Amazoniako Ashaninkak kolonoei oldartu zaizkie, 1742ko guduak gogoan

  • Irail hasieran Biodiversidad en América Latina y el Caribe hedabideak titulatu zuen: “Ashaninka jendeak beren buruzagien kontrako heriotza mehatxuak salatu ditu”. Amazoniako indigenek oihanak eraistera doazkien konpainia eta kolonoekin dauzkaten liskarretako beste bat gehiago litzateke… ez balitz XXI. mendean erresistentzian diharduten ashaninkak direla duela 270 urte inbasore espainiarrei aurre egin eta geldiarazi zituzten haien odolekoak.

Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2017ko urriaren 01a
Franklin Brice˝ok egindako argazkian, ashaninken autodefentsa talde batek 2011n egindako ekintza bat, Ene ibai ertzeko Nuevo Amanecer Hawai herrian burutua: egur konpainiek kontratatutako kolonoak bortxaz sartuak zirenez herrian, ashaninkek bortxaz atera
Franklin Brice˝ok egindako argazkian, ashaninken autodefentsa talde batek 2011n egindako ekintza bat, Ene ibai ertzeko Nuevo Amanecer Hawai herrian burutua: egur konpainiek kontratatutako kolonoak bortxaz sartuak zirenez herrian, ashaninkek bortxaz atera zituzten bertatik zeramatzaten armetako batzuk kenduta. XIX. mendean kautxuaren sukarrak ekarri zituen lekuotara kolonoak, XXI. mendean oihan tropikaleko zura preziatuak.

Albisteak aipatzen zuen Amazoniako eta oro har oihan tropikaletako herritar gehienek sufritzen dituzten erasoetako bat, legez kontra –inoiz inolako legerik izan baldin bada oihanean– zuhaitzak eraitsi eta eramatera sartutako konpainietako langileak ibili zirela berriz ere beren herrietan beldurra sartzen.

Amazonia sakonean, milaka batzuk Brasilgo alderdian eta gainerakoak Perurenak diren lurretan, Ashaninka herria zenbat pertsonak osatzen duten ere ez dago garbi, 88.000 diote gaztelaniazko Wikipedian, 25.000-45.000 artean ingelesezkoan. Arawak taldekoa da beren hizkuntza eta sarritan indios campa deitu dituzte Perun bezala munduan.

Amerikako jatorrizko herri honi espainolek ez diete lekurik egin beren historian, misiolari eta militar erasotzaileen artean zeuden euskaldunen ondorengook ere ez. Baina haien erresistentzia gabe ezin da ulertu ez Amazoniako kolonizazioaren atzerapena, ez beren buruak jende zuriengandik isolatu zituzten indioen jokabidea.

2017ko apirilean Ashaninken Autodefentsa Komiteko boluntarioek Meantari herrixkatik kanporatu zituzten egur konpainiek bertara bidalitako 50 gizon armatu. Ekintzaz dauden argazki bakanetan ageri dira oihaneko herritarrak makila, uztai eta geziz armatuak, nahiz eta banaka batzuek badaramatzaten antigoaleko fusilen batzuk. 2017an Asociación Señor de Productores Agroforestales y Ganaderos los Reubicados Nuevo Luren- Somaveni elkarteko egurzaleek lekuon jabe egiteko bigarren saioa zuten, eta bigarrenez egin behar izan zuten atzera 100 lagunez osatutako autodefentsa ashaninkaren aurrean.

CARE Central Ashaninka del Rio Ene elkarteak biltzen ditu ibai horren bazterrean bizi diren 10.000 inguru jendeen informazioak. Zehazki Meantarin 160 lagun bizi dira 21 familiatakoak, tartean Ruth Buendia CAREko lehendakaria, 2014an Goldman nazioarteko nobel alternatiboa irabazia: “Kolonoak iritsi zirenean asko beldurtu ginen, gogora ekarri zizkigun Sendero Luminosoko terroristak etortzen zitzaizkiguneko garaiak. Min egin ez ziezaguten ihes egitea baizik ez zitzaigun bururatu”.

Patuak edo naturaren oparotasunak nahi izan zuten Sendero Luminoso gerrillak Peruko militarren erasotik ihesi gordelekuetako bat ashaninken basoetan aurkitzea 1980ko hamarkadan. Marxismo maoistaren irakurketa bitxia egiten zuen gerrillaren eta Limako gobernuaren arteko gerrak 60.000 hildako (erdiak gerrillarienak, beste erdiak kontra-intsurgentziak eragindakoak) ekarri bazituen, Amazonasko ashaninka jendeak larrutik pagatu zuen: milaka hil eta desagertu (zenbait iturriren arabera hamar biztanletik bat), familia osoak urte luzez gerrillarien esklabutzan, gazteak bortxaz gudari aritu beharra… Gobernuak gerrilla suntsituta etxera itzulitakoan ashaninka askok kolono berriak aurkitu zituzten beren betiko oihanetan kokaturik: milaka urtez bizileku izandako lur eta zuhaitz haiek berenak zirela nola demostratu?

Egia esan, Sendero Luminosokoek ashanikekin egin zutena edo kolono egurzaleek polizia ustelekin elkar hartuta egin nahi dietena ez dira oso ezberdinak XVIII. mendean espainiarrek jasanarazten zizkietenetatik. Orduan lortu zuten libre atxikitzea bizirauteko adinako lurralde.

Zerura igo zen Juan Santos Atahualpa

Hego Amerikako indigenen antropologian erreferentzia den Stefano Varese perutarrak kontatua du ashaninken XVIII.eko historia La sal de los cerros (Mendietako gatza) liburu klasikoan.Vareseri egokitu zitzaion aukera beste antropologo batzuekin batera Juan Velasco Alvarado presidente militarraren gobernu aurrerazaleari laguntzeko Peruko aborigenen eskubideak lege bihurtzeko lehen ahaleginean.

Varesek kontatua du XVIII. mendean Peruko Amazonian Juan Santos Atahualpa izeneko buruzagi inkak indigenekin baina batik bat ashaninka jendearekin kolono espainolen aurrean lortutako erresistentzia arrakastatsua, hein batean iradokitzen diguna bi mende eta erdi beranduago Mexikon Marcos komandanteak Chiapaseko maia jendearekin antolatutako gerrilla zapatistaren erresistentzia eredua.

Juan Santos Atahualpa (1710-1756?)zen espainolek menderatutako aristokrazia inka familia bateko semea, gaztetan jesuitek apaizetarako hautatu eta Espainiaraino eramanda, seminarioan ondo hezia. Ameriketara itzulita, bi mende lehenago suntsitutako inken eremu geopolitikoan bizi ziren herriek  espainolen kontra zeuzkaten ezinegonak josi zituen. 1742rako kolonoak hasita zeuden lehen erasoak jasaten.

Ashaninka jendearekin berehala lortu zuen konexioa Atahualpak. Etnia hark posizio berezia zeukan Amazonian Cerro de la Sal mendiko –gaur Peruko Oxapampa probintzian– gatzaren komertzioa zela eta. Garaiko lingua franca zen kitxua bazekiten askok. Eta, batez ere, bi mendetako esperientziak irakatsia zien atzerritar zuriek ez zekarkietela kalamitatea besterik: Europatik eramandako gaixotasunek suntsitu zituzten hango populazio osoak, misiolariek opari eta hitz gozoz bezala zigor latzez aldarazten zieten munduaren ikuskera eta apaizekin batera etortzen ziren militarrak jendeak hil, herri osoak lekualdatu eta kontzentrazio eremuetan pilatu eta, azkenik, haurrak bezala helduak jabe berrien zerbitzuko esklabo bihurtzera.

Inbaditzaile espainiarren kronikek diote indioen matxinada lehertu zela Domingo Garcia izeneko frantziskotarrak haietako bat –ez zen lehenbizikoa izango– zigorrez egurtu zuenean. Handik laster hasi ziren indigenak ihes egiten fraideek kudeatutako herrietatik, misioei erasotzen, soldaduak bezala apaizak hil edo preso harrapatzen... Santos Atahualpak libre utzitako presoen bidez bidaltzen zizkien mezuak espainiarrei, treguak eskainiz. Inperioak, baina, ez zuen treguarik onartzen bereak zituen salbaiekin.

Militar espainiarrek oihan beltz haietan mila soldadutaraino sartu zuten, ashaninkek aurre egingo zietelakoan. Alferrik. Hauek inbasoreei bidea libre uzten zieten gero ezustean atzetik erasotzeko, tropa gutxirekin lagatako misioak kixkaltzeko... Atahualpak bazekien espainolei ezin ziela irabazi, baina kolpe bat hemen eta kolpe bat hor, inbasoreei erakutsi zien ezingo zutela beren presentzia egonkortu bazter haietan.

1752rako ashaninken lurraldean ez zen ez misio eta ez herri espainiarrik geratzen. 120 urtetan ez zen gizon zuririk gehiago arriskatuko paraje haietan. 1756an galtzen da Juan Santos Atahualparen arrastoa. Haren heriotzaren dokumentu zehatzik ez da. Ashaninka zaharrek diote buruzagia ortzian barrena joan zela su batek eramanik.

Kanal hauetan artxibatua: Herri indigenak  |  Peru  |  Kolonialismoa

Herri indigenak kanaletik interesatuko zaizu...
"Ez diogu kolonizatu izateari utziko hezkuntza sistema irauli artean"

Joan den ekainaren 17an, Ekuadorreko Imbaburako gobernadore izendatu zuten. Eskualdean influentzia handiena duten zazpi emakumeen artean ageri da. Herrialdean inoiz izan den gobernadore indigenarik lehena. Paolina Vercoutere Quinche, kitxua.


2017-11-02 | Miren Osa Galdona
Hondurasko Estatua da Berta Caceresen hilketaren erantzule, ikerketa baten arabera

Hondurasko hainbat goi karguk eta funtzionariok Berta Caceresen hilketarekin lotura zuzena izan dezakete, GAIPE Aholkulari Adituen Talde Independenteak eginiko ikerketaren arabera. Fiskaltzak froga nahikoa izan ditzake Estatuarekin zerikusia duten profesionalak akusatzeko.


2017-10-12 | Andoni Mikelarena
Hispanitatearen ala Herri Indigenen Erresistentzia eguna?

Duela 525 urte, 1492an, iritsi zen Cristobal Colon Guanahani uhartera (Bahamak). Ondorio latzak eragin zituen bidaia hark. Amerikaren kolonizazioaren hasiera. Milioika herritar hil, herri indigenak suntsitu, hitz batean esanda, genozidioa.


"Argi utzi dugu gure feminismoa nekazariena eta herritarra izango dela"

La Vía Campesina mugimenduak mende laurdena darama martxan eta uztailean Euskal Herrian egin zuen bere ibilbideko zazpigarren kongresua. Derion bildu ziren munduko hamaika txokotako nekazarien ordezkariak, tartean, Francisca “Pancha” Rodriguez txiletarra, emakume eta nekazarien babeslea. Herrion kontzientzien gainean zama handia dagoela uste du, eta ez du erronka handia gutxietsi nahi, baina Pinocheten diktaduraren aurka borrokatu zenak oraindik ez du itxaropenik galdu.


2017-10-06 | Miren Osa Galdona
118 indigena hil zituzten 2016an Brasilen, lurren pribatizazioengatik

Michel Temer Brasilgo presidentearen gobernuak Amazonaseko hainbat lur multinazionalen esku utzi zuenetik, 118 indigena hil zituzten Brasilen 2016an. CIMI Indigena Misionarioen Kontseiluaren arabera, indigenen lurretan egurra ustiatu nahi duten enpresek eragin nabarmena izan dute bertakoen egunerokotasunean. Indigenen komunitate asko mehatxupean bizi direla diote eta, etekin ekonomikoaren mesedetan, enpresek indarkeriaz jokatzen dutela.


2017-07-21 | Unai Brea
"Argentinako iparraldean familia askok galdu dituzte lurrak, eta soja eremuen erdian bizi dira orain, uharte txikiak bailiran"

Argentina iparraldeko Santiago del Estero probintziatik etorri da Deolinda Deo Carrizo La Via Campesinaren Nazioarteko Biltzarrera. Nekazari indigenen eskubideen alde borrokan diharduen MNCI (Nekazari Indigenen Mugimendu Nazionala) taldeko kidea da, baita mugimendu probintzialekoa ere.


"BBVA bezalako bankuek eskuak zikinduta dituzte"

Rafael Gonzales ekintzaileak (Minneapolis, AEB) erro indigenak ditu –Puerto Ricokoak ere bai–. Horrek eraman zuen, besteren artean, bere hiritik autoz sei ordutara zeuden NoDAPL erresistentzia kanpamentuetara. Herri indigenek eta ekologistek hilabete luzez Dakota Access Pipeline oliobidearen kontra egin zuten Standing Rockeko kanpamentuetan. AEBetako gobernuak kanpamentuak suntsitu eta oliobidea eraiki ostean, Europan barrena itzulia egin du Gonzalesek.


Berta Caceresen alabari eraso egin diote

Berta Caceres indigenen eskubideen eta ingurumenaren aldeko Hondurasko ekintzaile zenaren alabak eraso egin diotela salatu du. Bertha Zuñiga alaba gazteena COPINH talde ekologistako bozeramaile izendatu berri dute.


Erresistentzia martxa koloretsua

Kolonbiako herri indigenetako milaka lagunek “lurraldea, bizitza eta herrien duintasuna” aldarrikatu dute Jamunditik Calirainoko martxan. Gobernuaren eta FARC-en arteko akordioaz geroztik 180 herritar indigena hil dituztela eta herri indigenen aurkako giza eskubideen urraketa etengabea dela salatu dute ondorengo komunitateetako kideek: Guainia, Meta, Guajira, Amazonas, Misak eta Chami. Amalurra defendatu eta babesteagatik beldurtzen, hiltzen edo herrietatik botatzen dituztela salatu... [+]


2017-04-25 | Unai Brea
Dakotako oliobide proiektutik finantzazioa kentzeko eskatu diote BBVAri

Espainiako Ekologistak Martxan taldeak eta AEBetako hainbat mugimenduk bat egin dute apirilaren 25ean sare sozialen bidez BBVAri eskatzeko Dakota Accces Pipeline oliobide proiektuari finantzazioa ken diezaiola. Barack Obamak oliobidearen eraikuntza geldiarazi zuen 2016ko abenduan, Sioux herriak eta hainbat estatubatuar talde ekologistak Standing Rocken egindako borrokaren ondorioz, baina Donald Trumpen administrazioak berriro ipini du abian.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude