Bargota (Nafarroa)

Ura ardo bilakatu zenekoa

  • Aztia, ardoa, kateak eta zortzi puntadun izarra, ez da uraren arrastorik ageri Bargotako armarrian, baina jakin badakigu ura izan dela herri honen ardatza, urak ezarri baitzituen udalerriaren mugak Bargota herri bilakatu zenean. Torres del Ríotik iritsi gara Bargotara, neguan egin dugu txangoa baina urteko edozein sasoitan bisitatu daiteke aztiaren herria. Pablo Antoñanak literaturara ekarri zuen Joarreko Errepublikan gara eta ez gaude bakarrik.
     

Patxi Larrion @plarrion
2015eko maiatzaren 31
Bargotako plaza.Cornava-CC By SA

Udaletxeko Plazan utzi dugu autoa, herriak badu zer bisitatu, eraikinik ezagunena jauregi barroko bat da, Ganuzatarren Linternako etxea, baina ura dugu helburu, ibilbidea herritik bertatik hasiko dugu Gorañoko bidea hartu eta Mariñanas errekaren erretenera jaitsiko gara. Bargotako Udalak berriki seinaleztatu ditu Arbantako ubidearen hamalau kilometroak, Goraño herri hustua Ebro ibaiarekin lotzen dutenak.

Bargota Vianako auzo bat zen Arbantako sistema hidraulikoa eraikitzen hasi zenean. XVI. mendearen bukaeran hasi eta XVII. mendearen hasieran amaitu ziren eraikitze lanak, ekuazioa garbia zen: ura nola eraman ipar euritsu (1.000 mm) eta malkarretik hego lehor (500 mm), oparo eta zelaira. Iparrera, Gorañora joko dugu. Mariñanas errekaren eskuin aldean lonbardiar makalen zerrendak lan hidraulikoaren bidea salatuko digu ibilbide osoan.

Lau mende iraun duen sistema

Goraño herri hustuan topatuko dugu lehenbiziko egitura, uhate bat. Ura desbideratzeko lana egina, ubidea hondeatu behar izan zuten Bargotakoek, baina ez ziren bi horiek sistema hidraulikoaren egitura bakarrak, beherago presagain bat topatuko dugu, horrek sorturiko urmaela 5.000 metro kubo biltzera iristen zen, eta presagainak bazuen ur emaria erregulatzeko sistema bat.

Lau mende igaro dira sistema hidrauliko hau martxan jarri zenetik eta berriki arte erabili izan da, azkeneko ur enkantea 1967an egin zen. Arbantako ubidean ingeniaritza lana bezain garrantzitsua dugu ura erabiltzeko ordenantza. Hasieran txanda sistema bat hobetsi zuten, eta XIX. mendearen erditik aurrera ura enkantean jartzen zen. Menturaz independentziak zerikusi izan zuen arau aldaketa honetan, izan ere, 1818an Bargotak Vianako auzoa izateari utzi zion.

Ardoa xede

Ura ardo bilakatzea zuten helburu, mahastien aldi begetatiboa martxoan amaitzen da, mahastiak Gorañotik ekarritako urarekin ureztatzen ziren eta martxoko ura zen garestien. Arbantan gara, Errioxako ardo ekologiko on baten sorburuan, eremu zelaian ur-tanga bat nabarmentzen da, nekazariek ura bertan zuten eskura, ez zuten herriko iturritik soberazko zamarik garraiatu behar, alferrikako lanik ez nekazarientzat, horren lekuko dugu ere arestian ubidetik hurbil ikusi dugun dolarea, pasa den udan antzeman zuten, ezponda baten gaineko harria probesten zuten mahatsa ardantzean bertan mama bihurtzeko, ahalik eta arinen bueltatu nahian herrigunera. Itzultzeko tenorea heldu zaigu, baina aurretik azpiko latsagian pausatu gara, uda amets iturritik edan dugu.

Autoa utzi dugun tokitik Nuestra Señora del Poyo ikus daiteke. Beste baterako utziko dugu ermita ondoko zelaigunea bisitatzea. Lehenengo karlistadan bertan egiten zen presoen trukea karlista eta liberalen artean. Horiek Joarreko Errepublikan horren ohikoak diren istorio karliberalak dituzu.

Aztiak sustaturiko lana

Zugarramurdiko herritarrekin batera 1610ean Logroñon epaitu zuten Joanes, baina Vianako Endregoto sorgina ez bezala aztia libre atera zen prozesu hartatik. Joanes aipatzen duten agiri gutxi ezagutzen ditugu, alta, Bargotan eta inguruko herrietan anitz dira ahoz transmititu diren istorioak. Bargotako Joanes hila zen Arbantako ubidea martxan jarri zenerako, baina eraikitze lanak aztia bizi zelarik egin ziren. Nekromantea izan al zen Arbantako ureztatze sistema diseinatu zuena? Barkatuko al didate lizentzia literarioa urmael bat betetzeko adina izerdi bota zuten orduko jornalariek! Bargotakoek ez dute aztia ahaztu, aurten ere uztailaren erdirako Sorgintza Astea antolatu dute. Bi ekitaldi nabarmendu ohi dira, Joanesen bizitza gogoratzen duen antzezlana eta sorgintza azoka. Diotenez azokak ez du paperik, eta ez da edaberik falta Nafarroako Bargotan.

Kanal honetan artxibatua: Nafarroa

Nafarroa kanaletik interesatuko zaizu...
'Telleria eta gero, zer?' liburuari buruzko polemika
Nork hil nahi du euskarazko nobela beltza Baztanen?

Fikziozko liburu bati buruz solasean aritu ziren Nafarroako Parlamentuko Hezkuntza Batzordean otsailaren 6an, ordu eta hogei minutuz, tarteka tentsio handiz. Egoera bitxia eragin du UPNk, Lekarozko institutuko DBH4ko ikasleek irakurri duten eleberri bat jo-puntuan jarriz. Ernesto Prat Urzainkiren Telleria eta gero, zer? (Elkar, 2017) da nobela, genero beltzekoa, eta eskuin erregionalistak salatu du zentroko irakasleek “jarrera ideologiko eta politiko batzuk inposatzeko” erabili... [+]


2018-02-25 | Xabier Letona
Ricardo Urrizola. Historia artxibo arakatzailea
"Badirudi 36ko Iru˝ean pistola, alkohola eta barrabilak zirela nagusi"

Iruñeko Artxibo Militarra arakatu duen lehen historialaria da. Horren fruitu da Consejo de Guerra. Injusticia militar en Navarra, 1936-1940 liburua (Altaffaylla-Txalaparta, 2017), Navarra 1936: de la Esperanza al terror liburu ezagunaren segida. Hark 3.000 hildakoren berri eman zuen. Honek auzitegi militarren ohiko jarduna, gizarte zibila militarren begietatik ikusia eta armadaren erabateko kontrola erakusten ditu.


Udako asteazken bat

Nøgen taldearen kontzertu akustikoaren kronika. Iruñeko Herriko Tabernan, otsailaren 7an.


2018-02-23 | Uriola.eus
"Europa Gotorlekurik ez, Giza Eskubideak ez dira negoziatzen" protesta antolatu dute hiriburuetan iganderako

Datorren otsailaren 25ean, igandean, Ongi Etorri Errefuxiatuak elkarteak manifestazioa antolatu du. Ekintza errefuxiatuen eta migratzaileen Giza Eskubideak errespeta daitezen aldarrikatzeko, bai eta nazioarteko akordioak eta itunak bete daitezen ere, eta migrazio-politika humanoak exijitzeko erabiliko dute.


Altsasukoa "terrorismo delitua" ez dela aldarrikatu eta kasuaren berri emateko Nafarroari bira emanen diote

Herriz herri joanen dira Altsasuko hainbat herritar, gazteen auzia zertan den azaltzeko, izan ere, bertako zortzi laguni, guztira, 375 urteko espetxe zigorra eskatu die fiskaltzak. Audientzia Nazionalean epaituko dituzte, apirilaren 16tik 17ra. 


Kronikaren tradizioa abiapuntu, errealitatea kontatzen trebatzeko ikastaroa antolatu du UEUk

Lau larunbatez jarraian eginen da Iruñeko Kondestablean 9:30etatik 13:30etara Errealitatea kontatzeko manerak ikastaroa. Iñigo Aranbarri, Iñigo Astiz, Edurne Elizondo eta Koldo Izagirre izanen dira irakasleak. Oraindik eman daiteke izena. 


Altsasuko gazteak eta Nekane Txapartegiren auzia Amnesty Internationalen txostenean

Nazioarteko erakundeak urteko txostena kaleratu du eta Espainiako Estatuari dagokion atalean nabarmendu ditu segurtasun indarren gehiegikeriekin, informatzeko eta biltzeko askatasuna urratzearekin edo tortura salaketa eta estradizioekin zerikusia duten kasuak, askotan euskal herritarrei lotuak.


2018-02-20 | ARGIA
La Fuga Trail lasterketa bertan behera utzi dute antolatzaileek

Iruñerriko Ezkaba mendiko San Kristobal gotorlekuko 1938ko ihes ezagunaren ibilbidea lasterketa gisa aurreikusita zuten datorren maiatzerako, baina orain iragarri duenez bertan behera utzi dute.


Nafarroako Euskararen Legea alda dezakeen batzordea eratu du Parlamentuak

1986tik indarrean dagoen Euskararen Legea aldatzea aztertuko duen batzordea sortu du Nafarroako Parlamentuak. EH Bilduk proposatu du, eta Geroa Bairen, Ahal Duguren eta Ezkerraren babesa lortu du. Kontra azaldu dira UPN, PSN eta PP.


2018-02-20 | Axier Lopez
Aman Komunak
"Ez gara jabetzen herri mugimenduak Euskal Herrian duen indarraz"

Ibiltzen hasi berria da, baina esperientzia eta bizipen asko biltzen du Aman Komunak sareak, herri mugimenduko hainbat taldek eta kidek osatzen dutelako. Joan-etorriko izaera izan nahi du: bakoitzaren kolektibotik sare orokor bat aberastu, sareak tokian tokiko eguneroko lana bizitu dezan. Sorreratik ari dira parte hartzen Maddi Sarasua Errekaleorren bizi den itsasuarra eta Urruñako Hartzea Lopez.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude