Pentsamendu mastekatu gabea eskura

  • Saski bete intxaur. Ezkaldian Bilduak.

    Patziku Perurena

Miel Anjel Elustondo
2012ko azaroaren 04a

Negu minean
zuriz estaliren ditun bazterrak
hire soina, sabela eta izterrak

Negu minean
zuriz estaliren ditun herriak
hire ahoa eta ezpain gorriak…

Negu minean
zuriz estaliren ditun haginen adarrak
eta busti eginen hire begi nabarrak…

Negu minean
zuriz estaliren ditun sahatsak
haizeak orrazaturen hire adatsak…

Negu minean
hormatu eginen ditun inguruko ur latsak
eta hire ohoretan iraganen ditun arratsak…


“Negu minean” dut Patziku Perurena 1987an kanta egin zuten geroztik. Hitz eder haietan bota genuen aingura, ez betiko, baina portua dugu poema musikatu hura. Hamaika urtean lagun egin diguna. Bistan da, Negu minean baino gehiago da Perurena, da zenbaki da kolore da poesia da narrazio da mundu bat, guztiz beretik bizi duena, irakurlearekin partekatzeko zinezko borondatea duena. Zorionez.

Oraindik orain, Saski bete intxaur. Ezalditan bilduak ekarri digu –Koldo Izagirrek bete-betean asmatu zuenez–, “iritzi pertsonaleko eta behako zorrotzeko” artikulugileak. Iritzi eta behako horietara bidean abiatu gara liburuan barna. Ez genuen besterik nahi, Perurena pertsonala, Perurena zorrotza baizik. Eta hortxe bera ageri da, bederatzitik zazpira, saskira bildu dituen intxaur ederren artean. Idazleak bere lana eskaini digu, nork bere baitan egos dezan. Ez du alferreko azalpenik eman nahi…

“Ipuina amaitzen ari zen, kontalari zaharra, entzuleak inguruan adi zituela. Ipuina amaitu zuenean, denak isilik gelditu ziren, bakoitza bere gogoetarekin, zerozeren zain bezala. Halako batean, entzuleetako batek esan zion:

– Ipuin ederra kontatu duzu, baina ez diguzu ipuinaren esanahia azaldu.

Ipuin kontalari zaharrak hala erantzun zion:

– Zer irudituko litzaizuke, inork intxaur bat eskainitakoan, ongi mastekatu eta ahotik eskura emanen balizu.
– Mastekatuta ez! –erantzun zion entzule batek.
– Nik nahiago dut oskolik kendu gabe – esan zuen beste batek, –bakoitzak bere oskola apur dezala.
– Oskola apurturik, umeentzat bakarrik.
– Eta maiteminduentzat…
Atzenean, kontalari zaharrak, hala erabaki zuen:
– Mastekatuta inoiz ez, orduan. Oskola kenduta umeentzat eta maiteminduentzat bakarrik. Besteentzat oskol eta guzi”.

Perurena da kritika, da mina. “Nik uste, insolidarioa ez ezik, gizarte axolagabea sortu dela. Ez bakarrik laneko kontratuetan, baita harreman afektiboetan ere (…) Nik uste, gogoeta zuhur eta patxadakoa hutseraino ekarri dela, eta haren lekuan, pentsamendu bakarra, erreakzionario hutsa ezarri dela. Numero huts gara jadanik: horrenbeste boto, eta kitto. (…) Ez, ezin nengoke lasa, panorama honekin, eta uste dut jende askori gauza berbera gertatzen zaiola. Espero dut hemendik 20-30 urtera oinaze honetatik ateratzea. Orduan errauts izanen naiz, baina errauts maitemindua, poetak esan bezala”.

Perurena da bidaiari porrokatua, da desadostasuna. “Bizia liburua bezala omen da, eta bere txokotik atera ez dena, liburu horren aurreneko orria besterik leitu ez duena. Ez nago konforme. Bere txokoan deus ikasten ez duenak, ez baitu deus ikasten munduan barrena. Bere txokoan mila gauza ederrek liluratzen duenak, berriz, bere baitan darama mundu guzia”.

Perurena da “belar moztu eta ez moztu bakoitzaren usaina” dakiena, da Maisu Juan, da Peru Abarka. “Nik ez nuen ardirik ezagutu etxean. Nire oroitzerako artaldea saldua zuten. Baina joareak ez. Joareak artegiko habetik zintzilik egoten ziren. Ttiki eta handi, hirutan hogei joaretik goiti igoal: dunbak, joalaundiak, pulunpak, pullunpa koxkorrak, pullunpa ttikiak, kalankak, kalaska haundiak, kalaxka ttikiak, joalarriak, joalborrak, errobil joareak, zintzerriak, txintxerri ttikiak, behi joareak, behor joareak, ahuntz joareak, bildots joareak, ttalakak, bi soinukoak, nabariak, motelak, mihigabeak…”.

Perurena da hau eta hori eta hura irakurtzen duen idazlea. Egas Moniz eta Pello Txato, Orixe eta Mark Twain, Jose Yanguas eta Alonso Lopez Corellakoa, Zaratustra eta Jean Giradoux, Friedrich Nietzsche, Eduardo Gil Bera eta Joseba Sarrionandia, Baltasar Gracian eta Karlos Luñusorokoa, Ignacio Malaxecheverria eta J.E. Cirlot, Wendorth Webster eta Toribio Etxebarria, Atxaga eta Enzensberger…

Perurena da euskara, bizia, aho-idatzizkoa, bridarik aise ametitzen ez duena. “Ez da bakarrik xuxen hitzegite edo idazte kontua, libertate kontua ere bada. Hizkuntzaren lexiko zabala eta nabardura ugariak jakitea, iduritzen zaio askori apaindura eta pedantekeria hutsa dela, eta ez da ohartzen hitzen bidez sentitzen, aztertzen, jasotzen eta adierazten dugula garen guzia (…) Gizatasun osoa pasatzen baita, azken batean, hitzetatik. Ez baitugu hitza beste tresnarik, munduaz eta mundukoez ohartzeko eta adierazteko”.

Perurena da literatura. “Biziari berari darion atsegina (…) arteak, bizia barrentzen, edertzen, gozatzen, osoago ikusten laguntzen du (…) Behin edo behin ibilia naiz Eduardorekin. Txoil mozkortu ere bai elkarrekin. Baina Gil-ek, nere lagunik onena bihurtuko balitz ere, ez lidake inoiz emanen haren liburuek eman didaten atseginik. Literatura, beste inon aurkitu ezin dudan gizamoduaren ahotsa da neretzako”.

Perurena da, esan dugu, iritzi pertsonala eta behako zorrotza. “Niri, nolakoak garen ohartzea, eta esatera arriskatzea gustatzen zait, ilunpeko egia bilanahi horrek libertitzen nau bizien, funtsean deusetarako balio ez duela ongi jakin arren”.

Perurena da idazle bat bizitza bizi duena, pekoz gora bizi dugun gizartearen kontraesanak erraietaraino bizi dituena, arriskuak hartzen dituena, esatekoak esaten asmatzen duena, haurretan itzain ibilitako idazlea, “belar moztu eta ez moztu bakoitzaren usaina” aditzen dakiena eta usain egiteko eskaintzen diguna, ahozkotik edaten inoiz ase ez dena, idatziari ongietorria egin diona, intxaurrak bildu eta irakurlea, bere baitako intxaurrak irakurleari eskura jartzen dizkiona, “mastekatuta inoiz ez”.
– Ez da pentsamendua gehiegi garatzen eta inpresio xumeetan geratzen dira askotan ideiak –esan du gure ondoan kritikariak.
– Oskola kenduta umeentzat eta maiteminduentzat bakarrik. Besteentzat oskol eta guzi –erantzun dio jaun kritikariari kontalari zaharrak, erantzun dio Patzikuk, erantzun diogu hirurok...

Kanal hauetan artxibatua: Euskal literatura  |  Durangoko Azoka

Euskal literatura kanaletik interesatuko zaizu...
Matilda eta Willy Wonka, liburuetatik Hondarribiko alde zaharrera

Txokolate fabrika misteriotsu eta surrealista, pentsamenduarekin gauzak mugitzeko gai den neskato buruargia, amesgaiztoak amets ederrengatik aldatzen dituen erraldoia, munduko ume guztiak akabatzea helburu duten sorginak… Irudimenez, umore beltzez eta txikienenganako konplizitatez betetako istorioak idatzi zituen Roald Dahl idazle britainiarrak, eta haur asko eta asko irakurketara zaletzea lortu zuen, Charlie eta txokolate fabrika, Matilda, Sorginak, Super Azeri edota Erraldoi miragarria bezalako liburuei esker.


Euskal Herriko itzulia 12 poematan, Gasteizen

Ni elebakarra izan naiz eta badakit komunitate erdaldunetan zer gutxi ezagutzen den euskaraz egindako literatura. Nahiko nuke euskal poesiari buruzko zerbait egin gaztelaniaz.


Literaturia 2016: larrutuko zaituzte bideo hau ikusten ez baduzu

Literaturia izango da Zarautzen maiatzaren 19tik 21era eta, hitz egin dezagun lanak merezi duen terminoetan, ikus-entzunezko obra honekin iragarri dute.


2016-04-27 | Kanaldude.tv
Bi idazle gazteren mintzoa gaurko Euskal Herrian
MULTIMEDIA - solasaldia

Katixa Dolhare Biribilgune (Elkar) eleberriaren idazlearen eta Bea Salaberri Baionak ez daki (Susa) narrazio laburren egilearen hitzaldia.


Katixa Agirreren 'Atertu arte itxaron' liburuak irabazi du 111 Akademiaren Saria

Katixa Agirreren Atertu arte itxaron eleberriak jasoko du 111 Akademiaren Saria. Hiru bozketa txandaren ondoren hartu da erabakia.


Ramon Saizarbitoria
“Gure gerra konplexuagoa izan da eta kontakizuna egiatiagoa”

Donostiaren eta Otzetaren artean, gure garaiaren eta 36ko Gerraren artean, idazle heldu endekatu baten eta ikasle nerabe buru argi baten artean, hor dago Lili eta biok (Erein, 2015) Ramon Saizarbitoriak argitaratu duen azken nobela. 2012an Martutenerekin bere ibilbidean mugarria jarri ondoren libreago idatzi duela azaldu du, Bruselako eztanda hotsekin hasi den egunean egindako elkarrizketan.


Literatura eta larrua maiatzean Zarautzen: zer gehiago eska dezakezu?

"Larrua" izango da aurtengo Literaturiaren gaia, "plazer hutsa" jarri diote azpititulu. Zarautz maiatzaren 19tik 22ra literatur-saltsaren erdigune bihurtuko da ekitaldiz beteriko programari esker.


2016-03-16 | Mikel Asurmendi
Kultur ekitaldiak
Itxaro Borda idazlea eta Michel Iturria marrazkilaria omenduak Saran

Sarako Idazleen 33. Biltzarraren aurtengo ekitaldia gazteei berreziki zuzendurik dago. Gaur goizean ireki ditu ateak. Euskal idazleen topaguneak jende berria erakartzea du xede. Ekitaldian, Itxaro Borda idazlea eta Michel Iturria marrazkilaria omenduak izanen dira.


2016-02-29 | Mikel Asurmendi
Kultur ekitaldiak
Aitzina joan arau, harea (h)areago

Bernardo Atxaga eta Anarik Desertuko biztanleei buruz ikuskizuna eskaini zuten igandean Baigorriko Etxauzia jauregian. Ekitaldia Etxauzia egitasmoa sostengatzeko antolatua ederki lagundua izan zen.


2016-02-17 | Itxaro Borda
Traumaren tramak

Euskal gatazka literaturan. Urterik urtera gero eta esanguratsuagoak dira euskal gatazka islatzen duten euskal idazleen lan anitzak.


2016-02-14 | Igor Estankona
Leiala
Mundua betetzen zenuten
Tere Irastortza
Poesia. Pamiela, 2015

 

Poesia idazteko modu jakin bati leial zaio, Gabeziak (1980) eta ondoren etorri diren beste hamar liburuetan ageri denez. Tere Irastortza idazle atipikoa da, poesia klasikoa ateratzen zaio dolutik, ez daki idazten modu lau

...

2016-02-10 | Arragoa Elkartea
Euskararen isobarak
MULTIMEDIA - solasaldia

Pako Aristiren "Euskararen Isobarak" liburuaren aurkezpena Zarautzen.


2016-01-31 | Itxaro Borda
Baionako Barraraino

Kanta hau bihikatu zaigu frankotan ahotsean behera, haurrak loak hartzeko orduan adibidez, edo, Baionako Barrara abiatzean, Bizkaiko Golkoaren altzo emankorrean begia pausatuz, saihetsean genituenak sosegatzeko. Abesbatza eta artista askok grabatu zuten, hala nola Amaia Zubiriak, Elaudi taldeak, Urkok, Elefteria Arvanitarekin Kepa Junkerak eta Joseba Irazokik, rock bertsio harrigarri batean... 


Nobela beltzak zita garrantzitsuak ditu Baztanen igandera bitartean

Euskal Nobela Beltzaren Asteak bigarren edizioari ekingo dio astelehen honetan. Igandera bitartean, konspirazioa, delitua eta letrak ez dira faltako Baztanen.


2015-12-04 | Entzun!
120 proposamen izanen dira 2015eko Ahotsenean

Aurten Ahotsenea hazi egin da. 2013ra arte 55 sortzaile har zitzakeen guztira. 2015ean, 120 aurkezpen baino gehiago izango dira (egia da aurten bost egun direla).


Ramon Saizarbitoriak 'Lili eta biok' nobela aurkeztu du

Nobela mardul batekin itzuli da Ramon Saizarbitoria (Donostia, 1944): Lili eta biok eleberriak Faustino Iturbe psikologo ohi eta idazlearen eta Lili izeneko hamabost urteko neskaren istorioa kontatzen du.


2015-11-19 | Unai Brea
Gabriel Arestiren bizitzari buruzko eleberri grafikoa aurkeztu dute

Gabriel Aresti BioGrafikoa eleberri grafikoa (egin klik aurrerapena ikusteko) aurkeztu dute Erroa argitaletxeak, Adur Larrea lanaren egileak eta Gabriel Aresti Kultura Elkarteak. Poeta bilbotarraren obra baino, haren bizitza eta izaera islatzea izan du Larreak helburu. Helburu horretarako, komikia ezin euskarri egokiagoa dela iritzi dio Larreak.


Galtzagorri elkarteak 25 urte
Irakurle harrobia zaintzen

Bizitzako lehen urteetan literaturara hurbiltzen denak, zaletasunean harrapatuta geratzeko aukerak ditu. Aitzitik, badirudi gazteenentzako literatura sarri bigarren lerroan kokatzen dela. Horri aurre egiten, 25 urte bete ditu Galtzagorri euskarazko haur eta gazte literaturaren elkarteak.


2015-10-25 | Itxaro Borda
“Ura ixuririk” eresia
Gizonezkoek taldean obratuko dute andere oreinaren ehiza

Sortaldeko Europa osoan aurkitzen dira eresiaren bertsio ezberdinak. Horrek frogatzen ote du sinboloak eta genero bortxakeriak inkontzienteetan sustraituak direla, hizkuntz aniztasunaren gain-gainetik? Honek egiten du abesti hau hain uhergarria.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys