Piztu Ezazu Argia 970x90

Etxauz: Axular eta Chaplin lotzen dituen haria

Baigorri (Nafarroa Beherea), 1555. urte inguruan. Grazian Etxauz Baigorriko bizkondeak gaztelua eraikiarazi zuen. Hurrengo urtean jaio zen Bertrand Etxauz, Grazianen biloba, eta leinuko kide ezagunenetakoa. 1599an Baionako apezpiku izendatu zuten Bertrand, eta 1617an Tourseko gotzaintza lortu...

Aztekek ere lurrun-bainuak hartzen zituzten

Temazcal hitzak lurrun-etxe edo lurrun-tenplu esan nahi du nahuatl hizkuntzan. Aztekek fisikoki nahiz espiritualki garbitzeko erabiltzen zituzten sauna edo terma moduko horiek etxeen albo bati atxikita egon ohi ziren. Etxola txikiak ziren –nobleenak, handiagoak– eta harri goriei ura...

Luftwaffek 650 bonbardaketa egin zituen Euskal Herrian esperimentatzeko

Xabier Irujo historialari eta gaian adituak egindako ikerketen arabera Mola jeneralak “egunero” agintzen zien naziei bonbak jaurtitzeko. Larunbatean hitzaldia emango du Lekeition, Kondor Legioak eragindako suntsipenari buruzko jardunaldietan.

Zein animalia da benetakoa?

Cuckfield (Ingalaterra), 1822. Mary Ann Mantellek hagin handi fosildu bat aurkitu zuen Tilgateko basoan. Aurkikuntzaren berri senarrari eman zionean, hark, Gideon Mantell (1790-1852) geologoak, eremua miatu zuen beste arrasto batzuk aurkitu arte, eta horiek aztertzeari ekin zion. Ikerlana 1925ean...

Txupinazoa eta arropa zuria: Ezkerrak sortu eta eskuinak bereganatua

Iruñeko Peñek eta Memoriaren Autobusak Juanito Etxepareren historia berreskuratu dute, 1931n txupinazoa lehendabizikoz bota zuen iruindarrarena. Baita zuriz janzten lehenak izan ziren Veleta peñako kideena ere. Omenaldi gisa, Udalari aurtengo txupinazoa La Veleta peñako ondorengoek bota dezatela proposatu diote. Txupinazoa nork bota herritarrek hautatu behar dutela aldarrikatu dute Info7k eginiko elkarrizketan.

Txertoa asmatu aurreko txertoa

Otomandar Inperioa, 1718. Mary Wortley Montagu britainiar enbaxadorearen emazteak turkiarrek elgorria kontrolpean izateko erabiltzen zuten metodoa idatziz jasotzea erabaki zuen: “Udazkenero, irailean (sic), bero handia arintzen denean, jendeak elkarri mezuak bidaltzen dizkio,...

Ajearen aurkako 2.000 urteko erremedioa

Oxirrinko (Egipto) hirian antzinaroko 500.000 dokumentu inguru aurkitu zituzten 1890ean. Papiroetako testuak pixkanaka itzultzen jarraitzen dute mende eta laurden geroago, eta Oxfordeko eta Londresko Collegeko adituek azken itzulpenen berri eman dute berriki. Duela 1.900 urte idatzitako testu...

Amerindiarrak eta euskaldunak, burdinazko historia harrigarri bat

Jauzarreak IV. Kongresua egingo du ostiralean Irungo Ficoban. Bertako eta kanpoko ikerlariak ariko dira, tartean Ron Williamson, Kanadako Ontario aintziran "euskal aizkora" bat aurkitu zuen arkeologoa. Zer dago historia horren atzean?

Justizia printza gutxi batzuk Victor Jararen hilketan

1973ko irailaren 11ko goizean Santiagon, Salvador Allende Txileko presidentea Estatuko Unibertsitate Teknikoan hitzaldi bat ematekoa zen. Allendek plebiszitu batera deitzeko asmoa zuen, boterean jarraitzen zuen ala ez erabaki zezaten herritarrek.

Euskadi euskararen aurka?

Arabako Iruina-Veleia aztarnategi arkeologikoan, besteak beste, euskarazko idazkunak dauzkaten pieza batzuk agertu ziren 2005ean. Arkeologoek III-V mendeetakotzat jo zituzten. Euskal Herriko aurkikuntzarik handiena izan arren, Arabako Foru Aldundiak, Euskal Herriko Unibertsitatearen laguntzan, 2008an idazkunak faltsutuak zirela ebatzi eta arkeologoak aztarnategitik bota zituen. Gero 2009an Gasteizko Epaitegian haien aurkako kereila aurkeztu zuen.

Pirinioetako "Andereñoen gerla", laborarien disidentzia XIX. mendean

Izenburu horrekin ez naiz Seaskako irakaslegoaren protesta mugimendu batetaz mintzo baizik eta Ariège [Frantziako Estatuaren hegoaldean, Foix dauka hiri ezaguna] partean XIX. mendean izan zen laborarien oldartzeaz.

Frackinga Erromatar Inperioan

Metulae (Hispania), K.a. 26. Oktavio Augusto enperadoreak diru premia larria zuen Iberiar penintsularen iparraldeko tribuen aurka egiten ari zen kanpaina finantzatzeko, eta egungo León probintziako Bierzo eskualdean meatze-eremua ahalik eta modu eragingarrienean ustiatzeko agindua eman zuen....

Euskal tratularien lorratz iluna Atlantikoan barrena

Bi mende igaro dira, baina berdin dio. Pose hutsa izan zen esklabo merkataritza borratzeko 1815ean Vienan egindako nazioarteko adierazpen solemnea. Segitzen dugu itsas hondoan atzoko eta gaurko esklaboen hilotzak zenbatzen. Eta ez ziren gutxi izan hori baino lehenago, eta geroago, barkuen sotoetan “giza merkantzia” eraman zuten euskal izeneko kapitainak, faktoreak eta tratulariak.

Historiaurreko onddozaleak Kantauri isurialdean

Max Planck Antropologia Ebolutiboko Institutuak (Leipzig, Alemania) 2010ean Kantabriako (Espainia) El Mirón kobazuloan aurkitutako “Dama Gorria”ren arrastoak aztertu ditu. Zehazki, duela 18.700 urte gorputza gorriz margotuta eta lorez inguratuta ehortzitako emakumearen hortz...

“Herri memoria josteko tresna homologatua sortu nahi dugu”

Jadanik sarean erabilgarri dago Euskal Memoria fundazioaren dokumentazio gunea. Oraingoz, gatazkaren eta errepresioaren ondorioz hildako 500 pertsonaren espedienteak daude kontsultagai. Memoria historikoa berreskuratzeko “tresna iraunkorra” dela esan digute.

Marcelino Soroaren akrobazia bikoitza

Donostia, 1870. Udalaren babesaz eta Jose Peña gimnastaren laguntzaz Euskal Herriko lehen gimnasioa jarri zuen abian Marcelino Soroa Lasak (1848-1902) Heriz Etxean, ateko idazpuruan Academia de gimnasia dirigida por los hermanos Arquímedes jartzen zuen arren. Hurrengo urtean, Andia...

"Frankismoaren biktimak ere aitortzean izango da bakea Euskadin"

Urte asko dira Espainiako Gerra Zibil hartatik eta, era berean, urte asko dira Jose Moreno Torres jaio zenetik. Infernu hura bizitzea gertatu zitzaion gudariari, eta gaur egun gero baino gero gutxiago dira hura kontatzeko Joseren sasoia dutenak.

Frankismo garaiko barnetegietan umeek jasandako torturak argitara atera dituzte

Montse Armengou eta Ricard Belis kazetariek Els internats de la por (Beldurraren barnetegiak) dokumentala egin dute. Frankismoan haurrek barnetegietan jasandako tortura eta tratu txarren testigantzak jasotzen ditu.

"Nire kasua azaleratu zenean, argentinarrek garaipentzat hartu zuten"

Adoptatua zela ezagutu eta probak egitea erabaki zuenean, Ignaciok ezin zuen imajinatu azterketa genetikoak ekarriko zuen kalapita. Olavarriako (Argentina) nekazari familia xume baten altzoan hazitako piano jole hura Laura Estela de Carlotto eta Walmir Oscar Montoyaren semea zen, Maiatzeko Plazako Amonen elkarteko zuzendariaren biloba.

Hutsegiteak konpondu nahiak aberastu zuen mekanografo baldarra

Dallas (AEB), 1950. Bette Nesmith Graham (1924-1980) Texas Bank and Trust enpresan hasi zen idazkari, berarentzat eta semearentzat bizibidea lortzeko asmoz, 1946an senarrarengandik legez banandu ondoren haren laguntzarik gabe egin behar baitzuten aurrera. Nesmith berehala igo zuten mailaz eta...

Armeniako Parlamentuak genozidioa aitortzeko eskatu dio nazioarteari

Israelek, AEBek eta Turkiak uko egiten diote duela mende bat otomandarrek 1,5 milioi armeniar sarraskitu izanari “genozidio” deitzea.

Islandiarren eta euskaldunen arteko berradiskidetzea, baleazaleen sarraskiaren IV. mendeurrenean

1615ean baleak harrapatzera joandako 32 euskaldun hil zituzten Islandian. Gaur hasiko da hori gogoratzeko kongresua eta, besteak beste, haien ondorengoek berradiskidetze ekitaldia egingo dute.

1615eko euskal baleazaleen triskantzaz dokumentala egingo dute

Datorren irailean 400 urte beteko dira Islandian 32 gipuzkoar baleazale sarraskitu zituztenetik. Gertaera horien inguruan oraindik dauden inkogniten atzetik, dokumental bat grabatzeko asmotan dira Suhar arkeologia taldea eta Gogoan ekoiztetxea, eta horretarako dirua biltzen ari dira.

Nondik datoz futboleko txartel hori eta gorriak?

Kenneth Aston arbitro britainiarrari Ingalaterra eta Argentinaren arteko partida nahasia epaitzea egokitu zitzaion 1966ko Futboleko Munduko Kopan. Partida amaitu eta, etxean zegoenez –txapelketa Ingalaterran jokatu zen–, bere autoa gidatuz irten zen epailea estadiotik. Semaforo batean...

Enkriptatze perfektua: lagunek ere ezin ulertu

Ingalaterra, 1495. Espainiako Errege-erregina Katolikoek Rodrigo Gonzalez de la Puebla (c. 1450-1525) diplomazialaria bidali zuten Londresko gortera, Katalina Aragoikoaren –Isabel eta Fernandoren alaba– eta Ingalaterrako erregegai Arturoren arteko ezkontza negozia zezan. De la...

Navarrismoaren aberastasuna: 36ko Gerratik datorren haria

Liburuaren tesia ez da edonolakoa: gaur egun Nafarroako sare ekonomiko eta politikoa kontrolatzen duten pertsona eta familien boterea 36ko Gerrarekin hasitako frankismoaren gainean eraikia da.

Kepa Ordoki eta Gernika Batailoia: 1988ko elkarrizketa LARRUNen

Joan den asteko ARGIAn “Gernika Batailoia: Euzkadiren askatasuna amets, nazien kontra borrokan” erreportaje ederra eskaini digu Haritz Rodriguezek. Gai horri lotutako lekukotza bat da hemen orain aurkezten duguna: LARRUN aldizkarian 1988ko udazkenean Ordoki komandanteari egindako elkarrizketa luzea.

Eibar, Bigarreneko lehena

1931ko apirilaren 14a Eibarren, arratsaldez. Udaletxe aurrealdean xafla bat jarri zuten plazaren izena aldatzeko:Alfonso XIII izatetik Errepublikaren Enparantza izatera pasa zen.

Nafarroako 3.452 fusilatuei omenaldia egingo diete Iruñean

Apirilaren 11n ekitaldia egingo dute fusilatuen senideek Iruñeko Gazteluko Ingurubidean.
Multimedia

2015-05-29  |  Historia

Herriaren bihotza

Baserria duela 500 urtetik hona euskal herritarren identitate ikurra izan da. Dokumentalak belaunaldi anitzetako baserritarren bizipenak biltzen ditu. Ideia: Koldo San Sebastian eta Natxo Escobar Gidoia: Koldo San Sebastian, Natxo Escobar eta Alberto Santana Ekoizpena Ander San...

2015-05-15  |  Historia

GURS: Euskaldunen infernua 70 urteren ostean

Gurs, Espainiako II. Errepublikaren galeraren ostean Frantzian errefuxiatu ziren euskaldunentzat eraiki zuten "harrera lekua" izan zen. Irekita egon zen 6 urteetan 6.500 euskaldun pasa ziren handik. Bere sorreratik 70 urte betetzen diren honetan, Gurseko presoen zuzeneko testigantza...

2015-05-11  |  Historia

Zirardamendi (1936) Testuinguru historikoa eta Giza Eskubideen urraketa

Hizlariak: Historia garaikidean doktore Iosu Chueca,  historian lizentziatu Iñaki Goiogana eta geografía eta historian lizentziatu Lourdes Herrasti. Antolatzailea: Elgoibarko Udala

2015-05-08  |  Historia

Xabiertxo liburuak 90 urte

1925ean sortu zen testuliburua, gerra garaian debekatuta egon zen, eta testuliburu ia bakarra izan zen 50eko hamarkadan isilpean sortu ziren ikastoletan. Xabiertxo liburu mitikoaren historia eta istorioari buruzko lana da. Iturria: Eitb.tv

2015-05-05  |  Historia

200 urteko hiria (paseo bat Donostian barrena)

Donostian izandako arkitektura garai eta mugimendu nagusiak, kronologikoki aurkeztuta, gaur egungo hirian zehar egindako ibilbidearen bitartez. Egilea: Imanol Sorazu (COAVN-ren Gipuzkoako delegaritzaren laguntzarekin)

2015-04-30  |  Historia

Asmamena eta dotorezia antzinako alfabeto afrikarretan

Alfabeto sinpleetatik hasi eta ezkutuko hizkuntza sinbolikoetara, Afrikan idatzizko komunikaziorako dauden ezin konta ahala modu azaltzen dizkigu Saki Mafundikwa diseinatzaile grafikoak. Idatzizko hitz eta sinboloetan oinarritutako historia eta ondarea azpimarratzen ditu.

2015-01-27  |  Historia

Eneko Bidegain - Ahoan bilorik gabe

Eneko Bidegain kazetaria, irakaslea, idazlea eta bertso epailea da. Herria astekariak, Euskal Irratiak, Hitzak, Kazeta.infok eta Kanaldudek elkarlanean egindako hileroko saioa da «Ahoan bilorik gabe».

2015-01-16  |  Historia

Mikel Laboa 1934-2008

Mikel Laboaren bizitza eta obra jasotzen dituen dokumentala. Bi zatitan banatua, lehenbizikoan Mikel Laboa bera mintzo da bere bizitza eta obrari buruz. 1978. urtean Herri Irratian egin zizkioten elkarrizketetan oinarritua. Bigarrenean, batez ere, bere ingurukoek hitz egiten dute Laboari buruz....

2014-12-14  |  Historia

1936ko gerraz Gabirian

1936ko gerrari buruzko hitzaldia Gabirian gudari ibilitako herritarrekin. Irudiak: Gattiken Produkzioak

2014-11-07  |  Historia

Euskara, ospela eta egutera

Euskal Memoria Fundazioak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ekoizturiko bideoa. Hizkuntza zapalkuntza eta euskararen kateari eusteko mugimendu herritar zabala ditu ardatz.

2014-10-21  |  Historia

Eliza(k) eta Nafarroaren konkista

Hizkunek antolatutako Roldan Jimenoren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2012ko urriaren 17an.

2014-08-25  |  Historia

Euskal eredu matrilineala

Mari Carmen Basterretxearen hitzaldia Udako Unibertsitate Bolibartarrean.

2014-08-14  |  Historia

Ipar Nafarroaz

Halip Lartiga Bizkarrotzeko irakasleak Ipar Baskoniaz edo Ipar Nafarroaz eman zuen klasea Bolibarko Uda Unibertsitatean 2012. urtean. Labriteko irakasleak agerian utzi zuen Ipar Nafarroako eskualde gaskoinen hizkuntz problematika azken mendeetan. Iturria: Udako Unibertsitate Bolibartarra

2014-08-12  |  Historia

Gipuzkoa historian sartzen da: erromatar konkista eta integraziorako bideak

EHUn historian lizentziatu Denis Alvarez Perez-Sostoaren hitzaldia.

2014-08-11  |  Historia

Euskal mendizaletasuna frankismoaren garaian 1939-1960

Donostiako Bagera elkarteak antolatutako hitzaldia, Antxon Iturrizaren eskutik.

2014-06-30  |  Historia

Alardea, orden sozial baten ispilua

Irun eta Hondarribiako alardeen jatorriari eta historiari buruzko erreportajea. Egilea: Baxter and Rojos

2014-06-16  |  Historia

Frankismoak atxilotutako emakumeen testigantzak

Frankismo garaiko Ordena Publikoaren Auzitegiaren bortizkeria eta errepresioa jasan zuten emakumeei Urrezko Domina eman die Gipuzkoako Foru Aldundiak, aitortza moduan. Egoera horretatik pasatako hiru emakume zaldibiarren testigantzak bildu ditu GoiBerri aldizkariak.

2014-06-13  |  Historia

Ehorzketak Gipuzkoako Metal Aroan

Historian doktore eta EHUko irakasle titular Jose Antonio Mujika Alustizaren hitzaldia. Azken urteotan, batez ere Aralarren edota bere inguruan(Ondarre, Beaskin, Aitxu, etab.), egin diren indusketa arkeologikoek informazio berria eskaini digute hilobiratzeaz eta garai horretako gizartean gertatu...

2014-05-13  |  Historia

Lehen Mundu Gerra eta Euskal Herria

Iparraldea Bertan! jardunaldien baitan Eneko Bidegain idazle eta kazetariak emandako hitzaldia. 2014-03-12.

2014-04-25  |  Historia

Atotxako ikurrina ezkutua

1976ko abenduaren 5ean, Realak eta Athteticek jokatutako derbyan, Iñaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar jokalariek ikurrina atera zuten futbol -zelaira. Garai hartan, ikurrina legez kanpokoa zen eta irudi hori euskaldunon oroimenean gelditu da. Iturria: eitb.tv Ekoizlea: Pausoka

2014-04-03  |  Historia

Sakanako oihanetik itsasora

Sakanako zuhaitzek, kostalderako bidaia egin eta behin itsasontzi bihurtuta, Ameriketarako bidea hartzen zuten XVI mendean. Bideoan Mikel Leozen azalpenak dira Etxarri Aranazko basoan. Iturria: Etxarriaran Hazten

2014-02-06  |  Historia

Literatura eta gerra

Julen Gabiriak koordinatu duen solasaldia. Josi Basterretxea EHUko irakaslea eta Gabriel Arestiren XXIX. ipuin lehiaketaren euskarazko sariaren irabazlea; Gotzon Barandiaran komunikatzailea eta Larrabetzu-Galdakaoko idazlea; eta Laura Mintegi euskal idazlea eta irakaslea. Mahai ingurua...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys