mugimenduan eta historialariak nahiago du "Frantziako erresistentziaz" hitz egin. Gainera, ez omen ziren De Gaullek berak esan bezain gaullistak; komunistek rol erabakigarria jokatu zuten. Azkenik, emakumeek izan zuten garrantzia ere aitortu nahi izan du Gildeak.

Marrazoen bazka sekretua

Filipinetako itsasoa, 1945eko uztailaren 29a. Mochitsura Hashimoto komandante zuen I-58 itsaspekoaren tiramenean sartu zen AEBetako armadako Idaho klaseko gurutzaontzi astun bat, USS Indianapolis. Gerraontziak ez zeraman eskoltarik eta ez zebilen sigi-saga erasoak saihesteko; jomuga erraza...

'Gernika': 37ko bonbardaketari buruzko lehen fikziozko filma ostiralean estreinatuko dute

Irailaren 9an estreinatuko da “Gernika”, Koldo Serra zinemagile bilbotarraren filma. Malagako Zinemaldian egon zen ikusgai lehenengoz eta irailaren 7an izan da aurrestreinaldia Bilboko Guggenheim museoan. Euskal Herrian dago kokatua eta Teresa (Maria Valverde) eta Henryren (James D’Arcy) arteko maitasun istorioa du ardatz. Pelikularen amaieran Alemania naziko aire indarrek 1937ko apirilaren 26an abiarazitako bonbardaketa da protagonista, ia 20 minutuz.

"Agian itsusi ikusten gara ispilu horretan, baina izan garena erakusten du filmak"

Euskarazko lehen filma da Gure Sor Lekua, 1956an filmatua. Desagertutzat genuen pelikula aurkitu eta ikerketa lan hori lehenik doktorego tesian eta ondoren dokumental batean jaso du Josu Martinez bilbotarrak. Barrura begiratzeko leihoak edota Sagarren denbora filmen egileak komeriaz betetako bilaketa dakarkigu azken dokumentalean: Gure Sor Lekuaren bila.

Gerrako Emakume Bakartien Liga

Washington (AEB), 1943ko ekainaren 1a. Barbara Lauwers Podoski  Women’s Army Corps AEBetako armadako emakume taldean sartu zen. Bo×ena Hauserova –hori zuen benetako izena– 1914an jaio zen Brnon, egungo Txekiar Errepublikan. Parisko Unibertsitatean ikasi zuen eta zuzenbide...

Hiroshimatik 70 urtera, 15.850 arma nuklear dituzte bederatzi herrialdek

Hiroshiman eta Nagasakin bonba atomikoak jaurti zituztenetik 70 urte bete dira aste honetan. Bigarren Mundu Gerra amaitzear zela AEBk Japonen egindako sarraskia gogoratzen den egun hauetan, munduko bederatzi herrialdek 15.850 arma nuklear dituzte eskura. 

"Genozidioa pairatzen jarraitzen dugu, baina ez zaio izen hori ematen"

Genozidioa nazio bat desagerraraztea beste baten barruan diluitzeko dela dio Xabier Irujok. Bera bost belaunalditan erbestea ezagutu duen familia abertzaleko kidea da, eta Genozidioa eta Bake ikerketen irakaslea Nevadako Unibertsitatean, Renon.

Bigarren Mundu Gerrako hegazkinek klima aldatu zuten

Ingalaterrako hego-ekialdeko kliman aldaketak eragin zituzten Bigarren Mundu Gerran eremu horren gainetik igaro ziren milaka hegazkin aliatuek, Birminghameko Unibertsitatearen azterketa baten arabera. Jakina da hegazkinen lorratzak kliman eragiten duela, baina urte haietako kontzentrazioa ez da...

Kepa Ordoki eta Gernika Batailoia: 1988ko elkarrizketa LARRUNen

Joan den asteko ARGIAn “Gernika Batailoia: Euzkadiren askatasuna amets, nazien kontra borrokan” erreportaje ederra eskaini digu Haritz Rodriguezek. Gai horri lotutako lekukotza bat da hemen orain aurkezten duguna: LARRUN aldizkarian 1988ko udazkenean Ordoki komandanteari egindako elkarrizketa luzea.

Euzkadiren askatasuna amets, nazien kontra borrokan

Gernika Batailoiak Pointe de Grave naziengandik askatu zuela 70 urte bete dira. 1945eko apirilaren 14an Kepa Ordoki komandantearen agindupean abiatu zuten oldarraldi epikoa euskal soldaduek; hiru aste geroago Berlin errenditu zen.

93 urterekin hil da nazi bilatuenetako bat, epailearen aurretik pasa gabe

Søeren Kam ofizial nazia Danimarkan jaio zen eta Alemanian hil da martxoaren 23an Copenhagen Post egunkariak azaldu duenez. Hamar nazi bilatuenetako bat zen AEBetako Simon Wiesenthal zentroak egindako zerrendaren arabera. 93 urte zituen.

Aliatuek milioitik gora alemaniar bortxatu zituzten

Miriam Gebhardt historialari alemaniarrak Als die Soldaten kamen (Soldaduak etorri zirenean) lana argitaratu du. Bertan dio Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan soldadu aliatuek milioi bat inguru emakume eta neskato alemaniar bortxatu zituztela. Gutxienez 860.000 izan zirela dio Gebhardtek, baina...

Alemaniako senar-emazteek bere zor zatia itzuli diote Greziari, 875 euro

Greziarrek asko zor dietela alemaniarrei azken kiebraren ostean? Egia alderantziz dela sinetsita, Ludwig Zacaro eta Nina Lahge senar-emazte alemaniarrek 875 euro ordaindu dizkiote Nafplio herriko udalari: II. Mundu Gerraz geroztik Alemaniak kalte-ordainetan Greziari zor dion dirutzaren beren zatia.

'Kampen om tungtvannet' telesaila, urteko lehen harribitxia

Martxoan gaude oraindik,  baina badaukagu urteko telesaila izan litekeena, edo behintzat urte amaieran onenen artean egongo dena. Ez da amerikarra, ezta Ingelesa ere. 6 atalez osaturiko miniserie norvegiarra baizik.

Holokaustoaz garaiz baina alferrik abisatu zuen hura

Auschwitzen astea oraingoa. Espektakuluaren kulturak bazka behar duenez, atzoko Ebola ahaztu eta nazien holokaustoa jorratzen da egunokaz, heldu den astean izanen da beste katastroferen bat.

Etxe Zuria beltzez margotu zuten ia

1941eko abenduaren 7an hegazkin japoniarrek Pearl Harborri eraso zioten eta estatubatuarrak etsaiak alde guztietan ikusten hasi ziren –ohi baino gehiago–. Luftwaffek Londres bonbardatu izanak paranoia areagotu besterik ez zuen egin. Hartara, Eguberrien atarian, AEBetako goi kargu...

Krimen frankisten aurkako Argentinako auzia ardatz, bi eguneko jardunaldiak Donostian

Donostiako Udalak eta frankismoko krimenak ikertzeko Argentinako kereilaren aldeko euskal plataformak elkarlanean antolatu dituzte jardunaldiak. 1936ko kolpe militarrean, frankismoan eta trantsizioan izandako krimenen aurrean zenbait instituzio eta elkarte egiten ari diren lanei buruz elkarren arteko informazio trukaketa da xede nagusia eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ere babestu du ekimena.

Oskar Groening Auschwitzeko atezainari 300.000 hilketatan konplize izatea leporatu diote

“Erregimen naziari etekin ekonomikoa ateratzen lagundu zion, eta hilketa sistematikoak babestu zituen”, dio Hannover hiriko prokuradoreak. 93 urteko Oskar Groeningi buruz ari da, "Auschwitzeko atezaina", Alemaniako ikertzaile federalak ikertzen ari diren 30 nazi ohietako bat.

Titanic baino sei aldiz larriagoa

Itsaso Baltikoa, 1945eko urtarrilaren 30a. S-13 sobietar itsaspeko batek Wilhelm Gustloff ontzi alemaniarra detektatu zuen. Alexander Marinesko kapitainak ontziaren kontra tiro egiteko agindua eman ondoren, hiru torpedok Wilhelm Gustloffen kroskoa jo zuten eta ontzitzarra ordubete eskasean...

Kapitala XXI. mendean: Hautsak harrotu dituen liburua

Thomas Pikettyren azken liburuaren argitalpena aparteko fenomenoa izan da. Seiehun orriak pasatzen dituen liburu mardul hau azken hilabeteetako best-sellerra izan da, batez ere jatorriko frantseseko bertsioa ingelesera itzuli denetik. Desberdintasun globalaren gaineko ikuspegia ematen digu: datu estatistiko zabaletan oinarrituta, Kapitalismoak historian zehar geroz eta desberdintasun handiagoak sortzeko izan duen joera bistaratzen du.

I. Mundu Gerraren mendeurrena zinez gogoratuko du Nafarroako Filmotekak

Aurten beteko dira 100 urte I. Mundu Gerra abiatu zela eta 70 urte II. Mundu Gerran Normandiako lehorreratze ezaguna gertatu zela. Orduan jazotakoak gogora ekartzeko lau filmez osatutako zikloa antolatu du hil honetan Nafarroako Filmotekak.

Auschwitzetik, Gernikatik

Museoko hormetan zintzilikatu nahi lituzkete atzoko hildakoak, baina koadrotik ateratzen eta erortzen dira behin eta berriro. Gorpuak ez dira objektu estetikoak, iraganeko gorputzak baizik. Trazu orotan oroimenaren hari gorria edireten dugu, ikuskizunaren gizartearen kulturan sartzen ez dena. Eta bisitari ofizialak hurbiltzen direnean, koloreak eta irudiak zirkintzen eta inarrosten dira.

II. Mundu Gerrako Holokaustotik bizirik atera zen pertsona zaharrena hil da

110 urterekin hil da Alice Herz-Sommer. Piano jolea zen, Pragan jaioa, eta bi urte eman zituen Terezineko kontzentrazio esparruan. “Baikortasunak eta diziplinak lagundu zidan kontzentrazio esparruan eman nituen bi urteetan bizirauten” zioen Herz-Sommerrek.

Naziek ez zituzten euskaldunak begi txarrez ikusten

II. Mundu Gerran naziek Euskal Herriarekin zuten lotura aztertzen duen Una Esvástica sobre el Bidasoa (Esbastika Bidasoaren gainean) dokumentala emango dute Hego Euskal Herriko hiriburuetako hainbat aretotan.

Naziek 3D filmak egiten zituzten

Hollywood aldetik efektu honekin harritu nahi gaituzten bitartean (aurrerago beste artikulu batean hitz egingo dut 3D ari buruz dudan iritzi oso negatiboaz) aspalditik existitzen den teknika bat dela esan behar da, Naziek propaganda egiteko 1930 urtean beraien sistema propioa erabiliz sortu zutena esaterako.

Laszlo Csatary kriminal nazia hil da

Laszlo Csatary nazia 98 urterekin hil da Budapesteko erietxe batean pneumoniarekin, juizioaren zain zegoela. Bigarren Mundu Gerran 15.700 judu hiltzea egotzita gerra krimenagatik auziperatuta zegoen.

AEBen egungo klabeak

Bigarren Mundu Gerraz eskolan edo unibertsitatean ikasitakoarekin asko zenekiela uste zenuen? Bada, Josep Fontanaren liburu hau irakurtzen baduzu, ezetz konturatuko zara, edo behintzat, beste gauza asko ere ikas ditzakezula gerraren arrazoiez eta ondorioez; eta batez ere, hurrengo 40 urteetan...

25 urte Piarres Larzabal gabe

Mende erdia joan da Piarres Larzabal antzerkigile, apaiz eta militante politikoa hil zenetik.

"Franco nazia zen, faxista baino gehiago"

Historia liburu batek agerian utzi du Espainia erabat nazifikatu zela 1936ko gerraostean. Egileak dio horrek arrasto ideologikoa utzi zuela frankismoan, baita Hitler erori ondoren ere.
Multimedia

2016-09-30  |  II. Mundu Gerra

Hirugarren Reicharen euskal esklaboak

III. Reichak izan zituen sarraski esparruetako esklaboen artean euskaldunak egon ziren. Alemaniako Parlamentuak kalte-ordainak onartu zituen, egoera hori sufritu zutenen mesedetan. (Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan akatsa ematen du, arazorik izanez gero...

2015-10-16  |  II. Mundu Gerra

Gernika Batailoia. Askatasunaren ametsa 1945-2015

Faxismoaren kontra borroka egin zuen euskal unitate militarraren historia. Kontakizuna 2015eko apirilean hasten da, 70 urte lehenago Pointe Graveko batailan Frantzia Medoc-ean, Burdeosen askatasunerako puntu estrategikoa, naziengandik askatzen lagundu zuten haiei eginiko omenaldian. (Bideoak...

2015-05-15  |  II. Mundu Gerra

GURS: Euskaldunen infernua 70 urteren ostean

Gurs, Espainiako II. Errepublikaren galeraren ostean Frantzian errefuxiatu ziren euskaldunentzat eraiki zuten "harrera lekua" izan zen. Irekita egon zen 6 urteetan 6.500 euskaldun pasa ziren handik. Bere sorreratik 70 urte betetzen diren honetan, Gurseko presoen zuzeneko testigantza...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagai├▒a Argia Antza iametza Adur Luditoys