Pentsamendu mastekatu gabea eskura

  • Saski bete intxaur. Ezkaldian Bilduak.

    Patziku Perurena

Miel Anjel Elustondo
2012ko azaroak 04

Negu minean
zuriz estaliren ditun bazterrak
hire soina, sabela eta izterrak

Negu minean
zuriz estaliren ditun herriak
hire ahoa eta ezpain gorriak…

Negu minean
zuriz estaliren ditun haginen adarrak
eta busti eginen hire begi nabarrak…

Negu minean
zuriz estaliren ditun sahatsak
haizeak orrazaturen hire adatsak…

Negu minean
hormatu eginen ditun inguruko ur latsak
eta hire ohoretan iraganen ditun arratsak…


“Negu minean” dut Patziku Perurena 1987an kanta egin zuten geroztik. Hitz eder haietan bota genuen aingura, ez betiko, baina portua dugu poema musikatu hura. Hamaika urtean lagun egin diguna. Bistan da, Negu minean baino gehiago da Perurena, da zenbaki da kolore da poesia da narrazio da mundu bat, guztiz beretik bizi duena, irakurlearekin partekatzeko zinezko borondatea duena. Zorionez.

Oraindik orain, Saski bete intxaur. Ezalditan bilduak ekarri digu –Koldo Izagirrek bete-betean asmatu zuenez–, “iritzi pertsonaleko eta behako zorrotzeko” artikulugileak. Iritzi eta behako horietara bidean abiatu gara liburuan barna. Ez genuen besterik nahi, Perurena pertsonala, Perurena zorrotza baizik. Eta hortxe bera ageri da, bederatzitik zazpira, saskira bildu dituen intxaur ederren artean. Idazleak bere lana eskaini digu, nork bere baitan egos dezan. Ez du alferreko azalpenik eman nahi…

“Ipuina amaitzen ari zen, kontalari zaharra, entzuleak inguruan adi zituela. Ipuina amaitu zuenean, denak isilik gelditu ziren, bakoitza bere gogoetarekin, zerozeren zain bezala. Halako batean, entzuleetako batek esan zion:

– Ipuin ederra kontatu duzu, baina ez diguzu ipuinaren esanahia azaldu.

Ipuin kontalari zaharrak hala erantzun zion:

– Zer irudituko litzaizuke, inork intxaur bat eskainitakoan, ongi mastekatu eta ahotik eskura emanen balizu.
– Mastekatuta ez! –erantzun zion entzule batek.
– Nik nahiago dut oskolik kendu gabe – esan zuen beste batek, –bakoitzak bere oskola apur dezala.
– Oskola apurturik, umeentzat bakarrik.
– Eta maiteminduentzat…
Atzenean, kontalari zaharrak, hala erabaki zuen:
– Mastekatuta inoiz ez, orduan. Oskola kenduta umeentzat eta maiteminduentzat bakarrik. Besteentzat oskol eta guzi”.

Perurena da kritika, da mina. “Nik uste, insolidarioa ez ezik, gizarte axolagabea sortu dela. Ez bakarrik laneko kontratuetan, baita harreman afektiboetan ere (…) Nik uste, gogoeta zuhur eta patxadakoa hutseraino ekarri dela, eta haren lekuan, pentsamendu bakarra, erreakzionario hutsa ezarri dela. Numero huts gara jadanik: horrenbeste boto, eta kitto. (…) Ez, ezin nengoke lasa, panorama honekin, eta uste dut jende askori gauza berbera gertatzen zaiola. Espero dut hemendik 20-30 urtera oinaze honetatik ateratzea. Orduan errauts izanen naiz, baina errauts maitemindua, poetak esan bezala”.

Perurena da bidaiari porrokatua, da desadostasuna. “Bizia liburua bezala omen da, eta bere txokotik atera ez dena, liburu horren aurreneko orria besterik leitu ez duena. Ez nago konforme. Bere txokoan deus ikasten ez duenak, ez baitu deus ikasten munduan barrena. Bere txokoan mila gauza ederrek liluratzen duenak, berriz, bere baitan darama mundu guzia”.

Perurena da “belar moztu eta ez moztu bakoitzaren usaina” dakiena, da Maisu Juan, da Peru Abarka. “Nik ez nuen ardirik ezagutu etxean. Nire oroitzerako artaldea saldua zuten. Baina joareak ez. Joareak artegiko habetik zintzilik egoten ziren. Ttiki eta handi, hirutan hogei joaretik goiti igoal: dunbak, joalaundiak, pulunpak, pullunpa koxkorrak, pullunpa ttikiak, kalankak, kalaska haundiak, kalaxka ttikiak, joalarriak, joalborrak, errobil joareak, zintzerriak, txintxerri ttikiak, behi joareak, behor joareak, ahuntz joareak, bildots joareak, ttalakak, bi soinukoak, nabariak, motelak, mihigabeak…”.

Perurena da hau eta hori eta hura irakurtzen duen idazlea. Egas Moniz eta Pello Txato, Orixe eta Mark Twain, Jose Yanguas eta Alonso Lopez Corellakoa, Zaratustra eta Jean Giradoux, Friedrich Nietzsche, Eduardo Gil Bera eta Joseba Sarrionandia, Baltasar Gracian eta Karlos Luñusorokoa, Ignacio Malaxecheverria eta J.E. Cirlot, Wendorth Webster eta Toribio Etxebarria, Atxaga eta Enzensberger…

Perurena da euskara, bizia, aho-idatzizkoa, bridarik aise ametitzen ez duena. “Ez da bakarrik xuxen hitzegite edo idazte kontua, libertate kontua ere bada. Hizkuntzaren lexiko zabala eta nabardura ugariak jakitea, iduritzen zaio askori apaindura eta pedantekeria hutsa dela, eta ez da ohartzen hitzen bidez sentitzen, aztertzen, jasotzen eta adierazten dugula garen guzia (…) Gizatasun osoa pasatzen baita, azken batean, hitzetatik. Ez baitugu hitza beste tresnarik, munduaz eta mundukoez ohartzeko eta adierazteko”.

Perurena da literatura. “Biziari berari darion atsegina (…) arteak, bizia barrentzen, edertzen, gozatzen, osoago ikusten laguntzen du (…) Behin edo behin ibilia naiz Eduardorekin. Txoil mozkortu ere bai elkarrekin. Baina Gil-ek, nere lagunik onena bihurtuko balitz ere, ez lidake inoiz emanen haren liburuek eman didaten atseginik. Literatura, beste inon aurkitu ezin dudan gizamoduaren ahotsa da neretzako”.

Perurena da, esan dugu, iritzi pertsonala eta behako zorrotza. “Niri, nolakoak garen ohartzea, eta esatera arriskatzea gustatzen zait, ilunpeko egia bilanahi horrek libertitzen nau bizien, funtsean deusetarako balio ez duela ongi jakin arren”.

Perurena da idazle bat bizitza bizi duena, pekoz gora bizi dugun gizartearen kontraesanak erraietaraino bizi dituena, arriskuak hartzen dituena, esatekoak esaten asmatzen duena, haurretan itzain ibilitako idazlea, “belar moztu eta ez moztu bakoitzaren usaina” aditzen dakiena eta usain egiteko eskaintzen diguna, ahozkotik edaten inoiz ase ez dena, idatziari ongietorria egin diona, intxaurrak bildu eta irakurlea, bere baitako intxaurrak irakurleari eskura jartzen dizkiona, “mastekatuta inoiz ez”.
– Ez da pentsamendua gehiegi garatzen eta inpresio xumeetan geratzen dira askotan ideiak –esan du gure ondoan kritikariak.
– Oskola kenduta umeentzat eta maiteminduentzat bakarrik. Besteentzat oskol eta guzi –erantzun dio jaun kritikariari kontalari zaharrak, erantzun dio Patzikuk, erantzun diogu hirurok...

Kanal hauetan artxibatua: Euskal literatura  |  Durangoko Azoka

Euskal literatura kanaletik interesatuko zaizu...
2016-12-02 | Mikel Asurmendi
Fededun bizigabearen aroa

Pamielako Upaingo sailaren saio hau Mitxelko Urangarena da, Tartaroa, mina, boterea eta egia izena du. Laburra, trinko eta oparoa da. 2016ko Euskadi Saria irabazi duen Tartaroa liburuari buruzko iritzia.


2016-12-01 | Mikel Asurmendi
Fededun bizigabearen aroa

Pamielako Upaingo sailaren saio hau Mitxelko Urangarena da, Tartaroa, mina, boterea eta egia izena du. Laburra trinko eta oparoa. 2016ko Euskadi Saria irabazi duen Tartaroa liburuari buruzko iruzkina jarraian.


2016-11-29 | Kanaldude.tv
Sozialismoaren historia labur bat
MULTIMEDIA - solasaldia

"Sozialismoaren Historia Labur Bat" liburua 2013an idazteari ekin zion Gorka Etxebarria Dueñasek GITE-IPESen Julio Araluze beka irabaztearekin batera. Baionako Zizpa gaztetxean egindako solasaldian laburtzen saiatu zen historia luze bat, ikuspegi zurrunetatik ihesi eta euskaraz.


2016-11-21 | Zuzeu
Joseba Sarrionandia: "Argazkiarekin, espero dut espektakuluaren gizarteari zor diodan zerga ordaintzea"

Joseba Sarrionandia (Iurreta, 1958) gordeta zegoen armairuko giltzarrapoa zabaldu du Jose Goitia Amikuzeko kazetariak; elkarrizketaz gain, Kuban bizi den idazlearen hainbat erretratu ZuZeuren eskura jarriaz.

Etxepare institutua medio La Habanako unibertsitatean hasiko da lanean Sarri astearte honetan bertan, eta honezkero bazen garaia gaur gaurko irudi bat eduki genezan. Hemen duzu Goitiaren eta Sarriren arteko solasaldi interesgarria.


2016-11-02 | ARGIA
Joseba Sarrionandiak Etxepare Institutuaren irakurletza zuzenduko du Habanan

Etxeparek institutuak jakinarazi duenez azarotik aurrera Habanako Unibertsitatean zabalduko duen irakurletzan ariko da idazle iurretarra Euskara hizkuntzaren historia ikastaroa ematen.


2016-10-28 | ARGIA
Ondarroan literaturari lotzeko amuak prest dituzte asteburu luzean

“Literatur amuak” jaialdiak azaroaren 1era arte iraungo du. Literatura da ardatz, eta musika, dantza, errezitaldi eta bestelakoez gozatzeko aukera izango da Bizkaiko herriko txokoetan.


2016-10-26 | Topatu.eus
Lekore - gazte literatur aldizkaria
MULTIMEDIA - erreportajea

Lekore gazte literatur aldizkariaren 0. zenbakia kaleratu zuen ITU bandak joan den udazkenean. Harpidetza kanpaina abiatu dute orain, gainontzeko zenbakiak ere etxean jasotzeko. Gazte literaturzaleentzat alternatiba izan nahi du proiektuak.


Liburua
Haien, zuen, gure trintxeratik

Erleak, satorrak, beleak
Gaizka Sarasola
EDO! Argitaletxea, 2016

Gaizka Sarasolaren hiru antzezlan ekarri dizkigu EDO! Argitaletxeak, Erleak, satorrak eta beleak izenburuaren bidez bateratu eta soildu dituenak: Urak ttiki dire, Lur azpikoak eta Talaka. Lehena eta hirugarrena 2013an eta 2015ean taularatu zituzten eta

...

2016-10-13 | ARGIA
Uxue Alberdik eta Mitxelko Urangak jaso dituzte Euskadi Sariak

Haur eta gazte literaturako saria eta saiakera saria irabazi dute, hurrenez hurren, Alberdik eta Urangak euskarazko alorrean. Fernando Mikelarenak 1936ko errepresioari buruzko lanagatik jaso du gaztelaniazko saiakerarena eta ilustrazioarena Mikel Casalek.


2016-07-10 | Igor Estankona
Liburua
Barrutik

Askatasunak leku bat hartzen dizunean egunerokoan, haren alde egin behar duzunean halabeharrez, beharrizan bihurtu dizutenean flotatzea, orduan berdin zaizu ze kartzelatan zauden, kartzela propioetan ez erortzea da garrantzitsuena: “Ez galdetu non nagoen, berriz ere./ Hemen nago,/ hotz izoztuko eta ur epeleko aberrian,/

...

2016-06-14 | ARGIA
'Lehertu da festa', Donostia 2016 ardatz duen nobela aurkeztuko dute asteazkenean

Eneko Aizpurua idazleak asteazkenean, ekainak 15, aurkeztuko du bere hirugarren nobela. Bere aurreko lanak bezala, genero beltzean kokatzen da eta seguraski Donostia 2016 literaturarako lehengai bihurtu duen lehenbiziko lana da.


Gipuzkoa Zutik eslogan laborategian Koldo Izagirrerekin

“Helburua gure kalitatea saltzea da, konpetentziari aurre egin, merkatuaren erritmoa guk markatu. Funtsean, marka bat inposatu”. Publizista dela esango zenuke Koldo Izagirre dela jakingo ez bazenu. 17:30 inguru Donostiako Parte Zaharreko elkarte batean. 20-30 lagun Gipuzkoa Zutikek antolatutako “eslogan politikoak eta poetikoak” tailerrean elkartu dira, mugimenduaren hizkera berritzeko asmoz.


Matilda eta Willy Wonka, liburuetatik Hondarribiko alde zaharrera

Txokolate fabrika misteriotsu eta surrealista, pentsamenduarekin gauzak mugitzeko gai den neskato buruargia, amesgaiztoak amets ederrengatik aldatzen dituen erraldoia, munduko ume guztiak akabatzea helburu duten sorginak… Irudimenez, umore beltzez eta txikienenganako konplizitatez betetako istorioak idatzi zituen Roald Dahl idazle britainiarrak, eta haur asko eta asko irakurketara zaletzea lortu zuen, Charlie eta txokolate fabrika, Matilda, Sorginak, Super Azeri edota Erraldoi miragarria bezalako liburuei esker.


Euskal Herriko itzulia 12 poematan, Gasteizen

Ni elebakarra izan naiz eta badakit komunitate erdaldunetan zer gutxi ezagutzen den euskaraz egindako literatura. Nahiko nuke euskal poesiari buruzko zerbait egin gaztelaniaz.


Literaturia 2016: larrutuko zaituzte bideo hau ikusten ez baduzu

Literaturia izango da Zarautzen maiatzaren 19tik 21era eta, hitz egin dezagun lanak merezi duen terminoetan, ikus-entzunezko obra honekin iragarri dute.


2016-04-27 | Kanaldude.tv
Bi idazle gazteren mintzoa gaurko Euskal Herrian
MULTIMEDIA - solasaldia

Katixa Dolhare Biribilgune (Elkar) eleberriaren idazlearen eta Bea Salaberri Baionak ez daki (Susa) narrazio laburren egilearen hitzaldia.


Katixa Agirreren 'Atertu arte itxaron' liburuak irabazi du 111 Akademiaren Saria

Katixa Agirreren Atertu arte itxaron eleberriak jasoko du 111 Akademiaren Saria. Hiru bozketa txandaren ondoren hartu da erabakia.


Ramon Saizarbitoria
“Gure gerra konplexuagoa izan da eta kontakizuna egiatiagoa”

Donostiaren eta Otzetaren artean, gure garaiaren eta 36ko Gerraren artean, idazle heldu endekatu baten eta ikasle nerabe buru argi baten artean, hor dago Lili eta biok (Erein, 2015) Ramon Saizarbitoriak argitaratu duen azken nobela. 2012an Martutenerekin bere ibilbidean mugarria jarri ondoren libreago idatzi duela azaldu du, Bruselako eztanda hotsekin hasi den egunean egindako elkarrizketan.


Literatura eta larrua maiatzean Zarautzen: zer gehiago eska dezakezu?

"Larrua" izango da aurtengo Literaturiaren gaia, "plazer hutsa" jarri diote azpititulu. Zarautz maiatzaren 19tik 22ra literatur-saltsaren erdigune bihurtuko da ekitaldiz beteriko programari esker.


2016-03-16 | Mikel Asurmendi
Kultur ekitaldiak
Itxaro Borda idazlea eta Michel Iturria marrazkilaria omenduak Saran

Sarako Idazleen 33. Biltzarraren aurtengo ekitaldia gazteei berreziki zuzendurik dago. Gaur goizean ireki ditu ateak. Euskal idazleen topaguneak jende berria erakartzea du xede. Ekitaldian, Itxaro Borda idazlea eta Michel Iturria marrazkilaria omenduak izanen dira.

ASTEKARIA Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude