Piztu Ezazu Argia 970x90

Nondik datoz futboleko txartel hori eta gorriak?

Kenneth Aston arbitro britainiarrari Ingalaterra eta Argentinaren arteko partida nahasia epaitzea egokitu zitzaion 1966ko Futboleko Munduko Kopan. Partida amaitu eta, etxean zegoenez –txapelketa Ingalaterran jokatu zen–, bere autoa gidatuz irten zen epailea estadiotik. Semaforo batean...

Enkriptatze perfektua: lagunek ere ezin ulertu

Ingalaterra, 1495. Espainiako Errege-erregina Katolikoek Rodrigo Gonzalez de la Puebla (c. 1450-1525) diplomazialaria bidali zuten Londresko gortera, Katalina Aragoikoaren –Isabel eta Fernandoren alaba– eta Ingalaterrako erregegai Arturoren arteko ezkontza negozia zezan. De la...

Navarrismoaren aberastasuna: 36ko Gerratik datorren haria

Liburuaren tesia ez da edonolakoa da: gaur egun Nafarroako sare ekonomiko eta politikoa kontrolatzen duten pertsona eta familien boterea 36ko Gerrarekin hasitako frankismoaren gainean eraikia da.

Kepa Ordoki eta Gernika Batailoia: 1988ko elkarrizketa LARRUNen

Joan den asteko ARGIAn “Gernika Batailoia: Euzkadiren askatasuna amets, nazien kontra borrokan” erreportaje ederra eskaini digu Haritz Rodriguezek. Gai horri lotutako lekukotza bat da hemen orain aurkezten duguna: LARRUN aldizkarian 1988ko udazkenean Ordoki komandanteari egindako elkarrizketa luzea.

Eibar, Bigarreneko lehena

1931ko apirilaren 14a Eibarren, arratsaldez. Udaletxe aurrealdean xafla bat jarri zuten plazaren izena aldatzeko:Alfonso XIII izatetik Errepublikaren Enparantza izatera pasa zen.

Nafarroako 3.452 fusilatuei omenaldia egingo diete Iruņean

Apirilaren 11n ekitaldia egingo dute fusilatuen senideek Iruñeko Gazteluko Ingurubidean.

Euzkadiren askatasuna amets, nazien kontra borrokan

Gernika Batailoiak Pointe de Grave naziengandik askatu zuela 70 urte bete dira. 1945eko apirilaren 14an Kepa Ordoki komandantearen agindupean abiatu zuten oldarraldi epikoa euskal soldaduek; hiru aste geroago Berlin errenditu zen.

Zoaz ostrazismora... edo petalismora

Atenas, K.a. 510. Klistenesek ostrazismoaren legea sortu zuen, arriskutsutzat jotzen zituzten politikariak erbesteratzeko, indarrean urte batzuk geroago jarri zen arren, K.a. 487an. Greziar demokrazia ahuldu zezaketen balizko intrigak eta azpi-jokoak saihesteko prebentzio neurria zen...

Bikingoak eta musulmanak eraztunaz lotuta

“Il-la-lah” (Alarentzat edo Alarengatik) idazkuna duen eraztun bat topatu zuten XIX. mendearen amaieran Suedian, bikingoen garaian merkataritza gune garrantzitsua izandako Birkan. Eta, berriki, Stockholmeko Unibertsitateko Sebastian Wärmländer biofisikariak pieza xehe...

93 urterekin hil da nazi bilatuenetako bat, epailearen aurretik pasa gabe

Søeren Kam ofizial nazia Danimarkan jaio zen eta Alemanian hil da martxoaren 23an Copenhagen Post egunkariak azaldu duenez. Hamar nazi bilatuenetako bat zen AEBetako Simon Wiesenthal zentroak egindako zerrendaren arabera. 93 urte zituen.

NBE: “Espainia behartuta dago kargu frankistak estraditatzera”

NBEren Giza Eskubideen Goi Komisioak komunikatua atera du Espainiako Gobernuak erregimen frankistako hamazazpi akusatu estraditatzeari ezezkoa eman eta gero, Argentinako justiziak eskatu bezala.

Hizkuntzaren presioa aldez aldatzera goaz

Herritarron eta erakunde guztion ardura da bermatzea herritar bakoitzak euskara hautatzeko duen eskubidea. Korrika bezalaxe, euskararen erronka kolektiboa baita: norbanakoak 10 egun eta 11 gauez 2.300  kilometroko ibilbidea egiteak ez du Korrika egiten; milaka herritarrek elkarlanean ibilbidea osatzeak, horrek egiten du Korrika. Euskararen erronka kolektiboa da, eta Iruñeko Udalak prozesioari bide emanaz Korrika erdigunetik egotzi duenean bezala, euskaldunok posizioak galtzen ari gara. Ardura norbanakoaren gain jartzeari utzi eta kolektiboki hizkuntza inperialismoaren kontra egiteko garaia da.

Frankismoan bizitakoa aitona-amonen ahotik jaso dute Sakanako ikasleek

Frankismoa eta irakaskuntza ez dira inoiz ondo elkartzen diren bi hitz izan. Erregimen diktatorialak ez zuen hezkuntza ondo tratatu eta gaur egungo irakaskuntzak oraindik polemikoa den garai historiko hori jorratzerakoan arazoak izaten ditu. Hutsunea betetzeko Nafarroako hainbat institututan ahozko historia oinarri duen Gogoan proiektua dute martxan; Sakanara jo dugu horren berri jakiteko.

Aliatuek milioitik gora alemaniar bortxatu zituzten

Miriam Gebhardt historialari alemaniarrak Als die Soldaten kamen (Soldaduak etorri zirenean) lana argitaratu du. Bertan dio Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan soldadu aliatuek milioi bat inguru emakume eta neskato alemaniar bortxatu zituztela. Gutxienez 860.000 izan zirela dio Gebhardtek, baina...

21 gramokoa al da azken hatsaren pisua?

Haverhill (Massachusetts, AEB), 1901. Duncan MacDougall medikuak arimaren pisua kalkulatzeko esperimentua egin zuen. Hiltzen garenean arimak gorputza uzten badu, arima pisatzea nahiko sinplea zen, doktorearen aburuz. Gorputza hil baino lehen eta hil eta berehala pisatu besterik ez zuen egin behar....

Espainiako Poliziaren Twitter kontuak goraipatu egin du Frankismoan "grisek" emandako "zerbitzua"

Espainiako Poliziaren Twitter kontu ofizialak astelehen gauean bidalitako mezua zeresana ematen ari da.

Egia eta memoriaren transmisioan sakonduko dute Villabonan aste osoz

Aritza Kultur Elkarteak ekitaldi sorta zabala antolatu du martxoaren 24tik 31ra. Tartean, Goyo Armañanzas mediku-psikiatraren tailerra, “isiltasuna apurtzeko espazio bat sortzeko”.

Alemaniako senar-emazteek bere zor zatia itzuli diote Greziari, 875 euro

Greziarrek asko zor dietela alemaniarrei azken kiebraren ostean? Egia alderantziz dela sinetsita, Ludwig Zacaro eta Nina Lahge senar-emazte alemaniarrek 875 euro ordaindu dizkiote Nafplio herriko udalari: II. Mundu Gerraz geroztik Alemaniak kalte-ordainetan Greziari zor dion dirutzaren beren zatia.

Super Glue gerran eta bakean

1942an Harry Coover kimikariak Super Glue lekeda asmatu zuen nahi gabe. II. Mundu Gerran Eastman-Kodak enpresan lanean ari zen, fusilen ikusgailuak egiteko materialen bila. Metilo zianokrilatoarekin egin zuen topo, baina berehala baztertu zuen, substantzia madarikatu hura gauza guztiei itsatsita...

Rosetta Tharpe, rock and rollaren ama

Cotton Plant (Arkansas, AEB), 1915eko martxoaren 20a. Rosetta Nubin jaio zen, gerora, lehen senarraren abizena hartuta, Sister Rosetta Tharpe izenez ezaguna egingo zena. Gurasoak kotoi biltzaileak zituen, eta COGIC (Church of God in Christ) Mendekoste elizaren  jarraitzaile sutsuak. Amak...

Frankismoan emakumeek jasandako eskubide urraketen inguruko dokumentala aurkeztuko dute Arrasaten

Atzoko enborrak, gaurko ezpalak filma estreinatuko dute martitzenean, hilak 17, Arrasateko Kulturaten, 19:00etan.

Heriotza zigorra hildakoentzat

Erroma, 896. Formoso I.a aita santua hil zen modu susmagarrian, zantzu guztien arabera Spoletotarrek, Italiako noble familia boteretsuenetakoak, pozoituta. Formoso traidoretzat zuten Guido di Spoleto Italiako tronutik egoztea lortu zuelako. San Pedroren jarlekuan Bonifazio VI.a eseri zen orduan,...

Rosetta harriaren "ahizpa" aurkitu dute

Tabuziris Magna aztarnategi arkeologikoan, Alexandriaren  hego-mendebaldean (Egipto), Dominikar Errepublikako arkeologo talde batek idazkunak dituen harlauza topatu du. Mamdouh Al Damati Egiptoko Antzinate ministroak adierazi duenez, aurkitutako piezak 2.200 urte inguru ditu, eta beraz,...

"1976an errazagoa zen Espainian euskaraz abestea gaur egun baino"

Solaskide ona da Gontzal Mendibil (Zeanuri, 1956), ia galderarik behar ez duen horietakoa. Kantagintzan emandako azken 40 urteek kulturgintzaren ikuspuntu zehatza eman diote. Proiektu ugaritan murgilduta dabil, Nire Bihotzak zure begiak ditu (Elkar), disko berriaren zuzenekoak tarteko.

Emakumeen ekarpenak ikusarazteko

Herriari zerbait ekarri dioten emakumeak ezagutarazteko asmoz jarri zituzten martxan duela bost urte Mariasun Landa Sariak Errenteria-Oreretan. Martxoaren 8aren bueltan banatu ohi dira. Eta, pixkanaka, erreferentzialtasuna hartzen ari da herriko idazle ezagunenetarikoaren izena daukan zita. Eredu...

'Kampen om tungtvannet' telesaila, urteko lehen harribitxia

Martxoan gaude oraindik,  baina badaukagu urteko telesaila izan litekeena, edo behintzat urte amaieran onenen artean egongo dena. Ez da amerikarra, ezta Ingelesa ere. 6 atalez osaturiko miniserie norvegiarra baizik.

Milaka emakumek Euskal Herriko karrikak hartu dituzte euren eskubideak aldarrikatzeko

“Euskal Herria feminismotik eraikitzen” lelopean milaka pertsona bildu dira mugimendu feministek deitutako mobilizazioetan. Ekintza ugari antolatuak izan dira Euskal Herri osoan Emakume Langileen Nazioarteko Egunaren harira: hitzaldiak, tailerrak eta manifestazioak besteak beste.

Emakume langileen eguna duela 4.000 urte

Kopenhage (Danimarka), 1910. Emakume Sozialisten Nazioarteko II. Topaketan, Alemaniako Alderdi Sozialistako ordezkari Clara Zetkin eta Kathy Dunckerrek “Emakumeen nazioarteko Eguna” edo “Emakume Langileen Eguna” ospatzeko proposamena aurkeztu zuten. 1911ko martxoan, Emakume...

Ezkutuko amandreak argitara

27 emakume, 27 istorio eta 27 bizibide jaso dituzte Ezkutuko Amandrea proiektuan. XX. mendeko emakumeen bizimodua nolakoa zen ezagutu guran, Lekeitioko emakumeak elkarrizketatu dituzte, liburua eta dokumentala osatuz. Jasotakoa kontatu digu Ale Goikoetxeak, egileetako batek.
Multimedia

2015-01-27  |  Historia

Eneko Bidegain - Ahoan bilorik gabe

Eneko Bidegain kazetaria, irakaslea, idazlea eta bertso epailea da. Herria astekariak, Euskal Irratiak, Hitzak, Kazeta.infok eta Kanaldudek elkarlanean egindako hileroko saioa da «Ahoan bilorik gabe».

2015-01-16  |  Historia

Mikel Laboa 1934-2008

Mikel Laboaren bizitza eta obra jasotzen dituen dokumentala. Bi zatitan banatua, lehenbizikoan Mikel Laboa bera mintzo da bere bizitza eta obrari buruz. 1978. urtean Herri Irratian egin zizkioten elkarrizketetan oinarritua. Bigarrenean, batez ere, bere ingurukoek hitz egiten dute Laboari buruz....

2014-12-14  |  Historia

1936ko gerraz Gabirian

1936ko gerrari buruzko hitzaldia Gabirian gudari ibilitako herritarrekin. Irudiak: Gattiken Produkzioak

2014-11-07  |  Historia

Euskara, ospela eta egutera

Euskal Memoria Fundazioak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak ekoizturiko bideoa. Hizkuntza zapalkuntza eta euskararen kateari eusteko mugimendu herritar zabala ditu ardatz.

2014-10-21  |  Historia

Eliza(k) eta Nafarroaren konkista

Hizkunek antolatutako Roldan Jimenoren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2012ko urriaren 17an.

2014-08-25  |  Historia

Euskal eredu matrilineala

Mari Carmen Basterretxearen hitzaldia Udako Unibertsitate Bolibartarrean.

2014-08-14  |  Historia

Ipar Nafarroaz

Halip Lartiga Bizkarrotzeko irakasleak Ipar Baskoniaz edo Ipar Nafarroaz eman zuen klasea Bolibarko Uda Unibertsitatean 2012. urtean. Labriteko irakasleak agerian utzi zuen Ipar Nafarroako eskualde gaskoinen hizkuntz problematika azken mendeetan. Iturria: Udako Unibertsitate Bolibartarra

2014-08-12  |  Historia

Gipuzkoa historian sartzen da: erromatar konkista eta integraziorako bideak

EHUn historian lizentziatu Denis Alvarez Perez-Sostoaren hitzaldia.

2014-08-11  |  Historia

Euskal mendizaletasuna frankismoaren garaian 1939-1960

Donostiako Bagera elkarteak antolatutako hitzaldia, Antxon Iturrizaren eskutik.

2014-06-30  |  Historia

Alardea, orden sozial baten ispilua

Irun eta Hondarribiako alardeen jatorriari eta historiari buruzko erreportajea. Egilea: Baxter and Rojos

2014-06-16  |  Historia

Frankismoak atxilotutako emakumeen testigantzak

Frankismo garaiko Ordena Publikoaren Auzitegiaren bortizkeria eta errepresioa jasan zuten emakumeei Urrezko Domina eman die Gipuzkoako Foru Aldundiak, aitortza moduan. Egoera horretatik pasatako hiru emakume zaldibiarren testigantzak bildu ditu GoiBerri aldizkariak.

2014-06-13  |  Historia

Ehorzketak Gipuzkoako Metal Aroan

Historian doktore eta EHUko irakasle titular Jose Antonio Mujika Alustizaren hitzaldia. Azken urteotan, batez ere Aralarren edota bere inguruan(Ondarre, Beaskin, Aitxu, etab.), egin diren indusketa arkeologikoek informazio berria eskaini digute hilobiratzeaz eta garai horretako gizartean gertatu...

2014-05-13  |  Historia

Lehen Mundu Gerra eta Euskal Herria

Iparraldea Bertan! jardunaldien baitan Eneko Bidegain idazle eta kazetariak emandako hitzaldia. 2014-03-12.

2014-04-25  |  Historia

Atotxako ikurrina ezkutua

1976ko abenduaren 5ean, Realak eta Athteticek jokatutako derbyan, Iñaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar jokalariek ikurrina atera zuten futbol -zelaira. Garai hartan, ikurrina legez kanpokoa zen eta irudi hori euskaldunon oroimenean gelditu da. Iturria: eitb.tv Ekoizlea: Pausoka

2014-04-03  |  Historia

Sakanako oihanetik itsasora

Sakanako zuhaitzek, kostalderako bidaia egin eta behin itsasontzi bihurtuta, Ameriketarako bidea hartzen zuten XVI mendean. Bideoan Mikel Leozen azalpenak dira Etxarri Aranazko basoan. Iturria: Etxarriaran Hazten

2014-02-06  |  Historia

Literatura eta gerra

Julen Gabiriak koordinatu duen solasaldia. Josi Basterretxea EHUko irakaslea eta Gabriel Arestiren XXIX. ipuin lehiaketaren euskarazko sariaren irabazlea; Gotzon Barandiaran komunikatzailea eta Larrabetzu-Galdakaoko idazlea; eta Laura Mintegi euskal idazlea eta irakaslea. Mahai ingurua...

2014-02-04  |  Historia

Konkista aitzineko izpirituaren konkista?

Hizkunek antolatutako Asisko Urmenetaren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2013ko otsailaren 2an.

2014-01-15  |  Historia

Gizarteen gainbeheraren zergatiaz

Zergatik huts egiten dute gizarteek? Burdin Aroko Groenlandiako norvegiarrengandik, oihanez soilduriko Pazko uhartetik eta gaur egungo Montanatik ateratako ikasbideak oinarritzat harturik, gainbehera hurbil dela adierazten duten zantzuez eta nola -- garaiz antzematen badiegu--aurrea har...

2014-01-10  |  Historia

Herrialde berdea

Jon Andoni Aranguren Iharra tiroz hil zuen Guardia Zibilak, 1972an; Jabier Goitia Kabi, berriz, lehergailu batek eztanda eginda hil zen, 1991n. ETAko militanteak ziren biak, bi belaunalditakoak, eta Herrialde berdea lanak haien ibilbideak batu ditu, istorio bakar bat osatuz. [2011 - 64...

2013-11-22  |  Historia

Mendearen mende

Jose Mari Irondok ETBrentzat gidatutako XX. mendeari buruzko dokumentala. Gidoia: Jose Mari Irondo eta Oskar Epelde Errealizazioa: Fermin Aio Postprodukzioa: Bernan Cortin, Jesus Vazquez, Bernardo Amo, Josu Arrunbarrena Produkzioa: Gurutze Lizarralde Irudia: Lurta Nikolas,...

2013-11-08  |  Historia

Irailaren batean

1979ko irailaren batean poliziaren bala batek Iñaki Quijera gaztea hil zuen, manifestazio batean zegoela. Geroztik urtero-urtero elkartzen da jende multzo txiki bat bere oroimenez. Senideak, lagunak eta Donostiako Antigua auzkoko hainbat jende izan ohi dira. Urte hauetan guzietan inolako...

2013-10-25  |  Historia

Nabarra Boua eta Matxitxakoko guda

Eusko Itsas Gudarostearen bouari buruz 2007an egindako dokumentala. Egilea: Itesa Gidoia eta errealizazioa: Joseba A. Butron eta Iñigo Artetxe Muntaia: Iñigo Artetxe Ekoizlea: Sabino Arana Kultur Elkargoa Babesleak: Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


AmetzagaiÃąa Argia Antza iametza Adur Luditoys