Onintza Odriozola Irizar. Historia hurbilean arakatzen

"ETA euskal gizartearen zati handienean eragin zuen lurrikara izan zen"

  • Euskal Herriaren azken hamarkadak ezin dira ulertu ETAri aipamena egin gabe. Erakundearen lehen urteak aztertu ditu Onintza Odriozola Irizarrek bere doktorego tesian; fenomeno sozial zabal samarra izan zela ondorioztatu du, eta diskurtso hegemonikoak baliatutako kontakizuna “izebergaren punta” besterik ez dela dio.

Jon Ander De la Hoz Arregi @delarregi
2017ko azaroaren 12a
“Euskara bere diskurtsoaren erdian kokatu zuen ETAk, arraza alboratu eta euskalduntasunari indarra eman zion. Horrek diskurtsoa eta praxia aldarazi zituen, jende asko hasi zen euskara ikasten. Euskararen balioa handitu egin zen”. (Arg.: Batiste Ezeiza)
“Euskara bere diskurtsoaren erdian kokatu zuen ETAk, arraza alboratu eta euskalduntasunari indarra eman zion. Horrek diskurtsoa eta praxia aldarazi zituen, jende asko hasi zen euskara ikasten. Euskararen balioa handitu egin zen”. (Arg.: Batiste Ezeiza)

Zerk bultzatu zaitu ETAren sorrera aztertzera?

Konturatu nintzen ETAri buruz egin diren ikerketetan gauza batzuk beste batzuk baino gehiago landu direla: adibidez, ETAren ideologiari eta estrategiari buruzko historia politikoa nagusitu da. Gure ustez oso garrantzitsua da, ETA bere osotasunean ulertzeko, bere eragin soziala eta kulturala ere aztertzea, beti ere, esparru politiko eta ideologikoarekin lotuta.

Zein metodologia erabili duzu lana egiteko?

Gaiaz idatzita zegoena landu dugu, ETAren dokumentu zaharrak nahiz beste egileen lanak. Horrez gain, lehen eskutik ere jaso dugu informazioa, ETAn edo haren inguruan militatutako hamasei gizon-emakume elkarrizketatu ditugulako.

Zein hipotesitatik abiatu zenuen lana?

Gure susmoa zen ETAren inguruan ETAko militante ez ziren pertsona ugari antolatu zela: erakunde-egitura organikoa gainditzen zuen antolaketa eta harreman-sare gisa ulertuta. Horri deitu diogu ETA mugimendua. Aldi berean, jakina da testuinguru hartan ekimen ugari jarri zela abian Euskal Herrian, bai maila soziopolitikoan eta bai maila kulturalean. Dinamika guzti haren zati handi bat, behintzat, ETAren diskurtso eta estrategiarekin batera edo bere inguruan –mugimendu horretan–, elkarreraginean, artikulatu zela susmatzen genuen.

Zein dira harreman horiek?

ETAren fronte kulturalak, adibidez, harremana izan zuen euskalgintzarekin. Euskara batuaren sorrera, ikastolak, kantagintza... Esan genezake presentzia eraginkorra izan zuela ETAk edo etakide askok euskalgintzaren esparru guztietan. Txillardegi da adibide argiena. Askotan ETAk berak –haren fronte kulturalak– bultzatu zituen kultur ekimenak, edo elkarlanean aritu zen beste batzuekin.

Mugimendu horiek uler daitezke ETAren diskurtsoaren testuingurua aintzat hartu gabe?

Euskara eta euskal kultura bere diskurtsoaren erdigunean kokatu zituen ETAk. Abertzaletasun berri bat ekarri zuen, arraza alboratu eta euskalduntasuna naziotasunaren oinarrian jarri zuelako. Horrek diskurtsoa eta praxia aldarazi zituen, eta jende asko hasi zen euskaraz ikasten; euskararen balio sinbolikoa handitu zen. 60ko hamarkadan euskara erabiltzeko, ikasteko, modernizatzeko eta jendarteratzeko mobilizazio zabala jarri zen abian.

Langile mugimenduarekin ere izan zuen harremana.

ETA garaiko gatazka sozialetatik elikatu zen aldi berean, langile mugimenduaren sektore bati mentalitate bat eskaini zion: nazio askapena helburu zuen abertzaletasun akonfesional eta ezkertiar baten diskurtsoa. Mugimendu ezkertiarrek subjektu iraultzailetzat langile klasea hartzen zuten; ETAk nazio auzia lotu zion horri eta Euskal Langile Herria izendatu zuen subjektu iraultzaile. Bi mugimenduen artean gatazka batzuk sortu baziren ere, nazio askapena eta askapen soziala uztartu ahala, aurretik abertzaletasuna urruti sentitzen zuen langile asko hurbildu zen ETAra.

Horiekin batera, fronte militarra ere garatu zuen ETAk.

Lehen urteetan ekintza adarra deitzen zitzaion eta gero fronte militarra. Frankismoaren errepresio bortitza gori-gori zegoela, herri-babesa eta harreman-sarea behar zituen ETAk abertzaletasun ekintzailea gauzatzeko: ikurrinak jarri, propaganda zabaldu, helburu zehatz baten kontrako ekintzaren bat... Hori egiteko herriaren zati garrantzitsu baten babesa izan zuela uste dugu. Bere estrategiak onarpen sozial handi samarra zeukala ondorioztatu dugu, jendearen arabera Francoren aurka egiteko bide eraginkorra eta bidezkoa zelako.

Hiru fronte horien baturak ondoriorik izan zuen abertzaletasunaren susperraldian?

Handia. 1964tik aurrera masa abertzaletasunak gorakada izan zuen, eta ez ETAren inguruan soilik. EAJ, Enbata eta halako erakundeek ere egin zuten gora, euskal jaiak sortu zituzten, dantza... Lehen ezkutuan zegoen abertzaletasuna kaleratzen hasi zen pixkanaka.

Emakumezkoek zein toki zuten garaiko ETAn?

Subjektu aktiboak izan ziren. Bereziki, kulturaren esparruan hartu zuten parte emakumeek, ikastoletan eta beste. Gainera, erakundeko erabakiguneetan ere  bazebiltzan batzuk, nahiz eta gutxi batzuk izan.

Nola artikulatu ziren Ipar eta Hego Euskal Herriko abertzaleak?

Batetik, Hego Euskal Herriko abertzaletasunaren gorakadak olatu gisa jokatu zuen Ipar Euskal Herriko abertzaleentzat. Gainera, mugaren bi aldeetako abertzaleen artean elkarreragina izan zuen. Gero, erakundeko kide asko Ipar Euskal Herrian gorde izanak aire berriak ekarri zizkien; han edan zuten filosofo frantziar ezkertiarren iturritik.

Zein ondorio nagusi atera duzu?

ETAren abertzaletasun berria Euskal Herriko tren makina martxan jartzeko ikatza izan zen. Elkarrizketetan, zenbaitek esan du gizartea lozorrotik berpizteko balio izan zuela. Euskal Herriko gizartearen zatirik handienean eragina izan zuen lurrikara izan zen.

Diskurtsoa, borroka-leku

“Uste dut estaturik gabeko nazio mugimenduontzat –eta gaur egun batez ere independentistontzat– bereziki garrantzitsua dela ditugun bitartekoekin gure kontakizuna eraikitzea; azken batean, historiaren diskurtsoa borroka-leku bat da, eta errealitateak eta diskurtso politikoak eraikitzeko eta legitimatzeko erabiltzen da. Horretan ari dira, hain justu, zenbait erakunde, elkarte eta fundazio. Beraz, Euskal Herrira etorrita, iruditzen zait ETAren fenomenoa ahalik eta modu integralenean aztertu eta azaleratu beharko genukeela”.

Kanal hauetan artxibatua: ETA  |  Historia

ETA kanaletik interesatuko zaizu...
Damua dela eta ez dela

Historikoki euskal preso politikoaren figura galtzeko jokabideen aipamena egiten genuen. Genioen, era berean, damutuaren figura edo damuaren prozesua zekarrela berekin ia-ia modu atzeraezinean.


Damuaren gainean

Kontuan edukita men egitea, damua eta haien legeak onartzea direla espainiar arruntak edo eusko-espainiarrak izateko gure etsaiek jartzen dizkiguten baldintzak, nola da posible Euskal Herria Sozialistaren eraikuntzan positibo izatea, baldin eta gure izanaz eta egindako borrokaz damutzen bagara?


2017-09-27 | ARGIA
"Espainiako 78ko Erregimena pitza dezakeen errealitate nagusia Kataluniako prozesua da"

ETAk agiria argitaratu du Gudari Eguna dela eta. Bertan, urteotan erakunde armatuari lagundu dioten eragile eta norbanakoei eskerrak emateaz gain, egoera politikoaren irakurketa egiten du, azpimarratuz Kataluniako prozesuaren balioa. EAJ eta Urkullu lehendakariari kritika gogorra egin diote. "Euskal Herriko prozesuak erabakitze eskubidea egikaritzea izan behar du helburu", nabarmendu dute.


2017-09-18 | Xalba Ramirez
Barne eztabaida abian jarri du ETAk, erabakitze eskubidearen aldeko indar metaketa errazteko asmoz

Atzera begira jarriko da ETA, aurrera begirako “erabakitzeko eskubidea egikaritzea ekarriko duen indar metaketa errazteko”.


2017-08-09 | Juan Gorostidi
Indarkeria eta denbora galdua: ongi etorri normaltasunaren basamortura!

Indarkeria “historiaren emagina” ez balitz ere (Karl Marx), onar dezagun behintzat denok baliatzen garela mota bateko edo besteko bortxaz, eta onarpen horretatik abiatu beharko litzatekeela gaiaren inguruko edozein gogoeta. Naturalizatua dugu jendartea eusten duen egiturazko bortxa, eta ez dugu antzematen gugan edo gure hurbilekoengan jotzen duen arte.


Baltasar Garzonek ere uste du Altsasuko gazteen zigor eskaera gehiegizkoa dela

“Dena ETA da” teoriaren sortzaile izateagatik ezaguna den epaileak artikulua publikatu du El País egunkarian Altsasuko auziari buruz.


2017-07-05 | Xabier Letona
Altsasu eta 'ETAren izpiritua'

Altsasuko gazteen zigor eskaerarekin, Madrilen ETAren izpiritua sortu nahi dutela dirudi, lehengo ‘dena da ETA’ren ordez; aurrera begira zer zigortu eduki ahal izateko eta, jakina, izpiritu hori nahieran interpretatzeko ahalmenarekin. Iraganak ematen du horretarako aukerarik, Auzitegi Nazionalak hor jarraitzen du eta jihadismoaren aurkako borrokak eskaintzen du horretarako tresna egokirik.

 


2017-07-03 | ARGIA
ETAk aurten iragarri dezake bere desegitea

Hori da astelehen honetan Deia egunkariak argitaratu duena eta, honen arabera, erakunde armatuak urte bukaerarako eman dezake desagerpenaren berri.


2017-06-22 | ARGIA
Parisko mobilizazioa abenduaren 9ra atzeratu dute Bakearen Artisauek

Ohar bidez jakinarazi dute azaroaren 25ean egitekoa zen martxa handiaren data aldatu dutela. Frantziako Gobernua bake prozesuan "engaiatzeko" eskaera egingo dute.


2017-06-19 | Xalba Ramirez
Hipercorren atentatua gogoratzeko ekitaldian izango da Urkullu

Gaur 30 urte beteko dira ETAk Hipercorren atentatua egin zuela. 21 hildako eta 45 zaurituak oroitzeko ekitaldian egingo dute eta Iñigo Urkullu bertan izango da, Carles Puigdemontekin batera.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude