Ezbaiak, mamuak eta etsipena kanpainaurrean

  • Frantziako presidente berria hautatzeko bozak apirilaren 23an eta maiatzaren 7an izanen dira; igandez eta bi itzulitan. V. Errepublikako hamaikagarren hauteskundeak dira, egundainoko berezienak. Aro honetako lehen presidentea, Charles de Gaulle, 1958an izan zen hautatua, erreferendum bidez; gainerako guztiak berriz, sufragio unibertsalez. Lehen aldikoz, presidentea dena ez da hautagai izanen. Hots, François Hollandek ez du bere burua aurkeztu. Hexagonoa krisi politiko handian murgilduta dago. Analista politiko askok Frantziako Estatuaren eraldaketa iragarri dute hurrengo agintaldian, VI. Errepublikaren atarian bide gara.

Mikel Asurmendi @masurmendi
2017ko martxoaren 26a
Emmanuel Macron, Marine Le Pen, François Fillon, Benoît Hamon eta Jean-Luc Mélenchon.

2017ko Frantziako hauteskunde presidentzialak azken 60 urteetako berezienak dira. Kanpaina ofizialki hasi gabe, “arrakastarik gabekotzat” jo dituzte adituek. Hona jarraian –hautagaien programak hurrengo baterako lagaz–, hauteskunde hauek berezi egiten dituzten zortzi ezaugarri:

1. V. Errepublikaren garaian, legealdia amaitu berri duten presidenteek agintzen segitzeko aukera gehien izan dute, oraingoan, presidente lehian sendo den bakarra Front National-eko Marine Le Pen da. Zaila da oso, bigarren itzulian berarekin lehiatuko dena antzematea. François Fillon (Les Républicans) eta Emmanuel Macron (En Marche) dira aukera gehien dutenak. Ezkerreko Benoît Hamon (Parti Socialiste) eta Jean-Luc Mélenchonen (La France insoumise) arteko akordio batek ezkerraren aukera suspertu lezake. Egiari zor, bien jarrerak ikusita, aukera gauza ezina da.

2. Primarioak: Frantzian primarioek ez dute inoiz, aldion izan duten garrantzia. Primarioak eskuin eta ezkerreko alderdietan (LR eta PS) jokatu dira, eta berauek izugarrizko higatzea eragin diete biei. Nicolas Sarkozyk irabazi ezean –presidente izana– , Alain Juppé iragarri zen –eskuineko zentrista– LRko primarioetako garailea. Usteak ustel, Fillon nagusitu zen inkestak hankaz gora ezarriz. PSn berriz, Hollande presidenteak aurkezteari uko egin izanak bere agintaldi hutsala agerrarazi zuen. Manuel Valls lehen ministro ohiak Hollanden tokia hartu nahi izan zuen, alabaina PSko ildo sozialdemokratak –alderdiaren aparatuak– bere boto-emaileen sostengua galdu duela “onartu” behar izan du. Hamon jalgi da garaile. Alderdiko askoren ustez, presidente izateko mailarik ematen ez duen hautagaia, areago, zirkulu politiko zenbaitetan Hamonek “barregura” sorrarazi du. Hauteskunde primarioek V. Errepublikaren garaian agindu duten alderdi nagusien gabeziak azaleratu dituzte.  

3. Penelopegate afera Fillon auzi gaitza bihurtu da frantziarrentzat, politikoki nahiz moralki. Le Canard Enchainé aldizkari satirikoak LRko hautagai Fillon bere senitartekoak lanpostu faltsuen bidez enplegatu izanaz salatu ondoren, etsipen giroa barreiatu zen Hexagonoan. Lehen ministro ohiaren aurkako ustelkeriaren akusazioek erabat baldintzatu dute kanpainaurrea, baita erabat aztoratu ere eskuin gaullista. Fillonek tinko aurre egin die bere alderdian kontra egin diotenei. Haatik, LRen aukerak puntu asko galdu du Macron hautagaiaren aldean. Juppék Fillon ordezkatuko ote zuen zabaldu zen une batez, Fillonek temati eutsi dio egoera latzari. Azkenaldion, hasierako bere oldarra apaldu du eta Justiziaren aurrean lasaiago agertu da. Primarioak irabazi ostean, Marine Le Peni aurre egin ziezaiokeen bakarra bera zen, baina haren aurkako auziak ikaragarrizko higadura ekarri dio berari eta eskuinari. Fillonek Justiziaren segimendua izanen du kanpainan zehar,  baita “mamua” ere.

4. “Konspirazioa” omen da kanpainaurrea “zikindu” duena. Frantzian egundo ez dira hautagaien arteko tamainako akusazioak entzun. Fillonek frantziar justiziaren inpartzialtasuna zalantzan jarri du. Bere ustez, Estatuko aparatua kontrolatzen dutenek (Eliseotik eta Matignonetik) Hollande presidenteak eta Bernard Cazeneuve lehen ministroak zuzendutako kanpaina izan dela aditzera eman du, zeharka bada ere. Bere abokatuen ustez, hedabideek justizia “orkestratu” dute Fillonen aurka egiteko. Herritarrek baino ezin dute bera jujatu, eta hori bozen bidez eginen dutela, erran du LRko hautagaiak. Fillonek berak bere “hilketa politikoa” eratu izanaz akusatu ditu arerio politikoak. Presidentegai batek ez zituen V. Errepublikaren egiturak eta baloreak sekula ezbaian jarri. Alabaina, frantziarren gehiengoaren ustez, Fillonek marra gorria gainditu ez ezik, bere hilobia ere berak zulatu du.

5. Macron fenomenoa: En Marche da Macron Eliseora eraman behar duen sasi-alderdi politikoa. “Macron zer da, eskuindarra edo ezkertiarra?”, galdetzen dute frantziarrek. Macronek ez du konplexurik, “rassemblement” hitza du gogoko, hau da, Frantziak bizi duen krisitik ateratzeko ezker nahiz eskuineko sektoreen “kontzentrazioa” eskaintzen du. Mundializazioa eta kapitalismo liberala ordezkatzea leporatzen dizkiote ezkertiarrek. Eskuindarrek berriz, Macron irrealistatzat jotzen dute; baita populistatzat jo ere bi aldeek. Ordea, bera jakitun da, egungo ekonomia kudeatzen duen établissement-arentzat bere profil politikoa Fillonena –Hamonena, zer esanik ez– baino aise hobeagoa dela. Hollanden agintaldian ekonomia-ministroa zela, Macronek garaiz utzi zuen gobernua, baita Eliseorako lasterketa arin abiatu ere. Le Penekin batera bera da bigarren itzulirako faboritoa. Biek ala biek kontraesan eta eragozpen franko gainditu behar dituzten arren –Le Peni lehenik eta Macroni azkenik, biei diruaren erabilpen okerra egin izana egotzi diete– beste hautagaiak baino hobeto iritsi dira kanpainaren atarira.

6. Inkestak: aipatutako bost hautagaiak ez dira bakarrak, badira gutxienez beste bost ere, eta gehiago aurkez liteke azken unean. Inkesten arabera, bozen %1-3 artean jasotzearen aukera baino ez dute horiek. Euren ustez, ordea, inkestek herritarrak manipulatzen dituzte erabat. Herritar gehienek ere, gero eta uste sendoagoa dute inkestek eta hedabideek hautesleen nahia “manipulatzen” dutela. Egiari zor, inkestek iragarriak eta bozen emaitzek ez dute bat egin azkenaldion. Donald Trumpen kasua lekuko. AEBetako primarioetan inkestek egungo presidenteari ez zioten agindu herritarrek gero emandako sostengua. Frantzian antzeko “mamua” dabil airean.    

7. Hamon fenomenoa paradigmatikoa da. Sozialismo errealaren porrota gainditzera deitua da nonbait. Alta, ez da PSren hautagaia, edo ez du behintzat alderdiko nagusien onespena jaso orain arte. Hamonek Vallsen lekua hartu du eta Hollanden bosturteko politika kaskarrari onespena ematea exijitzen dio alderdiak. Hamonek hori eginez gero, Mélenchonek bere aldeko ezkertiarren boz asko jaso lezake. Mélenchon, alta, ezker despota eta jakobinistaren ordezkaria da askorentzat. Komunista ohi askok bera eta Hamonen ordez, Macron hobetsi dute. Munduan nagusitu den liberalismoak berak jota dago Frantziako ezkerra ere.  

8. Frantziak krisi ekonomiko sozial eta politiko gaitza bizi du. Mundializazioak eta Ekialde Hurbileko egoera gatazkatsuak –islamismo fundamentalista,  jihadismoa tarteko– bere izaera sendoa durduzarazi dute. Adibidez, Turkiako presidente Erdogane eta atzerri-ministro Cavusoglu Europar Batasunaren aurka gogor mintzatu dira Metz hirian emandako mitinean. Europan nazismoa bizirik dagoela erran dute. Besteak beste, Angela Merkelen Alemania izan da euren hitzen jomuga, baita Herbehereak ere. Alabaina, Turkiako mandatarien agerraldia Europako hainbat estatutan debekatua izan den bitartean, frantziarrek turkiarren irainak entzun behar izan dituzte beren lurraldean. Turkiar komunitateak Europan –eta Frantzian– daukan pisuak Frantziako Gobernuaren “onespena” erraztu du hauteskundeen atarian. Europako krisia eta noraeza eragin berezia izaten ari dira hauteskundeen atarian –Europak arnasa hartu du, liberalismoa eskuineko populismoari gailendu zaiolako Herbehereetako  hauteskundeetan, Brexit “mamua” uxatuz  behin-behinean–. Hala ere, Trump fenomenoa “mamu” baten gisara dabil Frantzian eta Europan orobat. Europar Batasunaren etsai Marine Le Pen ongi baino hobeto baliatzen ari da efektu hori.


Frantziako hauteskunde presidentzialak kanaletik interesatuko zaizu...
2017-04-24 | Mikel Asurmendi
Macron neoliberala garaile; PSren hondamendia

En marche!-ko Emmanuel Macron eta Fronte Nazionalaren (FN) Marine Le Pen lehiatuko dira berriz ere maiatzaren 7an. Inkesten arabera Macron liberalak (bozen %23,49 eskuratu du) aise gaindituko du Le Pen eskuindar muturrekoa (%22,09) bigarren itzulian: bozen %60 eta %40 inguru jasoko lituzkete hurrenez hurren. Presidentzialetako parte-hartzea ohikoa izan da: %77,3. Inkestek iragarritako kronika baten isla dira lehen itzuliko emaitzak.


Frantziako presidente hautagaiek ez dute hizkuntza aniztasuna babesteko grinarik adierazi

ELEN Europako Hizkuntzen Berdintasun Sareak egindako analisiaren arabera, hauteskunde kanpainan kultur aniztasunaren aurka egiten duen nazionalismoa bultzatzen ari dira hautagai nagusiak.


2017-04-21 | Xuban Zubiria
Lau hautagai irabazle bakarra

Hauteskundeak begi bistan, inkesten burbuilatik haratago, inor gutxi ausartzen da igandean zer gertatuko den esatera. Asko du jokoan frantziar gizarteak hauteskunde hauetan. Frantziako hauteskunde sisteman azken urteetan hegemonikoa izan den sozialdemokrazia eta eskuin tradizionalaren arteko lehia ilusio bat da jada.


2017-04-21 | Mikel Asurmendi
Jean Lassalle biarnesa, frantziar presidente izateko hautagai xelebreena

Jean Lassalle biarnesa da euskaldunengandik hautagai hurbilena Frantziako presidentzialetan. Pirinioen magaletan hazia da. Auzapeza, diputatua eta laborari-semea da. Aukerarik gabeko sei hautagaietako bat da.


2017-04-16 | Bea Salaberri
Milesker Lev

Orain dela zenbait aste liburu lanketa aberasgarri bezain argigarria burutu genuen ikastaldean, Nestor lankide irundar zoliak ekarria: Lev Tolstoiren Zenbat lur behar ditu gizon batek? ipuina, zeinetan Pahom handinahi aseezinaren balentriak kontatzen baitira.

Ezin interesgarriagoa galdera. Izan ere, zenbat sos behar da bizitzeko ongi? Hau da, apailatu, fakturak ordaindu, haurrak gastatu, bidaia bat edo beste egin? Erran nezake bi mila euro inguruko hilabete saria, hortik landa probetxuzko... [+]


2017-04-16 | Mikel Asurmendi
Hautesleek bozen erabilgarritasuna bilatzen dute etsipenez

Apirilaren 23an presidente berria hautatzeko lehen bozketa eginen da Frantzian. Hamaika dira hautagaiak, baina bostek baino ez dute neurriko aukera. Horietatik hiruk dute podiuma hurbilen: Marine Le Pen, François Fillon eta Emmanuel Macron.


Harrera "beroa" egin diote Fronte Nazionalari Baionan

Eskuin muturreko alderdiak ekitaldia egin du Baionan asteartean. Ehunka lagunek protesta egiteko elkarretaratzea egin dute. Poliziak bost pertsona zauritu ditu gomazko pilotaz. 


2017-04-07 | Mikel Asurmendi
Hiru hautesleetako batek baino ez du bere boza erabakita

Apirilaren 23an presidente berria hautatzeko lehen bozketa eginen da Frantzian. Hamaika dira hautagaiak, baina bostek baino ez dute neurriko aukera. Horietatik hiruk dute podiuma hurbilen: Marine Le Pen, François Fillon eta Emmanuel Macron.


2017-03-24 | Mikel Asurmendi
Kanpaina abian da, ziurgabetasuna eta giro nahasia

Frantziako presidente izateko hautagaiak hamaika dira. Hala ere, hedabideek eta inkestek bost baino ez dute Eliseo Jauregian maizter izateko aintzat hartzen. Bigarren itzulirako, berriz, hiru dira hautagai nagusiak: Marine Le Pen, Emmanuel Macron eta François Fillon.


2017-03-06 | Mikel Asurmendi
Juppék ezezko biribila Fillon ordezkatzeari

Alain Juppék duda-muda guztiak uxatu ditu Bordeleko Herriko Etxean eman berri duen prentsa-aurrean. Les Républicans-eko (LR) sektore batzuek asteburuan zentro-eskuineko auzapez interpelatu dute Fillonen ordezkoa izateko. Juppék “berandu da” guztizko batez erantzun die.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude