Esako urtegiaren handitzea

Gutxietsitako arriskua

  • 2001ean Jaume Matas Espainiako Ingurumen ministroak Esako presa berriaren lehenengo harria jarri zuenetik, epeek eta aurrekontuek gora egin dute modu geldiezinean, baita presa sostengatzen duen magalaren mugimenduek ere. Herritarren artean ezjakintasuna da nagusi, eta Ebroko Ur Konfederazioaren erantzuna isiltasuna da. Handitzearen benetako eraginak jakin bitartean obrak geldi ditzatela eskatzen du gizarteak, eta eskaera horri batu zaio Nafarroako Gobernua.

Ane Eslava Serrano @eslavaane
2017ko urriaren 22a
(Argazkia: Josu Santesteban)
(Argazkia: Josu Santesteban)

Esako urtegia frankismo garaian inauguratu zuten, 1959an, laborantza lurretako 2.400 hektarea urperatuta eta Tiermas, Ruesta eta Escó herrietako despopulazioa bultzatuta. Segurtasun arazoak izan ditu hasieratik, presa sostengatzen duen magala geologikoki oso ezegonkorra delako. Adituek urteak daramatzate arrisku horiez ohartarazten. Hala eta guztiz ere, 1985ean urtegia handitzeko proiektua onartu zuten.

Magala milimetro batzuk ari da mugitzen hilero eta haren egoera “jasanezina” izango da, Antonio Casas geologoak otsailean Nafarroako Legebiltzarrean azaldu zuenez

Hasierako egitasmoak urtegiaren edukiera hirukoiztea aurreikusten zuen, baina borroka sozial eta judizial handi baten ondorioz, proiektua aldatzea lortu dute: urtegiaren bolumena bikoiztu egingo dute, 490 hektometro kubotik 1.079ra pasata. Lanak 2009rako amaituta egongo zirela esan zuten hasieran, baina epea atzeratzen joan dira, 2020an finkatu arte. Hasieran 113 milioi euroan esleitu zituzten obrak, eta 433 milioira igo dute zifra; aurrekontua laukoiztu egin dute, alegia. Kopuru horri “obra osagarrietara” zuzendutako 277 milioi euro gehitu behar zaizkio.

Ondorioei dagokienez, presa handitzeak kalteak eragingo ditu Natura 2000 sare ekologikoa osatzen duten Kontserbazio Bereziko Eremuetan eta Batasunaren Garrantzizko Lekuetan, eta mendi-hegalak irristatzeko probabilitatea handituko du. Horrez gain, urak Artieda, Mianos eta Sigües herrietako lurrik emankorrenak hartuko ditu, eta biztanle askori lurrak eta etxeak desjabetuko dizkiete. Ibarraren ondarean ere eragingo du, Santiago Bidearen 22 kilometro desagerraraziko dituelako.

Mugimenduen eta arriskuen inguruko txosten ofizialik ez

Antonio Casas Zaragozako Unibertsitateko geologoa da Esaren inguruan gehien ikertu duten adituetako bat. 1990ean hasi zen urtegiaren arriskuei buruz ohartarazten, eta gerora, haren txostenetako aurreikuspenen zuzentasuna frogatu da. Otsailean, Nafarroako Legebiltzarrean, jakinarazi zuen eskuineko magalaren egoera “jasanezina” dela, hilero milimetro batzuk higitzen ari dela eta mugimendua hasieran aurreikusten ez ziren inguruetara zabaldu dela. Aurrera begira egoera “jasanezina” izango dela adierazi zuen Casasek.

Esako handitze lanetan segurtasuna bermatuta ez dagoela eta Ebroko Ur Konfederazioa arriskua “gutxiesten ari dela” ondorioztatu dute Nafarroako Gobernuko teknikariek

Espainiako Gobernuak eta Ebroko Ur Konfederazioak (CHE), baina, ez dituzte onartzen Casas eta gainontzeko adituen ikerketak, eta Konfederazioak ez du informaziorik ematen. Horregatik, herritarren kolektiboek urteak daramatzate Nafarroako Gobernuari exijitzen bere eskumenak erabil ditzala, nazioarte mailako ebaluazio-txosten independenteak eskatzeko, existitzen diren arriskuak baloratzeko. Eta hainbat ezezkoren ostean, azkenean, baiezkoa jaso dute: irailaren 6an, Nafarroako Gobernuak jakinarazi zuen nazioarteko adituen irizpena enkargatuko dutela eta txostenaren kostuak 2018ko aurrekontuetan zehaztuko dituztela.

Era berean, Madrilgo Gobernuari eskatu diote obrak gelditu ditzala txostena burutu arte. Asmoa berretsi baino ez dute egin Gobernuko teknikariek egin duten eta urriaren 9an ezagutarazi zen ikerketaren emaitzek: segurtasuna ez dago bermatuta Esako urtegia handitzeko lanetan, eta Ebroko Ur Konfederazioa arriskua “gutxiesten” ari da.

Handitze lanaren helburu ofizialak, zalantzan

José Luis Beaumont Esako urtegiaren auzietan ibili den abokatua da. Gertutik ezagutzen du CHE eta “opakotasunaren sinbolo” moduan definitu du: “Arazoak daudenean ezkutatzen edota gutxiesten dituzte, Esa ez da inongo salbuespena. Espainiako Estatuan obra hidrauliko handien proiektuak onartzen dira aurretiazko ikerketa geologikoak egin gabe, eta ondoren arazoak daudenean nahi bezainbeste diru publiko desbideratzen dute”.

Beaumonten ustetan, helburu ezkutu bat dago urtegia handitzearen atzean: bertsio ofizialaren arabera, eraikitzen ari diren hormigoi puska berria jatorrizko presan sostengatuko da; hark, ordea, alderantziz izango dela uste du, jatorrizkoa segurtatzeko eraikiko dutela berria, alegia. “CHEk ez du hori inoiz esan, onartu beharko lukeelako egungo urtegia ez dela segurua eta hustu egin behar dela konponbide bat aurkitu arte”, azaldu du.

“Handitzearen lehenengo proiektuan presak 1.225 hektometro kuboko dimentsioa izatea aurreikusten zen, eta hala eraiki izan balute, ezinezkoa izango litzateke urtegia betetzea, presa urte oso batez itxita ere –hori ezinezkoa da, gutxienez ibaiaren emari ekologikoa utzi behar delako–, Aragoi ibaiaren ekarpena txikiagoa da eta”, argudiatu du abokatuak. Haren ustez, neurri horietako presa bat eraikitzearen helburu bakarra presa zaharra sostengatzea izan daiteke.

Antzekotasunak Vajont-eko urtegiarekin

Esan gertatzen ari diren mugimenduek parekotasunak dituzte adituek Vajonteko urtegian (Pordenone, Italia) antzeman zituztenekin. “Eraikuntza fasetik egon ziren arazoak Vajonten, teknikari adituek behin eta berriz adierazi zuten labainketa bat jazoz gero, urtegia beteta bazegoen edota mugimenduak presari eragiten bazion, hondamendi bat gerta zitekeela; Esari buruz esaten dutenaren antzekoa, alegia. Eta hemen bezala, han ez zieten jaramonik egin”, salatu du Beaumontek.

Hain zuzen ere, 1963ko urrian irristatze handi bat egon zen, urtegiaren ur-maila altua zenean, eta 260 metro kuboko bloke bat uraren gainean erori zen; 200 metroko olatu bat sortu zuen horrek. Olatuak presa gainditu zuen, herriak aurrean eraman zituen eta 2.000 hildako inguru eragin. Naturak eragindako ezbehar saihetsezin bat bailitzan “saldu” zutela salatu du abokatuak.

Tresnarik ez arriskuen aurrean

Iker Aramendia Zangozako biztanlea da, arriskua hurbilen duten herrietako batekoa, eta Esa+Ez kolektiboko kidea. Talde horrek askotan salatu du CHEk ez duela inongo larrialdi protokolorik diseinatu balizko katastrofe bati aurre egiteko, ezta 2013an jazotako krisialdian ere. Urte horretan irristatze larriak izan ziren eskuineko hegalean eta Lasaitasuna eta El Inglés urbanizazioetako 60 etxebizitza hustu zituzten. Zenbait adituk –tartean Casasek–, Zangoza hustea gomendatu zuten. “Arriskuaren aurrean tresnarik ez genuela ikusi genuen”, salatu du Aramendiak. 

Iker Aramendia, Esa+Ez:
“Euria barra-barra egiten duenean, gauean, zure mamuetan pentsatzen hasten zara eta ezin duzu hori baztertu”

Ordutik ez diote borrokatzeari utzi, eta kontzientziazioa piztea lortu dute: “Ez da erraza izan jendea egoeraz jabearaztea, arazoak urte asko baitaramatza, eta bat-batean esatea herri oso bat arriskuan dagoela marra gorri bat pasatzea da, eguneroko bizimodua planteatu behar duzu”, adierazi du. Egonezin horrekin bizitzea zer den azaltzea kostatu zaio: “Hemen euria barra-barra egiten duenean, gauean, zure mamuetan pentsatzen hasten zara eta ezin duzu hori baztertu. Gero kalera zoaz, eta han ere gaia ateratzen da. Eta informaziorik ez dagoenean beldurrak areagotzen dira”.

Hala ere, etorkizunari itxaropentsu begiratzen dio Aramendiak: “Nafarroako Legebiltzarraren gehiengoa gure alde dago orain, arazoa konpontzeko premia onartu dute eta euren eskumenak martxan jarri dituzte. Gainera, Europako Batzordeak ingurumenari gehiago begiratzen dio eta hori aukera izan daiteke. Epaile batek gure kasua eskuan hartuta, txosten teknikoekin, ezingo du beste toki batera begiratu: gelditu, aztertu eta irtenbide bat bilatu beharko du”.

“Gaur egungo legediarekin ez lukete Esako proiektua onartuko”

José Luis Beaumont Itoizko urtegiko uretan behera dagoen Artiedan (Nafarroa) bizi da, eta urtegi askoren aurka lan egin du abokatutzan hasi zenetik, arreba María Josérekin batera. Egun, ziurtatzen du ibai baten ondoan bizitzea “sekulako zortea” dela, baina manipulatuz gero “bonba bat” izan daitekeela.

Gehien borrokatu dituen auzien artean dago uztailean Espainiako Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi zuen Biscarrueseko urtegia (Huesca). Lehen aldiz historian, Espainiako Estatuak halako proiektu bat baliogabetu du ibaiaren uraren kalitatea hondatuko lukeelako. Hain zuzen ere, Biscarrueseko proiektuak ez zituen betetzen Europako Uraren Esparru Zuzentarauak (UEZ) zehazten dituen baldintzak eta Europako Batzordeak arau-hauste prozedura bat abiarazi zuen Espainiako Estatuaren aurka. Horren ondorioz, eta herritarren borroka nekaezinari esker, azkenean, proiektua baliogabetu dute.

Eta zergatik jaso du estatuaren oniritzia Esako urtegi handiak? Beaumontek azaldu du: “Proiektua onartu zutenean ez zen existitzen UEZ, 2002an sartu zuten indarrean Espainiako Estatuan, eta Esari lotutako azkeneko auziak lehenagokoak dira. Garai hartan UEZ indarrean egon izan balitz, ordea, Biscarrues atzera bota duten arrazoi berdinarengatik deuseztatuko zituzketen Esa, Itoiz eta beste asko”.


Esa urtegia kanaletik interesatuko zaizu...
2017-11-08 | Andoni Mikelarena
Esako lanak geratzea planteatu du Nafarroako Gobernuko lan talde batek "segurtasuna" bermatzeko

Asteartean aurkeztu zuten Esako urtegiaren egoeraren inguruko txostena. Gobernua sostengatzen duten lau alderdiak keztatuta agertu dira.


Esako urtegiak sor ditzakeen arriskuak "gutxiesten" ditu Ebroko Ur Konfederazioak

Segurtasuna ziurtatua ez dagoela diote teknikoek. Gobernuak aintzat hartu du adituen esana eta nazioarteko talde bati eskatuko dio ikertu dezala Esako urtegiaren proiektuak bermerik ba ote duen. 


Esako urtegia handitzeko lanak gelditzeko manifestazioa egin dute Iruñean

“Esak ezin du itxaron” lemapean ehunka lagunek manifestazioa egin dute Iruñean larunbatean. Esako urtegiaren handitze obrak berehala geldiaraztea eta proiektua ikertuko duen nazioarteko ikerketa bat abiaraztea eskatu dute.


Esako urtegiaren handitzearen kontrako manifestazioa egingo dute 27an Iruñean

“Esak ezin du itxoin”, lemapean manifestazioa antolatu dute larunbatean Iruñean arratsaldeko 18:30ean Yesa + No, Río Aragón, Urbizi, Uraren Kultura Berria eta Nafarroako Gobernuko lau alderdiek. Obrak gelditzea eta nazioarteko ikerketa aldarrikatu dute Esako urtegiaren handitze obren inguruan.


Azken hilabeteotako lurrikarek Esako urtegiaren inguruko bizilagunak beldurrarazi dituzte

Zangoza inguruan izan balira lurrikarak Esa urtegiko hormetan eragina izanen luketela ohartarazi dute. Urtegiko handitze lanak bertan behera uzteko eskatuko dute manifestazioan maiatzaren 27an, Iruñean. 


2017-03-05 | Reyes Ilintxeta
"Ura urtegietan bilduz gero, haren kontrola galtzen duzu"

Urak dakarrena, urak daroa… baldin eta ur hori urtegi erraldoi batean ez badute biltzen hamaika negozio egiteko.


Esaren mugimenduez ohartarazteagatik Nafarroako Unibertsitateak kaleratu zuela salatu du geologo batek

Antonio Aretxabala geologoak Esako urtegiaren magalen mugimenduei buruzko ikerlan bat aurkeztu zuen Nafarroako Parlamentuan 2015eko abuztuan, hauen arriskuez ohartarazten zuena. Urte bat geroago Nafarroako Unibertsitateak bere lanpostutik kendu zuen. Aretxabalak demanda bat aurkeztu zuen, arrazoi ideologikoengatik kaleratu zutela argudiatuz, eta unibertsitateak kaleratzea bidegabea izan zela onartu zuen. Gaiari buruz idatzi du bere blogean.


Esa Ez: "Urtegiaren ur maila jaitsi ala Zangoza ebakuatzea, ez dago beste aukerarik"

“Esako urtegiko magalaren mugimenduek berdin jarraitzen dute, inguruko urbanizazioak oraindik ez dira bizitzeko egokiak eta herritarrak ez gaude informatuta”, adierazi zuten asteazkenean Esa Ez elkarteko kideak Nafarroako Parlamentuan. Egungo egoeraren aurrean bi aukera daudela ziurtatu zuten: urtegiaren ura gutxitu ala Zangoza hustea, Noticias de Navarra egunkariak jaso duen bezala. Obrak gelditzearen alde lan egin dezala eskatu zioten Gobernuari.


1.080 euroko isuna ordaindu beharko dute Esako urtegiko lanen aurka egin zuten zortzi auzipetuek

Ekainaren 1ean kartzelara ez zirela joango jakin zuten epai bidez Esako urtegiko lanen aurka egin zuten zortzi auzipetuek. Ordea orain Zaragozako Zigor-arloko Epaitegiak 1.080 euroko isuna ezarri die bakoitzari, protestan agintariei jarkitzeagatik.


Esako urtegiko lanen aurka egin zuten zortzi auziperatuak ez dira kartzelara joango

Auzitegiko medikuak atzera bota du haien aurkako salaketa, informazio faltagatik, ezin baitu frogatu 2012ko protestetan poliziari eragindako lesioen erantzuleak direla.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude