Uhandre palmatuaren kasua

Eukaliptoa eta pinua kaltegarriak ote anfibioentzat?

  • Santa Ageda bezperako makiladek esnatu izan balute bezala, negua igarotzeko erabili duen gordelekua utzi eta inguruko hezeguneetara joaten da uhandre palmatua ugaltzera. Orain du garaia. Han izango da putzuaren hondoko hostoen azpian ezkutatua, edo agian bista-bistan, bere kolore arreak hura ikustea zailduko dizun arren. Ugaltzea eta osasun ona izatea, ordea, ez dago soilik uhandrearen esku. Izan ere, Aranzadi Zientzia Elkartearen azken ikerketen arabera, pinu eta batez ere eukalipto landaketak, uhandreen osasunarentzako eta ugalketarako kaltegarriak dira.

Iņaki Sanz-Azkue
2018ko martxoaren 04a
Uhandre palmatu arra. Bere ezaugarri nabarmenena atzeko hanketako hatzen artean garatzen den mintza fina (palmatura izenekoa) da. Horrez gain, ugal garaian isatsaren amaieran harizpi fin eta luze bat ateratzen zaie, eta bizkarraldean gandor txikia. Argazk
Uhandre palmatu arra. Bere ezaugarri nabarmenena atzeko hanketako hatzen artean garatzen den mintza fina (palmatura izenekoa) da. Horrez gain, ugal garaian isatsaren amaieran harizpi fin eta luze bat ateratzen zaie, eta bizkarraldean gandor txikia. Argazkia: Egoitz Alkorta Miranda.

Uhandre palmatua Europa mendebaldeko espeziea da, eta Euskal Herrian nahiko animalia arrunta; Nafarroa hegoaldean izan ezik, gainontzeko guneetan topatu ahal izango dugu. Arrunta izateak, ordea, ez du ezagun bihurtzen, eta oraindik ere asko dira gure artean anfibio txiki eta berezi hau sekula ikusi ez dutenak. Ezagutzen dutenen artean, badira “lauhankakoa” deitzen diotenak. Izan ere, adineko askok uhandre palmatua lau hankako zapaburua dela uste du. Usteak, ordea, erdia ustel. Uhandre palmatua, igel eta apoak ez bezala, heldua denean izango duen forma berarekin jaiotzen da. Emeak uretako belar finetan uzten dituen arrautzetatik aterako dira uhandre jaioberriak.

Arrautza horiek jarri eta euren bizi-zikloa bete ahal izateko lurraren eta uraren beharra dute. Horregatik uhandreek ugaltzeko erabiltzen duten hezegunea ez ezik, hori inguratzen duen lur-eremua ere oso garrantzitsua da. Anfibioak bizirik jarraitu behar badu, biak behar ditu egoera onean.

Hori kontuan izanik, eta putzuek eta euren inguruneek Euskal Herrian izan duten bilakaera ikusita, Aranzadi Zientzia Elkarteko Herpetologia Sailak hainbat ikerketa burutu du azken urteetan. Esaterako, gure putzuen inguruko baso mota eta zuhaitz landaketek bertako faunaren osasunean eraginik baduten edo ez ikusi nahi izan dute. Baso horien artean daude, hariztia bezalako bertako basoak, eta landaketen artean, pinuarenak eta azken urteetan gurean asko ugaritu diren eta eztabaida handia sortu duten eukalipto-landaketak. Azterketa horiek egiteko, Aranzadikoek espezie bioadierazle bat aukeratu dute. Inguruneari buruzko informazioa emango dien animalia; zein, eta uhandre palmatua.

Maider Iglesias-Carrasco eta Carlos Cabido herpetologian doktoreen lan-taldeak ondorioztatutakoaren arabera, bizilekuak, hots, putzua kokatua dagoen inguruneak eragin zuzena eduki dezake uhandre palmatuen osasunean eta emeak arra aukeratzeko prozesuan. Izan ere, hainbat ikerketaren arabera, eukaliptoek lurrera isurtzen dituzten substantziek uhandreen osasunean eta gorputzen ezaugarrietan eragina izan dezakete.

Bi uhandre: goikoa emea da, borobilxeagoa, eta behekoa arra, atzeko hankak palmatuak dituela.
Argazkia: Iñaki Sanz Azkue.

Aranzadiko lan-taldeak Euskal Herriko eukalipto-landaketetan, pinu-landaketetan eta hariztietan harturiko uhandre palmatuak aztertuta ondorioztatu ahal izan duenaren arabera, bertako basoetako banakoek ezaugarri sexualak –hanketako palmaturak, gandor kaudala eta buztaneko harizpia– beharko luketen tamainakoak dituzte. Eukalipto landaketetan, ordea, arrek palmatura, gandorra eta harizpia txikituak dituzte.  Pinudietan, tarteko tamainak agertzen dira, nahiz eta eukaliptoen kasuan bezala kalte egiten dutela ondorioztatu duten.

Hori gutxi balitz, ateratako emaitzen arabera, pinudietako eta, batez ere, eukaliptadietako uhandreek erantzun immunologiko eskasagoa dute, eta beraz, osasun egoera makalagoa, hariztietakoek baino. Ikerlarien arabera, osasun egoera txar horrek eragin zuzena du emeak arra aukeratzerakoan. Egindako azterketen arabera, eukalipto landaketetako emeek duten osasun egoera makala dela medio, ez dute energia askorik xahutzen arra aukeratzen. Beraz, baso-motak eragin zuzena edukiko du uhandre palmatuaren etorkizuneko belaunaldietan, ez baitute arrik onena aukeratzeko nahikoa indar.

Ateratako emaitzek ez dituzte leku onean jartzen gero eta ugariagoak diren eukalipto-landaketak, eta aldiz, dagoeneko gure artean hain urriak diren hariztiek emaitzarik onenak eman dituzte. Autoreen arabera, gainera, oso litekeena da ikerturiko landaketak basoan bizi diren beste anfibioentzako ere kaltegarriak izatea. Nork esango luke horrelako animalia txiki eta sentikor baten azterketatik horrelako ondorio garrantzitsuak aterako zirenik? Gauza txikiek ere asko baitute esateko ingurumenean…

 

Eztei-dantzak ur azpian

Uhandre palmatua (Lissotriton helveticus) animalia ornoduna da; anfibioa. Igelen eta apoen talde berean sartuko genuke, beraz. Horiekin alderatuta, ordea, badu ezberdintasun nabari bat: buztana. Eta isatsa da, hain zuzen, arrak emea gorteiatzeko, eztei-dantza egiteko erabiliko duena. Otsailetik aurrera, udaberriaren etorrerarekin hasten dira putzuen barruan ur-azpiko dantza egiten. Arra eta emea elkarren aldamenean jarri, eta lehenak isatsa erditik tolestu eta mugitu egiten du, uhin formako mugimendu azkarrak eginez. Emea izango da ondoren arrarekin elkartu ala ez erabakiko duena.

Ugal garaian arrak eta emeak ezberdintzea ez da oso nekeza izaten. Izan ere, garai honetarako arrak bere ezaugarri sexualak garatuta izan ohi ditu. Arra ezberdintzeko ezaugarri nabarmenena atzeko hanketako hatzen artean garatzen den mintza fina (palmatura izenekoa) izaten da. Horrez gain, garai beretsuan, arrei isatsaren amaieran harizpi fin eta luze bat ateratzen zaie, eta bizkarraldean gandor txikia. Emeak arrak baino gorputz lodixeagokoak eta borobilagoak izaten dira, eta ez dute palmaturarik izaten.

Kanal honetan artxibatua: Ibaiak

Ibaiak kanaletik interesatuko zaizu...
2018-05-18 | Aiaraldea.eus
Nerbioi Bizirik: "Erakundeen utzikeriaren ondorioz ez da epaiketarik egongo 8.000 arrain hil zituen isurketaren aurka"

Nerbioi Bizirik eta Zadorra Bizirik plataformek prentsaurrekoa eskaini dute gaur Gasteizen, salatzeko bertan behera geratu dela epaiketa Amurrion 8.000 arrain baino gehiago hil zituen isurketaren kontra. Fiskaltzak zabaldu duenez, ez da gai izan zehazteko kutsatzailea eta, hortaz, prozedura artxibatuko da. Plataformek adierazi dute Amurrioko Udalaren, URA Agentziaren, Arabako Foru Aldundiaren eta Ertzaintzaren errua dela.


2018-02-22 | Miren Osa Galdona
Euskal Herriko ibaiek kutsadura maila altua dute plagiziden ondorioz

Iberiar penintsulako ibai nagusiek kutsadura maila altua dute. Plagizidaren zantzu nabarmenak antzeman dira. Hala dio Ecologistas en Acción eta Pesticide Action Network Europek egin dute Rios Hormonados txostenak. Kantauri isurialdera doazen ibaietan 55 sustantzietatik 17 topatu dira, eta balantze orokorra ez da oso positiboa. Ebro ibarrean, aldiz, 37 substantziatik 21 antzeman dituzte.


2017-09-03 | Iņaki Sanz-Azkue
1947ko uholdea
Goizuetan lainoa lehertzen duenean...

Errioan marmitak garbitzen ari zela sentitu zuen Manuelek lehendabiziko ur-kolpea. “Baina zer da hori, olatua?” pentsatu zuen. Bere herrian, Hernanin, tanta bat ere ez zuen bota goiz hartan, Goizuetan ordea “baldeka”. Urumea zazpi metro igo zen ia ordubetean eta erasoak sorpresan harrapatu zituen denak duela 70 urteko igande goiz hartan, baita mezan zeudenak ere. Goizuetan lainoa lehertzen duenean... apaizek ere kontuz ibili beharra baitaukate.


Aguraingo araztegiaren egoera kaskarra, langileen baldintzak kaskartuz konpondu?

Azken isurketen ondorioz sorturiko eztabaidan iritzia eman dute langileek. Salatu dute guardiak eginarazi dizkietela baldintzak negoziatu gabe eta zerbitzu horrekin ezin dela “makinen funtzionamendu txarra estali”.


2017-08-29 | Arabako Alea
Beste isurketa bat salatu dute Aguraingo Santa Barbara ibaian

Aguraingo San Martin auzotik igarotzean, Santa Barbara ibaia zuri koloreaz agertu da berriro ere, sare sozialetan zabaldutako argazkien arabera.


Sendagai arrastoak ibaietan
Etxeko botikina, kutsadura iturri

Azken hamarkadan egindako ikerketek azaleratu dute ibaietan aurkitutako sendagai arrastoek animalia eta landareengan dituzten ondorio kaltegarrien arazoa. Ikertzaileak larrituta daude uretan nahastutako kutsatzaileen eta medikamentuen nahasketaren epe luzeko esposizioarekin.


2017-02-08 | Unai Brea
Egaibarren ur erauzketa handitzeko plan sektoriala baliogabetu dute

Sustrai Erakuntza fundazioak jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Gorenak baliorik gabe utzi du Jurramendiko Mankomunitatearen ur horniketa handitzeko helburua duen Udalaz Gaindiko Plan Sektoriala (UGPS). Plan horrek inguruko hainbat talde eta udal izan ditu aurka hasieratik, baita Sustrai Erakuntza bera ere. Bat-bateko balorazioan esan dutenez –geroko iragarri dute epaiaren analisi sakonagoa–, Auzitegi Gorenaren erabakiak agerian uzten du Lokizko akuiferotik egiten diren ur... [+]


2016-11-09 | Unai Brea
Lokizko akuiferoan bi ur putzu berri egiteko obrak salatuko dituzte Arartekoaren aurrean

Ega Bizirik elkarteak eta Sustrai Erakuntza fundazioak iragarri dute Nafarroako Arartekoan salaketa ipiniko dutela Egaibar bailaran, Lokizko akuiferotik ura ateratzeko Jurramendiko Mankomunitatea egiten ari den bi putzuen obrak direla eta. Ur erauzketak dagoneko eragiten duen kalte ekologikoa areagotzeaz gain, lanak irregularki egiten ari direla adierazi dute.


2016-05-13 | Arabako Alea
'Zadorra bizirik' jaio da, Arabako ibaiak babesteko plataforma

Ostegunean honetan Zadorra Bizirik plataforma aurkeztu dute. Arabako ibaien %70a egoera txarrean dago, URAk egindako txostenaren arabera.


2016-04-05 | Unai Brea
Lokizko akuiferoaren ustiapena Ega ibaia arriskuan jartzen ari dela salatu dute

Jurramendiko Mankomunitateak hamarkadak daramatza ura ateratzen Lokizeko (Nafarroa) akuiferotik, horretarako kontzesiorik izan ez arren. Ebroko Ur Konfederazioa egoera hori legeztatzeko urratsak ematen hasia da, baina horren aurka daude inguruko herritar, elkarte eta erakunde publiko ugari. Izan ere, orain arte egindako ustiakuntzak kalte handia egin dio Ega ibaiari, eta eman nahi duten kontzesioaren arabera bikoiztu egingo da ateratako ur bolumena.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude