Arabako Lautadan bertsotan

Familia, bertsoa eta txaranga ezohiko eskolan

  • Aski esperientzia berezia da urteen joanean Arabako Lautada eskualdean gauzatu dutena. Euskararen transmisioa eta erabilera helburu harturik, ikastola publikoko gurasoek bertsoa dute beren xedea lortzeko ardatz. Gurasoak, gazteak eta haurrak bildu dituzte egitasmoan.
     

Miel Anjel Elustondo
2012ko uztailak 22
Arabako Lautadako bertso-eskolan belaunaldi bat baino gehiago elkartzen dira.
Arabako Lautadako bertso-eskolan belaunaldi bat baino gehiago elkartzen dira.

Bertsolaritzak gizartean egun duen lekuaz ari zela, planifikazioa eta sarea azpimarratu zituen Maialen Lujanbiok ekainaren hondarrean Bilbon BizBakek antolatutako Euskaraz bizi, sentitu, adierazi: Kultur-eduki erakargarriak sortzeko bideak udako ikastaroan. Lehenengo eta behin, bertso-eskolak aipatu zituen bertsolari txapeldunak: “Bertso-eskolen ideia, Xabier Amurizari zor diogun iraultzaren gakoa da. Bertso-eskolak bertsolariaren irudia desmitifikatu du, eta jendeari esan dio bera ere bertsotan ari daitekeela”.

Aspaldikoak dira bertso-eskolak, 1974-83 bitartean hasi ziren oinez, Leintz bailaran eta bestetan, eta hor dira gaur egun ere oraindik, bakoitza bere bidean, zein bere tornuian. Horri dagokionez, Araban bada aipamen berezia merezi duen eskola, ezohikoa baita.

Lautadako bertso-eskolak beste bi izen ere baditu ondoan, familia eta txaranga. Lautadakoa Famili bertso-eskola-txaranga da. Jon Ruiz de Pinedok eta Asier Lafuentek jakinarazi digute. Lehena, gazteen bertso-eskolako kide eta irakasle da Agurainen eta Zalduondon.

Bigarrena, Famili bertso-eskolako irakasle dugu: “Euskaraz bizi nahi duen adin ezberdineko jendea da Lautadako bertso-eskola. Hiru belaunaldiko hogei lagunek parte hartzen dute, hala saioetan nola bertso-eskolan bertan, dela jaietako irteeretan, dela bertso-saioetan. Gainera, beste hamabost lagun ere azaltzen dira eskolara, noizbehinka besterik ez bada ere. Eta, bestetik, hamabost ume ere badira tartean”. Ostiral biz behin biltzen dira.

Ruiz de Pinedok eta Lafuentek diotenez, euskararen normalizazioan ere bidea egiten ari da bertso-eskola: “Esaterako, euskararen erabilera bideratu du eskolako partaideen artean, bai eta taldekoak ez diren beste zenbait lagunen artean ere. Eta euskararen presentzia publikoa, kalekoa, handitu du. Horrekin batera, euskararen transmisioa hobetu du, eta gure kultura herrikoia eta parte hartzailea sustatu du”.

Sustatzaile bion arabera, eskolaren lana zinez estimatua da Lautadako euskaldunen artean, eta baita erdaldunen artean ere, animazioa, kultura eta giro ona zabaltzera jotzen duelako. Ez da ohiko eskola, nahiz eta “bertso-eskola baten helburuak bere egin dituen. Hasieran, batetik, gurasoak umeekin abiatu ziren; bestetik, gazteak. 2010ean bi bideek bat egin zuten, topo egin zuten, bizipen onak izan zituzten eta geroztik elkarrekin jarraitzen dute”.

Famili bertso-eskola-txaranga izeneko hau Lautadako gune euskaldunean sortu da. Hor dira, esaterako, urte askoan euskaraz lanean ari den Aguraingo Lope de Larrea Ikastola, Baietz Elkartea eta eskualdeko AEK. Era berean, hor daude Barrundiako Satola, Aguraingo Olbea eta Araiako Atsun Euskara Elkarteak ere, etengabe lanean, eskualdeko euskara teknikariaren ahaleginarekin batera. Bai Euskarari proiektuak ere izan zuen teknikaria eskualdean. “Denen artean euskararen oinarria sendotu dute Arabako Lautadan. Orain gertatzen ari diren mugimenduak ezin dira ulertu horien lanik gabe”.

Lehenengo harria

2006ko maiatzean jarri zuten bertso-eskola honen lehen harria Aguraingo Lope de Larrea Ikastolako zenbait guraso euskaldunek: euskaraz bizi nahi zuten eta beraien umeak euskaraz bizi zitezen nahi zuten. “Guraso berriak ziren ikastolan, ume txikiak zituzten, 4 urte bitartekoak, eta euskara transmititu nahi zieten. Nahiz eta transmisioa etxean ziurtatuta egon, gurasoek etxean beren seme-alabekin euskaraz hitz egiten zuten-eta, hortik kanpo zailtasunak zituzten, haien umeek erreferentzia hurbil gehiago behar zituztela sentitu zuten, txikitandik kontura zitezen euskara ez dela aita, ama eta andereñoa”.

Guraso haiek elkartzeko beharra bizi izan zuten, kontziente ziren taldean lan egin behar zutela. “Haurrek ikusi behar zuten beren aitak eta amak beste zenbait gurasorekin bildu eta euskaraz hitz egiten zutela. Oso garrantzitsutzat jotzen zuten haien umeei erreferentziak ematea, eta hurreko erreferentziak behar zituzten. Bazekiten taldean elkarturik haurrek errazago joko zutela euskaraz egitera. Guraso euskaldunen umeak izanda, umeen artean euskaraz hitz egiteko ohitura landu behar zuten”. Izan ere, ikaskideekin, gelatik kanpo gaztelania nagusitzen da, euskara bazter utzia da, han eta hemen bezala.

Horrela abiatu ziren, gurasoen eta haurren artean harreman afektiboak sortuz, ekintza atseginak, dibertigarriak eginez, euskaraz bizitzea helburu zutelarik. Ez zuten, alabaina, talde hertsirik osatu nahi, bere baitara bildua. Aldiz, asmoa plazara atera nahi zuten, jendaurrean azaldu. Horretan, babesa eskaini zien Lope de Larrea Ikastolak. 2006-2007 ikasturtean, ikastolako Lehen Hezkuntzako hirugarren zikloko ikasleek bertsolaritza landu zuten eskolan, eta hamabi urteko neska-mutikoentzat bertso-eskola abiarazi zuten Agurainen bertan. Gurasoek, berriz, erraldoiak egiteko tailerra osatu zuten, haurrekin batera.

Harrezkero, bateko gurasoen eta haurren tailerrak aurrera egin du urterik urtera, eta era berean garatu da bertso-eskola. Orain dela hiru urte, esaterako, Jotafa txaranga osatu zuten, eta Zalduondoko bertso-eskola. Joan berri den ikasturtean, berriz, biribildu dute oraingo Famili bertso-eskola-txaranga izenekoa. “Helduen bertso-eskolan bost lagun izan ditugu; gazteen bertso-eskolan, zortzi; umeak, hamar-hamabost ibili ditugu, eta azkenik, txarangan, hamabost-hogeiren bat lagun. Ekosistema osoa osatu dugu, eta euskaraz autoelikatzen da”.

Gurasoak bertso-eskolan direlarik, gazteak bihurtzen dira haurren begirale. Hiru-hamar urte bitarteko haurrentzat, gazteak euskaraz bizitzea garrantzi berezikoa da. “Laster, gurasoek erreferentzia izateari utziko diote, eta haur horientzat oso garrantzitsua da hurbileko erreferentzia gazte horiek izatea… Hiru belaunaldiek, gainera, talde sentimendua garatu dute. Gazteen izaera azpimarratuko genuke: oso dira irekiak, beti prest, alaiak, ausartak, beroak… Ezin hitzez esan”. Eta izan dituzte beste zenbait lagungarri ere, dela bertso-eskolaren bloga (www.blogak.com/laube/famili-bertso-eskola-agurainen), eginak dituzten elastikoak, Lautadako himnoa, elkargune fisikoa, eta beste… “Bertso-eskolako partaideak ezagunak dira Lautadan eta, ezagunak, euskararen erabileragatik”.

Eta hemendik aurrera zer? Nondik dator etorkizuna? Ruiz de Pinedok eta Lafuentek adierazi digute: “Lehenengo, oraingoa zaindu behar dugu. Baliteke bizi izan duguna errepikatu ezina izatea, egoerak aldatzera egiten duelako, baina taldeak duen estimazioa sustatuko dugu, hurrengoan egingo diren ekintzetan eta burutuko diren egitasmoetan”.

Oihane Perea, bertsolari, ama, irakasle

Bertso-eskolak abian jarri zirenetik 30 urte baino gehiago ere bai, eta eskola haietan bertsotan trebatu zirenetan asko baino gehiago guraso adinean dira egun. Horietarik da Oihane Perea (Gasteiz, 1977) Arabako bertsolari txapelduna 2007 eta 2009an. Gurasoak euskaldun berriak, etxean jaso du euskara, etxean ari da orain bera euskara transmititzen, eta hizkuntzarekin batera, bertsoa, helduen eta gazteen bertso irakasle da Lautadako bertso-eskolan.

Bertsolaria, ama, bertso-eskolan irakasle, haurra hor…

Egia da gurasoak euskaldun berriak ditudala, bertsolaria eta ama naizela... baina bertsotan entrenatu behar eta ez naiz, horretarako, haurrekin geratzen... Bertsotara noalarik, nahiago izaten dut haurrak etxean utzi, izan ere, bertsoa da nire arnasgune preziatuena, baina, egia da, hala berean, nire semearekin batera Lautadako bertso-eskolako partaide naizela.

Zertan zara Lautadako Famili bertso-eskolan?

Irakasle eta ama naiz Aguraingo bertso-eskola horretan. Famili bidezko euskararen eta bertsozaletasunaren transmisioa bultzatu nahiak elkartu gintuen guraso batzuk duela urte batzuk. Haiek bertsoaren misterioak argitu nahi zituzten, euskara ere landu nahi zuten, eta hori guztia seme-alabekin batera egin nahi zuten. Niretzat ere primerako aukera zen ama naizen aldetik, gure semeak etxetik eta kaletik edan zezan euskara eta bertsoarekiko maitasuna, beste gauza askoren artean. Sei urte ditu semeak, eta horretan naiz.

Irakasle zaitugu bertso-eskolan.

Bai, eta nire ikasle edo taldekideak ere gurasoak dira, eta haurrekin joaten dira bertso-eskolara. Zortzi aita eta ama dira, gehienak euskaldun berriak. Hamalauren bat haur ekartzen ditugu guztion artean eta bi taldetan batzen ditugu. Bertso-eskolako 18-20 urteko gazteek dinamizatzen dituzte taldeok: 7 urte bitarteko haurren taldea eta 7 urtetik 11 urte artekoa.

Harrigarria zaigu Famili-bertso-eskola-Txaranga delako hau. Harrigarri, ezohikoa, bederen…

Tira, halaxe da. Baina eskerrak horri eta eskerrak gure herrietan dagoen irudimen eta aniztasunari. Gauza harrigarri eta ezohiko gehiago behar direla esango nuke. Beraz, animatu!


Euskara kanaletik interesatuko zaizu...
Euskara-ingelesa hiztegia aurkeztu du Elhuyarrek, Collins argitaletxearekin batera

“Euskaldunek ingelesa zubi-hizkuntzarik gabe” ikas dezaten hiztegi berria aurkeztu du Elhuyarrek: Collins Elhuyar English Basque Dictionary. Paperean argitaratuko da, baina sarean jarri eta eguneratzeko aukera aztertzen ari direla adierazi dute.


Gaur bueltatu da ETB Nafarroako etxeetara

Ana Ollo kontseilariak sinatu ditu emisioa ahalbidetuko duten foru arauak; EAEren eta Nafarroaren hitzarmenari esker eskainiko dute Euskal Telebista Publikoa.


2016-09-21 | ARGIA
Euskararen normalizazio prozesuari epeak jartzeko garaia dela aldarrikatu du Kontseiluak

"Ezinbestekoa da orain artekoak baino pauso sendoagoak egitea, euskararen ezagutza eta erabilera gizarte-eremu guztietara hedatzeko neurri eraginkorrak hartzea". Euskararen normalizazio prozesuari epeak jartzeko garaia heldu dela adierazi du Euskararen Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok. Alderdientzat 13 neurri biltzen dituen dokumentua prestatu dute.


"Inon inspiraziorik aurkitu badugu, hori euskaldunen hizkuntza berritzeko gaitasunean izan da"
MULTIMEDIA - elkarrizketa

Guatemalako giza eskubideen defendatzaile Claudia Samayoaren eta Saharautz elkartasun taldeko presidente Xabier Euzkitzeren arteko solasaldia.

Oharra: Bideoa euskaraz ikusteko sakatu Youtubeko azpitituluen botoia.


2016-09-16 | ARGIA
Uribe Kosta, Txorierri eta Mungialdeko hizkerak liburuan

Koldo Zuazo eta Urtzi Goiti dira egileak eta Bizkaiko hiru eskualdeotako hizkerez gramatika, hiztegia eta mapak bildu dituzte.


Sare sozialak gori-gori: hautagaien euskara mailak eman du hizpidea ETBko eztabaidan

PSE-EEk euskarari buruz argitaratutako bideoaren ostean lehendakarigaien euskara maila izan da eztabaidaren erdigunea sare sozialetan. “Negargarri” edo “errespetu falta” bezalako deskribapenak gailendu dira.


2016-09-14 | Erran .eus
Ikasturte honetatik aurrera euskara ikastea debalde izanen da Bortzirietan

Euskarara doan bidea kanpaina abiatu du Bortzirietako Euskara Mankomunitateak; euskara ikastea unibertsala eta doakoa izatea ahalbidetuko duena. Bortzirietan errol­datua egon eta 16 urtetik gora dituztenei zuzenduta daude laguntza hauek, euskalduntzen, alfabetatzen eta euskara maila hobetzen ari direnei.


PSEk euskararen inguruan zabaldu duen bideoak haserrea eragin du

Iraingarritzat jo dute askok gazteleradunen bazterketa iradokitzen duen bideoa. Beste zenbaiten aburuz, ez dator errealitatearekin bat.


Zerbait gertatzen ari al da Aian? Galderak eragitea, erantzun egokiena

Herri euskaldun peto-petoa imajinatzen dugu Aia (Gipuzkoa), ia erabat euskaraz egiten dena. Joxe Anjel Aldai herritarrak Aiako kale eta leku publikoetako ahozko hizkuntzaren erabilera neurtu du, eta ia laurdenak, %23,84k, gaztelaniaz hitz egiten du.

 


2016-09-08 | Kanaldude.tv
AEK Eman Euskara
MULTIMEDIA - erreportajea

Ipar Euskal Herrian matrikulazio kanpaina abiatu du AEK-k eta horrekin batera historia, metodologiak, motibazioa eta helburuak azaltzeko bideoa prestatu dute, Xan Goenaga, Ttipia Lagan, Maider Heguy eta hainbat ikasleren lekukotasunen bitartez.


ETB irailaren 22tik aurrera ikusi ahal izango da berriz Nafarroan

Vaughan kateak uko egin dio lizentziari, Nafarroako Gobernuak azaldu duenez; beraz, libre geratutako tokia ETBren esku utziko dute.


2016-09-07 | Uztarria
Xabier Madina abeslari ohia hil da

Irailak 7 goizean hil da. Bakarlari moduan nahiz musika taldeetan aritutakoa zen Madina.


Motxila bete kezka

Kanpo-azterketa berriak, aldaketak ikasgaietan, ingelesezko ordu gehiago, ebaluaketa irakasleei, mugimenduak goi-karguetan… Bero dator ikasturtea Hego Euskal Herrian, LOMCE, Heziberri, Ingelesez Ikasteko Programa edota D ereduaren zabalkuntza tarteko.


Othoi, šato etchera
Helmugara iritsi ez ziren 50 gutunak

1757ko apirilaren 4a, Baionatik Kanadako Louisbourg-era abiatu da Le Dauphin itsasontzia. Frantzia eta Ingalaterraren arteko gerra eta, laugarren egunean, itsaso handian, lau ontzi ingelesen mende da Le Dauphin. Portsmouthera eraman dute ontzia, eskifaiarekin batera. Ondasun guztiak kendu dizkiete. Tartean, euskaraz idatziriko 50 eskutitz: Lapurdum agerkarian ikusi dute argia.


2016-08-29 | ARGIA
"Euskaraz txikiago?": Nafarroako turismo eskuliburua aldatzeko eskatu du Administrazioan Euskarazek

Nafarroako Gobernuaren Turismo eskuliburua “euskararen kontrako hizkuntza politika bati dagokio” Administrazioan Euskaraz Taldeak (AET) salatu duenez.


Eixu
MULTIMEDIA - dokumentala

Lekeition euskarak bizi duen egoeraren inguruko lana. Euskarak dituen erronkak, arriskuak eta aurrera begira eman litezkeen pausuak agertzen dira hainbat lekeitiarren bizipenen bitartez.


Hasi da ikasturtea Iru˝eko haur eskoletan, euskarazko bi eskola berrirekin

0 eta 3 urte bitarteko 963 haurrek hasi dute ikasturtea Iruñean: 364 ikaslek euskaraz egin dute, 354k gaztelaniaz eta 245ek gaztelaniaz eta ingelesez. Udalak eskainitako plazen %94 bete da eta euskarazko plazen %92. Hain justu euskarazko plazak %38,6 dira aurten: %10 izan ziren pasa den ikasturtean, UPNren gobernualdian.

ASTEKARIA Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude