Mercedes Galán Lorda

"Fernando Katolikoak nafar pertsonalitatea errespetatu zuen"


Urko Apaolaza Avila @urkoapaolaza
2012ko maiatzaren 27a
Cantelli geografoaren 1690eko Nafarroako erreinuaren mapa.
Cantelli geografoaren 1690eko Nafarroako erreinuaren mapa.

Iruñean jaioa, Nafarroako Unibertsitatean zuzenbidean doktore egin zen. Nafarroako foruen eta zuzenbidearen inguruan landu izan ditu bere ikerketak. Sociedad de Estudios Históricos de Navarrako lehendakaria da 2003az geroztik. 2009an, Nafarroako Gobernuak Abokatuen Kolegioaren laguntzarekin antolatuta, El Derecho de Navarra izeneko erakusketa zabaldu zen errege jauregia izandakoan, egun Nafarroako Artxibo Nagusia. Mercedes Galán izan zen erakusketaren komisarioa eta berak idatzi zuen izen bereko katalogoa, 1.000 ale inguruko tirada izan zuena. Galánek, bertan, Nafarroako izaera foralaren inguruan sakontzen du eta konkistaz dio “Fernando Katolikoak nafar pertsonalitatea errespetatuz gobernatu” zuela; honakoa ere baieztatzen du: “Garai haietako egoeran jarri behar da: erregeek, lurralde bat konkistatzen zutenean, hura nahi bezala erabil zezaketela uste zuten”.

Mercedes Galánen lan horrek zeresan handia eman zuen. Esaterako, Nabarralde elkarteko hainbat kidek kritika zorrotza egin zioten; Pedro Esarte historialariaren esanetan: “Berriz ere, gaur egun, XXI. mendean, inbasio horren ondorioak justifikatzen dira modu barregarrian”. UPN alderdiak 2012an dekalogo bat helarazi zien bere militanteei konkistaren bosgarren mendeurrenaz eztabaidatzeko hainbat irizpide emanez, dekalogo horretan Galánen El Derecho de Navarra liburua irakurtzea aholkatzen die.

Pregón aldizkariaren otsaileko zenbaki berezian Galánek honako artikulua idatzi zuen: Justificaciones jurídicas en torno a la conquista de Navarra. Artikuluan, 1512ko konkistaren inguruko bere tesien mamia azaltzen du. Segidako pasarteak artikulu horretatik itzuliak dira:

“Zein litzateke, orduan, balizko justifikazio juridikoa?

Konkistarako, ez dago. Doctor Navarrus-ek berak, Martin Azpilikuetakoak19, ‘injustua’ zela esan zuen, nahiz eta erreinua berrezartzea okerragoa izango litzatekeela uste zuen, kalte handiagoak eragingo zituelako.

[Gaztelak Nafarroa] atxikituta mantentzeko, argudio bakarra litzateke herritarren menpekotasun libre eta borondatezkoa. Nafarroako Gorteek 1513an fideltasuna zin egin izana20 baino –hauek ordezkatzen zutena oso eztabaidagarria baitzen–, herritarren zati batek egoera onartu zuela, eta ez zela matxinatu. Gainera, errege Katolikoaren eskutik onurak eta barkamena lortu zituzten. (...)

Azken batean, nafarren onarpen jarraituak, menpekotasun libre eta borondatezkoa izenarekin ulerturik, eta preskripzio eskuratzaileak21, konkista injustua finkatu zuten. Baina batez ere, ezinbesteko izan ziren nafar paktismo tradizionala, eta Nafarroako erreinu izaerarekiko, erakundeekiko eta zuzenbidearekiko errespetua”.


Nafarroaren Konkista kanaletik interesatuko zaizu...
2015-08-04 | Garazi Zabaleta
Historia berreskuratzen, Orreagako gudua gogoan

Hainbat ekitaldi antolatu dute abuztuaren 15ean Orreagako guduaren omenez. Iruñea suntsitu ondoren, baskoiek Karlomagnoren tropei egindako erasoa gogoratuko dute ekimenetan.


Nafarroa 1515, bost mende erabaki gabe

Gaztelak Nafarroako erreinua militarki konkistatu ondoren, juridikoki anexionatu zuela 500 urte igaro dira. Urtero egiten den Noaingo martxan oso presente eduki zuten data hori.


Rosa Luxemburg Amaiur postmodernoan: estetika politikoaz gaur

Ludwig Mies van der Rohe arkitekto eta diseinugileak Rosa Luxemburg eta Karl Liebknecht iraultzaile espartakisten omenez adreiluzko oroitarri bat eraiki zuen Berlinen, Fiedrichsfeldeko hilerrian, 1926an.


2014-10-21
Eliza(k) eta Nafarroaren konkista
MULTIMEDIA - solasaldia

Hizkunek antolatutako Roldan Jimenoren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2012ko urriaren 17an.


2014-02-16 | Mikel Asurmendi
"Nafarroako Erresuma gure nahi eta ezinen metafora da"

(Iruñea, 1960) Erresuma eta fedea trilogiari errematea eman dio Gure Jerusalem galdua nobela amaituta. Ez du lan historiko soila idatzi horregatik. Egile nobela ere bada obra itzel hau: “Nire eredua ez da historia nobela klasikoa idaztea, Marguerite Yourcenar edo Alejo Carpentierren eredua da, baina ni ez naiz bata ez bestea. Noski, gustatuko litzaidake pitin bat haien lanei hurbiltzea”, erran digu apal.


2014-02-04
Konkista aitzineko izpirituaren konkista?
MULTIMEDIA - solasaldia

Hizkunek antolatutako Asisko Urmenetaren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2013ko otsailaren 2an.


2013-12-10 | Patxi Larrion
Katalunia 1714-2014

Datorren abenduaren 12an, Bartzelonan, Espanya contra Catalunya: una mirada històrica (1714-2014) sinposioa hasiko da.


Harresiak lurpetik atera eta hizketan hasi dira

Amaiurko gaztelua izan zenaren oinarri osoa identifikatuta dago, eta Erdi Aroan paisaia hark izango zuen itxura irudikatuta, azken zortzi urteetan Aranzadi Zientzia Elkarteak gidatutako lanari esker. Orain, daukaten informazioarekin historia idatzi beharra dagoela azaldu du Juantxo Agirre Mauleon elkarteko idazkari nagusiak. Arkeologoa bera, Amaiurren egiten ari diren lanen zuzendaritza taldean dabil hasieratik.


Zazpi arrazoi "Erresuma eta fedea" trilogia irakurtzeko

Aingeru Epaltzak aurkeztu du Erresuma eta fedea trilogiako azken liburua, Gure Jerusalem galdua (Elkar). Hemen zazpi motibo hiru nobela horiek irakurtzeko.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude