Basoa jan

  • Basoa behera, basoa gora. Gure etorkizuneko ingurumen politikaren ardatza beharko lukeenaz, suak kiskaltzen ez duen artean ez gara gogoratzen. Orain bai, Portugalgo zorigaiztoko sutearen ondoren, denon ahotan basoa. Eukalipto urdina dela (Eucaliptus globulus), pinu beltza dela (Pinus radiata), bertako edo kanpoko espezieak direla... Badaukagu bai, zer hitz egin, proposatu, elkar hartu, adostu eta bideratu basoaren etorkizunaz. Baina suak pasatako lurraren azala berritu eta birsortzen den bezala, suaren puria pasatakoan egin beharko da.

Jakoba Errekondo
2017ko uztailak 16
“Baso jangarri” esaten zaio azken urteotan hedatuz doan nekazaritza ikuspegi berri bati. Argazkian, arakatza. (Arg.: Jakoba Errekondo)
“Baso jangarri” esaten zaio azken urteotan hedatuz doan nekazaritza ikuspegi berri bati. Argazkian, arakatza. (Arg.: Jakoba Errekondo)

Purialdian bada, baita ere, basoari begiratzeko era berri bat. “Baso jangarri” deitzen da azken urte hauetan hedatzen ari den nekazaritza ikuspegi berri bat. Ia atzo arte basoa izan da gure bizimoduaren oinarria. Bertatik eskuratu izan dugu energia (egurra, adarra, ikatza, iduria...), ura, materialetarako zura, erritoei eta espiritualitateari eusteko landareak eta usteak, inaurkinetarako azpigaia (zarba, garo, orbel...), aziendarentzako larreak eta bazkak, sendagaiak (belar, sustrai...) eta geuretzako jakiak (perretxikoak, landareak, animaliak, fruituak...).

Jakiak sortzeko erabilpen horri helduta, etorkizunean jaki ugari sortuko duten basoak sortzeko asmotan dabil jende mordoxka bat. Nola diseinatu, sortu eta mantendu baso jangarriak? Bi baldintza: non biziko da baso hori eta zer bildu nahiko dugu gero. Horien arabera egiten dira moldaketak eta landaketak. Izan ere, bada zer landatu. Hasteko, zuhaitzak eta arbolak etortzen dira burura: fruitu arbola ezagunak, baina baita ezezagunak edo aspaldi bazterrera utzita ditugunak ere: otsolizarra, gurbea, basagurbea, hostazuria, gurbitza, sagarmina, maaltza; ezkurrak ematen dituzten haritz, ametz, erkametz, arte, artelatz eta abarrak; pinaziak ematen dituzten pinuak, pagoa... Zuhaixkak ere badira emaile oparo askoak: laharra, endalaharra, ahabia, mugurdia, arakatza, arkakaratsa, erramua...

Jaki sortzaile izateaz gain, beste erabilpenetan pentsatuz basoa sortzen duenak asmatuko duela iruditzen zait: aisialdia, didaktika, etnobotanika, paisaia kulturala...

Kanal hauetan artxibatua: Basoa  |  Elikadura

Basoa kanaletik interesatuko zaizu...
2017-07-23 | Garazi Zabaleta
Euskal Herria basoz baso

Eguzki sasoia iristearekin batera ohiko bihurtu da gure kostaldeko herriak bertako nahiz kanpoko jendez betetzen ikustea. Hondartzak lepo, masifikatuta, eskuoihala jartzeko ia tokirik gabe egon ohi dira maiz. Badirudi eguraldi onarekin ahaztu egiten zaigula itsasaldeko norakoetara ez ezik, bestelako esparru naturaletara irteera aukera ugari ere baditugula: horietako bat dira basoak.


Jadav 'Molai' Payeng, zuhaitzak benetan landatzen zituen gizona

Berrogei urtean lortu du 550 hektareako oihana sortzea Indian Brahmaputra ibai bazterrean basamortu bihurtutako lurretan, higadurari eta desertifikazioari aurre egin dakiokeela erakusten duen eredu bilakatuz. Baina abere basatien kalteak nozitzen dituzten bizilagunei ere egin behar die aurre, eta zer esanik ez inguruan eraikitzen ari diren urtegi handi baten mehatxuari.


2017-07-10 | Estitxu Eizagirre
UNESCOk Munduko Ondare izendatu ditu Nafarroako bi pagadi

Lizardoia (Iratiko basoan) eta Aztaparreta (Isaban) basoetako pagadiak Munduko Ondare izendatu ditu UNESCOk. Europako jatorrizko pagadiei "salbuezpenezko balio unibertsala" aitortu die, beste hainbaten artean, Nafarroako bi hauei.


Egur birziklatuz eraikitako Erraldoi Ahaztuak

Thomas Dambo artista daniarraren azken artelana dira: egur birziklatuz eta boluntarioen lanari esker eraikitako sei erraldoi, Kopenhage inguruko baso eta zelaietan ezkutatuta, altxorraren mapa erabiliz edo arroketan idatzitako olerkien arrastoak jarraituz aurkitu daitezkeenak.


2017-04-16 | Jakoba Errekondo
Jakinduriaren zuhaitza jezten

Lurmenunean belaunikatu, daratuluarekin enborra zulatu, zuloaren tamaina bereko plastikozko tutu bat sartu eta beste muturrean ontzi bat jarri. Bestela, adarra moztu eta botila bat sartu. Udaberria nabarmena da, eta urkia (Betula spp.) dagoeneko mugitzen ari da. Izerdia dantzan jarri du, eta hostaia hedatzera doa. Izerdi hori harrapatu nahi da, udaberriko lehen izerdia.


2017-03-26 | Jakoba Errekondo
Irakurleak galdezka

Kaixo Jakoba. Pagadi gazte bat daukat eta esan didate komeni izaten dela, landarea gaztea dela, mutur bat utzi eta beste muturrak moztea. Zer iruditzen zaizu? Eta zein ilargirekin moztu behar nituzke mutur horiek? Mila esker eta ongi izan.

Kepa Martinez (Alegia)


Basoen Nazioarteko Egunean FAOk biomasaren erabilera energetikoa bultzatu duela salatu dute

Europako 46 erakundek gaitzetsi dute NBEren Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (FAO) Basoen Nazioarteko Egunean basoak erretzea bultzatzea. Basoen ekosistemaren iraupenaren eta zaharberritzearen alde egitea eskatu diote.


2016-11-06 | Jakoba Errekondo
Amaia Ezpeldoi hil dugu

“Intziri handi gaiñialat / herrekatik zen elkhitzen / ezpeldoietan dütügü / ützirik ürrüntzütützen”, idatzi zuen Junes Casenave-Harigilek Santa Grazi pastoralean. Pirinioetako ezpeldoiak bere onenean ezagutu ditu bizi duen ia mendean idazle zuberotarrak. Apaizten ari zela Palestinan ezagutu zituen bertako jendearen sarraskien tankerakoa bizi dute egun bere herriko ezpeldoi, ezpeldi, ezpeleta eta ezpelategiek. Etorkizuneko zuberotarrek... [+]


2016-10-09 | Jakoba Errekondo
Haginaga baten peskizan

Haginetik haginaga. Hagina, Taxus baccata, haziak erabili beharrik gabe ugal daiteke. Adar muturretako kimuak, aldaxka gisa, aldatu eta landare berriak sortzeko gai dira. Aldaxka landare “amaren” puska bat besterik ez denez, bertatik sortuko den landare berria haren berdin-berdina izango da: hostajearen kolorea, adarrak emateko joera, tamaina, kemena... Klon bat izango da. Klona, aurrekoaren berdina, ezaugarri berberak dituena besterik ez da. Horrek abantailak ditu, eta horiek gure... [+]


2016-10-02 | Jakoba Errekondo
Itxaropena esklabotza da

Hagin bat sortzeko gai bazara, milaka urterako mundu bat egiteko ahalmena duzu. Milaka urte bizitzeko pazientzia hartzen du, bai, haginak (Taxus baccata). Milaka urte horietan mundu asko biziko dira haginaren inguruan: txori, intsektu, landare, goroldio, perretxiko... Etenik gabeko aldaketa bizia. Zure esku dago mundu horiek sortzeko aukera, eta, agian egunen batean, zure munduan egin duzun gauzarik ederrena dela jabetuko zara. Hagin bat sortu.

Hagin bat zure besoetako egin nahi baduzu, bi... [+]


ASTEKARIA Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude