Mexikoko desagertuak

"Mexikoko Gobernuak erantzukizun zuzena dauka ikasleei gertaturikoan"

  • Duela hilabete, Mexikoko Guerrero Estatuko Ayotzinapa herrian, polizia munizipalak 43 ikasle desagerrarazi eta beste lau tiroz zauritu zituen. "Normalak" deituriko landa eremuko eskola profesionalek hezkuntza kritikoa eta eraikitzailea eskaintzen dute, baina Estatuak haien kontrako jarrera oldarkorra izan du duela 40 urtetik hona. Eraso hau gerra zikinaren azken punta izan dela dio 20 urteko Carlos Ayotzinapako Normaleko ikasleak.

Topatu.eus @topatu_eus
2014ko azaroaren 16a
Ayotzinapako Normaleko ikasle Carlos.
Ayotzinapako Normaleko ikasle Carlos.Topatu.info

Landa eremuko eskola Normaletako ikasle mugimenduaren borroka aspalditik dator.

Bai. Adibidez, 2011n Ayotzinapan, eskola Normaletan matrikulazio berriak ukatu zituen gobernuak. Hori dela eta, Sol autobidea okupatu genuen aldarrikapen baketsu moduan, eztabaidarako mahaia aldarrikatuz. Guerreroko Estatuko gobernariak, Ángel Aguirre Riverok, indar federalak, indar estatalak, ministerioko poliziak eta matxinaden kontrako polizia bidali zituen. Egoera kontrolatu ezin zutela ikusirik, ikasleen kontra tiroka hasi ziren. Bi lagun hil zituzten, eta beste asko atxilotu eta torturatu. Torturatutako bi gazte kalibre handiko pistolekin tiro egitera behartu zituzten, tiroketaren hasiera ikasleoi leporatu ahal izateko. Zorionez, gure lagunak harri eta makilekin baino ez zeudela frogatzea lortu genuen. Nahiz eta poliziek iruzur egin zutela argi geratu, tiro egin ziguten polizia horiek libre jarraitzen dute, justiziatik ihesi, gaur egungo Guerreroko gobernariak berak babesturik.

Ikasle mugimenduaren aurkako errepresio horretan kokatu behar ditugu desagerpenak, beraz?

Irailaren 26an praktiketako irteera bat egin behar genuen Guerrero Estatuko leku marjinaletara. Bidaia abiatu behar genuenean polizia munizipala agertu zen, bidea moztuz. Autobusetik eztabaidatzeko asmoz jaitsi orduko tiroka hasi zitzaizkigun. Guztiz inguratuta gintuzten. Ondoko etxeetako bizilagunek, “Etorri gazteak, gurean babesa emango dizuegu!” oihukatuz haien etxea eskaini ziguten. Zenbaitek, tiroketen arteko segundoak aprobetxatu zituzten etxeetara korrika egiteko. Ihesean ateratako lagun bat tiroz jo zuten buruan; gaur egun Mexikoko Distritu Federalean dago egoera begetatiboan. Anbulantziak zaurituta zeudenak sorostera iritsi zirenean, polizia munizipalak autobusean geratutako gainerako 43 lagunak jaistera behartu eta polizia-furgonetetan sartuta eraman zituzten. Egun ez dakigu non dauden.

Ez al da paradoxikoa desagertutako 43 gazteak hobi klandestinoetan bilatzea, era ofizialean eraman dituztenean?

Gehien atsekabetzen gaituena hori da, Estatuan ez baitago konfiantzazko inor segurtasun publikoari dagokionez. Hurrengo egunean Ministerio Publikora joan ginen atxilotutako gazteak non zeuden galdegitera. Ministerio Publikoaren erantzuna, ordea, aurreko egunean atxilotutako ikasle edo pertsona zibilik ez zela egon izan zen. Edozein modutan, guk presondegietan begiratzea exijitu genuen, bertan ote zeuden ikusi ahal izateko. Banan-banan pasa genituen, baina han ez zegoen inor. 43 lagun hauek, polizia munizipalak atxilotutako momentuan bertan desagertu egin ziren.

Desagertuen senideek eta hainbat ikasle normalistek esan dute Estatuak badakiela non dauden desagertuak. Zuk zer uste duzu?

Guk Estatua estatu terrorista bezala definitzen dugu. Bere helburua gizartea beldurtzea da eta edozein mugimendu sozial estaltzea, izan ikasleena, izan irakaslegoarena edota herritik sortutako antolakuntza soziala. Adibidez, aurpegia desitxuratuta zuen gaztea erakutsi zutenean haien mezua argi zegoen: “Isiltzen ez bazarete, Ayotzinapako normalistei gertatutakoa gertatuko zaizue”.

Estatuak ez du erabili nahi izan bere inteligentzia ekipoa gure eskola-kideak bilatzeko, ez du bere zeregina bete. Gainera, egin dituen bilaketa guztiak zulo klandestinoetan egin ditu, horregatik uste dugu haiek badakitela non dauden. Desagertuak non dauden ez badakizu, leku ezberidnetan hasiko zara bila ezta? Ez soilik zulo klandestinoetan.

Nola baloratzen dituzu sortu diren mobilizazio sozialak?

Babes handia jaso dugu mugimendu sozialen aldetik. Adibidez, gertaera honen harira sortutako ikasle mugimendua oinarrizkoa da guk hasitako borrokari jarraipena emateko, 43 desagertuak bilatzen jarraitzeko. Babes horrek adorea ematen digu eta bakarrik ez gaudela gogorarazten digu. Gainera, estatuaren barruan ez ezik, erakunde internazionalek ere euren elkartasuna erakutsi digute gertakari hauen aurrean.

Zeintzuk dira zuen aldarrikapenak?

Gure kideak, 43 desagertuak, bizirik aurkeztu ditzaten nahi dugu. Epaiketa politikoa eskatzen dugu Igualako alkatearentzat. Kargutik kentzea eta gure kideei egindako kalte guztiagatik ordaintzea nahi dugu. Eta azkenik, Ángel Aguirre Rivero egin dituen sarraskiengatik kondenatua izatea nahi dugu. Zigorgabetasunarekin amaitzea, alegia.

Mexikoko herrialdeak berak ere, Peña Nietoren gobernuak alegia, gertakari hauetan erantzukizun zuzena duela uste dugu. Zergatik? Ez zuelako inolako babesik azaldu gertaerak jazo eta hamar egun igaro arte. Gainera, berak badaki Ángel Aguirre Rivero erakunde sozialen aurka aritu dela eta ez du ezer egin Guerreroko gobernaria presionatzeko; horregatik uste dugu bere babesa duela.

Esan liteke errepresioa handiagoa dela landa eremuan hirietan baino?

Bai, landa eremuetan ingobernabilitate arazo handia dago. Baliabide ekonomiko gutxi dagoenean norberak bizitza aurrera eramateko beste modu batzuk bilatzen ditu. Zoritxarrez, landa eremuetan lan eskasia handia da eta familiek euren burua behartuta ikusten dute delinkuentziara jotzeko: lapurretak, hilketak... Estatuak berak derrigortzen ditu beste bide batzuk hartzera biziraun ahal izateko. Eta tamalez, askok lapurretetan edo erakunde deliktiboetan sartzea aukeratzen dute. Horrek eragina du familia askorengan, euren lurraldeetatik alde egin behar izaten baitute. Injustizia handiak daude gune horietan.

Kasu askotan herritarrek beraiek antolatu behar izan dute euren burua polizia munizipalengandik babesteko, estatalarenganako konfiantza guztiz galdu dutelako. Azken aldi honetan, ikusi izan dugu lotura hertsia dagoela erakunde deliktiboen eta estatuaren segurtasun publikoaren artean. Horrek ekarri du herriak berak segurtasun neurriak garatzea.

 

Eskola Normalak: hezkuntza integrala, interdiziplinarra eta kritikoa praktikan

Zer hezkuntza mota jasotzen duzue normaletan?

Landa normaletan jasotzen dugun irakaskuntza hezkuntza integralera bideratuta dago. Akademikoaz gain, ardatz kulturala dugu, eta honen helburua da gure jatorrizko herrien sustraiak eta kultura sustatzea. Arlo akademikoan, irakasleak ere izateko lan egiten dugu, guk jasotako hezkuntza bera ahaztuta dauden gune marjinaletara eraman ahal izateko. Landa normalistak ez gara mugatzen eskolak ematera, komunitatearekiko lotura bat ere sortzen dugu eta elkarrekin egiten dugu lan.

Landa Normalek zentzu kritikoa izateaz gain, gizartea asko babesten dute, gure egin beharra baita. Nekazarien seme-alabak gara, langileen seme-alabak eta landa Normalek asko eman digute. Horregatik, datozen belaunaldiei ere aukera bat ematen jarraitzea nahi dugu. Bestela, gurasoek gure ikasketetarako baliabiderik ez dutela esango diguten egunean, ezingo izango dugu beste ezer egin. Landa Normal hauek dira aurrera egin ahal izateko dugun esperantza bakarra.

Zer presentzia du zuen jatorrizko herriaren kulturak?

Presentzia handia du. Hainbat eskolatan oraindik badago jatorrizko hizkuntzak lantzeko irakasgairen bat, nahiz eta 2011ko erreformaren bidez gobernuak horiek desagerrarazteko ahaleginak egin. Ayotzinapako normalean, adibidez, hezkuntza interdiziplinar elebidunez irakasten da. Bertan hitz egiten diren hizkuntzak nauathla, mixtekoa eta tlapanelkoa dira.

Orduan, zer ezberdintasun dago landa eskola eta hiri eskola baten artean?

Ezberdintasun garrantzitsuena da jasotzen dugun hezkuntza gune marjinaletara eramateko prest gaudela. Haietan, nekazariak normalean ez du ikasten jarraitzeko aukerarik. Normalak, batez ere, baliabide urriak dituzten familiak laguntzeko daude, benetan beharra duten familientzako.
 

Kanal hauetan artxibatua: Mexiko  |  Herri mugimenduak

Mexiko kanaletik interesatuko zaizu...
2018-04-23 | Txerra Rodriguez
Mexikoko Tosepanen, hizkuntza galerari aurre egiten

"Ideien kontrabandoan aritu izan gara, euskal herrietatik ekarritakoak hemengo ideiekin batu, nahastu, trinkotu, eraldatu ditugu. Eta, era berean, hemengo batzuk hartu, gureekin nahastu eta han ere eragina duten. Asko ikasi dugu, asko partekatu, asko bateratu. Bai, itzela izaten ari da, bai. Izan ere, gure ezagutza mugatua denean (hau da, beti!) lagunduko gaituztenengana jo behar dugu".


2018-04-19 | Txerra Rodriguez
Kronikak Mexikoko Cuetzalatik:
Tosepan kooperatiba: kafea eta piperminaz harago

Orain dela 41 urte sortu zen Tosepan, Cuetzalan aldean. Hasiera batean, bertako herritarrak kafea eta pipermina prezio duinagoan saltzeko elkartu ziren. Ordutik, baina, mugimendua asko hazi da, asko aniztu da. Eta zertan oinarritzen da ba? Ekonomia sozial eta solidarioa da Tosepan, ezer izatekotan.


Sistema kapitalista patriarkalaren aurka altxatu diren emakume indigenak

“Ez da gizonen eta sistemaren lana guri askatasuna ematea; kontrara, sistema kapitalista patriarkalaren lana gu menpeko egitea da”, esan zuen emakume batek zapatistek antolatutako emakumeen lehenengo Nazioarteko Topaketaren irekiera ekitaldian, Desinformémonos atarian irakurri daitekeenez. Martxoaren 8an ireki zituen ateak Morelia Karakola espazio feministak, Txiapasko Tzotz Choj eremuan, eta hil bereko 11n itxi.


2018-03-13 | ARGIA
Frida Kahlo Barbie bihurtu dute: ikono feminista desitxuratzeak artistaren familia haserretu du

Mattel panpin-enpresak Frida Kahlo artista mexikarraren Barbie bat merkaturatu du martxoaren 8arekin lotuta. Produktuak zeresana eman du, besteak beste, Kahloren familiari ez diotelako lehenago jakinarazi.


Haur Galdua
MULTIMEDIA - film laburra

Oiartzungo (Gipuzkoa) ahozko tradizio batean oinarrituta, kutxa magikoekin egindako bideoipuina. Hunucma-n (Yucatan) sortutako La X'tabay bideoipuinaren erantzuna da.


2018-03-04 | Ane Irazabal
Urre berdea

Modako fruitua da. Mendebaldeko herritar urbanoek produktu onuragarrien “erregina” esaten diote, haren koipeak gizentzen ez duelako. Baina ahuakatearen produkzioa odolez zikinduta dago. Mexikoko Michoacan estatua da adibiderik esanguratsuena.


2018-02-20 | ARGIA
40 herrialdetako 700 lagun Chiapasko emakumeen topaketetan

Artea, politika, kultura eta kirola izango dira hizpide eta parte-hartzaileek 200dik gora proposamen egin dituzte.


Bere burua atxilotzen duen animalia bakarra

Garapenaren izenean, munduko espezie guztiak, salbuespenik gabe, menpeko hartu eta merkantzia bilakatu ditugu. Jaten ditugu, janzten ditugu, gozamen  pertsonalerako ehizatu ala giltzapetzen ditugu, zientziaren izenean barrabaskeriak egiten dizkiegu, gure hutsune emozionalak betetzeko bere ingurunetik erauzi eta gure bizimodura behartzen ditugu… Gizakiok naturatik etekina ateratzea (elikadura, eraikuntza, medikamentuak, lanabesak, energia…) zilegia eta ezinbestekoa da, baina... [+]


2018-01-02 | Lander Arbelaitz
Emakumeen nazioarteko topaketak deitu dituzte zapatistek martxorako Txiapasen

Sistema kapitalista, matxista eta patriarkalaren aurka ari diren emakumeen nazioarteko topaketak deitu dituzte EZLN eta Batzar Klandestino Iraultzaile Indigenak. Martxoaren 8, 9 eta 10ean egingo dituzte Txiapasko Tzotz Choj eremuan, Morelia Karakolan. Harrera martxoaren 7an izango da eta agurra martxoaren 11n.


Haurdunaldi subrogatua
Bai ala ez baino harago

Aurreko mendeko 80ko hamarkadan jakin zuten zientzialariek emakume bat norberaren obuluz ernaldu ez zen umeaz erditu zitekeela. Orain herritarron ahotan dago gaia, gure ingurukoek egin dutelako edo egin nahi dutelako, eta batez ere, aldeko eta aurkako iritzi abaniko handia dagoelako. Euskal Herrira 250 haur inguru datoz urtero atzerriko emakumeen umetokietan hazita. Hemen debekatuta dago. Eztabaida ez da legeztatu edo debekatu, hori baino askoz korapilatsuagoa da. Konplexutasun hori ulertzeko... [+]


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude